زوج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-و-ج41 sîga, 140 mücavir kök, 72 ayet, 43 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عينطهرأَزْوَاجِنَازوجنبتخلقنبأأنثتنرثنيأَزْوَاجِهِمْأَزْوَاجًا

KökSîga 41Ayet 72Sure 43Mücavir 140

▶ Ağı aç (3B)

زوج

ز - و - ج

KÖK
  • 81 geçiş
  • 72 ayet
  • 41 sîga
  • 12 sözlük

İlik ve düğme çiftinin her biridir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İlik ve düğme çiftinin her biridir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.526 harf
باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به. وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال: وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.014 harf
زَوْجُ المرأة: بعلها. وزَوجُ الرجل: امرأته قال الله تعالى: "اسكنْ أنت وزوجُك الجنّةَ" ويقال أيضاً: هي زوجتُه. قال الفرزدق: وإن الذي يسعى ليُفسِد زوجتيكساع إلى أُسْدِ الشَرى يَسْتَبيلُها قال يونس: تقول العرب: زوَّجتُه امرأةً، وتزوَّجتُ امرأة، وليس من كلام العرب تزوَّجتُ بامرأة. قال: وقول الله تعالى: "وزوَّجناهم بحورٍ عِينٍ"، أي قرنّاهم بهنَّ، من قوله عزّ وجلّ: "احشُروا الذين ظلموا وأزواجَهم"،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.550 harf
(باب الزاء والواو وما يثلثهما) (زوي) الزاء والواو والياء أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ وتجمُّع. يقال زوَيت الشَّيءَ: جمعته. قال رسول الله *صلى الله عليه وآله: "زُوِيتِ الأرضُ فأُرِيتُ مَشارِقَها ومغارِبَها، وسيبلغُ مُلْكُ أمّتي ما زُوِيَ لي منها". يقول: جُمِعَت إِليّ الأرضُ. ويقال زَوَى الرجلُ ما بين عينيه، إِذا قبضَه. قال الأعشى: يزيدُ يَغضُّ الطَّرْف دُوني كأنَّما *** زَوَى بين عينيه عليَّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.076 harf
- يقال لكل واحد من القرينين من الذكر والأنثى في الحيوانات المتزاوجة زوج، ولكل قرينين فيها وفي غيرها زوج، كالخف والنعل، ولكل ما يقترن بآخر مماثلا له أو مضاد زوج. قال تعالى: ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى﴾ [القيامة/39]، وقال: ﴿وزوجك الجنة﴾ [البقرة/35]، وزوجة لغة رديئة، وجمعها زوجات، قال الشاعر: *فبكا بناتي شجوهن وزوجتي * (هذا شطر بيت، وعجزه: *والأقربون ثم إلي تصدعوا* وهو لعبدة بن الطبيب في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR731 harf
ز و ج هو زوجها وهي زوجه وزوجته وهما زوجان وله عدة أزواج وزوجات‏.‏ وله زوجان من حمـام وزوجا حمام‏.‏ واشتريت زوجي نعال‏.‏ وخلق الله النبات أزواجاً‏:‏ أصنافاً وألواناً ‏"‏ وأنبتنا فيها من كل زوج ‏"‏‏:‏ من كل لون‏.‏ وهذا زوجه أي قرينه‏.‏ أنشد ابن الأعرابي‏:‏ لنـا نعـم لا يعتري الذم أهلا سواء علينا ذات زوج وطالـق أي ذات ولد ومنفردة ‏"‏ احشروا الذيـن ظلمـوا وأزواجهـم ‏"‏‏:‏ وقرناءهـم وزوجـت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.540 harf
