زجج
ز - ج - ج
KÖK- 2 geçiş
- 1 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Cam demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cam demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.055 harfباب الجيم مع الزاي
ج ز، ز ج مستعملان
جز:
الجّزُّ جَزُّ الشَّعر والصُّوفِ وغيره.
والجَزَزُ: الصُّوفُ الذي لم يُستعملُ بعدَ ما جُزَّ، وتقول: صُوفٌ جَزَزٌ.
والجَزاز كالحَصاد يَقعُ على الحِينِ والأوانِ.
وأجّزَّ النخلُ مثل أحصَدَ البُرُّ.
وجَزَّةُ: اسم أرض، يقال: إن الدَّجّال يخرجُ منها.
والجُزازُ: ما فَضَلَ من الأديم إذا قُطِعَ، الواحدة جُزازة.
وصُوفُ كلِّ شاةٍ جِزَّةٌ.
والجِزَائِزُ: عُهُونٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR647 harfالزُجُّ: طرف المِرفَق. والزُجُّ أيضاً: الحديدة التي في أسفل الرمح، والجمع زِجَجَةٌ وزِجاجٌ؛ ولا تقل أَزِجُّه. ابن السكيت: أَزْجَجْتُ الرمح فهو مُزَجٌّ، إذا عمِلت له زُجَّاً. قال: وزَجَجْتُ الرجلَ أَزُجُّهُ زَجَّاً فهو مزجوجٌ، إذا طعنتَه بالزُجِّ. والمِزَجُّ، بكسر الميم: رُمْحٌ قصيرٌ كالمِزْراق: والزَجَجُ: دِقَّةٌ في الحاجبَين وطولٌ. والرجل أَزَجُّ. وزَجَّجَتِ المرأة حاجبَها: دَقَّقَتْهُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR894 harfز ج ج
لا تقـاس الصخـور بالزجـاج ولا الخرصـان بالزجـاج.
وزججـت الرمـح وأزججته: جعلت له زجاً.
وقيل: أزججته: نزعت زجه.
وقال أوس: أصـم ردينيـاً كـأن كعوبـه نوى القسب عراصاً مزجاً منصلاً وزججته زجاً: طعنته بالزج وزججتـه بالرمـح: زرقتـه بـه.
ورجـل أزج وامـرأة زجـاء: بينـة الزجـج وهو دقة الحاجب واستقواسه.
وحاجب أزج وزججت حاجبها.
قال: إذا ما الغانيات برزن يوماً وزججن
ز ج ج لا تقـاس الصخـور بالزجـاج ولا الخرصـان بالزجـاج. وزججـت الرمـح وأزججته: جعلت له زجاً. وقيل: أزججته: نزعت زجه. وقال أوس: أصـم ردينيـاً كـأن كعوبـه نوى القسب عراصاً مزجاً منصلاً وزججته زجاً: طعنته بالزج وزججتـه بالرمـح: زرقتـه بـه. ورجـل أزج وامـرأة زجـاء: بينـة الزجـج وهو دقة الحاجب واستقواسه. وحاجب أزج وزججت حاجبها. قال: إذا ما الغانيات برزن يوماً وزججن الحواجب والعيونا ومن المجاز: إتكأ على زجى مرفقيه واتكؤا على زجاج مرافقهم. قال ذو الرمة يصف حمراً: وقد أسهرت ذا أسهم بات جاذلا له فوق زجى مرفقيـه وحـاوح ومن الوحوحة وهي صوت في الحلق وترديد نفس يقال: وحوح من شدة البرد. وعضه الفحل لزجاجـه: بأنيابه. وزج بالشيء: رمى به عن نفسه. ويقال للظليم إذا عدا: زج برجليه. ونزلنا بواد يزج النبات وبالنبات: يخرجه وينميه كأنه يرمى به عن نفسه رمياً. قال: في عازب أزج يزج نباته خالٍ تَمَعَّجَ دونَهُ الرُّوّادُ تردّد. والأزجُ البعيد.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.486 harfالزُّجُّ: زُجُّ الرُّمْحِ والسَّهم. ابن سيده: الزُّجُّ الحديدة التي تُرَكَّبُ في أَسفل الرمح، والسِّنانُ يُرَكَّبُ عاليَتَه؛ والزُّجُّ تُرْكَزُ به الرُّمْح في الأَرض، والسِّنانُ يُطْعَنُ به، والجمع أَزْجاجٌ وأَزِجَّةٌ وزِجاجٌ وزِجَجَةٌ. الجوهري: جمع زُجّ الرمح زِجاجٌ، بالكسر، لا غير؛ وفي الصحاح: ولا تقل أَزِجَّة.
وأَزَجَّ الرُّمْحَ وزَجَّجَه وزَجَّاه، على البدل: ركَّبَ فيه الزُّجَّ وأَزْجَجْتُه،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR235 harf* ز ج ج * * الزُّجُّ * بالضم الحديدة التي في أسفل الرمح والجمع * زِجَجَةٌ * بوزن عنبة * وزِجَاجٌ * بالكسر لا غير و * الزَّجَجُ * بفتحتين دقة في الحاجبين وطول والرجل * أزَجُّ * وجمع * الزُّجَاجَةِ * * ِزَُجَاجٌ * بضم الزاي وكسرها وفتحها
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.510 harfالزج، بالضم: طرف المرفق المحدد، وإبرة الذراع التي يذرع الذراع من عندها؛ قاله الأصمعي. وفي الأساس: ومن المجاز: اتكأ على زجى مرفقيه، واتكئوا على زجاج مرافقهم. وفي اللسان: زج المر}فق: طرفه المحدد، على التشبيه. والزج: زج الرمح والسهم. قال ابن سيده: الزج: الحديدة التي تركب في أسفل الرمح ، والسنان يركب عاليته. الوزج يركز به الرمح في الأرض، والسنان يطعن به. ج زجاج كجلال ، بالكسر جمع جل، قال
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR773 harfزَجَّ
زَجَّ U ( n. ac. زَجّ 1 ),
a. Struck with the butt-end of a lance.
b. [ acc. & Bi ], Shot at.
c. Ran ( ostrich ).
d. A ( n. ac. زَجَج 4 ), Was long & fine ( eye-brow ).
أَزْجَجَ
أَزْجَجَ IV ,
a. Put a foot to ( lance ).
زُجّ
زُجّ 3 , ( pl. زِجَجَة 7t , أَزْجِجَة 15t , زِجَاْج 23 , أَزْجَاْج 38 ),
a. Foot of a lance.
b. Arrow-head.
c. Tip of the elbow.
زَجَاْج
زَجَاْج 22
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.920 harfزجج
زَجَّ - يَزُجُّ - زُجَاجَة
زَجَّ - يَزُجُّ + كائن + شيئاً + في شيء: يشكه ويغرزه ويطعن به فيُدْخِلُه ويدفعه بقوة في داخل شيء
زج الجنود في المعركة - زج الرمح في الأرض
زُجَاجَة: على وزن " فـُعالة: اسم فعل بمعنى مفعول من " زَجَّ- يـَزُجُّ ": الشيء الذي زُجُّ فيه شيء: وهي اصطلاحاً: القدح من قوارير الذي " يُزَجُّ " فيه المصباح أو الفتيل، أو يزج
Mücavir kökler23 mücavir (32 toplam)
- شكو
1 ortak ayet · Abajur gibi
- درر
1 ortak ayet · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir
- كوكب
1 ortak ayet · “Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir
- زيت
1 ortak ayet · Zeytindir
- ضوأ
1 ortak ayet · Aydınlattı
- وقد
1 ortak ayet · Onun yakıtı
- شرق
1 ortak ayet · Güneşin doğduğu yerdir
- غرب
1 ortak ayet · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- شجر
1 ortak ayet · Ağaç
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
- صبح
1 ortak ayet · Tan demektir
Geçtiği ayetler(1)
… مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ …
CamAllah; göklerin ve yerin nurudur. O’nun nurunun misali; içinde çerağ bulunan bir kandil yuvası gibidir. O çerağ bir sırça içindedir. Sırça sanki inci gibi parlayan bir yıldızdır. Güneşin doğduğu yere de, battığı yere de nisbeti olmayan mübarek bir ağaçtan, zeytinden tutuşturulup yakılır. Ateş değmese dahi, neredeyse yağın kendisi aydınlatacak. Nur üstüne nurdur. Allah; dilediğini nuruna kavuşturur. Allah; insana misaller verir. Ve Allah; her şeyi bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زجج |
| Yapı | Üçlü (sülâsî mücerred) |
| Özel Durum | Müzâaf (mükerrer son harf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بلر, صفو, شفف |
| Zıt Kök | كدر |
| Çekirdek Özet 1 | Mızrak veya okun alt ucuna takılan sivri demir, incelik, kavis ve saydam kırılgan nesne |
| Çekirdek Özet 2 | Işığı engellemeyip toplayarak yansıtan ve muhafaza eden berrak cam kandil haznesi |
| Çekirdek Özet 3 | Şeffaf sınır işleviyle içeriği dış etkenlerden korurken mahiyetini bütünüyle dışa aktarma |
| Kritik Hata Riski | Camı sadece estetik veya kırılgan bir nesne sayıp ışığı odaklama ve koruma işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زج | Sivrilterek itmek, dar ve keskin bir uçla sevk etmek; زجر kökünde sesle menedip itme, زجو kökünde ise önündekini hafifçe sevk edip sürme hareketinde görüldüğü gibi itici bir hat boyunca ilerletme | ج | Hareketi sabit bir uçta yoğunlaştırarak mızrak dipçiği, sivri kavis ve eriyikten süzülüp katılaşan saydam, ince bir zemin biçimine daraltır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskinlik, ayrıştırma, ince ve sivri bir uç oluşturma hareketi |
| ج | Değnek, deve | Doğrultu boyunca yönelme, taşıma, bir yükü veya sınırı ileri sürme |
| ج | Değnek, deve | Taşınan etkinin yinelenerek belirli bir sınırda sabitlenmesi ve sertleşmesi |
| زجج | Kesici alet ile sınırlandıran iki desteğin birleşimi | Keskin ve ince bir ucun yahut sınırın, katılaşıp biçim alarak bir muhafaza ve odak noktası kurması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Mızrağın ve okun yere saplanan veya itmeye yarayan sivri demir dipçiği (زُجّ); ayrıca kaşın incelip yay gibi kavis alması (زَجَج) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer şiirinde mızrağın demir dipçiğini anlatırken şöyle der: أَصَمَّ رُدَيْنِيّاً، كأَنَّ كُعُوبَهُ / نَوى القَضْبِ، عَرَّاضاً مُزَجّاً مُنَصَّلا. Züheyr b. Ebî Sülmâ ise barışa yanaşmayıp mızrak arkasıyla savuşturulamayanların sivri uçla muhatap olacağını belirtir: وَمَنْ يَعْصِ أَطْرَافَ الزِّجَاجِ فَإِنَّهُ / يُطِيعُ العَوَالِي رُكِّبَتْ كُلَّ لَهْذَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde şeffaf kadehler, cam kaplar ve lambalar için زُجَاج kullanımı yaygınlaşmış; dirseğin sivri ucuna da mecazen زُجَّ المرفق denmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvānu Evs b. Hacer, Dīvānu Züheyr.
Sami etimolojik katman
Arapça زجج kökü, Sami dillerinde hem keskin/sivri alet hem de cam malzemesiyle ilgili katmanlar taşır. İbranice z-ḵ-ḵ (זכך) kökünde bulunan arılık, berraklık, şeffaflık ve saflık anlamı (zəḵūḵīṯ / זְכוּכִית kelimesinde cam anlamında) Arapçadaki cam anlamıyla doğrudan anlamsal ve fonetik temas halindedir. Aramice ve Süryanicede z-g-g / z-k-k ekseninde şeffaf nesne ve cam şişe karşılıkları mevcuttur. Diğer taraftan kökün mızrak dipçiği ve itme bildiren fiziksel katmanı, Güney Sami ve erken bedevi Arapçasında nesnenin sivri ucu ve kavisli inceliği üzerinden gelişmiş özgün bir semantik hat sunar. Cam anlamının Sami coğrafyasında berraklık ve şeffaflık kökleriyle ortaklaşa veya ödünçleme yoluyla zenginleştiği kabul edilir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زج ikili kökünden türeyen mızrak dipçiği, sivri kavis ve incelik | Keskin, sert ve ince bir ucun biçimlendirilmesi üzerinden pürüzsüz ve berrak kap yapısına intikal | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice זכך (arı, berrak olmak; cam), Süryanice zəgūgīṯā (cam kap) | Sami dillerinde ışığı geçiren saflık ve arılık ile cam nesne arasındaki kök bağı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dışı doğrudan kök bağı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زجج | Anlamlı | Mızrak dipçiği, kaş inceliği, cam | Sivri ve ince uç, kavis, saydam ve pürüzsüz cisim | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جزج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir anlam kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| ججز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonotaktik yapı dolayısıyla Arapçada işlek kök olarak kurulmamıştır | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زجج | Merkez | Saydamlık, muhafaza, incelik | Işığı geçirip odaklayan, koruyucu ve berrak cam hazne | Fiziksel incelik ile saydamlığın birleştiği kap formu |
| بلر | Komşu | Kristal berraklığı | Kırılgan camdan ziyade taşsı sertlikteki berrak kristal yapıyı ifade eder | Saydamlıkta saflık ancak sert madeni yapı |
| صفو | Komşu | Saflık ve arılık | Maddenin şeffaf cisim oluşundan çok tortusuz, arınmış halini bildirir | Niteliksel berraklık ve kirlilikten uzaklık |
| شفف | Komşu | Şeffaflık ve incelik | Arkasındakini gösteren ince tül veya zar gibi örtüleri önceler | Işığı geçirme özelliği var ancak sert bir kap değildir |
| كدر | Zıt | Bulanıklık ve kesafet | Işığın geçişini engelleyen tortulu, mat ve bulanık yapı | Berraklık ve ışık geçirgenliğinin tam karşıtı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زجج (زُجَاجَة) | Cam kap, kandil haznesi | Hem saydamlığı hem de ışığı toplayıp koruyan ince cidarlı kabı karşılar | Kesin |
| Latince | Vitrum, phiala | Cam, cam şişe | Vitrum genel cam maddesini, phiala ise sıvı veya ışık haznesini karşılar; mızrak dipçiği nüansı yoktur | Güçlü |
| İngilizce | Glass, glass vessel | Cam, cam fanus | Maddenin şeffaflığını ve kabı verir; kökün incelik ve kavis boyutu dışarıda kalır | Kesin |
| Almanca | Glas, Glaskolben | Cam, cam küre | Saydam muhafaza işlevini karşılar; etimolojik kök bağı farklıdır | Kesin |
| Fransızca | Verre, fiole | Cam, saydam kap | Saydamlık ve muhafaza anlamını tam taşır; Arapçadaki mızrak ucu bağlantısını içermez | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُجَاجَةٍ / الزُّجَاجَةُ | Kandil ateşini rüzgârdan koruyan, ışığı dağıtmadan toplayıp inci gibi parıldatan berrak cam hazne | İlâhî nurun kalpteki ve kâinattaki tecellisini tasvir eden misal bağlamı (Nûr 24:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nur ayetinin tevili ve marifet teorisi | Zücâce lafzının müminin berrak ve temiz fıtrattaki kalbine delaleti | Kalbin lekesiz, saydam ve hidayet ışığını bütünüyle yansıtan yapısı |
| Fıkıh | İbadet kapları ve temizlik | Cam kapların necis maddeleri emmeyip kolay temizlenmesi ve suyun durumunu göstermesi | Geçirgen olmayan, tortu tutmayan sert ve saydam cisim |
| Tefsir | Nûr 24:35 ayetindeki teşbih unsurları | Zücâcenin ışığı rüzgârdan korurken aydınlığı kısmayıp aksine artıran niteliği | Işığı muhafaza eden, odaklayan ve yıldız gibi parıldatan saydam zemin |
| Hadis | Rivayetlerde kadınlar ve zarafet tasviri | Kadınların nezaket ve hassasiyetini cam şişelere (kavârîr / zücâc) benzetme bağlamı | Kırılganlık, incelik ve özenle muhafaza edilme gereği |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy karşılaşması | Arınmış kalp haznesi | Vahiy ateşini dış fitnelerden korurken nurunu engelsiz yayma | İmanın kalpte saf bir berraklık içinde parlaması | Güçlü |
| İlmi | Optik ve gözlem araçları | Saydam ortam | Işığı kırmadan veya odaklayarak iletme | Bilginin bozulmadan ve gizlenmeden aktarılabilirlik zemini | Güçlü |
| Siyasi | Yönetimde şeffaflık ve denetim | Açık idari mekanizma | Kararları ve işleyişi perdelemeden koruma altında tutma | Gücün keyfiliğe kaçmasını önleyen saydam kurumsal sınır | Muhtemel |
| İktisadi | Ticari şeffaflık ve emtia niteliği | Ayıpsız, açık muamele | Değerin ve akdin taraflarca net görülmesini sağlama | Aldatmayı ve kapalılığı ortadan kaldıran aleniyet | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Saydam dielektrik ortam (Optik geçirgenlik) | Işık dalgalarının absorbe edilmeksizin ve saçılmaksızın içinden geçebildiği, aynı zamanda sınır şartlarıyla ışığı hapseden ve yönlendiren fiziksel sınır ortamı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal şeffaflık ve koruyucu zırh | İç işleyişi dışarıya bütünüyle görünür kılarken iç dinamikleri dış baskı ve manipülasyonlardan koruyan hukuki çeper | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Camı sadece sıradan, kırılgan ve dekoratif bir madde olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Işığı dış rüzgârdan koruyarak alevin sönmesini engelleyen, aynı zamanda ışığın parlaklığını inci gibi çoğaltarak yansıtan işlevsel bir optik odak ve muhafaza |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr suresindeki misali sadece estetik bir ışık tasviri zannedip kalbin hem korunmaya muhtaç hassaslığını hem de vahyi kesintisiz yansıtma vazifesini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin ışığı ile insanın idrak zemini arasındaki irtibatı en berrak biçimde resmeden Nûr ayetinin temel imgesini oluşturduğu için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman, hidayet, ilâhî nur ve kalbin fıtri berraklığının işlendiği ayetlerde (Nûr 24:35) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Korumanın mutlaka karanlık veya opak bir perdeyle sağlanacağı zannını yıkarak hem tam korunmanın hem de tam görünürlüğün bir arada bulunabileceğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMızrağın itici ve delici sivri demir ucu, kaşın incelip yay gibi kavislenmesi ve pürüzsüz eritilerek şeffaflaştırılmış cam kap.
- Soyut anlamÖzü ve içeriği dış etkenlere karşı koruyan, ancak ışığın ve bilginin geçişine hiçbir engel çıkarmayıp onu toplayarak yansıtan saydam sınır.
- Sistematik karşılıkDış fitne ve rüzgârlara karşı koruyucu bir kalkan vazifesi görürken hakikatin tecellisini kısıtlamayan, aksine parlatan berrak fıtrat zemini.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde gelen ışık şiddetini, camdan geçen ışık şiddetini, ise saydamlık ve geçirgenlik katsayısını temsil eder; değeri ışığın engellenmeden aktarıldığını gösterir. ise dış yıkıcı etkenlerin (rüzgâr, toz vb.) içeriye geçiş olasılığını simgeler ve bu değerin sıfıra yaklaşması () kabın koruyucu muhafaza işlevini ifade eder. Böylece zücâce, içeriği korurken aydınlığı kesintisiz dışa aktaran mükemmel saydam sınırı temsil eder.