بعض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ع-ض20 sîga, 172 mücavir kök, 87 ayet, 38 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فتنبَعْضُكُمْبِبَعْضِهجربَعْضًابعضألهبينبَعْضَبِبَعْضٍوليداودبَعْضِعرف

KökSîga 20Ayet 87Sure 38Mücavir 172

▶ Ağı aç (3B)

بعض

ب - ع - ض

KÖK
  • 158 geçiş
  • 87 ayet
  • 20 sîga
  • 13 sözlük

Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan gelir. Parça anlamında kullanılmaktadır. Türkçedeki biri veya kimi karşılığında baad kullanılır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan gelir. Parça anlamında kullanılmaktadır. Türkçedeki biri veya kimi karşılığında baad kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.030 harf
باب العين والضاد والباء معهما ع ض ب، ب ع ض، ض ب ع، ب ض ع مستعملات ع ب ض، ض ع ب مهملان عضب: العَضْبُ: السيف القاطع. عَضَبَهُ يَعْضِبُهُ عَضْباً، أي قطعه. وشاة عضباء: مكسورة القرن. وقد عَضِبَتْ عَضَباً، وأعضبتها إعضاباً، وعَضَبْتُ قَرْنَها فانعضب، أي: انكسر. ويقال العَضَبُ يكون في أحد القرنين. وناقة عضباء أي: مشقوقة الأذن، ويقال: هي التي في أحد أُذُنَيْها شق وسمّيت ناقة رسول الله صلّى الله عليه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR86 harf
بَعْضُ الشيءِ: واحدُ أبْعاضِهِ. وقد بَعَّضْتُهُ تَبْعِيضاً، أي جزَّأتُهُ، فَتَبَعَّضَ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.916 harf
باب العين والضاد مع الباء عضب ، ضبع ، بضع ، بعض : مستعملة عضب : قال الشافعي في المناسك : ( وإذا كان الرجل معضوباً لا يستمسك على الراحلة فحجَّ عنه رجلٌ في تلك الحالة فإنّه يَجْزِيه ) . والمعضوب في كلام العرب : المخبول الزَّمِن الذي لا حَراكَ به . يقال عضبَتْهُ الزَّمانةُ تَعضِبه عَضباً ، إذا أقعدته عن الحركة وأزمنَتْه . وقال أبو الهيثم : العَضَب : الشَّلَل ، والعَرَج والخبَل . وقال شمر : يقال عضبت
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.923 harf
(باب الباء والعين وما يثلثهما) (بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد: بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.861 harf
- بعض الشيء: جزء منه، ويقال ذلك بمراعاة كل، ولذلك يقابل به كل، فيقال: بعضه وكله، وجمعه أبعاض. قال عز وجل: ﴿بعضكم لبعض عدو﴾ [البقرة/36]، ﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا﴾ [الأنعام/129]، ﴿ويلعن بعضكم بعضا﴾ [العنكبوت/25]، وقد بعضت كذا: جعلته أبعاضا نحو جزأته. قال أبو عبيدة: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63]، أي: الذي (راجع: مجاز القرآن 2/205)، كقول الشاعر: *أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR418 harf
ب ع ض بعض الشر أهون من بعض‏.‏ ويقال للرجل من القوم‏:‏ من فعل كذا فيقول‏:‏ أحدنا أو بعضنا يريد نفسه‏.‏ ومنه قول لبيد‏:‏ يريد نفيه‏.‏ وهذه جارية حسانة يشبه بعضها بعضاً‏.‏ وأخذوا ماله فبعضوه تبعيضاً إذا فرقوه‏.‏ وبعض الشاة وبعضها‏.‏ وأبعض القوم فهم مبعضون‏:‏ كثر في أرضهم البعوض‏.‏ وليلة مبعوضة وبعضة‏.‏ وسمع بعض هذيل يقول‏:‏ باتت علينا ليلة بعضة كادت تأكلنا‏.‏ ومن المجاز‏:‏ كلفتني مخ البعوض
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.641 harf
بَعْضُ الشيء: طائفة منه، والجمع أَبعاض؛ قال ابن سيده: حكاه ابن جني فلا أَدري أَهو تسمُّح أَم هو شيء رواه، واستعمل الزجاجي بعضاً بالأَلف واللام فقال: وإِنما قلنا البَعْض والكل مجازاً، وعلى استعمال الجماعة لهُ مُسامحة، وهو في الحقيقة غير جائر يعني أَن هذا الاسم لا ينفصل من الإضافة. قال أَبو حاتم: قلت للأصمعي رأَيت في كتاب ابن المقفع: العِلْمُ كثيرٌ ولكن أَخْذُ البعضِ خيرٌ مِنْ تَرْكِ الكل، فأَنكره
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR136 harf
* ب ع ض * * بَعْضُ * الشيء واحد * أَبْعاضِهِ * وقد * بَعَّضَهُ تَبعِيضاً * أي جزأه * فتبعَّضَ * و * البَعُوضُ * البق الواحدة * بَعُوضَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.760 harf
بعض كل شيء: طائفة منه ، سواء قلت أو كثرت، يقال: بعض الشر أهون من بعض. ج أبعاض ، قال ابن سيده: حكاه ابن جني، فلا أدري، أهو تسمح أم هو شيء رواه. ولا تدخله اللام ، أي لام التعريف لأنها في الأصل مضافة، فهي معرفة بالإضافة لفظا أو تقديرا، فلا تقبل تعريفا آخر خلافا لابن درستويه والزجاجي فإنهما قالا: البعض والكل. قال ابن سيده: وفيه مسامحة، وهو في الحقيقة غير جائز، يعني أن هذا الاسم لا ينفصل عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.483 harf
بَعَضَهُ البَعُوضُ 1 بَعَضَهُ البَعُوضُ بعضه البعوض , [aor. بَعَضَ ,] inf. n. بَعْضٌ, The بَعُوض [or gnats, or musquitoes,] bit him; and annoyed, or molested, him. (TA.) And بُعِضُوا They were bitten by the بَعُوض: (A:) or were annoyed, or molested, thereby. (K.) بَعَضَهُ is not used in relation to anything but بَعُوض. (TA.) A poet says, praising a man who passed the night within a كِلَّة [or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR419 harf
بَعَضَ بَعَضَ A ( n. ac. بَعْض 1 ), a. Stung ( mosquito ). بَعَّضَ بَعَّضَ II , a. Divided, parted; dissected, dismembered; portioned out. تَبَعَّضَ تَبَعَّضَ V , a. Pass. of II. بَعْض بَعْض 1 , ( pl. أَبْعَاْض 38 ), a. Part, portion, lot. b. Some, a few; one, some one. بَعُوْضَة بَعُوْضَة 26t , ( pl. بَعُوْض 26 ), a. Gnat, mosquito. بَعْضَهُم بَعْضًا بَعْضَهُم بَعْضًا a. Amongst
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok30.585 harf
بعض بَعَضَ - يَبْعَضُ - بَعْض - بَعُوْض بَعَضَ - يَبْعَضُ + كائن + كائنات أو أشياء: يفرقها طوائف ومجموعات وفئات متفرقة مختلفة المقدار بَعْض: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " بَعَضَ - يَبْعَضُ ": إحدى الطوائف والمجموعات من مجموع ما كان يؤلف مجموعة واحدة: وهو ايضاً لفظ اختصار يدل على أن جزءاً أو قسماً من "عددٍ " من الكائنات هو
Tamamını oku

