كلف
ك - ل - ف
KÖK- 8 geçiş
- 8 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Yükümlü tutarız
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.378 harfالكاف واللام والفاء معهما
ك ل ف، ل ف ل، ف ك ل، ف ل ك مستعملات كلف: كَلِفَ وجهه يكلفُ كلفاً. وبعير أَكلَفُ، وبه كُلفة، كل هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وبعير أَكْلَف: يكون في خديه سواد خفي.
والكَلَفُ: الإيلاع بالشيء، كَلِفَ بهذا الأمر، وبهذه الجارية فهو بها كَلِفٌ ومكلف.
وكَلِفتُ هذا الأمر وتكلفته.
والكُلفةُ: ما تكلفت من أمر في نائبه أو حق، والجميع: الكُلَف.
وفلان يتكلَّفُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR631 harfالكَلَفُ: شيء يعلو الوجه كالسمسم. والكَلَفُ: لونٌ بين السواد والحُمرة، وهي حُمرةٌ كدرةٌ تعلو الوجه. والاسمُ الكُلْفَةُ، والرجلُ أكْلَفُ. ويقال: كُمَيْتٌ أكْلَفُ للذي كَلِفَتْ حمرته فلم تصْفو ويُرى في أطراف شعره سوادٌ إلى الاحتراق ما هو. وقال الأصمعيّ: إذا كان البعير شديد الحُمرة يخلط حمرته سوادٌ ليس بخالص فتلك الكُلْفَةُ، والبعيرُ أكْلَفُ والناقةُ كَلْفاءُ. ويقال: كَلِفْتُ بهذا الأمر، أي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.378 harfك ل ف
كلف ، كفل ، فلك ، فكل ، لفك : مستعملات .
كلف : قال الليث : كَلِفَ وجهُهُ يَكْلَفُ كَلَفاً ، وبَعِيرٌ أكْلَفُ ، وبه كُلْفَةٌ كل هذا في الوجه خاصةً ، وهو لونٌ يعلو الجلدَ فيغيِّرُ بشرتَه .
ويقال للبَهَقِ : الكَلَفُ والبعير الأَكْلَفُ يكون في خدَّيه سوادٌ خفِيٌّ .
قال : وخَدٌّ أَكْلَفُ أي أَسْفَعُ .
وقال العجَّاج :
عَنْ حَرْفِ حَيْشُومٍ وخَدَ أَكْلَفَا
يصف الثور .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : قال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.927 harf(باب الكاف واللام وما يثلثهما)
(كلم) الكاف واللام والميم أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نطقٍ مُفهِم، والآخَر على جراح.
فالأوّل الكَلام. تقول: كلّمته أُكلّمه تكليماً؛ وهو كَليمِي إذا كلّمك أو كلَّمتَه. ثمَّ يتَّسِعون فيسمُّون اللفظةَ الواحدة المُفهِمَةَ كلمة، والقِصَّةَ كلمة، والقصيدةَ بطولها كلمة. ويجمعون الكلمةَ كلماتٍ وكَلِماً. قال الله تعالى: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [النساء 46،
(باب الكاف واللام وما يثلثهما) (كلم) الكاف واللام والميم أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نطقٍ مُفهِم، والآخَر على جراح. فالأوّل الكَلام. تقول: كلّمته أُكلّمه تكليماً؛ وهو كَليمِي إذا كلّمك أو كلَّمتَه. ثمَّ يتَّسِعون فيسمُّون اللفظةَ الواحدة المُفهِمَةَ كلمة، والقِصَّةَ كلمة، والقصيدةَ بطولها كلمة. ويجمعون الكلمةَ كلماتٍ وكَلِماً. قال الله تعالى: ﴿يُحرِّفُونَ الكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ﴾ [النساء 46، المائدة 13]. والأصل الآخر الكَلْم، وهو الجُرْح؛ والكِلام: الجراحات، وجمع الكَلْم كلومٌ أيضاً. ورجل كليمٌ وقومٌ كَلْمَى، أي جرحى، فأمَّا الكُلام، فيقال: هي أرضٌ غليظةٌ([1]). وفي ذلك نَظَر. (كلأ) الكاف واللام والحرف المعتلّ أو الهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على مراقبةٍ ونَظَر، وأصلٌ *آخر يدلُّ على نباتٍ، والثالث عضوٌ من الأعضاء ثم يُستعار. فأمَّا النظر والمراقَبة فالكِلاءَة([2])، وهي الحِفْظ، تقول: كلأه الله، أي حَفِظه. قال الله عزّ وعلا: ﴿قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ والنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمنِ﴾ [الأنبياء 42]، أي يحفظُكم منه، بمعنى لا يَحميكم أحدٌ منه، وهو الباب الذي ذكرناه أنّه المراقَبة، لأنَّه إذا حفظه نَظَر إليه ورَقَبه. ومن هذا القياس قولُ العرب: تكلأْت كُلأةً، أي استنسأْت نَسِيئَة؛ وذلك من التأخير. ومنه الحديث: "نَهَى عن الكالئ بالكالئ" بمعنى النَّسيئة بالنسيئة. وقول القائل: * وعينُه كالكالِئ الضِّمارِ([3]) * فمعناه أنَّ حاضرَه وشاهده كالضِّمار، وهو الغائب([4]) الذي لا يُرجَى. وإنما قلنا إنّ هذا البابَ من الكُلأَة لأنَّ صاحبَ الدِّين يرقُب ويَحفَظ متى يحُلُّ دَينُه. فالقياسُ الذي قِسناه صحيحٌ. [و] يقال: اكتلأْت من القوم، أي احترستُ منهم. وقال: أنَختُ بعيرِي واكتَلأْتُ بعَينِه *** وآمرتُ نفسي أيَّ أَمْرَيَّ أفْعَلُ([5])ويقال: أكلأت بصرِي في الشَّيء، إذا ردَّدته فيه. والمُكلأُ([6]): موضع تُرفأُ فيه السُّفُن وتُستَر من الرِّيح. ويقال إنّ كَلاَّءَ البَصرة سمِّيت بذلك. والأصل الآخر الكلأ، وهو العُشب؛ يقال أرضٌ مُكْلِئة: ذات كلأ، وسواءٌ يابسُه ورطبُه. ومكانٌ كالئ مثل مُكْلِئ. والأصل الثالث الكُلْيةُ، وهي معروفة، وتستعار فيقال الكُلْية: كُلية المزادة جُليدةٌ مستديرة تحتَ العُروة قد خُرِزَت([7]). ويقال ذلك في القَوس فالكُلْيتان من القَوس: مَعْقِد الحِمَالة من السَّهْم، ما عن يَمين النَّصِل وشِماله. وكُلْية السَّحاب: أسفلُه، والجمع كُلىً. (كلب) الكاف واللام والباء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تَعلُّق الشَّيء بالشَّيء في شِدَّة وشدَّة جَذْب. من ذلك الكَلْب، وهو معروف، والجمع كِلابٌ وكَليب. والكَلاَّب والمكلِّب: الذي يعلّم الكلبَ الصَّيد. والكلْبُ الكلِبُ: الذي يَكْلَب بلحوم الناس، يأخُذُه شِبهُ جُنونٍ فإذا عَقَر إنساناً كلِبَ، فيقال رجلٌ كَلِبٌ ورجالٌ كَلْبى. قال: ولو تَشرب الكلبَى المِراضُ دماءَنا *** شفتها من الدَّاء المَجَنَّةِ والخَبْلِ([8])ومن الباب كُلْبة الزَّمان وكَلَبُه: شِدَّته. وأرضٌ كَلِبَة، إذا لم يَحِدْ نباتُها رِيَّا فيَبِس، إنّما قيل ذلك لأنَّه إذا يَبِس صار كأنياب الكلاب وبراثِنِها. والكَلْبُ([9]): سيرٌ أحمرُ يُجعَل بين طرَفَي الأديم إذا خُرِز. يقال كَلَبْتُه. قال: كأنَّ غَرَّ مَتْنِه إذْ نَجْنُبُه *** سَيْرُ صَنَاعٍ في أديمٍ تَكلُبُه([10])والكَلْب: حديدةٌ عَقْفاء يُعَلِّق عليها المسافرُ الزّادَ من الرَّحل. والكُلاَّب معروف، وهو الكَلّوب. فأمَّا قول طُفَيل: أبأْنا بِقتلانا من القوم مِِثلَهم *** وما لا يُعَدُّ من أسيرٍ مكلَّبِ([11])[فإن المكلَّب هو المكَبَّل([12])]. والكَلْب: المسمار في قائم السَّيف، وفيه الذُّؤابة. والكُلاب: موضعٌ. ورأس كلبٍ([13]): جبل. (كلت) الكاف واللام والتاء ليس بأصلٍ أصيل، لكنَّهم يقولون: الكَلْت: الجمع، يقال امرأةٌ كَلُّوت([14]). ويقولون: الكِلِّيت([15]) حَجَرٌ يسدُّ به وِجارُ الضَّبع. وكلُّ هذا ليس بشيء. (كلث) الكاف واللام والثاء ليس بأصلٍ أصيل، لكنّهم يقولون: إلى بشيء([16]). وربَّما قالوا: انكلث فلانٌ: تقدَّم. (كلح) الكاف واللام والحاء أصلٌ يدلُّ على عُبوس وشَتامةٍ في الوجه. من ذلك الكُلوح، وهو العبوس. يقال كَلَح الرَّجُل، [و] دهرٌ كالِحٌ. قال الله تعالى: ﴿تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ﴾ [المؤمنون 104]. وربما قالوا للسَّنَة المُجْدِبة: كَلاَحِ. وما أقْبَح كَلَحَته، أي إذا كلَحَ فقَبُح فمُه وما حوالَيه. (كلد) الكاف واللام والدال كلمةٌ تدلُّ على الصَّلابة في الشيء. فالكَلَدَةُ: القطعة من الأرض الغليظة، ومنه الحارث بن كَلَدة. قال ابن دريد([17]): تكلَّد الإنسانُ: غَلُظَ لحمُه. (كلز) الكاف واللام والزاء يقولون إنَّه صحيح، وإنَّ الكَلْز: الجمع. يقال: كَلَزْت الشيء وكلَّزته، إذا جمعتَه. وقد رُوِيَتْ كلمةٌ فيه صحيحة لا يُرْتابُ بها، يقولون: اكلازَّ الرّجُل: تقبَّض. (كلس) الكاف واللام والسين يدلُّ على امتلاءٍ في الشيء. يقولون: تَكَلَّسَ([18]) تكلُّساً، إذا رَوِيَ. قال: * ذو صَولةٍ يُصْبِحُ قد تكلَّسَا * ويقولون للجادِّ أيضاً: كلَّسَ. قال: * إذا الفَتَى حكّمَ يوماً كَلَّسَا([19]) * (كلع) الكاف واللام والعين كلماتٌ تدلُّ على دَرَن ووسَخ. يقولون للشُّقاقِ والوسَخ بالقدم: كلَعٌ، وقد كَلِعت رجلُه تكْلَعُ كلَعاً. وإناءٌ كَلِعٌ، إذا الْتَبَدَ عليه الوسَخ. وسِقاء كَلِع، إذا تراكبَ عليه التُّراب. و [يقال([20])] إن الكُلْعَة: داءٌ يأخذ البعيرَ في مُؤَخّره. وممّا يُحمَلُ على هذا من معنىً واحد وهو التّراكُب دونَ الوسخ: الكَلَعة من الغَنَم، سمِّيت بذلك لتجمُّعها. (كلف) الكاف واللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إيلاعٍ بالشيء وتعلُّقٍ به. من ذلك الكَلَف، تقول: قد كَلِف بالأمر يَكْلَفُ كَلَفاً. ويقولون: "لا يَكُنْ حُبُّكَ كَلَفاً، ولا بُغْضُكَ تَلَفاً". والكُلْفة: ما يُتَكلَّفُ من نائبةٍ أو حقٍّ. والمتكلِّف: العِرِّيض لما لا يَعنيه. قال الله سبحانه: ﴿قُلْ لا أسْأَلُكُمْ علَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ المُتَكَلِّفِينَ﴾ [ص 86]. ومن الباب الكَلَف: شيءٌ يعلو الوجهَ فيغيِّر بشرتَه. --------------ـــ ([1]) في المجمل واللسان: "قال ابن دريد: لم أدر ما صحته". ([2]) الكلاءة، بكسر الكاف كالحراسة، وقد تخفف همزتها وتقلب ياء، وقد تحذف الهاء للضرورة كما في قول جميل: فكوني بخير في كلاء وغبطة *** وإن كنت قد أزمعت هجري بغضتي ([3]) وكذا ورد إنشاده في المجمل، وهو الصواب، وفي اللسان (كلأ): "المضمار" تحريف، وجاء على الصواب في اللسان (ضمر) وشرح الحماسة للمرزوقي 1240. ([4]) في الأصل: "الفايت" صوابه في المجمل واللسان (ضمر). ([5]) البيت لكعب بن زهير في ديوانه 55 واللسان (كلأ). وفي الأصل: "واحترست بعينه"، صوابه من الديوان واللسان والمجمل. وفي الديوان: "أنخت قلوصي واكتلأت بعينها". ([6]) في الأصل: "المكلأة"، صوابه في المجمل واللسان، ويقال أيضاً "الكلاء" كشداد كما فيهما. ([7]) في المجمل: "قد درزت". ([8]) البيت ملفق من بيتين كلاهما للفرزدق. فالأول: ولو تشرب الكلبى المراض دماءنا *** شفتها وذو الخبل الذي هو أدنف والآخر قوله: من الدارميين الذين دماؤهم *** شفاء من الداء المجنة والخبل انظر الحيوان (2: 6-7) وحواشيهما. ([9]) يقال أيضاً "كلبة" بضم الكاف، وهو ما في المجمل. ([10]) الرجز لدكين بن رجاء الفقيمي في اللسان (كلب، غرر): وأنشده ابن دريد في الاشتقاق 14. وأنشده ابن فارس في المجمل. ([11]) ديوان طفيل الغنوي 14 واللسان (كلب). ([12]) التكملة مقتبسة من المجمل واللسان. ففي الأول: "والأسير المكلب هو المكبل". وفي الثاني: "وقيل هو مقلوب عن مكبل". ([13]) في المجمل: "ورأس الكلب"، وكذا في معجم البلدان. وذهب في اللسان إلى أن "الكلب": جبل باليمامة، قال فيه الأعمش: * إذ يرفع الآل رأس الكلب فارتفعا * ([14]) كذا ضبطت في المجمل، وفي اللسان بفتح الكاف وضم اللام الخفيفة، ولم ترد في القاموس. ([15]) ضبط في القاموس واللسان كأمير وسكيت. ([16]) كذا وردت، ولم ترد المادة في اللسان، وهي من مواد القاموس. ([17]) الجمهرة: (2: 296). ([18]) في الأصل: "كلس". والفعل وشاهده مما لم يرد في اللسان. وأنشد الشاهد في المجمل أيضاً. ([19]) كذا ورد ضبطه في المجمل. وفي الأصل: "مكلسا" تحريفه. ([20]) التكملة من المجمل.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.078 harf- الكلف: الإيلاع بالشيء. يقال: كلف فلان بكذا، وأكلفته به: جعلته كلفا، والكلف في الوجه سمي لتصور كلفة به، وتكلف الشيء: ما يفعله الإنسان بإظهار كلف مع مشقة تناله في تعاطيه، وصارت الكلفة في التعارف اسما للمشقة، والتكلف: اسم لما يفعل بمشقة، أو تصنع، أو تشبع، ولذلك صار التكلف على ضربين: محمود: وهو ما يتحراه الإنسان ليتوصل به إلى أن يصير الفعل الذي يتعاطاه سهلا عليه، ويصير كلفا به ومحبا له، وبهذا النظر
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR402 harfك ل ف
بوجهه كلفٌ وقد كلف وجهه.
وبعير أكلف: بين الكلفة وهي حمرة يخالطها سواد.
وكلف الأمر وكلف به إذا تكلّفه.
وكلف بالمرأة كلفاً شديداً.
وليس عليه كلفة في هذا أي مشقّة وهو يحتمل الكلف وتقول: من لم يصبر على الكلف لم يصل إلى الزلف.
وكلّفه الأمر فتكلفه وهو في تكاليف.
قال زهير: سئمت تكاليف الحياة ومن يعش ثمانين حولاً لا أبا لك يسأم وهو متكلّف: وقّاع فيما لا يعنيه عرّيض
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.636 harfالكلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم. كَلِفَ وجهُه يَكْلَفُ كلَفاً، وهو أَكلف: تغيَّر. والكلَف والكُلْفَةُ: حُمْرة كَدرة تعلو الوجه، وقيل: لون بين السواد والحمرة، وقيل: هو سواد يكون في الوجه، وقد كَلِفَ. وبعير أَكلَف وناقة كلْفاء وبه كُلْفة، كلُّ هذا في الوجه خاصة، وهو لون يعلو الجلد فيغير بشرته. وثور أَكلف وخدّ أَكلَفُ: أَسفَع؛ قال العجاج يصف الثور:
عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا
ويقال للبَهَق
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR341 harf* ك ل ف * * الكَكَفُ * شيء يعلو الوجه كالسمسم والكَلَفُ أيضا لون بين السواد والحمرة وهي حمة كدرة تعلو الوجه والاسم * الكُلْفةُ * والرجل * أكْلَفُ * و * كَلِفَ * بكذا أي أولع به وبابه طرب و * كَلَّفهُ تكليفا * أمره بما يشق عليه و * تَكَلًّف * الشيء تجشمه و * الكُلْفةُ * ما يتلكفه اٌنسان من نائبة أو حق و * المُتَكَلَّفُ * العريض لما لا يعنيه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.582 harfالكلف، بالفتح: السواد في الصفرة. والكلف، بالكسر: الرجل العاشق المتولع بالشيء مع شغل قلب ومشقة. والكلف، بالضم: جمع الأكلف والكلفاء وسيأتي معناهما. والكلف محركة: شيء يعلو الوجه كالسمسم نقله الجوهري. وقد كلف وجهه كلفا: إذا تغير، قال: والكلف: لون بين السواد والحمرة، وهي: حمرة كدرة تعلو الوجه والاسم الكلفة، بالضم. والأكلف: الذي كلفت حمرته فلم تصف، من الإبل وغيره وفي الصحاح: الرجل أكلف، ويقال، كميت
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.455 harfكَلِفَ بِهِ
1 كَلِفَ بِهِ ذ He became attached, addicted, given, or devoted, to it; or he attached, addicted, gave, or devoted, himself to it; (S, Msb, K, TA;) he loved it: (Msb, TA:) [he was fond of it:] he loved him, [or it,] vehemently. (TA.) ― -b2- كَلَفٌ, inf. n. of كَلِفَ: [violent or intense love:] see حُبٌّ; and see a verse cited in the first paragraph of that art.
كَلَّفَ نَفْسَهُ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.281 harfكَلِفَ
كَلِفَ A ( n. ac. كَلَف 4 )
a. [ Bi ], Took pains, trouble about.
b. [ Bi ], Fell, was in love with.
c. Was tawny ( face ).
كَلَّفَ
كَلَّفَ II ,
a. Imposed upon ( task ).
b. [ coll. ], Cost.
أَكْلَفَ
أَكْلَفَ IV
a. [ acc. & Bi ], Induced to take trouble about, to take interest in, inspired with enthusiasm for.
تَكَلَّفَ
تَكَلَّفَ V ,
a. Undertook a difficult task; took
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.791 harfكلف
كَلِفَ - يَكْلَفُ - كَلَّفَ - يُكَلِّفُ، كُلِّفَ - يُكَلَّفُ - تَكَلَّف - يَتَكَلَّفُ - مُتَكَلِّف - مُتَكَلِّفِيْن
كَلِفَ - يَكْلَفُ + كائن + شيئاً أو بشيء: يحمل مسؤولية عمله: يلتزم ويحمل مسؤولية وجهد ومشقة ونفقة القيام بفعل أو عمل
كَلَّفَ - يُكَلِّفُ: على وزن " فَعَّلَ " من " كَلِفَ - يَكْلَفُ ": جعله " يَكْلَفُ " على وجه التكرار
Mücavir kökler81 mücavir (107 toplam)
- وسع
6 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir
- نفس
7 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- أصر
1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- حرض
1 ortak ayet · Hurd kireç taşı demektir
- شور
1 ortak ayet · Danışmak
- طوق
1 ortak ayet · Güç
- كسو
1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir
- كمل
1 ortak ayet · Tam
- نكل
1 ortak ayet · Ayak bağı, bukağı demektir
- رضع
1 ortak ayet · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- شدد
2 ortak ayet · Sicim bağıdır
- ذو
2 ortak ayet · Sahip
Geçtiği ayetler(8)
… حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ …
Yükümlü tutarızYetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Yükümlü tutarızİman edip te salih ameller işleyenlere gelince; Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden baikasını yüklemeyiz. İşte onlar, cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Yükümlü tutarızBiz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemeyiz. Katımızda gerçeği konuşan bir kitab vardır. Ve onlar asla haksızlığa uğratılmazlar
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كلف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمل, جهد, عسر |
| Zıt Kök | وسع |
| Çekirdek Özet 1 | Yüzün derisinde oluşan leke veya renk değişimi; bir şeye meşakkat verecek derecede aşırı düşkünlük |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana ancak fıtrî takatinin yettiği ölçüde sorumluluk yüklenmesi; yapmacıklıktan ve haddi aşan külfetten menedilme |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki mükellefiyetin fıtrî kapasite ile sınırlandırılması, ilahi teklifin taşınamaz ağırlık değil dengeli bir olgunlaşma yükü olması |
| Kritik Hata Riski | Teklifi insanın fıtratını ezen kör bir zorlama sanmak; dinde aşırılığı ve yapmacık zühtü takva zannederek dinden uzaklaşmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كل | Bütünüyle sarma, kuşatma, ağırlık verme, yorma ve dermansız bırakma (örnek kökler: كلأ koruma ve gözetleme, كلب sıkıca sarılma ve yapışma, كلح yüzün gerilip ekşimesi, كلل tükenme, yorulma ve ağırlık yükü olma, كلم yaralama ve iz bırakma). | ف | Kuşatıcı ağırlık ve tutunma mânasını yüzeye, dış görünüme, deriye veya dille ve tavırla ortaya konan dışsal zahmet ve yapmacıklığa yönlendirerek belirginleştirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya durumu el ayasıyla tutarak kuşatma, kontrol altına alma ve ona baskı uygulama hareketidir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Canlıyı belirli bir yöne sevk etme, meşakkatli bir istikamete zorlama ve amaca bağlama payını taşır. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İfadenin dışa vurumu, sınırın ve yüzeyin belirginleşmesi, nefes veya söz ile dış dünyaya açılma hareketidir. |
| كلف | Kavrayıcı bir ağırlığın insanı içine alması, bu yönlendirici gücün kişinin derisine, yüzüne veya tavırlarına vurarak meşakkat yahut yapmacıklık biçiminde dışa akseden bir yükümlülüğe dönüşmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yüzün derisinde beliren, kırmızılıkla karışık siyahımsı leke, çil veya devenin yanaklarında görülen koyu renk tonu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın Muallaka'sında geçen beytinde hayatın meşakkat ve zorlukları anlamında kullanılmıştır: سئمت تَكاليفَ الحياة ومن يعش / ثمانين حولاً لا أبالـك يسـأم |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram ve erken Emevî dönemi şairi el-Accâc yaban öküzünün yanağındaki koyu rengi tasvir ederken bu kökü kullanmıştır: عن حَرْفِ خَيْشومٍ وخَدٍّ أَكْلَفا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Şerhu Dîvâni Züheyr.
Sami etimolojik katman
Arapça كلف kökü, derideki renk değişimi, çil, kızıllık ile karışık koyuluk ve bir şeye meşakkat derecesinde düşkün olma ekseninde gelişmiştir. Sami dil ailesinde kök morfolojik olarak belirgin biçimde Batı ve Güney Sami havzasında somut deri rengi ve örtü tasvirleriyle paralellik arz eder; ancak sorumluluk yükleme mânasındaki teklif soyutlaması klasik Arapçada merkezi bir semantik olgunluğa erişmiştir. İbranicede k-l-p kökü kabuk soyma, yüzeyi örtme veya kazıma tasvirleriyle semantik bir temas noktası sunarken, Süryanice katmanda benzer fonetik dizilimler çoğunlukla kabuk, leke veya örtü ile eşleşir. Arapçada bu somut çekirdek, kişinin yüzüne vuran aşırı tutku, çaba ve taşınan yükün zahmeti üzerinden soyutlanarak hem hukuki hem ahlaki mükellefiyet alanına taşınmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yüzdeki leke ve çilden meşakkate ve aşırı sevgiye, oradan da kişiye ağırlık veren sorumluluk ve yapay iddialara geçiş | Bedendeki fiziksel izin zorluk ve tutkuyla eşleştirilmesi, oradan iradî veya gayriiradî yükümlülük kavramına evrilmesi sürecidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki kabuk, deri lekesi ve yüzey örtüsü bildiren köklerle kısmi temas | Arapça teklif ve meşakkat soyutlamasını derinleştirmiş, somut leke anlamını hukuki ve ahlaki bağlamda korumuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda cilt rengi, pigmentasyon ve örtü bildiren arkaik kökler | Veri bulunamadı. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كلف | Anlamlı | Yüz lekesi, düşkünlük, meşakkat, yükümlülük yükleme | Deride renk değişimi, aşırı tutku ve insanın üzerine yüklenen zorlayıcı vazife. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| كفل | Anlamlı | Bakımını üstlenme, pay, kefil olma | Birinin sorumluluğunu ve geçimini kendi üzerine alma, koruyup gözetme. | Sorumluluk üstlenme yönüyle anlam bağı taşır; Kur'an'da geçer. |
| لكف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| لفك | Anlamlı | Katma, karıştırma, bükme | Bir nesneyi diğerine katmak veya birbirine dolamak. | Tahdhîb al-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| فكل | Anlamlı | Titreme, gevşeklik, eklemlerde dermansızlık | Ayakların veya dizlerin mecali kalmayıp sendelemesi hali. | Kitâbü'l-Ayn'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| فلك | Anlamlı | Yuvarlak olma, yörünge, gök kubbe, gemi | Nesnelerin dönmesi, döngüsel hareket ve su üzerinde yüzen yuvarlak gövdeli taşıt. | Çevreleme ve kuşatma çekirdeğiyle temas eder; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كلف | Merkez | Yükümlülük ve meşakkat | Başkası tarafından tevdi edilen ve taşınmasında meşakkat bulunan sorumluluktur. | Dışarıdan belirlenen bağlayıcı yük ve insanın yüzüne vuran zorlanma halidir. |
| حمل | Komşu | Taşımak, yüklenmek | Fiziksel veya manevi yükün sırtta, kucakta veya bizzat bünyede taşınmasını anlatır. | Kelf kökündeki leke, tutku ve yapmacıklık nüanslarını içermez. |
| جهد | Komşu | Güç harcamak, çabalamak | Kişinin kendi takatini son sınırına kadar sarf etmesi ve zorluğa göğüs germesidir. | Teklif gibi harici bir merciin vazife tayin etmesinden ziyade öznel cehde odaklanır. |
| عسر | Komşu | Zorlaşmak, tıkanmak | Bir işin içinden çıkılmaz hale gelmesi ve tabiatı gereği sarpa sarmasıdır. | Hukuki mükellefiyet ve irade anlamı içermez, durumun güçlüğünü bildirir. |
| وسع | Zıt | Genişlik, imkân, ferahlık | İnsanın zorlanmadan veya tüketici bir sıkışma yaşamadan yapabildiği kapasite alanıdır. | Külfetin getirdiği baskı ve zorlamanın tam zıddıdır; teklifin meşru sınırını oluşturur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كلف | Meşakkat yüklemek, düşkün olmak, yapmacık davranmak | Somut cilt lekesinden soyut hukuki teklife ve ahlaki tekellüfe uzanan geniş semantik alanı içerir. | Kesin |
| Latince | obligo, impono, affecto | Bağlamak, yüklemek, özenmek | Hukuki bağlayıcılığı ve tekellüfteki yapmacıklığı karşılar; yüzdeki leke ve duygusal tutku yönünü kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | burden, obligate, affect | Yükümlü kılmak, külfet yüklemek, yapmacık davranmak | Ahlaki ve hukuki mükellefiyeti karşılar; kökün leke ile meşakkat arasındaki fiziksel-semantik bağını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | verpflichten, auferlegen, erkünsteln | Görevlendirmek, mecbur etmek, yapmacık davranmak | Vazife ve külfet yönünü iyi verir; aşk derecesinde tutkunluk ve derideki renk değişimi nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | imposer, astreindre, affecter | Dayatmak, yükümlü kılmak, yapaylık göstermek | Yasal zorunluluk ile özentiyi karşılar; meşakkat ile fıtrî kapasite arasındaki gerilim nüansını eksik bırakır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Fiil-i muzâri (nefy ile) | İnsanın yaratılış kapasitesiyle sınırlı ilahi yükümlülük | İlahî şeriatın fıtrata uygunluğu, adaletin teminatı ve taşınamaz yükün reddi bağlamında; En'âm 6:152, A'râf 7:42, Mü'minûn 23:62, Bakara 2:286 |
| Fiil-i muzâri meçhul (nefy ile) | Maddi imkân ve güçle sınırlı nafaka veya ailevî yükümlülük | Aile hukuku, çocuk bakımı ve boşanma sonrası iktisadi sorumlulukların sınırlandırılması bağlamında; Bakara 2:233, Talâk 65:7 |
| Fiil-i muzâri muhatap meçhul (nefy ile) | Bireysel mücadele sorumluluğu ve başkasının eyleminden sorumlu tutulmama | Dini tebliğ ve cihat sorumluluğunun şahsîliği, başkalarının gevşekliğinden muafiyet bağlamında; Nisâ 4:84 |
| İsm-i fâil çoğul (nefy ile) | Yapmacıklık, haddi aşan külfet üretme ve vahye dayanmayan iddiacılık | Peygamberliğin sadeliği, dinde sunilikten, riyadan ve temelsiz bilmişlikten uzaklık bağlamında; Sâd 38:86 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklîf-i mâ lâ yutâk (güç yetirilemeyen şeyin yüklenmesi) | Allah'ın insana kapasitesini aşan sorumluluk yükleyip yüklemeyeceği meselesinde Eş'arî ile Mâtürîdî ve Mu'tezilî çizgilerin ihtilafı. | İlahi iradenin mutlaklığı ile ilahi hikmet ve adaletin sınırları arasındaki dengeye yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Ehliyet ve mükellefiyet nazariyesi | Şer'î hükümlerin muhatabı olmak için akıl ve büluğ şartları ile meşakkat halinde devreye giren ruhsatların fıkhî temellendirilmesi. | Hükmün bağlayıcı niteliği ile bireyin taşıma kapasitesi arasındaki dengede yoğunlaşmıştır. |
| Tefsir | Meşakkatin kaldırılması ve şeriatın hafifliği | Kur'an'daki teklif ayetlerinin istisnasız nefiy (olumsuzluk) edatıyla gelmesinin ve fıtrata uygunluğunun açıklanması. | İlahi emirlerin ezici bir külfet değil, nefsi olgunlaştıran mutedil bir imtihan olduğu yönünde belirginleşmiştir. |
| Hadis | Dinde tekellüfün (yapmacıklık ve aşırılık) reddi | İbadette aşırıya kaçma, gereksiz ayrıntı sorgulama ve suni dinî zahmetler ihdas etmenin menedilmesi. | Fıtrata dönüş, samimiyetin korunması ve dinde sadeliğin muhafazası üzerinde toplanmıştır. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlak nizamı | Mükellefiyet | İnsanın takati ölçüsünde ahlaken ve ruhen terbiye edilmesi | Dini emirler insanı tüketmek için değil, kapasitesini fıtrat sınırında kemale erdirmek için verilir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve usul | Haddini bilme | Bilinmeyeni biliyormuş gibi yapmamak ve ispatsız külfetli iddialardan kaçınmak | İlimde tekellüf, zannı hakikat sanmaya ve metodolojik sapmaya yol açar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa hukuku | Adil yetkilendirme | İdarenin yönetilenlere güçlerinin yetmeyeceği vazife veya kamu yükü bindirmemesi | Siyasi otoritenin meşruiyeti, talep ettiği külfetin bireyin taşıma kapasitesiyle dengeli olmasına bağlıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Nafaka, borç ve vergilendirme | Gelire göre harcama | Mali sorumlulukların fiilî kazanç ve servet oranında tanzim edilmesi | Kimseye sahip olduğundan fazlası harcatılamaz; aşırı iktisadi külfet piyasayı ve aileyi iflasa sürükler. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte gerilme sınırı ve elastik limit | Katı bir cismin deforme olmadan veya kopmadan taşıyabileceği azami yük miktarıdır; dış kuvvet malzemenin elastik kapasitesini aşarsa kalıcı hasar oluşur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuk ve yönetimde yetki-sorumluluk denkliği | Kurumsal yapılarda bir aktöre yüklenen sorumluluğun onun fiilî icra gücünü ve kaynaklarını aşmaması ilkesidir; yetkisiz sorumluluk örgütsel çöküş üretir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mükellefiyeti sadece cezaî bir yasal zorunluluk veya bürokratik bir ödev olarak görmek; tekellüfü ise yalnızca teşrifat ve nezaket kurallarına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da teklif daima fıtrî imkân ve güç yettiği kadar ilkesiyle kayıtlanmış, insanın kapasitesini aşan hiçbir yük dinin parçası kılınmamıştır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dinin insan fıtratını ezen, taşınamaz taleplerle hayatı daraltan zalimane bir nizam olduğu zannına kapılmak; suni züht gösterilerini takva sanarak meşru fıtrattan uzaklaşmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Yaratıcının insanla ilişkisinin keyfî baskı veya ezicilik üzerine değil, insanın fıtrî ve fiilî kapasitesini gözeten mutlak bir adalet ve merhamet dengesi üzerine kurulu olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahî sorumluluğun çerçevesini çizen ahkâm ayetlerinde, aile ve nafaka hukukunu düzenleyen hükümlerde, bireysel sorumluluğun sınırında ve peygamberlik ahlakını tarif eden bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insanın takatini aşan taleplerde bulunduğu vehmini, ruhbanlık türü suni ibadet ve züht gösterilerini, başkalarının hatalarından ötürü hesaba çekilme korkusunu ortadan kaldırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüzün derisinde oluşan ve rengi değiştiren koyu leke veya çil; bir şeye meşakkat verecek ölçüde aşırı tutkuyla bağlanma hali.
- Soyut anlamBir kimseye yaratılış sınırları ve fiilî kapasitesi dahilinde yükümlülük tevdi etme; haddi aşan yapmacıklıktan ve altından kalkılamaz suni külfetten uzak durma.
- Sistematik karşılıkFıtrî kapasite ile sınırlandırılmış meşru sorumluluk ilkesi; teklif ile vüs' arasındaki zorunlu denge.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde meşru ilahi teklifi (Kur'an'ın öngördüğü sorumluluk alanını), yüklenen sorumluluğun meşakkat derecesini (külfet), muhatabın fıtrî ve fiilî taşıma kapasitesini (vüs'), ise yapmacıklık ve haddi aşma sapmasını (tekellüf) simgeler. Model, dinî yükümlülüğün ancak yükün kapasiteyi aşmadığı () ve yapay zorlamanın bulunmadığı () durumda tahakkuk ettiğini sembolik olarak ifade eder.