كلل
ك - ل - ل
KÖK- 379 geçiş
- 357 ayet
- 35 sîga
- 9 sözlük
"Kele" etrafı çevrilmiş çayırlık demektir. Etrafının çevrilmiş olmasından dolayı bütün anlamında kullanılmıştır. Marifenin üzerine gelirse birinin bütün cüzleri anlamına gelir. Nekre üzerine gelirse türün bütün fertlerini kapsar. Burada bütün hümeze ve lümeze yapanların hepsine veyl yapmaktadır. Hemz ve lemzin meşru olmadığını anlatmaktadır.devamı ›
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
"Kele" etrafı çevrilmiş çayırlık demektir. Etrafının çevrilmiş olmasından dolayı bütün anlamında kullanılmıştır. Marifenin üzerine gelirse birinin bütün cüzleri anlamına gelir. Nekre üzerine gelirse türün bütün fertlerini kapsar. Burada bütün hümeze ve lümeze yapanların hepsine veyl yapmaktadır. Hemz ve lemzin meşru olmadığını anlatmaktadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.238 harfالكاف واللام
ك ل، ل ك مستعملان كل: الكلُّ: اليتيم. والكَلُّ: الرجل الذي لا ولد له، والفعل: كل يكِلّ كَلالةً، وقلما يتكلم به، قال:
أكولٌ لمال الكلِّ قبل شبابـه إذا كان عظم الكَلِّ غير شديد
والكَلّ أيضاً: الذي هو عيال وثقل على صاحبه.
وهذا كَلِّي، أي: عيالي، ويجمع على كُلُول.
والكَليلُ: السيف الذي لا حدَّ له. ولسان كليل: ذو كَلالةٍ وكِلَّةٍ.
والكالّ: المعيي، يكِلّ كلالة.
والكَلُّ: النسب البعيد.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.474 harfالكلُّ: العِيالُ والثِقْلُ. قال الله تعالى: "وهو كلٌّ على مولاه" والجمع الكُلولُ. والكلُّ: اليتيمُ. والكَلُّ: الذي لا ولد له ولا والدة. يقال منه: كَلَّ الرجلُ يَكِلُّ كَلالةً. والعرب تقول: لم يرِثْهُ كلالةً، أي لم يرِثْهُ عن عُرُضٍ، بل عن قُرْبٍ واستحقاقٍ. قال الفرزدق:
ورِثْتُمْ قَناةَ المُلْـكِ غـير كـلالةٍ عن ابني مُنافٍ عبد شمسٍ وهاشمِ
قال ابن الأعرابي: الكلالةُ: بنو العمّ الأباعدَ. وحكى
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR933 harfك ل ل
كلّ الإنسان والدابّة كلالاً وكلالةً وهو كال مكل: كلت دوابّه وأكلّ دابته.
وكلّ السيف كلولاً وكلّةً.
وكلّله: ألبسه الإلكليل وهو عصابة مزيّنة بالجواهر.
وانكلّت المرأة: ضحكت.
قال الأعشى: وتنكلّ عن مشرقٍ باردٍ كشوك السّيال أسفّ النؤورا وهو كلّ عليه.
ومن المجاز: كل بصره ولسانه كلّةً وهو كلة وهو كليل البصر واللسان.
وكلّ عن الأمر: ثقل عليه فلم ينبعث فيه.
وكلّ فلان
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok18.107 harfالكُلُّ: اسم يجمع الأَجزاء، يقال: كلُّهم منطلِق وكلهن منطلقة ومنطلق، الذكر والأُنثى في ذلك سواء، وحكى سيبويه: كُلَّتهُنَّ منطلِقةٌ، وقال: العالِمُ كلُّ العالِم، يريد بذلك التَّناهي وأَنه قد بلغ الغاية فيما يصفه به من الخصال. وقولهم: أَخذت كُلَّ المال وضربت كلَّ القوم، فليس الكلُّ هو ما أُضيف إِليه. قال أَبو بكر بن السيرافي: إِنما الكلُّ عبارة عن أَجزاء الشيء، فكما جاز أَن يضاف الجزء إِلى الجملة
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.182 harf* ك ل ل * * الكَلُ * العيال والثقل قال الله تعالى ﴿وهو كل على مولاه﴾ والكل أيضا اليتيم والكل أيضا الذي لا ولد له ولا والد يقال منه * كَلَّ * الرجل يكل بالكسر * كَلاَلةً * قال بن الأعرابي * الكَلاَلَةُ * بنوالعم الأباعد وقيل الكلالة مصدر من * تَكَلَّلَهُ * النسب أي تطرفه كأنه أخذ طرفيه من جهة الوالد والولد فليس له منهما أحد فسمي بالمصدر والعرب تقول هو بن عم * الكَلاَلةِ * وابن عم * كَلاَلةً إذا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR18.773 harfالكل، بالضم: اسم لجميع الأجزاء، ونص المحكم: يجمع الأجزاء، يقال: كلهم منطلق، وكلهن منطلقة، للذكر والأنثى، وفي العباب والصحاح: كل لفظه واحد، ومعناه الجمع، فعلى هذا تقول: كل حضر، وكل حضروا، على اللفظ مرة، وعلى المعنى أخرى، قال الله تعالى: قل كل يعمل على شاكلته ، وقال جل وعز: كل له قانتون ، أو يقال: كل رجل وكلة امرأة، قال شيخنا: أنكره المحققون، وقالوا: إنه وقع في كلام بعضهم ازدواجا فلا يثبت لغة،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.591 harfكَلَّ
كَلَّ I ( n. ac. كَلّ 1 , كِلَّة 2t , كَلَاْل 22 , كَلَاْلَة 22t , كُلُوْل 27 , كُلُوْلَة 27t ),
a. Was tired, exhausted.
b. Was blunt; was dim ( sight ).
c. Was desolate: was an orphan; was childless.
كَلَّلَ
كَلَّلَ II ,
a. Crowned.
b. Placed a wreath on the head of; joined in wedlock, married.
c. [ Fī ], Applied himself vigorously to.
d. Forsook his family.
e. [ 'An
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR50.247 harfكلل
كَلَّ - يَكِلُّ - كَلّ - كَلالَة
كَلَّ - يَكِلُّ + الكائن أو الشيء + عن فعل شيء: يعجز عن إتمام فعل، لضعفٍ جسماني أو عقلي: يبدأ بالفعل، فيتعب ويعيا فيعجز عن اتمام الفعل لضعف في جسمه أو عقله
كَلَّ - يَكِلُّ + الكائن + على كائن آخر: يتعب و يعجز عن اتمام فعل لصالح ومنفعة الكائن الآخر، فيكون عبئاً وعالة عليه بدل أن يكون ذا نفع له
كَلّ: اسم فاعل
Sîgalar(35)
Mücavir kökler367 mücavir (788 toplam)
- شيأ
136 ortak ayet · Şey
- قدر
45 ortak ayet · Kıdr kazandır
- أرض
62 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- نفس
41 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- نبت
11 ortak ayet · Bitki
- أمم
23 ortak ayet · Emam ön demektir
- سمو
42 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- ملك
31 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- علم
73 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ثمر
9 ortak ayet · Meyve demektir
- أله
149 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- زوج
16 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
Geçtiği ayetler(357)
Bu kök 357 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
… شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
HerAz kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.
مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
HerBiz, bir ayeti nesheder veya unutturursak ondan daha hayırlısını, yahut da dengini getiririz. Bilmez misin ki, Allah şüphesiz her şeye kadir’dir.
… وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
HerKitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
HerHerkesin bri yönü vardır oraya döner. Öyleyse siz hayırlı işlerde birbirinizle yarışın! Nerede bulunursanız bulunun, Allah hepinizi birden getirir. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.
… فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ …
HerŞüphesiz ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde akan gemilerde, Allah’ın gökten indirip, yeryüzünü ölümünden sonra dirilttiği suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgarların değiştirilmesinde, gökle yer arasında emre hazır bekleyen bulutta elbette akleden bir kavim için ayetler vardır.
… فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
HerYahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.
… أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ …
HerHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.
… سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ …
HerMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.
… وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ …
HepsiBiriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.
… فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
HerGöklerde ve yerde olanların hepsi Allah’ındır. İçinizdekini açıklasanız da, gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker. Sonra dilediğini bağışlar dilediğini azablandırır. Ve Allah, herşeye Kadir’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كلل |
| Yapı | Üçlü (Müzâaf) |
| Özel Durum | Müzâaf kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, حوط, عمم |
| Zıt Kök | بضع |
| Çekirdek Özet 1 | Çepeçevre kuşatma, sınırlayarak bütünleme, taç gibi sarma ve takatten düşerek ağırlık oluşturma |
| Çekirdek Özet 2 | İstisnasız kapsam (istiğrâk), fert veya parçaların eksiksiz bütünlüğü ve zayıflık/hısımlık hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bütün unsurların tek bir sınır ve yasa altında toplanması, dışarıda hiçbir ferdin bırakılmaması |
| Kritik Hata Riski | Kökün kapsam boyutunu salt matematiksel bir çokluk sanıp kuşatıcı sınır ve bağımlılık boyutunu yok saymak; fıkıhtaki kelâle kavramını kökten kopuk addetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كل | Kuşatma, tutma, sararak çevreleme veya sınırlandırma ortak çekirdeği (كلأ, كلب, كلح, كلف, كلم) | ل | Çevreleme hareketini pekiştirerek unsurların tamamını içine alan nihai bir bütünlük, çepeçevre saran bir taç veya bu sınırın getirdiği yorgunluk ve ağırlık anlamı oluşturur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Unsurları bir araya getirip avuç içine alma, sararak kavrama ve sınır koyma |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Kavranan unsurları tek bir istikamete bağlama, denetim altında tutma |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırlandırmayı ve bağı pekiştirerek çevreyi bütünüyle kapatma, eksiksiz bir kuşatma kurma |
| كلل | Avuç içine alınıp çoban değneğiyle çepeçevre sarılan unsurların tek bir sınır içinde eksiksiz bütünleşmesi; bu sınırın bütünü kavraması veya bu kuşatıcı bağ altında zayıf düşüp desteğe muhtaç kalması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başı çepeçevre saran taç veya çelenk (el-iklîl), etrafı çiçeklerle çevrilmiş çayır (ravda mukallele), kılıcın ağzının körelmesi ve devenin yürümekten takatsiz kalıp yorulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ divanında gülen kadının dişlerinin çevresini ve parlaklığını betimlerken kök bu somut sınırlandırma ve parıldama bağıntısıyla geçer: وتنكلّ عن مشرقٍ باردٍ |
| Erken Arapça kullanım | Kitâbü’l-ʿAyn’da zikredilen kadim beyitte himayesiz kalan kimsenin malını haksızca tüketenleri anlatmak için kökün zayıflık ve hısımlık anlamı kullanılır: أكولٌ لمال الكلِّ قبل شبابـه / إذا كان عظم الكَلِّ غير شديد |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde كلل kökü, en köklü ve yaygın ortak miras katmanlarından birini temsil eder. Kökün asli morfo-semantik ekseni tamamlanma, çevreleme, taçlandırma ve mutlak bütünlüktür. İbranicede kālal (כָּלַל) fiili tamamlamak, mükemmelleştirmek anlamına gelirken kōl (כֹּל) ismi bütün, hepsi ve her karşılığındadır. Süryanicede kallel (ܟܠܠ) fiili taç giydirmek, çevrelemek ve sarmak; kul (ܟܠ) ise külliyet ve bütünlük ifade eder. Akadca metinlerde kalû fiili tutmak, alıkoymak; kullatu ismi ise bütünlük, evren ve toplam varlık demektir. Bu ortak kök, erken Sami zihninde bir şeyin sınırlarının çepeçevre kuşatılıp kemale erdirilmesi ve dışarıda hiçbir unsurun bırakılmaması tasavvuruyla şekillenmiştir. Arapçada bu kuşatma bir yandan istiğrâk edatına dönüşürken diğer yandan kılıcın körleşmesi, yolcunun takatten düşmesi (kell) ve nesep zincirinin uç sınırında kalarak doğrudan vârisi bulunmama (kelâle) hallerine doğru anlam genişlemesi yaşamıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çevreleme, taçlandırma ve tükeniş | İklîl (taç) ve mukallele (çevrili bahçe) biçimlerinden istiğrâk edatına (küll) ve zayıflık/hısımlık terimine (kelâle, kell) semantik açılım | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kālal/kōl, Süryanice kallel/kul, Akadca kullatu | Bütünleme, tamamlama, kuşatma ve tümel kapsayıcılık anlamı tüm Sami dillerinde yapısal ve leksik olarak ortaktır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik tamlık ve sınırlama tabakası | Ailenin diğer kollarında dairevi sınırlama ve eksiksiz tamlık belirten morfemlerle akrabalık | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كلل | Anlamlı | Bütünleme, kuşatma, zayıflık | Sınır içine alma, bütün fertleri kapsama veya güçsüzleşip başkasına yük olma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لكل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| للك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كلل | Merkez | Kuşatıcı bütünlük ve tümel sınır | Sınırları belirlenmiş bir alanın tüm fert veya cüzlerini eksiksiz kapsar | Bir kümenin tüm elemanlarını içine alarak dışta unsur bırakmaz |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Dağınık unsurların toplanmasını anlatır; كلل gibi sınır koyucu ve mantıksal tümel olmak zorunda değildir | Parçaların fiziki veya zihni birleşimini merkeze alır |
| حوط | Komşu | Çevreleme ve koruma | Mekânsal ve koruyucu çevreleme yapar; كلل ise soyut ve hükmi kapsam bildirir | Sınır çekerek içine alma hareketinde örtüşür |
| عمم | Komşu | Yaygınlık ve genellik | Hükmün yaygınlaşmasını ifade eder; كلل doğrudan fertleri tek tek ihata eden dağıtıcı bir güç taşır | Kapsamın genişliğini ve şümulünü hedefler |
| بضع | Zıt | Parçalama ve eksiltme | Bütünden bir parça koparmayı ve noksan bırakmayı anlatır | Külliyetin zıddı olan cüz'iyet ve noksanlığı kurar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كلل | Bütünleme, kuşatma, yorulma | Fertleri veya parçaları dışarıda bırakmaksızın sınır içine alma | Kesin |
| Latince | Omnis, totus, corona | Her, bütün, taç/çelenk | Omnis fertleri dağıtıcı biçimde, totus yekpare bütünü, corona ise iklîl boyutunu karşılar | Kesin |
| İngilizce | All, every, whole, crown | Bütün, her, tam, taç | Every tekil fertleri, all/whole toplu bütünlüğü, crown kuşatıcı tacı verir | Kesin |
| Almanca | Alle, jeder, ganz, Krone | Bütün, her biri, tüm, taç | Jeder dağıtıcı tümelliği, alle ve ganz bütüncül kapsamı ifade eder | Kesin |
| Fransızca | Tout, chaque, couronne | Bütün, her biri, taç | Chaque sayılabilir fertleri, tout bütünsel yapıyı karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كُلّ (nekre isme muzaf) | Her bir fert, dağıtıcı tümel | Sorumluluğun veya fıtratın fert fert dağıtıldığı bağlamlar (Âl-i İmrân 3:185, Enbiyâ 21:35) |
| كُلّ (marife isme muzaf) | Bütün, parçaların tamamı | Bir varlığın veya topluluğun tüm cüzlerinin eksiksiz toplamı (Bakara 2:31, Nisâ 4:130) |
| كُلّ (tenvinli bağımsız isim) | Herkes, hepsi, her biri | Cümlede fail veya mübteda olarak umumi kapsam bildiren bağlamlar (Meryem 19:95, Enbiyâ 21:99) |
| كُلَّمَا (zaman edatı) | Her ne zaman, her defasında | Şartın her gerçekleşmesinde hükmün tekrarlandığı durumlar (Bakara 2:20, Hac 22:22) |
| كَلّ (isim) | Başkasına yük, âciz, bağımlı | Kendi işini göremeyen ve efendisine ağırlık olan köle tasviri (Nahl 16:76) |
| كَلَالَة (hukuki isim) | Usul ve fürûu olmayan hısım | Anne-baba ve çocuk bulunmaksızın yan koldan gerçekleşen miras bağı (Nisâ 4:12, Nisâ 4:176) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî ilim, irade ve kudretin taalluku | Allah'ın her şeyi bilmesi ve yaratması karşısında cüz'î iradenin konumu ve küllî-cüz'î ayrımı | Mutlak istiğrâk ve kuşatıcı evrensellik |
| Fıkıh | Âmm lafızlar usulü ve miras hukuku | Âmm lafzın umumuna delaletinin kat'î mi zannî mi olduğu ile kelâle vârislerinin hak payları | Şümul ifade eden teşriî kural ve usul-fürû dışı akrabalık |
| Tefsir | Tahsis prensibi ve istiğrâk analizi | Metinde geçen küll lafızlarının mutlak mı yoksa bağlamla kayıtlı örfî bir umum mu bildirdiği | İzafî umum ile mutlak tümel ayrımı |
| Hadis | Evrensel ahlaki sorumluluk ve teşri | Bireysel yükümlülüklerin toplumsal kapsayıcılığı ve dinin genel ilkeleri | Bütün fertleri içine alan bağlayıcı şümul |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ontolojik yaratılış ve tevhid nizamı | Mutlak Kapsayıcılık | İstisnasız kulluk ve yaratılış bağı tesis etme | Hiçbir varlığın ilahî yasanın ve gözetimin dışında kalamayacağını vazeder | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve mantıksal önermeler | Evrensel Kural ve Aksiyom | Tikel verileri tümel bir yasa altında birleştirme | Kuralların istisnasızlığı ilkesiyle bilimsel genellemelere imkân tanır | Kesin |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü ve anayasal düzen | Kamusal Eşitlik ve Şümul | Hukuk önünde herkesi eşit kılma | Yasaların belirli bir zümreyi kayırmaksızın tüm tebaayı kapsamasını sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin dağılımı ve sosyal güvence | Mirasın İntikali ve Koruma | Servetin tıkanmasını önleyip zayıfları kapsama | Kelâle kurumuyla sahipsiz tereke bırakmayarak yan kolları güvenceye alır | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Evrensel Niceleyici () ve Evrensel Küme () | Matematiksel mantıkta kümenin tüm elemanları için geçerli olan doğruluk değeri ve topolojide kapalı sınır | Kesin |
| Beşeri bilimler | Normatif Evrensellik ve Sosyal Kırılganlık | Hukuk normunun genelliği ile sosyal devletin en zayıf ferdi (kell) koruma şemsiyesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece soyut bir nicelik belirteci ("hepsi", "her") sayarak kökteki ihata, sınırlandırma, taçlandırma (iklîl) ve zayıflık (kelâle, kell) bağlamlarını kopuk birer tesadüf addetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem varlığın tek bir fert bile dışarıda bırakılmaksızın ilahî ilke ve bilgiyle kuşatılmasını hem de bu sınırın kenarında kalan güçsüz ve korumasız fertlerin sisteme dahil edilmesini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âmm lafızların getirdiği ontolojik sorumluluk kuru bir mantık kuralına indirgenir; miras hukukundaki kelâle hükümleri hikmetsiz teknik ayrıntılar olarak görülür |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, bilgi ve ahlak tasavvurundaki kuşatıcılığı kuran anahtar eksendir; ilahî ilmin sınırsızlığını ve ilahî adalet karşısında hiçbir ferdin unutulmayacağını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış ve mutlak ilim ayetlerinde (Bakara 2:29, En'âm 6:102), kıyamet hesaplaşmasında (Meryem 19:95) ve miras hükümlerinin sınırlarını çizen kelâle ayetlerinde (Nisâ 4:12, 176). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bazı varlıkların ilahî yasanın ve bilginin kapsama alanı dışında kalabileceği zannını yıkar; sosyal ve hukuki korumanın yalnızca güçlü usul-fürû zincirine hasredilemeyeceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi taç gibi çepeçevre sarıp sınırlandırmak (iklîl), sınırları kapatıp tamamlamak veya bu sınırın getirdiği yorgunlukla takatten düşüp birine yük olmak (kell).
- Soyut anlamBir kümenin bütün unsurlarını dışarıda hiçbir istisna bırakmaksızın tek bir hüküm, yasa veya ilke altında toplayan tümel kuşatma (istiğrâk).
- Sistematik karşılıkMantıksal evrensel niceleme, varlığın ilahî yasaya istisnasız boyun eğişi ve hukuki korumanın en uçtaki zayıf ferde kadar ulaştırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ele alınan varlık veya kavram kümesini, bu kümenin fertlerini, her bir ferde eksiksiz uygulanan hüküm veya niteliği, istisnasız kuşatmayı sağlayan evrensel niceleyiciyi, tüm bu unsurları içine alan nihai bütünlüğü, ise kümenin sınırlarını, yani çepeçevre kuşatıcı tacı (iklîl) ve bu sınır boyundaki zayıf unsurları (kelâle) simgeler.