الزَّوْجُ: خلاف الفَرْدِ. يقال: زَوْجٌ أَو فَرْدٌ، كما يقال: خَساً أَو زَكاً، أَو شَفْعٌ أَو وِتْرٌ؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعْدِيُّ:ما زِلْنَ يَنْسُبْنَ، وَهْناً، كلَّ صادِقَةٍ، باتَتْ تُباشِرُ عُرْماً غير أَزْوَاجِ لأَن بَيْضَ القَطَا لا يكون إِلاَّ وِتْراً. وقال تعالى: وأَنبتنا فيها من كل زوجٍ بَهيج؛ وكل واحد منهما أَيضاً يسمى زَوْجاً، ويقال: هما زَوْجان للاثنين وهما زَوْجٌ، كما يقال: هما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR716 harf
* ز و ج * * الزَّوْجُ * البعل والزوج أيضا المرأة قال الله تعالى ﴿اسكن أنت وزوجك الجنة﴾ ويقال لها * زَوْجَةٌ * أيضا قال يونس ليس من كلام العرب * زَوَّجَهُ * بامرأة بالباء ولا * تَزَوَّجَ * بامرأة بل بحذفها فيهما وقوله تعالى ﴿وزوجناهم بحور عين﴾ أي قرناهم بهن من قوله تعالى ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ أي وقرناءهم وقال الفراء * تَزَوَّجَ * بامرأة لغة وامرأة * مِزْوَاجٌ * بكسر الميم أي كثيرة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.572 harf
الزوج للمرأة: البعل. و للرجل: الزوجة ، بالهاء، وفي المحكم الرجل زوج المرأة، وهي زوجه وزوجته. وأباها الأصمعي بالهاء. وزعم الكسائي عن القاسم بن معن أنه سمع من أزدشنوءة بغير هاء والكلام بالهاء ألا ترى أن القرآن جاء بالتذكير: اسكن أنت وزوجك الجنة هذا كله قول اللحياني. قال بعض النحويين: أما الزوج فأهل الحجاز يضعونه للمذكر والمؤنث وضعا واحدا، تقول المرأة: هذا زوجي، ويقول الرجل: هذه زوجي. قال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.323 harf
زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ 2 زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ ذ , and زوّجهُ اـِلَيْهِ, [inf. n. تَزْوِيجٌ,] He coupled, or paired, a thing with a thing; united it to it as its fellow, or like. (TA.) So in the Kur [xliv. 54 and lii. 20], زَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ We will couple them, or pair them, [with females having eyes like those of gazelles:] (S, Mgh, K, TA:) the meaning is not the تَزْوِيج commonly
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.026 harf
زَاجَ زَاجَ ( w ) U ( n. ac. زَوْج 1 ) a. [ Bain ], Sowed dissension, discord between, set at variance. زَوَّجَ زَوَّجَ II , a. Married; paired, coupled, joined together. زَاْوَجَ زَاْوَجَ III , a. Married; were paired, coupled. تَزَوَّجَ تَزَوَّجَ V a. [ acc. or Bi ], Married, wedded, took as a wife. b. [ Ila ], Became related to, by marriage. تَزَاْوَجَ تَزَاْوَجَ VI , اِزْتَوَجَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.379 harf
زوج زَوِجَ - يَزْوَجُ - زَوْج - زَوْجـان - أزْواج - زَوَّج - يُزَوِّجُ زوِجَ - يَزْوَجُ + كائن + كائناً أو بكائن: شكل معه زوجاً: شبهه وماثله في كثير من الأمور وكمله وتكامل معه بباقي الأمور زَوْج: على وزن " فـَعْل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَوِجَ - يَزْوَجُ ": وهو ما يكون بفعل " زوج - يزوج" الذي يقرن مع آخر يشبهه ويكمله: أحد الزوجين زَوْجان -
Tamamını oku

Sîgalar(41)

Mücavir kökler140 mücavir (348 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نبت

    6 ortak ayet · Bitki

  2. خلق

    14 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  3. نفس

    15 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  4. أنث

    5 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  5. طهر

    5 ortak ayet · Akar temiz sudur

  6. جعل

    14 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  7. تنر

    2 ortak ayet · Tandır

  8. نكح

    4 ortak ayet · Nikah

  9. نبأ

    9 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. عرف

    6 ortak ayet · Tanınan ile

  11. عين

    6 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir

  12. ثني

    4 ortak ayet · Sena yaka demektir

Geçtiği ayetler(72)

Sîga sayfası: أَزْوَاجًا
  1. وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ …

    Eşlerİçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

  2. وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ …

    Eşlerİçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  3. وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ

    EşlerAndolsun ki; senden önce nice peygamberler gönderdik. Onlara eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan hiç bir peygamber bir ayet getiremez. Herkesin süresi yazılıdır.

  4. لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ

    EşlerSakın onlardan bazı sınıflara verdiğimiz geçimliğe gözlerini dikme ve onlara üzülme. İnananlara kanat ger.

  5. وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ …

    EşlerAllah sizin için kendinizden eşler yarattı. Eşlerinizden de sizin için oğullar, torunlar varetti. Temiz şeylerden size rızık verdi. Böyleyken batıla inanıyorlar da Allah’ın nimetine nankörlük mü ediyorlar?

  6. الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى

    EşlerO ki; sizin için, yeryüzünü döşemiş, orada sizin için yollar açmış, gökten su indirmiştir. Biz o su ile çeşitli bitkilerden çifter çifter çıkardık.

  7. وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى

    EşlerOnlardan bazılarına; denemek için verdiğimiz dünya hayatının süsüne gözlerini dikme. Rabbının rızkı daha hayırlı ve daha devamlıdır.

  8. وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    EşlerKendileriyle huzura kavuşmanız için size kendi nefislerinizden eşler yaratıp aranızda sevgi ve merhamet var etmesi de O’nun ayetlerindendir. Şüphesiz ki bunlarda düşünen bir kavim için ayetler vardır.

  9. … خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ …

    EşlerAllah, sizi topraktan yaratmıştır, sonra bir damla sudan sonra da sizleri çiftler olarak var etmiştir. Hiç bir dişi O’nun bilgisi olmadan hamile kalmaz ve doğum yapmaz. Bir ömürlünün çok yaşaması ve ömrünün azalması ancak kitabdadır. Muhakkak ki bu; Allah’ a pek kolaydır.

  10. فَاطِرُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

    EşlerGöklerin ve yerin yaratanı, size kendinizden eşler yarattı. Davarlardan da çiftler. Bu suretle çoğalmanızı sağlıyor. O’nun benzeri hiç bir şey yoktur. Ve O; Semi’dir, Basir’dir.

Sîga sayfası: أَزْوَاجِكُمْ
Sîga sayfası: أَزْوَاجِهِمْ
Sîga sayfası: أَزْوَاجِنَا
Sîga sayfası: الزَّوْجَيْنِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزوج
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli, vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerقرن, شفع, كفء
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1İki şeyin birbirine eklenerek veya kenetlenerek bir ikili, çift ve tamamlayıcı bütün oluşturması; tekin karşıtı olan eşleşme
Çekirdek Özet 2Varlıktaki ikili kutupsallık ve tamamlayıcılık yasası; ontolojik yaratılış çiftleri, nikâh bağıyla kurulan eşlik ve benzerlerin birbiriyle eşleştirilmesi
Çekirdek Özet 3Mutlak teklik ve benzersizliğin yalnızca Yaratıcı'ya ait olması; O'nun dışındaki tüm varlık alanının kurucu bir ikilik ve bağımlı çiftleşme üzerinde yükselmesi
Kritik Hata RiskiKökün sadece kadın-erkek arasındaki hukuki evliliğe indirgenerek varlıktaki ontolojik kutupluluk, tür, kategori ve benzerlik ağlarının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زوYerinden oynama, eğrilme, ayrılma veya bir yöne meyletme hareketi; زور (doğrudan sapma, eğrilik), زوغ (haktan kayma, meyil) ve زول (bir durumdan diğerine intikal etme, yer değiştirme) köklerinde olduğu gibi bir durumdan başka bir duruma yönelme devinimiجÇekirdekteki meyil ve intikal hareketine birleşme, toplanma ve bitiştirici bir eklem karakteri katarak tekil durumdan çıkıp karşıtıyla kenetlenen, dengelenen bir çift olma anlamını kurmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici alet, kama; sınır çizme, ayırma, belirgin kılmaBir bütünü iki parçaya ayırarak karşılıklı iki bağımsız uç ve sınır var eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, iliştirmeAyrılmış iki bağımsız ucu birbirine rapteden, bağlayan ve kenetleyen köprü vazifesi görür.
جDeve boynu, taşıma, bir araya getirme; intikal ve yüklenmeBağlanan iki unsuru ortak bir yürüyüşte, karşılıklı işlevde ve dengeli bir taşımada birleştirir.
زوجSınırları belirginleşmiş iki ayrı unsurun bir bağ ile birbirine kenetlenerek ortak bir hareketi birlikte taşımasıİki ayrık tekilin birbirine bağlanıp kenetlenmesiyle oluşan tamamlayıcı çift ve işlevsel ortaklık hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBirbirine eklenen ve biri olmaksızın diğeri eksik kalan çiftin her bir parçası; devenin sırtındaki semerin veya mahmilin iki yanına denk getirilen yük parçaları; hevdicin üstüne örtülen ve birbirini tamamlayan çift örtü (namat).
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa el-Âmirî muallakasında hevdicin üzerini örten çift örtüyü ve süslü örtü kumaşını zikrederken kökü fiziksel örtü ve çiftleşme anlamında kullanmıştır: من كل محفوف يظل عصيه / زوج عليه كلة وقرامها
Erken Arapça kullanımErken dönem çöl hayatında bir çift ayakkabının veya mestin her bir tekine, birbiriyle uyumlu ve eşleşmiş iki güvercinin her birine زوج denilmiş; iki parçayı birden ifade etmek için ikil sîgasıyla zevcân ifadesi tercih edilmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dîvânu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Arapça زوج kökü, Sami dilleri havzasında hem morfolojik hem de semantik açıdan oldukça tartışılmış ve zengin bir katmanlaşmaya sahip bir köktür. Klasik Sami dillerinde ikilik, çiftleşme ve birleşme kavramları çoğunlukla kök düzeyinde قرن veya تأم gibi köklerle karşılanırken, Aramerkezli ve Batı Sami dillerinde görülen İbranice זוג (zug) ve Süryanice ܙܘܓܐ (zugā) biçimleri, genellikle Grekçe ζεῦγος (zeugos / boyunduruk, araba koşumu, çift) kelimesi ile temas içinde değerlendirilir. Bununla birlikte Arap dilcileri ve sözlükbilimcileri, kökün Arapçadaki derin morfolojik türevlerini (tezvîc, izdivâc, zevce, zevcân), deve koşumundaki ve çöl teçhizatındaki somut kullanımlarını göz önüne alarak kelimenin köklü bir intikal ve semantik yerleşme sürecinden geçtiğini belirtirler. Dil içi katmanda kök; her bir tekilin ancak kendi dengi veya karşıtı ile bir araya geldiğinde bir sistem oluşturabilmesi, tek başına eksik kalan unsurun eşiyle tamamlanması ekseninde billurlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Brockelmann (Lexicon Syriacum), Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇiftin her bir teki, eşleşen unsur, kumaş çeşidi, renk ve cinsDilde tekil olan fakat kendisini tamamlayan bir dengi veya mukabili bulunan her bir parça için kullanılmış; teklik karşıtı olarak yerleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ܙܘܓܐ (zugā), İbranice זוג (zug)Geç dönem Sami metinlerinde çift, koşum ve eş anlamında ortak kullanım alanı gösterir; bölgesel kültürel temaslarla yaygınlaşmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe ζεῦγος (zeugos), Hint-Avrupa *yugóm (boyunduruk, bağlanma)Boyunduruk altına birlikte girme, araba koşumu oluşturma ve iki unsuru birleştirme kavramsal alanıyla erken temas ve ödünçleme bağı mevcuttur.Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Chantraine (Dictionnaire étymologique de la langue grecque).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زوجAnlamlıÇift oluşturma, eşleşmeBirbirini tamamlayan iki şeyin bir araya gelmesi, türdeşlik ve eşlikHedef kök; Kur'an'da geçer
زجوAnlamlıSevk etme, akıcı sürmeBir şeyi kolaylıkla, yumuşakça ileriye doğru sürmek ve yönlendirmekAnlamlı kök; Kur'an'da geçer (İsrâ 17:66)
وزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştirKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir
وجزAnlamlıKısa ve öz olmaSözün veya işin gereksiz fazlalıklardan arındırılarak süratle tamamlanmasıAnlamlı kök; Kur'an'da geçmez
جزوAnlamlıYetme, karşılık olmaBir şeyin diğerinin yerini tutması, kefalet ve bedel oluşturmasıAnlamlı kök; Kur'an'da geçer (جزي)
جوزAnlamlıAşmak, katetmek, geçmekBir sınırın veya mesafenin ortasından geçip aşmak, serbestçe geçişe izin vermekAnlamlı kök; Kur'an'da geçer (A'râf 7:138)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زوجMerkezİkili bütünlük ve tamamlayıcı eşlikBirbirini işlevsel veya ontolojik olarak tamamlayan ve sistem kuran çiftin her bir parçasıİki unsurun birbirine ihtiyaç duyarak kurduğu dengeli çift ilişkisidir.
قرنKomşuBirbirine bağlanma, yakın bulunmaİki veya daha fazla nesnenin fiziksel olarak birbirine iple bağlanması veya peş peşe gelmesiزوج ontolojik tamamlayıcılığı, قرن ise bağla raptedilmeyi ve yan yanalığı vurgular.
شفعKomşuTeki çifte dönüştürme, katlamaTekil bir nesneye bir ikincisini ekleyerek onu tek olmaktan çıkarmaشفع sayısal olarak tekliği kırmaya odaklanırken, زوج karşıtlıktan doğan uyumu anlatır.
كفءKomşuDenklik, eşitlikİki şeyin güç, değer ve konum bakımından birbirine tam denk ve akran olmasıكفء değer eşitliğini bildirir; زوج ise farklı unsurların birbirini tamamlamasını kurar.
فردZıtTeklik, yalnızlık, yalıtılmışlıkKendisini tamamlayacak hiçbir eşi, benzeri veya zıddı bulunmayan yegâne durumزوج ilişkisel bağı ve ikiliği kurarken فرد her türlü bağıntıdan kopuk tekliği ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزوجÇiftin her bir teki, eş, tür, sınıfBir ikilinin birbirini tamamlayan her bir kanadı; zevce, hemcins veya karşıt kutupKesin
Latincepar, coniunx, comparEşit çift, hayat arkadaşı, dengi olan eş"Par" denkliği ve çifti, "coniunx" boyunduruk bağıyla birleşen hayat arkadaşını karşılar; kozmik tür anlamını tam vermez.Güçlü
İngilizcepair, spouse, mate, counterpartÇift, eş, türdeş, tamamlayıcı zıt parça"Spouse" yalnızca hukuki eşi, "counterpart" ve "pair" ise tamamlayıcı ikiliyi ve karşılığı ifade eder.Kesin
AlmancaPaar, Gatte/Gattin, GegenstückÇift, koca/eş, karşıt tamamlayıcı parça"Gegenstück" karşıt kutbun tamamlayıcılığını, "Paar" ise iki parçalı nesne bütünlüğünü yansıtır.Güçlü
Fransızcapaire, époux/épouse, binômeÇift, nikâhlı eş, ikili sistem"Binôme" iki unsurlu matematiksel ve yapısal birlikteliği, "paire" ise denk iki nesneyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَزْوَاج / زَوْج (Hukuki ve ailevi bağlam)Nikâh bağıyla bir araya gelen kadın veya erkek eşKarı-koca hukuku, mehir, miras, boşanma ve aile kurumu bağlamları (Bakara 2:234, Nisâ 4:12, Nisâ 4:20).
زَوْجَيْنِ (Kozmik ve biyolojik kutupsallık)Erkek ve dişi çiftler, birbirini tamamlayan biyolojik zıtlarÂlemin yaratılışı, Nuh'un gemisine canlıların bindirilmesi ve varlığın çift kutuplu inşası (Hûd 11:40, Rahmân 55:52, Zâriyât 51:49).
زَوْجٍ بَهِيجٍ / أَزْوَاجًا (Botanik ve tabiat tasviri)Bitki türleri, sınıfları, renkleri ve nebatat çeşitleriYeryüzünün diriltilmesi, yağmurla bitirilen rengârenk ve çeşit çeşit ürünler (Hac 22:5, Şuarâ 26:7, Kâf 50:7).
أَزْوَاجُهُمْ (Sosyolojik ve ahlaki benzerlik)Suç ortakları, fikirdaşlar, yandaşlar ve benzer fıtrattakilerKıyamet günü zalimlerin kendi yandaşları ve benzerleriyle birlikte haşredilmesi bağlamı (Sâffât 37:22).
زُوِّجَتْ (Ontolojik ve eskatolojik birleşme)Ruhların bedenlerle veya amellerin karşılıklarıyla eşleşmesiKıyamet sahnelerinde nefislerin kendi ameli, derecesi ve grubuyla bir araya getirilmesi (Tekvîr 81:7).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVarlık teorisi ve tevhid deliliAllah'ın "Ferd", "Vitr" ve "Vâhid" olması; O'nun dışındaki her şeyin ise çift kutuplu (zevceyn) ve muhtaç yaratılmasıÂlemin sonradan yaratılmışlığının ve zâtî eksikliğinin ikilik (çift kutupluluk) üzerinden temellendirilmesi
FıkıhNikâh, talak, miras ve aile hukukuZevciyyet akdinin doğurduğu haklar, tarafların mükellefiyetleri, iddet ve miras paylaşımlarıKelimenin kadın ve erkek arasındaki meşru akit bağına ve hukuki sorumluluk ortaklığına hasredilmesi
TefsirKozmolojik ve ahlaki ayetlerin izahı"Her şeyden iki çift yarattık" beyanındaki zevceyn kavramının madde-suret, gece-gündüz, erkek-dişi açılımlarıZevc kelimesinin sadece evlilik değil, tür, kategori, zıtların dengesi ve benzerlik ağı olarak yorumlanması
HadisSünnet-i seniyye ve toplum düzeniEvlilik teşviki, aile içi ahlak, yaratılış çiftlerinin korunması ve cinsiyet fıtratının muhafazasıKarşılıklı sükûnet, meveddet ve toplumsal çekirdeğin meşru çiftleşme yoluyla sürdürülmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve yaratılış ontolojisiMutlak teklik karşısında bağımlı ikilikYaratıcının tekliğini kanıtlama ve mahlukatı sınırlandırmaYaratılmış her varlığın zıddı veya dengiyle var olabilmesi, teklik iddiasını yalnızca Allah'a özgüler.Kesin
İlmiDoğadaki ikili yapılar ve kutupsallıkSimetri, kutup, dipol ve tamamlayıcı karşıtlıkFiziksel ve biyolojik sistemlerin dengesini ve sürekliliğini sağlamaElektrik yüklerinden (+/-) genetik şifrelere kadar bilimin incelediği sistemler zevciyyet esasına göre işler.Güçlü
SiyasiHukuki sözleşme ve toplumsal ittifakİkili meşru sözleşme ve denge ortaklığıGüç odakları arasında denge ve karşılıklı hak-sorumluluk bağı kurmaTek taraflı tahakkümün kırılarak yöneten ve yönetilen arasında ahde dayalı dengeli bir birliktelik üretilmesi.Muhtemel
İktisadiPiyasa mekanizması ve mübadeleArz ve talep, alıcı ve satıcı dengesiKarşılıklı rıza ve denk değerlerin değişimiyle piyasa nizamını kurmaİktisadi canlılık, tekil bir mülkiyetle değil, alıcı ve satıcının (çiftin) rıza ile kenetlenmesiyle oluşur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFizikteki dipol, ikili simetri (binary system) ve biyolojik eşeylilikMatematikteki ikili (binary) taban, fizikteki artı-eksi yük çiftleri veya DNA sarmalındaki baz eşleşmeleri gibi; sistemin ancak karşılıklı iki bağımsız unsurun tamamlayıcı rezonansıyla çalışabilmesi.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojideki sözleşmesel birliktelik ve psikolojideki ben-öteki tamamlayıcılığıİnsan tekinin tek başına tam bir özne olamaması; benliğin ancak kendisini aynalayan, tamamlayan ve karşıtlayan bir "öteki" ile kurduğu ilişki ağında kimlik ve medeniyet kazanması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiزوج lafzının modern zihinlerde yalnızca "hukuki nikâh bağıyla evlenmiş karı veya koca" anlamındaki ailevi terime hapsedilmesidir.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; bitki türlerinden kozmik zıtlıklara (gece-gündüz, yer-gök), cennet ve cehennemdeki ontolojik arkadaşlıklardan amellerin ruhlarla kenetlenmesine kadar tüm varlık hiyerarşisini kuşatan genel bir varoluş ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZevciyyet ilkesi daraltıldığında, Kur'an'ın kâinat tasavvuru ve tevhid delili kavranamaz; varlıktaki diyalektik denge, ekolojik düzen ve insanın kendi türdeşleriyle kurduğu metafizik bağlar yüzeysel bir evlilik mevzuatına indirgenmiş olur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kâinat nizamını tarif ederken kullandığı temel anahtarlardan biridir. Allah'ın mutlak ve eşsiz tekliğini (Vâhid/Ehad), yarattığı her şeyin ise "çift" (zevcân) olduğu gerçeğiyle açıklar; böylece ontolojik bir ayrım çizgisi çeker.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâinatın yaratılışı ve tabiat delillerini sunan ayetlerde (Zâriyât 51:49, Yâsîn 36:36), aile hukuku ve miras düzenlemelerinde (Nisâ 4:12, Bakara 2:234) ve kıyamet tasvirlerinde (Tekvîr 81:7, Sâffât 37:22).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kadın veya erkeğin tek başına mutlak ve kendine yeten bir güç olduğu yanılgısını yıkar; insanın ve doğadaki hiçbir unsurun müstakil var olamayacağını, her varlığın ancak kendi eşi, karşıtı ve tamamlayıcısıyla bir değer üretebileceğini bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki şeyin birbirine eklenerek veya kenetlenerek bir ikili, çift ve tamamlayıcı bütün oluşturması; birbirini gerektiren iki parçadan her biri.
  • Soyut anlamVarlık sahasındaki her bir unsurun eksikliğinin, kendi karşıtı veya dengi olan bir diğer unsurla dengelenerek fonksiyonel bir denge ve birlik meydana getirmesi.
  • Sistematik karşılıkMutlak teklik karşısında yaratılmışlar âlemine içkin kılınan çift kutupluluk, ontolojik bağımlılık ve sistemik bütünleşme ilkesi.
  • LaTeX modeliS={(x,y)∈A×B∣x≠y∧Φ(x,y)=1}
  • LaTeX açıklamasıModelde A ve B karşılıklı iki farklı veya karşıt varlık alanını, x ve y bu alanlardaki tekil unsurları temsil eder. x≠y koşulu unsurların tekil ve kendine has kaldığını, Φ tamamlayıcılık ve eşleşme fonksiyonu ise bu iki ayrık unsurun bir araya geldiğinde bir sistemik bütün (S) ve işlevsel denge (Φ=1) oluşturduğunu ifade eder. Tekil x ancak y ile birleştiğinde zevciyyet nizamı tahakkuk eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز