زبن
ز - ب - ن
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Resmi elbise giymiş silahlı korumadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Resmi elbise giymiş silahlı korumadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR653 harfباب الزاي والنون والباء معهما
ز ب ن، ن ز ب، ن ب ز مستعملات
زبن:
المُزابَنةُ: بيعُ التَّمْرِ في رأْس النَّخْل بالتَّمرْ.
والزَّبْنُ: دفع الشَّيء عن الشّيء، كالنّاقة تَزْيِنُ وَلَدَها عن ضَرْعها برجِلْها. والحَرْبُ تَزْيِنُ النّاسَ إذا صَدَمَتْهم، وحَرْبٌ زَبُونٌ. وزَبَنَهُ: مَنَعَهُ، قال:
إذا زَبَنَتْه الحربُ لم يَتَرَمْرَمِ
وزَبِينَةُ: اسم حيّ من العَرَب.
والزَّبانِيةُ: ملائكة موكّلون بتعذيب
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR689 harfالزَبْنُ: الدفعُ، وزَبَنَتِ الناقة، إذا ضَربتْ بثَفِناتِ رِجْلِها عند الحلب. فالزَبْنُ بالثَفِناتِ، والرَكْضُ بالرِجْل، والخبط باليد. وناقةٌ زَبونٌ: سيِّئة الخُلُقِ تضرب حالبَها وتدفعُه. وحربٌ زَبونٌ: تَزْبِنُ الناس، أي تَصدِمهم وتدفَعهم. والزَبانِيَة عند العرب: الشُرَط، وسمِّي بذلك بعضُ الملائكة لدفعهم أهلَ النار إليها. قال الأخفش: قال بعضهم: واحدهم زَبانيٌّ، وقال بعضهم: زابِنٌ، وقال بعضهم:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.257 harfز ن ب
زبن ، نبز ، نزب ، بزن ، زنب : ( مستعملة ) .
بزن : أما بزن فقد أهمله الليث ، وقد جاء في شِعر قديم ، وقال أبو داود الإياديّ يصف فَرَساً ، ووصفه بانتفاخِ جَنْبيه :
أجوَفُ الجَوْف فهو فيه هواءٌ
مثلُ ما جافَ أَبْزَناً نَجّارُ
الأبْزَنُ : حوضٌ من نحاس يَستنقع فيه الرجلُ ، وهو معرّب ، وجعل صانعَه نجّاراً لتجويده إياه .
أصله أوزن فَجَعله أبزن . جافَهُ : وسع جوفه .
ورَوى أبو تراب لأبي عمرو الشيباني
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.056 harf(باب الزاء والباء وما يثلثهما)
(زبد) الزاء والباء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تولُّد شيءٍ عن شيء. من ذلك زَبَدُ الماءِ وغيرِه. يقال أزْبَدَ إزْباداً. والزُّبد من ذلك أيضاً. يقال زَبَدْتُ الصبي أزبُده، إذا أطعمتَه الزُّبد.
وربَّما حملوا على هذا واشتقّوا منه. فحكى الفرّاءُ عن العرب: أَزْبَدَ السِّدرُ، إذا نَوَّر. ويقال زَبَدَتْ فلانةُ سِقاءَها، إِذا مَخَضَتْه حتَّى يُخرِج زُبْدَه.
ومن *الباب
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.242 harfز ب ن
أراد حاجة فزبنه عنها فلان: دفعـه.
والناقـة تزبـن ولدهـا عـن ضرعهـا وتزبـن حالبهـا وناقـة زبون.
وزابنه: دافعة مزابنة وتزابنوا تدافعوا.
ونهي عن المزابنة وهي بيع ما في رأس النخلة بالتمر لأنها تؤدّي إلى المدارأة والخصام.
ووقع في أيد الزبانية وهم الشرط لزبنهم الناس وبهم سميت زبانية النار لدعهم أهلها إليها.
ورجل ذو زبونة: مانع جانبه بالدفع عنه وذو زبونات.
قال: وجدتـم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.935 harfالزَّبْنُ: الدَّفْع. وزَبَنَتِ الناقة إذا ضربت بثَفِناتِ رجليها عند الحلب، فالزَّبْنُ بالثَّفِنات، والركض بالرجْل، والخَبْط باليد. ابن سيده وغيره: الزَّبْنُ دفع الشيء عن الشيء كالناقة تَزْبِنُ ولدها عن ضرعها برجلها وتَزْبِنُ الحالب. وزَبَن الشيءَ يَزْبِنُه زَبْناً وزَبَنَ به وزَبَنَت الناقة بثَفناتِها عند الحلب: دَفَعَتْ بها. وزَبَنَتْ ولدها: دفعته عن ضرعها برجلها. وناقة زبُون: دَفُوع،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR497 harf* ز ب ن * * الزَّبَانِيَةُ * عند العرب الشرط وسُمي بذلك بعض الملائكة لدفعهم أهل النار وأصل * الزَّبْنِ * الدفع قال الأخفش قال بعضهم واحدهم * زَبَانِيٌّ * وقال بعضهم * زَابِنٌ * وقال بعضهم * زِبِنْيَةٌ * مثل عفرية قال والعرب لا تكاد تعرف هذا وتجعله من الجمع الذي لا واحد له مثل أبابيل وعباديد و * زُبَانَيَا * العقرب قرناها و * المُزَابَنَةُ * بيع الرطب في رءوس النخل بالتمر ونُهي عن ذلك لأنه بيع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.896 harf: ( الزَّبْنُ ، كالضَّرْبِ : الدَّفْعُ ) ، كما في الصِّحاحِ .
وفي المُحْكَم : دَفْعُ الشيءِ عن الشيءِ ، كالناقَةِ تَزْبِنُ ولَدَها عن ضرْعِها برِجْلِها وتَزْبِنُ الحالِبَ .
زَبَنَ الشيءَ يَزْبِنُه زَبْناً وزَبَنَ به : دَفَعَه .
( و ) الزَّبْنُ : ( بَيْعُ كلِّ ثَمَرٍ على شجرِهِ بِتَمْرٍ كَيْلاً ) ، ومنه المُزابَنَةُ كما سَيَأْتي ، وقد نَهَى عنه لمَا فيه مِنَ الغبنِ والجَهالَةِ ، سُمِّي به لأنَّ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.797 harfزَبَنَهُ
1 زَبَنَهُ ذ , (Msb, TA,) and زَبَنَ بِهِ, (TA,) aor. زَبِنَ , (Msb, TA,) inf. n. زَبْنٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away; (S, * Mgh, * Msb, K, * TA;) namely, a thing: (Msb, TA:) or a thing from another thing. (M, * TA.) You say of a she-camel, تَزْبِنُ حَالِبَهَا She pushes, or thrusts, or she pushes, or thrusts, away, her milker. (Mgh,
زَبَنَهُ 1 زَبَنَهُ ذ , (Msb, TA,) and زَبَنَ بِهِ, (TA,) aor. زَبِنَ , (Msb, TA,) inf. n. زَبْنٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away; (S, * Mgh, * Msb, K, * TA;) namely, a thing: (Msb, TA:) or a thing from another thing. (M, * TA.) You say of a she-camel, تَزْبِنُ حَالِبَهَا She pushes, or thrusts, or she pushes, or thrusts, away, her milker. (Mgh, Msb, TA.) And زَبَنَتْ, (S,) or زَبَنَتْ بِثَفِنَاتِ رِجْلِهَا, (TA,) She (a camel) struck with her stifle-joints (TA) on the occasion of being milked: زَبْنٌ being [generally] with the stifle-joints; and رَكْضٌ, with the hind leg; and خَبْطٌ, with the fore leg. (S, TA.) And تَزْبِنُ وَلَدَهَا عَنْ ضَرْعِهَا بِرِجْلِهَا She (a camel) pushes, or thrusts, away her young one from her udder with her hind leg. (M, TA.) And زَبَنَهُمْ He pushed, or thrust, them away; put them away, or removed them from their place. (TA.) And of war, or battle, (حَرْب,) one says, تَزْبِنُ النَّاسِ, meaning (tropical:) It dashes men [one against another], and pushes, or thrusts, them. (S, TA.) ― -b2- And زَبَنْتَ عَنَّا هَدِيَّتَكَ وَمَعْرُوفَكَ, inf. n. as above, (assumed tropical:) Thou hast turned away from us thy present and thy bounty, or favour: accord. to Lh, properly meaning thou hast turned them away from thy neighbours and acquaintance to others: or, accord. to the A, (tropical:) thou hast withdrawn, and withheld, from us thy present &c. (TA.) ― -b3- زَبْنٌ also signifies The selling any fruit upon its trees for [other] fruit by measure: (K:) whence ↓ المُزَابَنَةُ (see 3): it has been forbidden, because of the fraud, or deceit, and the ignorance, attending it: and is thus termed because either of the two parties, when he repents, repels the other [if able to do so] from the obligation that he has imposed upon him. (TA.)
زابنهُ 3 زابنهُ ذ , (K,) inf. n. مُزَابَنَهٌ, (TA,) i. q. دَافَعَهُ [He contended, or strove, with him in pushing, or thrusting, or in pushing, or thrusting, away; or he pushed him, &c., being pushed &c. by him; or he pushed against him]. (K.) ― -b2- مُزَابَنَةٌ signifies [also] The selling dates (S, Mgh, Msb, K) in their fresh ripe state (S, K) upon the heads of the palm-trees for dried dates (S, Mgh, Msb, K) by measure; (Mgh, Msb;) which is forbidden, because it is a sale by conjecture, [or] without measuring and without weighing: (S, TA:) it is from الزَّبْنُ; because it leads to contention and mutual repulsion: (Mgh:) and in like manner, the selling any fruit upon its trees for fruit by measure: see 1, last sentence: (TA:) accord. to Málik, any selling or buying of a thing by conjecture, not knowing its measure nor its number nor its weight, for something named of that which is measured and weighed and numbered: or the selling of a thing known for a thing unknown of its kind: or the selling of a thing unknown for a thing unknown of its kind: or a buying and selling in which is a mutual endeavour to endamage, or overreach, (بَيْعُ مُغَابَنَةٍ,) in a kind in which endamaging, or overreaching, is not allowable; (K;) because, in this case, he who is endamaged, or overreached, desires to annul the sale, and he who endamages, or overreaches, desires to make it take effect, so they repel one another, and contend. (TA.)
ازبنوا بُيُوتَهُمْ 4 ازبنوا بُيُوتَهُمْ ذ They removed their tents from the road, or way. (TA.)
5 تَزَبَّنَ see 10, in two places.
تزابنوا 6 تزابنوا ذ i. q. تدافعوا [They contended, or strove, together, in pushing, or thrusting, or in pushing, or thrusting, away; or they pushed, &c., one another; or pushed against one another]. (TA.)
انزبنوا 7 انزبنوا ذ They removed, withdrew, or retired to a distance. (K.)
استزبنهُ 10 استزبنهُ ذ He made him a زَبُون; [i. e. treated him as such;] meaning a simpleton, or fool; one much, or often, endamaged, or overreached, defrauded, or deceived; as also ↓ تزبّنهُ: (Mgh:) or استزبنهُ and ↓ تزبّنهُ are like اِسْتَغْبَنَهُ and تَغَبَّنَهُ [both app. meaning he esteemed him غَبِين, i. e. weak in judgment, and therefore liable to be endamaged, or overreached, defrauded, or deceived; like as استضعفهُ and تضعّفهُ both signify “ he esteemed him ضَعِيف, i. e. weak ”]; or like اِسْتَغْبَاهُ and تَغَبَّاهُ [both app. meaning he esteemed him unintelligent, or one having little intelligence]. (TA.)
زَبْنٌ زَبْنٌ ذ A tent, or house, (بَيْتٌ,) standing apart from the [other] tents or houses: (K:) as though it were pushed from them. (TA.) ― -b2- See also زَبَنٌ. ― -b3- مَقَامُ زَبْنٍ A narrow standing-place, upon which a man cannot stand by reason of its narrowness and slipperiness. (TA.) ― -b4- [In one place in the CK, الزَّبْنُ is erroneously put for الزَّبِنُ.]
زِبْنٌ زِبْنٌ ذ : see زَبَنٌ. -A2- Also A want, or thing wanted: you say, قَدْ أَخَذَ زِبْنَهُ مِنَ المَالِ, i. e. [He has taken] what he wanted [of the property], (K,) and مِنَ الطَّعَامِ [of the food]. (TA.)
زَبَنٌ زَبَنٌ ذ A side; a lateral, or an adjacent, part or tract or quarter: (K:) [and so, app., ↓ زَبْنٌ and ↓ زِبْنٌ: for] you say, حَلَّ زَبْنًا مِنْ قَوْمِهِ, with fet-h, [as well as زَبَنًا, with two fet-hahs,] and زِبْنًا, with kesr, meaning He alighted aside, or apart, from his people, or party; as though he were thrust from their place: scarcely ever, or never, used otherwise than as an adv. n. [of place] or as a denotative of state. (TA.) -A2- Also A piece of cloth [shaped] after the fashion of the tent (عَلَى تَقْطِيعِ البَيْتِ), like the حَجَلَة [a kind of curtained canopy prepared for a bride]. (K.)
زَبِنٌ زَبِنٌ ذ , (K, TA,) like كَتِفٌ, (TA, [الزَّبْنٌ in the CK being a mistranscription for الزَّبِنُ,]) Vehement in pushing, or thrusting; and so ↓ زُبُنٌّ. (K, * TA.)
زِبْنِيَةٌ زِبْنِيَةٌ ذ : see زَبَانِيَةٌ.
زِبْنِىٌّ زِبْنِىٌّ ذ : see زَبَانِيَةٌ.
زُبُنٌّ زُبُنٌّ ذ : see زَبِنٌ.
زُبُنَّةٌ زُبُنَّةٌ ذ The hind leg of a she-camel: (TA:) the hind legs of the she-camel are called زُبُنَّتَاهَا (K, TA) because she pushes, or thrusts, with them. (TA.)
زَبُونٌ زَبُونٌ ذ One who pushes, or thrusts, or who pushes, or thrusts, away, [or who pushes &c. much or vehemently, or who is wont to push &c.,] a thing. (Msb.) A she-camel that pushes, or thrusts, or that pushes, or thrusts, away, (Mgh, Msb, K,) or that kicks, or strikes, and pushes, &c., (S, TA,) her milker, (S, Mgh, Msb, K, *) with her hind leg (Msb) [or with her stifle-joint: see 1]: or that is wont, or accustomed, to push, &c., her milker. (TA.) Hence, (A,) one says حَرْبٌ زَبُونٌ (S, A, Msb, K) meaning (tropical:) A difficult, or stubborn, war or battle; likened to the she-camel termed زبون: (A, TA:) or that dashes men [one against another], and pushes, or thrusts, them: (S:) or in which one portion pushes, or thrusts, or pushes or thrusts away, another, by reason of multitudinousness: (K:) or it is thus called because it repels the valiant men from advancing, through fear of death. (Msb.) ― -b2- As meaning غَبِىٌّ [i. e. (assumed tropical:) Unintelligent, or having little intelligence], and حَرِيفٌ [syn. with مُعَامِلٌ, and hence, as will be seen from what follows, app. here used in the sense of (assumed tropical:) a dealer with others in buying and selling, a meaning which مُعَامِلٌ often has, though, as I have shown in art. حَرف, I do not know any authority for assigning this meaning to حَرِيفٌ], (S, K, [the latter explanation thus written in my copies of the S and in my MS. copy of the K and in the CK, but in the TA, and hence in the TK, خريف, which has no meaning, that I know of, appropriate in this instance,]) it is post-classical, (K,) not of the language of the people of the desert: (S:) it signifies (tropical:) a simpleton, or fool, who is endamaged, or defrauded, (يُغْبَنُ,) much; by a tropical attribution [of the meaning of a pass. part. n. to a word which has properly the meaning of an act. part. n.; because the person thus termed is as though he were pushed, or thrust, away]: (Mgh:) it signifies also (assumed tropical:) a purchaser; because he pushes away another from the thing that is sold; [or because he is often duped;] and in this sense, [a sense in which it is commonly now used, or as meaning a customer, and also a dupe,] it is a post-classical word, not of the language of the people of the desert. (Msb.) [The pl. now commonly used is زَبَائِنُ, and some say زَبُونَاتٌ.] It is said in a post-classical prov., الزَّبُونُ يَفْرَحُ بِلَا شَىْءٍ [which I would render (assumed tropical:) The dupe rejoices without anything, or at nothing]: (Meyd:) or الزَّبُونُ يَفْرَحُ بِأَدْنَى شَىْءٍ, meaning [(assumed tropical:) The dupe rejoices at the least, or the meanest, thing: or] the dealer (المُعَامِلُ), or the purchaser (المُشْتَرِى), as the word signifies in the dial. the people of El-Basrah. (Har p. 76, q. v. [The editors of the sec. ed. of De Sacy's Har, to which reference is here made, say, (Notes, p. 90,) “ Nous pensons que le mot الزبون, dans l'acception qu'il prend dans ce proverbe dérive du chaldéen זַבֵּן 'vendre.'” (This verb is written in the Lex. of Gesenius זְבַן.) See also De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., pp. 186 - 190.] -A2- Also A well in which is a receding in its مَثَابَة [or place where the water collects, or place reached by the water when it returns and collects after one has drawn from it, &c.; (see art. ثوب;) as though its casing were pushed back in that part]. (K.) -A3- And [An inner vest; so in the present day; pl. أَزْبِنَةٌ;] a thing that is cut so as to fit the body, and worn. (TA.)
زُبَانَى زُبَانَى ذ is the sing. of which زُبَانَيَانِ is the dual. (Mz, 40th نوع.) زُبَانَى العَقْرَبِ signifies The horn [or claw] of the scorpion: (Msb:) its two horns [or claws] are called زُبَانَيَا العَقْرَبِ; (S, K;) because it pushes with them. (TA.) ― -b2- And الزُّبَانَيَانِ, (Ibn-Kunáseh, S, Kzw,) or زُبَانَيَا العَقْرَبِ, (K,) [the former the more common,] (assumed tropical:) The two horns [or claws] of Scorpio; [which, like the constellation Leo, the Arabs extended much beyond the limits that we assign to it, and which they thus made to include a portion of Libra;] (Kzw;) two stars, widely separated, (Ibn-Kunáseh, Kzw,) [that rise] before الاـِكْلِيل [q. v.]; (Ibn-Kunáseh;) between which (Ibn-Kunáseh, Kzw) is the measure of a spear (رُمْح [q. v.]), more than the stature of a man, (Ibn-Kunáseh,) [or,] in appearance, the measure of five cubits: (Kzw:) two bright stars, (S, K,) in, or upon, (K,) the two horns [or claws] of Scorpio: (S, K:) [a and g of Libra, accord. to those who make النَّوْء to mean “ the auroral setting; ” and perhaps the same, or α and β of Libra, accord to those who make النَّوْء to mean “ the auroral rising: ”] one of the Mansions of the Moon, (S, Kzw,) namely, the Sixteenth Mansion. (Kzw. [See مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل.]) The saying عَضَّ بِأَطْرَافِ الزُّبَانَى قَمَرُهْ [lit. His moon bit the extremities of the claw of Scorpio], cited by IAar, is expl. as meaning “ he is uncircumcised, except the part from which the قَمَر has contracted; ” his قُلْفَة being likened to the زُبَانَى [and his كَمَرَة to the قَمَر]: and he is related to have said that he who is born when the moon is in Scorpio is unprosperous: but Th says, I asked him respecting this saying, and he disallowed it, and said, No, but he is a low, or mean, or sordid, person, who does not give food in winter; and when the moon [in winter] bites the extremities of the زُبَانَى, [i. e. enters Scorpio,] it is most intense cold. (TA.) -A2- See also زَبَانِيَةٌ.
زَبَانٍ زَبَانٍ ذ : see the next paragraph.
زَبَانِيَةٌ زَبَانِيَةٌ ذ is a pl., of which the sing. is ↓ زِبْنِيَةٌ, (Akh, Zj, S, K,) as some say, or ↓ زَبَانٍ, (Akh, S,) or ↓ زُبَانَى, like سُكَارَى, (TA,) or ↓ زَابِنٌ, (Akh, S,) or ↓ رِبْنِىٌّ, (Ks, K,) the pl. of this last being originally زَبَانِىُّ, the ة [in زَبَانِيَةٌ] being substituted for the [last] ى: (Bd in xcvi. 18:) but the Arabs hardly, or in nowise, know this [attribution of a sing. to زَبَانِيَةٌ], holding it to be a pl. having no sing., like أَبَابِيلُ and عَبَادِيدُ. (Akh, S.) With the Arabs [of the classical age] it signifies The شُرَط [app. in the earlier sense of the braves of an army, or in the later sense of the armed attendants, officers, or soldiers, of the prefect of the police]: (S:) this is the primary signification: (Bd in xcvi. 18:) the sing. being syn. with شُرْطِىٌّ: and also signifying the مُتَمَرِّد [i. e. one who exalts himself, or is insolent and audacious, in pride and in acts of rebellion or disobedience, &c.,] of the jinn, or genii, and of mankind: (K:) and i. q. شَدِيدٌ [i. e. strong, &c.]: (Secr, K:) each of these two significations [and the first also] being from the meaning of “ pushing, ” or “ thrusting. ” (TA.) ― -b2- الزَّبَانِيَةُ signifies also Certain angels, [the tormentors of the damned in Hell,] so called because of their thrusting the people of the fire thereto; (Katádeh, S, Msb; *) the angels mentioned in the Kur [lxvi. 6] as غِلَاظٌ شِدَادٌ, (Zj,) i. e. rough in speech or in disposition, strong in deeds or in make. (Bd.)
زَبَّانٌ [ زَبَّانٌ ذ is said by Freytag to signify a foot (“ pes ”), as on the authority of J; as though he had found it expl. by the word رِجْل: but this is a mistake: it is said in the S that زَبَّانٌ is the name of a man (اِسْمُ رَجُلٍ).]
زِبِّينٌ زِبِّينٌ ذ One striving to suppress the urine and ordure: (K, * TA: [the word, with the article ال, is expl. by مُدَافِعُ الأَخْبَثَيْنِ: see 3 in art. دفع, and see also أَخْبَثُ:]) such is said in a trad. to be one of those from whom prayer will not be accepted; or, as some relate it, it is the زِنِّين, with ن [in the place of the ب]: (TA:) or it means one withholding them against his will. (K.) ― -b2- One says also, مَا بِهَا زِبِّينٌ, meaning There is not in it [i. e. the house, الدَّار,] any one: so says Aboo-Shubrumeh. (TA.)
زَبُّونَةٌ زَبُّونَةٌ ذ Pride; syn. كِبْرٌ. (S.) ― -b2- And [hence, probably,] رَجُلٌ ذُو زَبُّونَةٍ i. q. مَانِعٌ جَانِبَهُ [app. meaning A man who defends his honour, or reputation: see جَانِبٌ]: (S, TA:) or a man who defends what is behind his back (مَا وَرَآءَ ظَهْرِهِ [perhaps meaning his household: see ظَهْرٌ]). (TA, and so in a copy of the S.) -A2- Also, and ↓ زُبُّونَةٌ, The neck; (IAar, K;) as in the saying خُذْ بِقُرُونِهِ وَبِزَبُّونَتِهِ [Take thou hold of his horns and his neck]: (IAar, TA:) or زَبُّونَةٌ may signify the ear; and the pl. زَبُّونَاتٌ, the head and neck of a horse, by a metonymy, because the ears are therein. (Ham p. 58, q. v.)
زُبُّونَةٌ زُبُّونَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
زَابِنٌ زَابِنٌ ذ : see زَبَانِيَةٌ, first sentence.
زَابِنَةٌ زَابِنَةٌ ذ An [eminence such as is termed] أَكَمَة, (K, TA,) raised high (TA) in a valley that bends, or turns, from it; (K, TA;) as though it pushed it, or thrust it, away. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR412 harfزَبَنَ
زَبَنَ I ( n. ac. زَبْن 1 ),
a. Pushed, shoved, knocked back.
b. Sold as it stood ( fruit of a tree ).
زَبَن
زَبَن 4 ,
a. Side; lateral.
زَاْبِنَة
زَاْبِنَة 21t ,
a. Hill situated in the bend of a valley.
زَبُوْن
زَبُوْن 26 , ( pl. زُبُن 10 ),
a. Simpleton, fool, dupe.
b. Customer; client.
زَبُّوْنَة
زَبُّوْنَة 31t ,
a. Pride.
زِبْنِيَة
زِبْنِيَة ( pl. زَبَانِيَة ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR17.696 harfزبن
زَبَنَ - يَزْبِنُ - زَبَان - زَبَانِي- زَبانِيَة
زَبَنَ - يَزْبِنُ + كائن + كائناً: يدفعه ويقسره على أمر أو وجهة
زَبَان: على وزن " فـَعَال" اسم فعل مبالغة من " زَبَنَ - يَزْبِنُ ": الزَّيْن الشديد: الدفع والنهر والتنكيل الشديد
زَبَانِي: اسم نسبة من " زَبَان ": المختص بالزبن الشديد: الشرطي والحارس الذين يدفع الناس ويقسرهم إلى جهة أو أمر:
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
Geçtiği ayetler(1)
سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ
ÜniformalılarBiz de zebanileri çağırırız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زبن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, ردع, صدم |
| Zıt Kök | جذب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi şiddet ve sertlikle itmek, savurmak, yaklaştırmayıp çarparak geri püskürtmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap ve hükmün icrasında suçluyu karşı konulamaz bir sertlikle ateşe iten ve alıkoyan infaz gücü |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru nizam ve otoritenin ihlaline karşı uygulanan tavizsiz, geri itici ve caydırıcı yaptırım gücü |
| Kritik Hata Riski | الزبانية lafzını yalnızca mitolojik veya tasavvuri bir azap figürü sayıp kökün özündeki sert defetme, itme ve meşru cebir işlevini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زب | Kabarma, köpürme, katılaşarak yoğunlaşma veya yukarı/dışarı doğru taşkın bir hareket üretme; nitekim زبد kökünde köpüğün yüzeye fırlaması ve زبر kökünde taşları üst üste yığarak sert set kurma anlamı belirgindir | ن | Çekirdekteki taşkın ve sert yoğunlaşmayı, bir nesneyi diğerinden şiddetle uzaklaştıran, çarpan ve geri püskürten yönlü bir fiziki darbeye (itme ve engelleme) dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskin bir müdahale, ani ve sert bir ayrışma hattı çizme |
| ب | Ev, çadır | Belirli bir alan, sınır, iç mekân veya korunması gereken korunak |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, devingen ve esnek bir canlılık, hareketin devamı |
| زبن | Kesici alet, ev/çadır ve hareket imgesi | Korunan alana ya da sınıra yönelen yabancı unsuru, keskin ve tavizsiz bir güçle sürekli olarak geriye itme, püskürtme ve alıkoyma eylemidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sağılırken veya yavrusu emmek istediğinde memesine yaklaştırmayıp arka ayaklarının mafsallarıyla (ثفنات) süt sağanı ya da yavrusunu sertçe tekmeleyip iten devedir (ناقة زبون). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde savaşın insanları çarpıp ezmesi ve geri püskürtmesi anlamında حرب زبون terkibiyle kullanılır. Nitekim Kitābü’l-ʿAyn’da kaydedilen şahitte savaşın kişiyi şiddetle sarsıp geri itmesi şöyle ifade edilir: إذا زَبَنَتْه الحربُ لم يَتَرَمْرَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin kelamında geçen huysuz devenin ayağıyla itmesi tasviri (كالنَّاب الضَّرُوسِ تَزْبِنُ برجلها) ve cahiliye dönemindeki belirsiz ve çekişmeye yol açan hurma satışı olan el-Müzâbene (المزابنة) akdinin yasaklanması rivayetidir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça زبن kökü, Sami dil ailesinde ağırlıklı olarak itmek, kakmak, uzaklaştırmak ve ticari anlamda alıp vermek veya çekişmek semantiğiyle temas halindedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda z-b-n kökü z-b-n / z-v-n biçiminde «satın almak, ticaret yapmak, zaman/pazar belirlemek» semantik dallanmasını gösterirken (Süryanice zban: satın aldı; Yahudi Aramicesi zəvan: satın aldı), Arapçada kökün somut beden hareketine ve itmeye (def‘) dayalı fiziksel nüvesi korunmuştur. Cahiliye iktisadındaki el-müzâbene (ağaçtaki yaş hurmayı tahmini kuru hurma ile takas etme) işleminde görülen çekişme ve itişme, bu iki semantik alanın (itme/çekişme ile belirsiz mubadele) ortak kesişim noktasını oluşturur. Arapçada kök, özellikle şiddetli bir darbe ile savurma ve geri püskürtme odağında yoğunlaşmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertçe itmek, defetmek, savurmak | Devenin ayağıyla vurup itmesi, akrebin kıskaçlarıyla kendini savunması ve sert muhafızların suçluları ateşe itmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve İbranice z-b-n kökü | Aramice ve Süryanicede ticaret ve satın alma anlamına kaymış, Arapçada ise itme ve çekişme çekirdeği muhafaza edilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زبن | Anlamlı | İtmek, defetmek | Şiddetle çarparak geri püskürtmek, uzaklaştırmak | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| زنب | Anlamlı | Küçük ve cılız olmak, daralmak | Azlık, zayıflık veya parmak ucu gibi daralan nesneler | Kur'an'da geçmez |
| بزن | Anlamlı | Sertleşmek, güçlenmek | Dayanıklı kumaş veya avcı kuş (şahin) cinsiyle ilgili sertlik | Kur'an'da geçmez |
| بنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlamlı bir kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| نزب | Anlamlı | Çığlık atmak, ses çıkarmak | Erkek ceylanın veya antilobun çiftleşme esnasında çıkardığı ince ses | Kur'an'da geçmez |
| نبز | Anlamlı | Lakap takmak | Bir kimseyi hoşlanmadığı kötü bir isimle anmak, yaftalamak | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زبن | Merkez | Şiddetle itmek ve defetmek | Bir tehlikeyi veya haddi aşanı sert bir darbeyle çarparak geri püskürtmek | İten failin gücü ve itilenin karşı koyamazlığı esastır |
| دفع | Komşu | İtmek, savmak | Yalın olarak bir şeyi önünden veya yerinden ileriye doğru itmektir | زبن gibi bedensel sertlik ve şiddetli darbe içermesi şart değildir |
| ردع | Komşu | Geri çevirmek, vazgeçirmek | Birini eyleminden menedip geri adım attırmak, caydırmaktır | زبن fiili fiziki püskürtme iken ردع daha ziyade engelleme ve caydırmadır |
| صدم | Komşu | Çarpmak, toslamak | İki sert cismin birbirine şiddetle vurması ve çarpışmasıdır | زبن çarpmayla birlikte hedefi fırlatıp uzaklaştırmayı hedefler |
| جذب | Zıt | Kendine çekmek | Bir şeyi kuvvet uygulayarak kendine doğru yaklaştırmak | زبن kökünün içerdiği şiddetle geri püskürtmenin tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زبن | Şiddetle itip defetmek | Kişiyi veya şeyi sertçe çarpıp uzaklaştırmak, mücadelenin şiddeti | Kesin |
| Latince | Repellere, propellere | Geri püskürtmek, zorla itmek | Savuşturma ve geri itme anlamını verir; devenin tekmeleme nüansını içermez | Güçlü |
| İngilizce | To repel, to thrust violently | Sertçe geri itmek, defetmek | Fiziksel uzaklaştırmayı karşılar; kurumsal kolluk/muhafız çağrışımı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Zurückstoßen, abwehren | Geri itmek, savuşturmak | Savunmacı veya saldırgan geri itmeyi karşılar; lafzın azap infaz gücü boyutunu vermez | Güçlü |
| Fransızca | Repousser brutalement | Şiddetle geri püskürtmek | Güç kullanarak uzaklaştırmayı anlatır; Arapçadaki kök metaforunu bütünüyle kapsamaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الزَّبَانِيَةَ | Cehennem muhafızları, ilahi infaz ve cebir melekleri | Azgınlaşan ve namaz kılan kulu engelleyen mütekebbir zorbanın meclisine (kulübüne) karşı çağrılacak olan karşı konulamaz ilahi güç ve muhafızlar bağlamı (Alak 96:18) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve meleklerin mahiyeti | Zebânîlerin melek mi yoksa müstakil bir azap varlığı mı olduğu ve azaba memur meleklerin günahkârlara merhametsizliği | Karşı konulamaz, itaatkâr ve ilahi adaletin cebir unsuru olan melekler |
| Fıkıh | İktisadi muameleler ve akitler | Ağaçtaki yaş hurmanın kuru hurma karşılığı satışı olan müzâbene (المزابنة) akdinin yasaklığı ve getirdiği çekişme | Garar, cehalet ve tarafların birbirini zarara itmesi (müdâfaa ve niza) |
| Tefsir | Alak Suresi 18. ayetin izahı | Ebu Cehil'in yardıma çağıracağı çetesine/kurultayına (nâdiye) mukabil Allah'ın sevk edeceği kahredici memurlar | Şiddetle yakalayıp cehenneme iten ve defeden kolluk/infaz gücü |
| Hadis | Rivayet metinleri ve ahlaki ikazlar | Huysuz hayvanın sağanı itmesi ve Hz. Peygamber'in müzâbene satışını nehyettiği hadislerdeki hukuki bağlam | Çekişmeye yol açan haksız aldatma ve fiziki çarpıp püskürtme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi cezanın infazı | İnfaz meleği / Zebâni | Suçluyu hak ettiği azap mahalline şiddetle sevk etme | Haddi aşan kibir ehline karşı ilahi adaletin karşı konulamaz fiziksel cebri | Kesin |
| İlmi | Fiziksel etkileşim | İtme kuvveti (repulsiyon) | İki kütle veya yük arasında birbirini uzaklaştıran etki | Temas veya alan etkisiyle merkeze yaklaşmayı engelleyip dışa itme | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik | Güvenlik gücü / Çevik kuvvet | İsyan veya taşkınlık durumunda düzeni tehdit edenleri püskürtme | Meşru otoritenin kamu asayişini bozan zorbalara karşı uyguladığı meşru zor kullanma | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme hukuku | Müzâbene yasağı | Belirsizlik ve haksız baskı sebebiyle akdin feshi | Tarafların haksız kazanç ve çekişmeyle birbirini zarara itmesini önleme | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektrostatik itme kuvveti (Coulomb itmesi) | Aynı işaretli yüklerin birbirine yaklaştıkça kuvveti artan bir şiddetle birbirini geri itmesi gibi, haddini bilmeyip yaklaşana uygulanan şiddetli defetme dinamiğidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Meşru kolluk ve sınır güvenliği müdahalesi | Bir toplumsal veya siyasal alanın sınırlarını ihlal eden mütecavizlere karşı meşru otoritenin orantılı ve sert itici güç uygulamasıdır | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve türevi olan الزبانية lafzını yalnızca cehennemde zebaniler şeklinde mitolojikleştirilmiş bir korku unsuru sayarak, kökün nizamı koruyan meşru kolluk, defetme ve sınır muhafızlığı anlamından soyutlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, azgınlaşan ve kendini kendine yeterli gören zorbanın kendi güruhuna (nadiyesine) güvenmesine karşılık, ontolojik ve ilahi düzenin mutlak infazcı ve savuşturucu gücünü temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki meydan okumayı kavrayamamak; Ebu Cehil'in siyasi ve kabilesel çetesine karşı Allah'ın nizamı koruyan kahredici kolluk gücünü zikrettiğini fark etmeyip ayeti salt soyut bir kıyamet tasvirine indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Alak Suresi'ndeki ilk vahiy tecrübesinin ve davetin karşısına dikilen siyasi/toplumsal kibre karşı, ilahi iradenin hangi güç unsuruyla karşılık verdiğini ve adaletin icrasındaki tavizsiz cebri gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müstağni davranarak hakkı ve namazı engellemeye çalışan zorbaların kibrinin kırıldığı ve ilahi yaptırımla tehdit edildiği mekkî tehdit ve ikaz ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın yalnızca edilgen bir telkinden ibaret olduğu zannını düzeltir; ilahi nizamın, taşkınlık yapan zalimlere karşı son tahlilde karşı konulamaz bir defetme ve zor kullanma gücüne (زبن) sahip olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHuysuz devenin sağılırken veya yavrusu yaklaşırken ayağının sert mafsalıyla sağanı çarpıp geri püskürtmesi, şiddetle itmesi.
- Soyut anlamBir sınıra veya nizam alanına tecavüz eden haksız unsuru, meşru ve karşı konulamaz bir sertlikle geriye doğru itip defetme eylemi.
- Sistematik karşılıkOtorite ve kamu nizamının ihlali karşısında devreye giren caydırıcı, uzaklaştırıcı ve infaz edici meşru cebir mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ihlale yönelen zorbanın merkeze veya sınıra olan konum vektörünü, ilahi nizamın adalet katsayısını, eksi işareti yönün daima merkeze doğru değil merkezden dışarıya doğru sert bir itme (def‘) olduğunu, ise sınır aşıldığında ters yönde katlanarak devreye giren karşı konulamaz zebânî/itme kuvvetini temsil eder.