Sîgalar(20)

Mücavir kökler172 mücavir (409 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    50 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. بين

    19 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  3. فوق

    6 ortak ayet · Üst

  4. ولي

    12 ortak ayet · Veli arka demektir

  5. هجر

    5 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  6. فضل

    8 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  7. داود

    4 ortak ayet · Davut

  8. هبط

    3 ortak ayet · İnin

  9. درج

    4 ortak ayet · Derc : “Derc” tomar demektir

  10. قول

    35 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. فتن

    6 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir

  12. عرف

    6 ortak ayet · Tanınan ile

Geçtiği ayetler(87)

  1. … الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ …

    BazısıMü’minlerle karşılaştıkları zaman, inandık derlerdi, birbirleriyle baş başa kaldıklarında, Rabbınızın katında, aleyhinde delil göstersinler diye mi Allah’ın size açıkladığını onlara anlatıyorsunuz, buna aklınız ermiyormu? diye birbirlerini uyarırlardı.

  2. … وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ …

    BazısıAndolsun ki; sen, kendilerine kitab verilmiş olanlara her ayeti getirsen, onlar yine senin kıblene uymazlar. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onların kimi de, kiminin kıblesine uyacak değildirler. Andolsun ki; sana gelen bunca ilimden sonra şayet sen onların heveslerine uyacak olursan, o takdirde şüphesiz zalimlerden olursun.

  3. تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا …

    BazısıŞu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

  4. ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    BazısıOnlar, birbirlerinden türemiş bir soydur. Allah, Semi’dir, Alim’dir.

  5. … عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي …

    BazısıNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

  6. وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا

    BazısıOnu nasıl alırsınız ki; birbirinize karışıp katıldınız. Ve onlar, sizden kuvvetli te’minat aldılar.

  7. … مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ …

    BazısıSizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  8. وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ …

    BazısıAllah’ın sizi birbirinizden üstün kıldığı şeyleri özlemeyin. Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır. Kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah’ın lütfundan isteyin. Muhakkak ki Allah; herşeyi bilici olandır.

  9. … قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ …

    BazısıAllah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

  10. … آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا …

    BazısıEy iman edenler, yahudi ve hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden her kim ki, onları dost edinirse; o da, onlardandır. Şüphesiz ki Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

Sîga sayfası: بَعْضُهُمْ
Sîga sayfası: بَعْضُكُمْ
Sîga sayfası: بَعْضَهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبعض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجزء, قسم, قسط, شطر, فلق
Zıt Kökكلل
Çekirdek Özet 1Bütünün bölünmesi, ayrıştırılması ve bütünden kopan parça veya pay
Çekirdek Özet 2Bir bütünün üyeleri arasındaki karşılıklı bağımlılık, parça-bütün ilişkisi ve göreli pay
Çekirdek Özet 3Mutlak teklik karşısında çokluğun iç dinamizmi; varlıkların birbirine muhtaç ve birbirini dengeleyen parçalı yapısı
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca belirsizlik bildiren sıradan bir zamir veya edat sayılarak ayetlerde kurduğu ontolojik ve toplumsal parça-bütün örüntüsünün gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بعHarekete geçirme, yayma, dışa fırlatma veya bütünden ayırma; بعث kökünde uykudan veya ölümden diriltip yayma, بعثر kökünde altüst edip saçma, بعد kökünde mesafeyi açıp uzaklaştırma, بعر kökünde dışarı atılan atık, بعل kökünde ise kendi başına yeten veya üstün çıkan gövde anlamlarında bu dışa salma ve ayrılma dinamiği görülürضض harfinin getirdiği sıkışma, basma ve sınırlandırma etkisiyle dışa doğru yayılma eylemi somut bir sınırla tutulur; böylece dağılıp yok olmak yerine bir bütüne ait sınırlı bir parça, kesit ve pay anlamı kesinleşir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınırla çevrili alanı, kabı veya bütünü temsil eder; parçalanacak olan gövdenin içsel birliğini kurar
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılanan nesneyi, yüzeyi, odağı ve dışa açılan kaynağı simgeler; bütünün yüzeyine ve ayrışma noktasına odaklanmayı sağlar
ضOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص türetmesi)Baskı uygulama, kıstırma ve bir kesiti diğerinden ayırıp sınır koyma hareketini ifade eder
بعضBütünsel bir gövdenin içinden odaklanarak bir kesiti sıkıştırıp ayırmaKuşatıcı bir hacmin içinden belirli bir sınır ve baskıyla bir kısmın koparılması, bütüne nispet edilen sınırlı bir parçanın meydana gelmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismi, eti veya nesneyi keserek kısımlara ayırma; bütünden koparılan pay veya parça; bedeni sokup ısıran ve kanından pay koparan küçük asalak sinek
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa meşhur muallakasında nefsinin veya canının ölümle yakalanışını anlatırken kelimeyi bütünden bir pay veya doğrudan kişinin kendi benliği anlamında kullanmıştır: تَرَّاكُ أَمْكِنَةٍ إِذَا لَمْ أَرْضَهَا / أَوْ يَرْتَبِطْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُهَا
Erken Arapça kullanımİbnü'l-Mukaffa gibi erken dönem nesir yazarlarının ve kabile anlatımlarının metinlerinde «العِلْمُ كَثِيرٌ وَأَخْذُ البَعْضِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الكُلّ» ifadesinde geçtiği üzere parçanın bütüne nispetle ihmal edilmemesi gereken payı için kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Arapça بعض kökü, Sami dillerinde parçalama, ısırma, koparma ve pay etme eylemlerini ifade eden fonetik ve semantik bir havuzla irtibatlıdır. Kökün İbranice karşılığı olan ב-ע-ץ veya ısırma, sokma ve ezme çağrışımı taşıyan biçimleri ile Aramice ve Süryanicedeki parçalama ve bölme bildiren yapıları arasında belirgin bir semantik kesişim bulunur. Kökün en ilksel somut tezahürlerinden biri olan «بعوضة» kelimesi, eti sokup parçalayan ve canlıdan pay alan küçük asalağı tanımlarken, kökün fiil ve isim kalıpları bir nesnenin kısımlara bölünmesini (teb‘îd) ve her bir kısmın bütüne ait bir pay oluşunu temsil eder. Arapçada bu kök hem fiziksel bir ayrılmayı hem de mantıksal ve ilişkisel bir parça-bütün bağıntısını koruyarak varlığını sürdürmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi kısımlara ayırma (تبعِيض) ve bütünden ayrılan payBütünü bölen eylemden hareketle her bir parçaya isim olmuş, ayrıca bedeni ısırıp koparan küçük sinek için türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede ısırma, bölme ve küçük parça anlam alanlarıCanlıdan veya bütünden bir cüz koparma eyleminin ortak Sami dilleri zemininde parçalanma kavramıyla örtüşmesiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan genetik bir soydaşlık formu tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بعضAnlamlıBütünden bir pay veya parçaBütünü kısımlara ayırmak, parçalardan her biri; sivrisinekHedef kök; Kur'an'da geçer
بضعAnlamlıKesmek, yarmak, pay etmekEti kemikten ayırmak, ticaret sermayesinden bir pay vermek (bidaa); üç ile dokuz arasındaki sayısal parçaKur'an'da geçer; ortak kesme ve ayırma çekirdeği
عبضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
عضبAnlamlıKeskin kılıç, kesmekKeskin kılıç ile bir şeyi tek vuruşta kesip ayırmak; boynuzu kırık veya kulağı kesik hayvanKur'an'da geçmez; fiziksel kesme ve koparma anlamı
ضبعAnlamlıPazı, kol uzatma; sırtlanHızlı yürüyüşte kolları öne uzatmak; leş parçalayan yırtıcı hayvan (sırtlan)Kur'an'da geçmez; gövdenin uzvu ve parçalayıcı hayvan
ضعبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik yapı nedeniyle Arapçada terkip edilmemiştir; mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بعضMerkezParça, pay, cüzBütünle bağı kopmamış, bütüne nispet edilen ve ilişkisellik barındıran cüzHem niceliksel hem niteliksel olarak bütünden bir kısmı ifade eder
جزءKomşuCüz, bölüntüBir bütünün ayrılmış, bağımsızlaşmış somut parçasıParçanın kendi başına bağımsız bir birim haline gelmesine odaklanır
قسمKomşuPay, hisse, nasipDağıtım ve adalet sonucu birine düşen belirlenmiş hisseÖlçülü bir bölüştürme ve hak ediş süreci içerir
قسطKomşuAdil pay, dengeDağıtımda adaleti sağlayan denkleştirilmiş payParçanın adil ve dengeli bir ölçüye dayanmasını öne çıkarır
شطرKomşuYarı, yön, tarafBütünün ikiye bölünmüş yarısı veya yönelinen yarım parçaİkiye ayrılma ve bir yöne yönelme vurgusu taşır
فلقKomşuYarılma, parçaBir şeyin ortadan ikiye çatlayıp yarılmasıyla ortaya çıkan parçaHızlı ve köklü bir yarılma hareketini bildirir
كللZıtBütün, hep, kuşatıcıParçaların tamamını içeren, eksiksiz ve kuşatıcı yekunParçalanmamışlığı ve bütünselliği ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبعضBütünden bir parça veya payBütüne bağıntılı olan cüz, karşılıklılık ve göreli payKesin
LatincePars, portioParça, hisse, kısımBir bütünün bölündüğü somut parça ve dağıtılan payı karşılar; ancak Arapçadaki karşılıklı ilişki kurma zamirleşmesini tam vermezGüçlü
İngilizcePart, portion, someParça, pay, bazısıHem bütüne ait parçayı hem de belirsiz bir grubu (some) karşılar; ilişkisellik bağlamında «each other» ifadesiyle tamamlanırGüçlü
AlmancaTeil, Anteil, mancheParça, hisse, birtakımBir bütünden ayrılan payı ve belirsiz miktarı karşılarGüçlü
FransızcaPartie, portion, certainsParça, porsiyon, bazılarıBütünün unsurunu ve belirsiz kişi veya nesneleri karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ / بَعْضُهُمْ بَعْضًاToplumsal ilişkisellik, karşılıklılık ve diyalektik bağİnsanların, inananların veya inkarcıların birbirine karşı düşmanlığı, dostluğu veya velayeti bağlamı (Bakara 2:36, Âl-i İmrân 3:195, Mâide 5:51, Tevbe 9:71)
بَعْضَ الَّذِي / بِبَعْضِBütünden bir pay veya bir kısımTehdit edilen azabın bir kısmı veya ilahi kitabın bazı hükümleri bağlamı (Bakara 2:85, Nisâ 4:150, Mü'min 40:28, Zuhruf 43:63)
وَفَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍDerecelendirme, hiyerarşi ve işbölümüPeygamberlerin veya insanların kabiliyet ve rızık bakımından farklılaştırılması bağlamı (Bakara 2:253, İsrâ 17:21, Zuhruf 43:32)
بَعُوضَةًSomut biyolojik varlık (sivrisinek)Allah'ın hakikati açıklamak için küçük bir yaratığı misal getirmesi bağlamı (Bakara 2:26)
بَعْضَ يَوْمٍZamanın sınırlı bir kesitiÖlümden veya uykudan sonra geçen sürenin azlığını ifade bağlamı (Bakara 2:259, Kehf 18:19)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCüz-küll meselesi, teb‘îz ve tenzihAllah'ın zatının cüzlerden ve parçalardan (eb'âd) münezzeh oluşu; Kur'an'ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar etmenin küfür sayılmasıBölünemezlik ve mutlak birlik karşısında parçalılığın yaratılmışlık alameti sayılması
FıkıhMülkiyetin taksimi, muba‘ad köle, abdestte başın bir kısmının meshiOrtak mülkün parçalara ayrılması (kısmetü't-teb‘îd); kölenin bir kısmının azat edilmiş olması durumu; başın ne kadarlık kısmının meshedileceği tartışmasıHukuki hakların ve mükellefiyetlerin bütünden düşen hisse oranında paylaştırılması
Tefsirİstisna, tahsis ve mücmel lafızların beyanı«Bazı» kelimesinin geçtiği ayetlerde bu payın neye tekabül ettiği ve mütekellimin kendi nefsini kinaye yoluyla ifade edip etmediği meselesiBütünün içinden belirli bir grubun veya hükmün ayrıştırılması
HadisToplumsal dayanışma ve ümmet bilinciMüminlerin birbirini destekleyen bir bina veya organları birbirine bağlı bir beden gibi oluşunu anlatan rivayetlerBütünün parçalarının birbirini tamamlaması ve kenetlenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şeriatın bütünlüğüHakikatin parçalanamazlığıBölünmeyi ve seçmeci imanı engellemeDinin bir kısmını kabul edip bir kısmını reddetmek bütünü inkar sayılır (Bakara 2:85)Kesin
İlmiVarlık ve bilgi hiyerarşisiParça-bütün metodolojisiBütünü parçaları üzerinden çözümleme ve sentezlemeBilginin ve varlığın göreli kısımlarını kendi bağlamında inceleyerek bütüne ulaşmaGüçlü
SiyasiToplum düzeni ve otoriteSınıfların ve zümrelerin karşılıklı denetimiKuvvetler dengesi ve tefâdü'n-nâs (defetme)İnsanların bir kısmı ile diğer kısmının dengelenmesi fesadı önler (Bakara 2:251, Hac 22:40)Kesin
İktisadiİşbölümü ve rızık dağılımıDerecelendirme ve uzmanlaşmaHizmet ve üretim dolaşımının sağlanmasıİnsanların bazısının diğerine iş gördürmesi için derecelerle farklılaştırılması (Zuhruf 43:32)Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisinde alt küme (A⊂S) ve fraktal parçalanmaBir ana kümenin içinden ayrılan ancak o kümenin elemanları arasında tanımlanan alt küme ve bütünü yansıtan göreli birimKesin
Beşeri bilimlerSosyolojide yapısal işlevselcilik ve toplumsal tabakalaşmaToplum bütününü oluşturan organların, sınıfların veya bireylerin karşılıklı bağımlılık içinde birbirini ikmal etmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca Türkçedeki «bazı» veya İngilizcedeki «some» kelimesi gibi belirsiz, önemsiz ve rastgele bir nicelik sıfatına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da بعض kelimesi yalnızca belirsizlik bildirmez; parçaların birbirini var ettiği, denetlediği, çatıştığı veya tamamladığı organik bir ilişkisellik ağı (diyalektik nizam) kurar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki «bazınız bazınızdan» veya «onların bazısı bazısının velisidir» gibi derin sosyolojik ve ahlaki bağıntıların sıradan bir belirsizlik kalıbı sanılarak toplumsal birlik ve denge yasalarının ıskalanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ve toplumun tekdüze (homojen) değil, birbirine muhtaç ve birbirini dengeleyen parçalardan oluştuğunu; yaratılmışlar aleminde mutlak bütünlüğün ancak parçaların uyumuyla anlaşılabileceğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İman-küfür kutuplaşması, müminlerin velayeti, toplumsal işbölümü, kavimler arası güç dengesi (tedâfü‘) ve rızık hiyerarşisini bildiren ayet gruplarında anahtar rol oynar.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlıkların bağımsız ve kendi kendine yeten mutlak varlıklar olduğu yanılgısını yıkar; insanın ve toplumun her unsurunun ancak bir bütünün parçası olarak anlam kazanabileceğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir bütünü kısımlara ayırma, etten veya maddeden koparılan pay ve bedenden pay alan küçük canlı (sivrisinek).
  • Soyut anlamBir bütünün unsurları arasındaki karşılıklı bağımlılık, göreli eksiklik, birbirini tamamlama ve ilişkisellik.
  • Sistematik karşılıkMutlak teklik karşısında çokluğun nizamı; toplumsal işbölümü ve zıtların veya eşlerin birbirini dengelediği ilahi yasa.
  • LaTeX modeliS=⋃i=1nBiveyaBi∩Bj≠∅  ⟹  R(Bi,Bj)
  • LaTeX açıklamasıModelde S evreni veya toplumsal bütünü, Bi bu bütünden ayrılan ve ona bağımlı olan parçaları (ba‘d) temsil eder. Bütün (S), bu parçaların (Bi) birleşimiyle var olur. Parçalar arasındaki R bağıntısı ise Kur'an'ın «bazınız bazınızdan» veya «bazısı bazısına velidir» ilkesi gereğince parçaların birbirini etkileme, tamamlama, denetleme veya düşmanlık gibi karşılıklı ilişkisellik fonksiyonunu ifade eder. Tek bir parça kendi başına S olamaz, ancak S içindeki fonksiyonuyla değer kazanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب