كلف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ل-ف4 sîga, 81 mücavir kök, 8 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كملتُكَلَّفُشورالْمُتَكَلِّفِينَكلفوسعنُكَلِّفُنفسنكلعسرحرضكسويُكَلِّفُذو

KökSîga 4Ayet 8Sure 7Mücavir 81

▶ Ağı aç (3B)

كلف

ك - ل - ف

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yükümlü tutarız

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.378 harf
الكاف واللام والفاء معهما ك ل ف، ل ف ل، ف ك ل، ف ل ك مستعملات كلف: كَلِفَ وجهه يكلفُ كلفاً. وبعير أَكلَفُ، وبه كُلفة، كل هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وبعير أَكْلَف: يكون في خديه سواد خفي. والكَلَفُ: الإيلاع بالشيء، كَلِفَ بهذا الأمر، وبهذه الجارية فهو بها كَلِفٌ ومكلف. وكَلِفتُ هذا الأمر وتكلفته. والكُلفةُ: ما تكلفت من أمر في نائبه أو حق، والجميع: الكُلَف. وفلان يتكلَّفُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR631 harf
الكَلَفُ: شيء يعلو الوجه كالسمسم. والكَلَفُ: لونٌ بين السواد والحُمرة، وهي حُمرةٌ كدرةٌ تعلو الوجه. والاسمُ الكُلْفَةُ، والرجلُ أكْلَفُ. ويقال: كُمَيْتٌ أكْلَفُ للذي كَلِفَتْ حمرته فلم تصْفو ويُرى في أطراف شعره سوادٌ إلى الاحتراق ما هو. وقال الأصمعيّ: إذا كان البعير شديد الحُمرة يخلط حمرته سوادٌ ليس بخالص فتلك الكُلْفَةُ، والبعيرُ أكْلَفُ والناقةُ كَلْفاءُ. ويقال: كَلِفْتُ بهذا الأمر، أي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.378 harf
ك ل ف كلف ، كفل ، فلك ، فكل ، لفك : مستعملات . كلف : قال الليث : كَلِفَ وجهُهُ يَكْلَفُ كَلَفاً ، وبَعِيرٌ أكْلَفُ ، وبه كُلْفَةٌ كل هذا في الوجه خاصةً ، وهو لونٌ يعلو الجلدَ فيغيِّرُ بشرتَه . ويقال للبَهَقِ : الكَلَفُ والبعير الأَكْلَفُ يكون في خدَّيه سوادٌ خفِيٌّ . قال : وخَدٌّ أَكْلَفُ أي أَسْفَعُ . وقال العجَّاج : عَنْ حَرْفِ حَيْشُومٍ وخَدَ أَكْلَفَا يصف الثور . أبو عبيد عن الأصمعيّ : قال :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.927 harf
(باب الكاف واللام وما يثلثهما) (كلم) الكاف واللام والميم أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نطقٍ مُفهِم، والآخَر على جراح. فالأوّل الكَلام. تقول: كلّمته أُكلّمه تكليماً؛ وهو كَليمِي إذا كلّمك أو كلَّمتَه. ثمَّ يتَّسِعون فيسمُّون اللفظةَ الواحدة المُفهِمَةَ كلمة، والقِصَّةَ كلمة، والقصيدةَ بطولها كلمة. ويجمعون الكلمةَ كلماتٍ وكَلِماً. قال الله تعالى: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [النساء 46،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.078 harf
- الكلف: الإيلاع بالشيء. يقال: كلف فلان بكذا، وأكلفته به: جعلته كلفا، والكلف في الوجه سمي لتصور كلفة به، وتكلف الشيء: ما يفعله الإنسان بإظهار كلف مع مشقة تناله في تعاطيه، وصارت الكلفة في التعارف اسما للمشقة، والتكلف: اسم لما يفعل بمشقة، أو تصنع، أو تشبع، ولذلك صار التكلف على ضربين: محمود: وهو ما يتحراه الإنسان ليتوصل به إلى أن يصير الفعل الذي يتعاطاه سهلا عليه، ويصير كلفا به ومحبا له، وبهذا النظر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR402 harf
ك ل ف بوجهه كلفٌ وقد كلف وجهه‏.‏ وبعير أكلف‏:‏ بين الكلفة وهي حمرة يخالطها سواد‏.‏ وكلف الأمر وكلف به إذا تكلّفه‏.‏ وكلف بالمرأة كلفاً شديداً‏.‏ وليس عليه كلفة في هذا أي مشقّة وهو يحتمل الكلف وتقول‏:‏ من لم يصبر على الكلف لم يصل إلى الزلف‏.‏ وكلّفه الأمر فتكلفه وهو في تكاليف‏.‏ قال زهير‏:‏ سئمت تكاليف الحياة ومن يعش ثمانين حولاً لا أبا لك يسأم وهو متكلّف‏:‏ وقّاع فيما لا يعنيه عرّيض
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.636 harf
الكلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم. كَلِفَ وجهُه يَكْلَفُ كلَفاً، وهو أَكلف: تغيَّر. والكلَف والكُلْفَةُ: حُمْرة كَدرة تعلو الوجه، وقيل: لون بين السواد والحمرة، وقيل: هو سواد يكون في الوجه، وقد كَلِفَ. وبعير أَكلَف وناقة كلْفاء وبه كُلْفة، كلُّ هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وثور أَكلف وخدّ أَكلَفُ: أَسفَع؛ قال العجاج يصف الثور: عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا ويقال للبَهَق
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR341 harf
* ك ل ف * * الكَكَفُ * شيء يعلو الوجه كالسمسم والكَلَفُ أيضا لون بين السواد والحمرة وهي حمة كدرة تعلو الوجه والاسم * الكُلْفةُ * والرجل * أكْلَفُ * و * كَلِفَ * بكذا أي أولع به وبابه طرب و * كَلَّفهُ تكليفا * أمره بما يشق عليه و * تَكَلًّف * الشيء تجشمه و * الكُلْفةُ * ما يتلكفه اٌنسان من نائبة أو حق و * المُتَكَلَّفُ * العريض لما لا يعنيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.582 harf
الكلف، بالفتح: السواد في الصفرة. والكلف، بالكسر: الرجل العاشق المتولع بالشيء مع شغل قلب ومشقة. والكلف، بالضم: جمع الأكلف والكلفاء وسيأتي معناهما. والكلف محركة: شيء يعلو الوجه كالسمسم نقله الجوهري. وقد كلف وجهه كلفا: إذا تغير، قال: والكلف: لون بين السواد والحمرة، وهي: حمرة كدرة تعلو الوجه والاسم الكلفة، بالضم. والأكلف: الذي كلفت حمرته فلم تصف، من الإبل وغيره وفي الصحاح: الرجل أكلف، ويقال، كميت
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.455 harf
كَلِفَ بِهِ 1 كَلِفَ بِهِ ذ He became attached, addicted, given, or devoted, to it; or he attached, addicted, gave, or devoted, himself to it; (S, Msb, K, TA;) he loved it: (Msb, TA:) [he was fond of it:] he loved him, [or it,] vehemently. (TA.) ― -b2- كَلَفٌ, inf. n. of كَلِفَ: [violent or intense love:] see حُبٌّ; and see a verse cited in the first paragraph of that art. كَلَّفَ نَفْسَهُ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.281 harf
كَلِفَ كَلِفَ A ( n. ac. كَلَف 4 ) a. [ Bi ], Took pains, trouble about. b. [ Bi ], Fell, was in love with. c. Was tawny ( face ). كَلَّفَ كَلَّفَ II , a. Imposed upon ( task ). b. [ coll. ], Cost. أَكْلَفَ أَكْلَفَ IV a. [ acc. & Bi ], Induced to take trouble about, to take interest in, inspired with enthusiasm for. تَكَلَّفَ تَكَلَّفَ V , a. Undertook a difficult task; took
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.791 harf
كلف كَلِفَ - يَكْلَفُ - كَلَّفَ - يُكَلِّفُ، كُلِّفَ - يُكَلَّفُ - تَكَلَّف - يَتَكَلَّفُ - مُتَكَلِّف - مُتَكَلِّفِيْن كَلِفَ - يَكْلَفُ + كائن + شيئاً أو بشيء: يحمل مسؤولية عمله: يلتزم ويحمل مسؤولية وجهد ومشقة ونفقة القيام بفعل أو عمل كَلَّفَ - يُكَلِّفُ: على وزن " فَعَّلَ " من " كَلِفَ - يَكْلَفُ ": جعله " يَكْلَفُ " على وجه التكرار
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler81 mücavir (107 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وسع

    6 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

  2. نفس

    7 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  3. أصر

    1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir

  4. حرض

    1 ortak ayet · Hurd kireç taşı demektir

  5. شور

    1 ortak ayet · Danışmak

  6. طوق

    1 ortak ayet · Güç

  7. كسو

    1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir

  8. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  9. نكل

    1 ortak ayet · Ayak bağı, bukağı demektir

  10. رضع

    1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  11. شدد

    2 ortak ayet · Sicim bağıdır

  12. ذو

    2 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(8)

  1. … حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ …

    Yükümlü tutarızYetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

  2. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Yükümlü tutarızİman edip te salih ameller işleyenlere gelince; Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden baikasını yüklemeyiz. İşte onlar, cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  3. وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    Yükümlü tutarızBiz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemeyiz. Katımızda gerçeği konuşan bir kitab vardır. Ve onlar asla haksızlığa uğratılmazlar

Sîga sayfası: الْمُتَكَلِّفِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكلف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحمل, جهد, عسر
Zıt Kökوسع
Çekirdek Özet 1Yüzün derisinde oluşan leke veya renk değişimi; bir şeye meşakkat verecek derecede aşırı düşkünlük
Çekirdek Özet 2İnsana ancak fıtrî takatinin yettiği ölçüde sorumluluk yüklenmesi; yapmacıklıktan ve haddi aşan külfetten menedilme
Çekirdek Özet 3Hukuki ve ahlaki mükellefiyetin fıtrî kapasite ile sınırlandırılması, ilahi teklifin taşınamaz ağırlık değil dengeli bir olgunlaşma yükü olması
Kritik Hata RiskiTeklifi insanın fıtratını ezen kör bir zorlama sanmak; dinde aşırılığı ve yapmacık zühtü takva zannederek dinden uzaklaşmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كلBütünüyle sarma, kuşatma, ağırlık verme, yorma ve dermansız bırakma (örnek kökler: كلأ koruma ve gözetleme, كلب sıkıca sarılma ve yapışma, كلح yüzün gerilip ekşimesi, كلل tükenme, yorulma ve ağırlık yükü olma, كلم yaralama ve iz bırakma).فKuşatıcı ağırlık ve tutunma mânasını yüzeye, dış görünüme, deriye veya dille ve tavırla ortaya konan dışsal zahmet ve yapmacıklığa yönlendirerek belirginleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBir nesneyi veya durumu el ayasıyla tutarak kuşatma, kontrol altına alma ve ona baskı uygulama hareketidir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaCanlıyı belirli bir yöne sevk etme, meşakkatli bir istikamete zorlama ve amaca bağlama payını taşır.
فAğız; söz, açıklık, kenarİfadenin dışa vurumu, sınırın ve yüzeyin belirginleşmesi, nefes veya söz ile dış dünyaya açılma hareketidir.
كلفKavrayıcı bir ağırlığın insanı içine alması, bu yönlendirici gücün kişinin derisine, yüzüne veya tavırlarına vurarak meşakkat yahut yapmacıklık biçiminde dışa akseden bir yükümlülüğe dönüşmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYüzün derisinde beliren, kırmızılıkla karışık siyahımsı leke, çil veya devenin yanaklarında görülen koyu renk tonu.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ'nın Muallaka'sında geçen beytinde hayatın meşakkat ve zorlukları anlamında kullanılmıştır: سئمت تَكاليفَ الحياة ومن يعش / ثمانين حولاً لا أبالـك يسـأم
Erken Arapça kullanımMuhadram ve erken Emevî dönemi şairi el-Accâc yaban öküzünün yanağındaki koyu rengi tasvir ederken bu kökü kullanmıştır: عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Şerhu Dîvâni Züheyr.

Sami etimolojik katman

Arapça كلف kökü, derideki renk değişimi, çil, kızıllık ile karışık koyuluk ve bir şeye meşakkat derecesinde düşkün olma ekseninde gelişmiştir. Sami dil ailesinde kök morfolojik olarak belirgin biçimde Batı ve Güney Sami havzasında somut deri rengi ve örtü tasvirleriyle paralellik arz eder; ancak sorumluluk yükleme mânasındaki teklif soyutlaması klasik Arapçada merkezi bir semantik olgunluğa erişmiştir. İbranicede k-l-p kökü kabuk soyma, yüzeyi örtme veya kazıma tasvirleriyle semantik bir temas noktası sunarken, Süryanice katmanda benzer fonetik dizilimler çoğunlukla kabuk, leke veya örtü ile eşleşir. Arapçada bu somut çekirdek, kişinin yüzüne vuran aşırı tutku, çaba ve taşınan yükün zahmeti üzerinden soyutlanarak hem hukuki hem ahlaki mükellefiyet alanına taşınmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYüzdeki leke ve çilden meşakkate ve aşırı sevgiye, oradan da kişiye ağırlık veren sorumluluk ve yapay iddialara geçişBedendeki fiziksel izin zorluk ve tutkuyla eşleştirilmesi, oradan iradî veya gayriiradî yükümlülük kavramına evrilmesi sürecidir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicedeki kabuk, deri lekesi ve yüzey örtüsü bildiren köklerle kısmi temasArapça teklif ve meşakkat soyutlamasını derinleştirmiş, somut leke anlamını hukuki ve ahlaki bağlamda korumuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda cilt rengi, pigmentasyon ve örtü bildiren arkaik köklerVeri bulunamadı.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كلفAnlamlıYüz lekesi, düşkünlük, meşakkat, yükümlülük yüklemeDeride renk değişimi, aşırı tutku ve insanın üzerine yüklenen zorlayıcı vazife.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
كفلAnlamlıBakımını üstlenme, pay, kefil olmaBirinin sorumluluğunu ve geçimini kendi üzerine alma, koruyup gözetme.Sorumluluk üstlenme yönüyle anlam bağı taşır; Kur'an'da geçer.
لكفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez.
لفكAnlamlıKatma, karıştırma, bükmeBir nesneyi diğerine katmak veya birbirine dolamak.Tahdhîb al-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez.
فكلAnlamlıTitreme, gevşeklik, eklemlerde dermansızlıkAyakların veya dizlerin mecali kalmayıp sendelemesi hali.Kitâbü'l-Ayn'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez.
فلكAnlamlıYuvarlak olma, yörünge, gök kubbe, gemiNesnelerin dönmesi, döngüsel hareket ve su üzerinde yüzen yuvarlak gövdeli taşıt.Çevreleme ve kuşatma çekirdeğiyle temas eder; Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كلفMerkezYükümlülük ve meşakkatBaşkası tarafından tevdi edilen ve taşınmasında meşakkat bulunan sorumluluktur.Dışarıdan belirlenen bağlayıcı yük ve insanın yüzüne vuran zorlanma halidir.
حملKomşuTaşımak, yüklenmekFiziksel veya manevi yükün sırtta, kucakta veya bizzat bünyede taşınmasını anlatır.Kelf kökündeki leke, tutku ve yapmacıklık nüanslarını içermez.
جهدKomşuGüç harcamak, çabalamakKişinin kendi takatini son sınırına kadar sarf etmesi ve zorluğa göğüs germesidir.Teklif gibi harici bir merciin vazife tayin etmesinden ziyade öznel cehde odaklanır.
عسرKomşuZorlaşmak, tıkanmakBir işin içinden çıkılmaz hale gelmesi ve tabiatı gereği sarpa sarmasıdır.Hukuki mükellefiyet ve irade anlamı içermez, durumun güçlüğünü bildirir.
وسعZıtGenişlik, imkân, ferahlıkİnsanın zorlanmadan veya tüketici bir sıkışma yaşamadan yapabildiği kapasite alanıdır.Külfetin getirdiği baskı ve zorlamanın tam zıddıdır; teklifin meşru sınırını oluşturur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكلفMeşakkat yüklemek, düşkün olmak, yapmacık davranmakSomut cilt lekesinden soyut hukuki teklife ve ahlaki tekellüfe uzanan geniş semantik alanı içerir.Kesin
Latinceobligo, impono, affectoBağlamak, yüklemek, özenmekHukuki bağlayıcılığı ve tekellüfteki yapmacıklığı karşılar; yüzdeki leke ve duygusal tutku yönünü kapsamaz.Güçlü
İngilizceburden, obligate, affectYükümlü kılmak, külfet yüklemek, yapmacık davranmakAhlaki ve hukuki mükellefiyeti karşılar; kökün leke ile meşakkat arasındaki fiziksel-semantik bağını tam vermez.Güçlü
Almancaverpflichten, auferlegen, erkünstelnGörevlendirmek, mecbur etmek, yapmacık davranmakVazife ve külfet yönünü iyi verir; aşk derecesinde tutkunluk ve derideki renk değişimi nüansını dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcaimposer, astreindre, affecterDayatmak, yükümlü kılmak, yapaylık göstermekYasal zorunluluk ile özentiyi karşılar; meşakkat ile fıtrî kapasite arasındaki gerilim nüansını eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Fiil-i muzâri (nefy ile)İnsanın yaratılış kapasitesiyle sınırlı ilahi yükümlülükİlahî şeriatın fıtrata uygunluğu, adaletin teminatı ve taşınamaz yükün reddi bağlamında; En'âm 6:152, A'râf 7:42, Mü'minûn 23:62, Bakara 2:286
Fiil-i muzâri meçhul (nefy ile)Maddi imkân ve güçle sınırlı nafaka veya ailevî yükümlülükAile hukuku, çocuk bakımı ve boşanma sonrası iktisadi sorumlulukların sınırlandırılması bağlamında; Bakara 2:233, Talâk 65:7
Fiil-i muzâri muhatap meçhul (nefy ile)Bireysel mücadele sorumluluğu ve başkasının eyleminden sorumlu tutulmamaDini tebliğ ve cihat sorumluluğunun şahsîliği, başkalarının gevşekliğinden muafiyet bağlamında; Nisâ 4:84
İsm-i fâil çoğul (nefy ile)Yapmacıklık, haddi aşan külfet üretme ve vahye dayanmayan iddiacılıkPeygamberliğin sadeliği, dinde sunilikten, riyadan ve temelsiz bilmişlikten uzaklık bağlamında; Sâd 38:86

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklîf-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen şeyin yüklenmesi)Allah'ın insana kapasitesini aşan sorumluluk yükleyip yüklemeyeceği meselesinde Eş'arî ile Mâtürîdî ve Mu'tezilî çizgilerin ihtilafı.İlahi iradenin mutlaklığı ile ilahi hikmet ve adaletin sınırları arasındaki dengeye yoğunlaşmıştır.
FıkıhEhliyet ve mükellefiyet nazariyesiŞer'î hükümlerin muhatabı olmak için akıl ve büluğ şartları ile meşakkat halinde devreye giren ruhsatların fıkhî temellendirilmesi.Hükmün bağlayıcı niteliği ile bireyin taşıma kapasitesi arasındaki dengede yoğunlaşmıştır.
TefsirMeşakkatin kaldırılması ve şeriatın hafifliğiKur'an'daki teklif ayetlerinin istisnasız nefiy (olumsuzluk) edatıyla gelmesinin ve fıtrata uygunluğunun açıklanması.İlahi emirlerin ezici bir külfet değil, nefsi olgunlaştıran mutedil bir imtihan olduğu yönünde belirginleşmiştir.
HadisDinde tekellüfün (yapmacıklık ve aşırılık) reddiİbadette aşırıya kaçma, gereksiz ayrıntı sorgulama ve suni dinî zahmetler ihdas etmenin menedilmesi.Fıtrata dönüş, samimiyetin korunması ve dinde sadeliğin muhafazası üzerinde toplanmıştır.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve ahlak nizamıMükellefiyetİnsanın takati ölçüsünde ahlaken ve ruhen terbiye edilmesiDini emirler insanı tüketmek için değil, kapasitesini fıtrat sınırında kemale erdirmek için verilir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve usulHaddini bilmeBilinmeyeni biliyormuş gibi yapmamak ve ispatsız külfetli iddialardan kaçınmakİlimde tekellüf, zannı hakikat sanmaya ve metodolojik sapmaya yol açar.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve tebaa hukukuAdil yetkilendirmeİdarenin yönetilenlere güçlerinin yetmeyeceği vazife veya kamu yükü bindirmemesiSiyasi otoritenin meşruiyeti, talep ettiği külfetin bireyin taşıma kapasitesiyle dengeli olmasına bağlıdır.Güçlü
İktisadiNafaka, borç ve vergilendirmeGelire göre harcamaMali sorumlulukların fiilî kazanç ve servet oranında tanzim edilmesiKimseye sahip olduğundan fazlası harcatılamaz; aşırı iktisadi külfet piyasayı ve aileyi iflasa sürükler.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanikte gerilme sınırı ve elastik limitKatı bir cismin deforme olmadan veya kopmadan taşıyabileceği azami yük miktarıdır; dış kuvvet malzemenin elastik kapasitesini aşarsa kalıcı hasar oluşur.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuk ve yönetimde yetki-sorumluluk denkliğiKurumsal yapılarda bir aktöre yüklenen sorumluluğun onun fiilî icra gücünü ve kaynaklarını aşmaması ilkesidir; yetkisiz sorumluluk örgütsel çöküş üretir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiMükellefiyeti sadece cezaî bir yasal zorunluluk veya bürokratik bir ödev olarak görmek; tekellüfü ise yalnızca teşrifat ve nezaket kurallarına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da teklif daima fıtrî imkân ve güç yettiği kadar ilkesiyle kayıtlanmış, insanın kapasitesini aşan hiçbir yük dinin parçası kılınmamıştır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDinin insan fıtratını ezen, taşınamaz taleplerle hayatı daraltan zalimane bir nizam olduğu zannına kapılmak; suni züht gösterilerini takva sanarak meşru fıtrattan uzaklaşmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Yaratıcının insanla ilişkisinin keyfî baskı veya ezicilik üzerine değil, insanın fıtrî ve fiilî kapasitesini gözeten mutlak bir adalet ve merhamet dengesi üzerine kurulu olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahî sorumluluğun çerçevesini çizen ahkâm ayetlerinde, aile ve nafaka hukukunu düzenleyen hükümlerde, bireysel sorumluluğun sınırında ve peygamberlik ahlakını tarif eden bağlamlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin insanın takatini aşan taleplerde bulunduğu vehmini, ruhbanlık türü suni ibadet ve züht gösterilerini, başkalarının hatalarından ötürü hesaba çekilme korkusunu ortadan kaldırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüzün derisinde oluşan ve rengi değiştiren koyu leke veya çil; bir şeye meşakkat verecek ölçüde aşırı tutkuyla bağlanma hali.
  • Soyut anlamBir kimseye yaratılış sınırları ve fiilî kapasitesi dahilinde yükümlülük tevdi etme; haddi aşan yapmacıklıktan ve altından kalkılamaz suni külfetten uzak durma.
  • Sistematik karşılıkFıtrî kapasite ile sınırlandırılmış meşru sorumluluk ilkesi; teklif ile vüs' arasındaki zorunlu denge.
  • LaTeX modeliT  ⟺  (L≤C)∧(Δ=0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde T meşru ilahi teklifi (Kur'an'ın öngördüğü sorumluluk alanını), L yüklenen sorumluluğun meşakkat derecesini (külfet), C muhatabın fıtrî ve fiilî taşıma kapasitesini (vüs'), Δ ise yapmacıklık ve haddi aşma sapmasını (tekellüf) simgeler. Model, dinî yükümlülüğün ancak yükün kapasiteyi aşmadığı (L≤C) ve yapay zorlamanın bulunmadığı (Δ=0) durumda tahakkuk ettiğini sembolik olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك