زرب
ز - ر - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Zerb : Zerab üstüne oturulan minderdir. Halı veya kilim anlamlarına da gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zerb : Zerab üstüne oturulan minderdir. Halı veya kilim anlamlarına da gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.045 harfباب الزاي والراء والباء معهما
ز ر ب، ز ب ر، ر ز ب، ب ز ر، ب ر ز مستعملات
زرب:
الزَّرْب والزّريبة: موضع الغنم. والزَّرْبةُ: قُتْرةُ الرّامي.
والزَّرابيّ، وواحداتها: زُرْبِيّة: من القُطوع الحِيريّة وما كان على صنيعتها.
زبر:
الزَّبْرُ: طيٌّ البِئْر، تقول: زَبَرْتها، أي: طَوَيْتها.
الزَّبُور: الكِتابُ. والزّبور: اسم الكتاب الذي أنزل على داود.
والزُّبْرةُ من الكاهل: الهَنَةُ النّاتئة من الأسد، وهو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR326 harfالزَرْبُ والزَريبَةُ: قُتْرَةُ الصائد. وقد انزرب الصائدُ، إذا دخل فيه. والزَرْبُ والزَريبَةُ أيضاً: حظيرةٌ للغنم من خشب. قال ابن السكيت: وبعضهم يقول: زِرْبٌ بالكسر. الكسائي: زَرَبْتُ للغنم أَزْرُبُ زَرْباً. وقال أبو عمرو: الزَرْبُ: المدخل؛ ومنه زَرْبُ الغنم. وزَريبة السَبُعِ: موضعه الذي يَكْتَنُّ فيه. والزَرابِيُّ: النَمارق.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.128 harfز ر ب
زرب ، زبر ، برز ، ربز ، بزر ، رزب : مستعملات .
بزر : قال الليث : البَزْر : كلُّ حَب يُنثَر للنَّبات ، تقول : بزَرْتُه وبَذَرتُه .
أبو عبيد عن الأمويّ : بَزرْتهُ بالعَصَا بَزْراً : إذا ضَربتَه بها .
ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للعَصَا : البَيْزارةُ والقَصيدةُ .
وقال اللّيث : المبْزَرُ : مِثلُ خَشَبة القَصّارِين
تُبزَر به الثّياب في الماء .
قال : والبَيْزارُ : الّذي يَحمِل البازيّ .
قلتُ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.877 harf(باب الزاء والراء وما يثلثهما)
(زرع) الزاء والراء والعين أصلٌ يدلُّ على تنمية الشيء. فالزّرع معروف، ومكانه المُزْدَرَع. وقال الخليل: أصل الزّرع التنمية. وكان بعضهم يقولُ: الزَّرع طرح البَذْر في الأرض. والزَّرْع اسمٌ لِمَا نبت. والأصل في ذلك كلّه واحد. وزارِع: كلبٌ.
(زرف) الزاء والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على سعيٍ وحركة. فالزَّرُوف: النَّاقة الواسعة الخَطو الطويلةُ الرِّجْلين. ويقال: زَرَف، إذا
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR275 harf- الزرابي: جمع زرب، وهو ضرب من الثياب محبر منسوب إلى موضع (قيل: منسوبة إلى الزرب، وهو الحظيرة التي تأوي إليها الغنم)، وعلى طريق التشبيه والاستعارة قال: ﴿وزرابي مبثوثة﴾ [الغاشية/16]، والزرب، والزريبة: موضع الغنم، وقترة الرامي (قترة الصائد: بئر يحتفرها الصائد يكمن فيها للصيد).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR567 harfز ر ب
رأيته قاعداً على زريبة وله الزرابي الحسان وهي القطوع الحيرية وما كان على صنعتهـا.
والغنم في زربها وزيبتها وزروبها وزرائبها.
قال اعلحماسيّ: ترى رائدات الخيل حول بيوتنا كمعزى الحجاز أعوزتها الزرائب وزربت البهم في الزرب: أدخلته فيه فانزرب.
ومن المجاز: الصائد في زربه وزريبته وهي قترته شبهت بزرب البهم وانزرب فيها.
قال رؤبة: المنتشر.
وقال ذو الرمة: وبالشمائـل مـن جلـاّن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.626 harfالزَّرْبُ: الـمَدْخَلُ. والزَّرْبُ والزِّرْبُ: موضعُ الغنم، والجمع فيهما زُرُوبٌ؛ وهو الزَّرِيبَةُ أَيضاً. والزَّرْبُ والزَّرِيبةُ: حَظيرةُ الغنم من خشب.
تقول: زَرَبْتُ الغنمَ، أَزْرُبُها زَرْباً، وهو من الزَّرْبِ الذي هو الـمَدْخَلُ.
وانْزَرَب في الزَّرْبِ انْزِراباً إِذا دخل فيه.
والزَّرْبُ والزَّرِيبةُ: بئر يَحْتَفِرُها الصائدُ، يَكْمُن فيها للصَّيْد؛ وفي الصحاح: قُترةُ الصائِدِ. وانْزَرَبَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR142 harf* ز ر ب * * الزَّرَابِيُّ * النمارق قلت النمارق الوسائد وهي مذكورة قبل آية الزرابي فكيف يكون الزرابي النمارق وإنما هي الطنافس المخملة والبُسُط
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.977 harfالزرب: المدخل. وموضع الغنم، ويكسر في الأخير وج فيهما زروب. والزريبة: حظيرة للغنم من خشب، وهو مجاز، لأنه مأخوذ من الزرب الذي هو المدخل. وانزرب في الزرب انزرابا إذا دخل فيه. الزرب والزريبة: بئر يحتفرها الصائد يكمن فيها للصيد. وفي الصحاح: الزرب: قترة الصائد، كالزريبة فيهما. وانزرب الصائد في قترته: دخل. قال ذو الرمة:
وبالشمائل من جلان مـقـتـنـص رذل الثياب خفي الشخص
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.049 harfزَرْبٌ
1 زَرْبٌ ذ [as an inf. n.] signifies The constructing a زَرِيبَة, (K, TA,) i. e. an enclosure of wood, (TA,) for sheep, or goats: (K, TA:) you say, زَرَبْتُ الغَنَمَ, aor. أَزْرُبُهَا, inf. n. زَرْبٌ: (TA:) [or this, I think, is a mistake for what here follows:] زَرَبْتُ لِلْغَنَمِ, aor. أَزْرُبُ, inf. n. زَرْبٌ (Ks, S:) [i. e. I constructed an enclosure of wood for the sheep or goats:
زَرْبٌ 1 زَرْبٌ ذ [as an inf. n.] signifies The constructing a زَرِيبَة, (K, TA,) i. e. an enclosure of wood, (TA,) for sheep, or goats: (K, TA:) you say, زَرَبْتُ الغَنَمَ, aor. أَزْرُبُهَا, inf. n. زَرْبٌ: (TA:) [or this, I think, is a mistake for what here follows:] زَرَبْتُ لِلْغَنَمِ, aor. أَزْرُبُ, inf. n. زَرْبٌ (Ks, S:) [i. e. I constructed an enclosure of wood for the sheep or goats: this meaning is plainly indicated, though not expressed, in the S and TA:] but in some copies of the K, in the place of بِنَآءُ الزَّرِيبَةِ لِلْغَنَمِ, as explaining الزَّرْبُ, we find بنات الزريبة الغنم [meaning that ↓ بَنَاتُ الزَّرِيبَةِ signifies sheep, or goats]. (TA.) ― -b2- And زَرَبَ البَهْمَ فِى زَرْبِهَا or زَرِيبَتِهَا He put the بهم [i. e. lambs or kids, or young lambs or kids,] into their place [or enclosure of wood]. (A. [And the like is said in the Ham p. 195.]) -A2- زَرِبَ, aor. زَرَبَ , (K, TA,) said of water, (TA,) It flowed; (K, TA;) like سَرِبَ. (TA.)
انزرب البَهْمُ فِى الزَّرْبُ 7 انزرب البَهْمُ فِى الزَّرْبُ ذ The بهم [i. e. lambs or kids, or young lambs or kids,] entered into the زرب [or enclosure of wood]. (A, TA. *) ― -b2- And انزرب الصَّائِدُ (S, TA) فِى قُتْرَتِهِ (TA) (assumed tropical:) The hunter, or sportsman, entered into his lurking-place. (S, TA.)
ازربّ 9 ازربّ ذ , inf. n. اِزْرِبَابٌ, It (a plant, or herb,) became yellow, or red, while having in it greenness. (K, TA.)
زَرْبٌ زَرْبٌ ذ A place of entrance. (AA, S, A, K.) ― -b2- And hence, accord. to AA, (S,) the same word, (S, A, K,) and ↓ زِرْبٌ, (ISk, S, K,) as some pronounce it, (ISk, S,) and ↓ زَرِيبَةٌ, (S, A, K,) (assumed tropical:) The place of sheep or goats; (A, K, TA;) [i. e.] an enclosure of wood for sheep or goats: (S:) [said in the TA to be tropical; but not so accord. to the A:] pl. of the first (A, K) and second (K) زُرُوبٌ, (A, K,) and of the last زَرَائِبُ. (A.) ― -b3- And, as being likened thereto, (A,) زَرْبٌ and ↓ زَرِيبَةٌ signify also (tropical:) The lurking-place (قُتْرَة) of a hunter, or sportsman, (S, A, K,) or of an archer, or a shooter: (TA in explanation of the former word:) both signify a well [or pit] which the hunter, or sportsman, digs for himself that he may lie in wait therein for the game. (TA.) ― -b4- See also the next paragraph.
زِرْبٌ زِرْبٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- Also A channel in which water flows; (K;) and so ↓ زَرْبٌ. (TA.) It is said in a rejez of Kaab, تَبِيتُ بَيْنَ الزِّرْبِ وَالكَنِيفِ She passes the night between the channel of water and the concealing, or protecting, place: meaning that she is fed in the enclosures for camels &c., [فِى الحظائر, thus I read for الحضائر (an evident mistranscription) in the TA,] and among the tents, or houses; not in the pasture-land. (TA.)
زِرْبِىٌّ زِرْبِىٌّ ذ and زُرْبِىٌّ, (K,) or, accord. to the L [and the A], on the authority of IAar, ↓ زَرْبِيَّةٌ, also said to be written زِرْبِيَّةٌ and زُرْبِيَّةٌ, (TA,) are sings. of ↓ زَرَابِىُّ, (K, TA,) which signifies نَمَارِقُ [app. as meaning Small pillows]: (S, A, K:) and carpets: or any things which are spread, and upon which one leans, or reclines: (A, K:) the like of this is said by Zj in explaining a phrase in which it occurs in the Kur lxxxviii. 16: or, accord. to Fr, it signifies carpets (طَنَافِس) having a fine nap, or pile: (TA:) also, [particularly,] (A,) carpets (قُطُوع, A, or طَنَافِس, Har p. 377) of the fabric of El- Heereh; and the like thereof in fabric: (A, and Har ubi suprà:) or ↓ زربيّة signifies [simply] a carpet (طِنْفِسَةٌ): and a carpet (بِسَاط) having a nap, or pile: and a [piece of leather that is spread upon the ground, such as is called] نِطَع: and the like thereof in make. (TA. [See also the last sentence of this paragraph.]) [Hence,] one says, البَغْضَآءِ بَيْنَهُمْ مَبْثُوثَةٌ ↓ زَرَابِىُّ (tropical:) [The embellished coverings of vehement hatred are spread between them; i. e. vehement hatred concealed by fair professions &c. subsists between them]. (A.) The following saying, of Artáh Ibn-Suheiyeh, وَنَحْنُ بَنُو عَمٍّ عَلَى ذَاتِ بَيْنِنَا فِيهَا بِغْضَةٌ وَتَنافُسُ ↓ زَرَابِىُّ is expl. by En-Nemiree as meaning (assumed tropical:) [And we are sons of a paternal uncle, but] upon our enmity is a comely covering beneath which it is latent; [therein are vehement hatred and envious competition;] زَرَابِىُّ signifying [properly] carpets of sundry colours: (Ham p. 196:) it is also said to mean, in this instance, (assumed tropical:) [concealed] enmities, and sayings that give pain; [the former of these two meanings being] from زَرَبْتُ البَهْمَ فِى الزَّرِيبَةِ, i. e. أَدْخَلْتُهُ: [the latter of them app. suggested by another reading, namely, زَأَانِبُ in the place of زَرَابِىُّ; mentioned and thus explained in the Ham ubi suprà: the poet, therefore, is supposed to have meant, upon our state of union, or concord, (ذات بيننا having two contr. significations,) have supervened concealed enmities, &c.:] or, as some say, the reading in the deewán of Artáh is زَرَائِبُ, as though pl. of ↓ زَرِيبَةٌ, which is likewise made to denote enmity because it is made to enter (تُزْرَبُ, i. e. تُدْخَلُ,) into the heart; or which may be metaphorically applied to a place of enmity latent in the bosom, from the same word as signifying the “ place in which are put lambs, or kids, and sheep, or goats: ” or, supposing the right reading to be ↓ زَرَابِىُّ, the poet may very properly mean, upon the vacant space between our tents, or houses, are carpets (طَنَافِس and بُسُط) spread for us, and we sit thereon, near together in the places, but with the hearts remote: (idem p. 195:) but with the reading زَأَانِبُ, mentioned above, occurs another variation, thus: عَلَى ذَاكَ بَيْنَنَا زَأَانِبُ; meaning, notwithstanding that, between us are sayings that give pain. (Idem p. 196.) ― -b2- ↓ وَيْلٌ لِلزَّرْبِيَّةِ, occurring in a trad., is said to mean (tropical:) Wo to those who go in to lords, or princes, and, when they say what is evil, or say anything, say, He has spoken truth: such persons being likened, in respect of their variable conduct, to one of the زَرَابِىّ mentioned above in the first sentence of this paragraph; or to sheep, or goats, which are thus called in relation to the زَرْب, i. e. the enclosure to which they repair, because they are obsequious to the lords, or princes, and follow their steps with the submissiveness of sheep or goats to their pastor. (TA.) ― -b3- Accord. to El-Muärrij, (TA,) ↓ زَرَابِىُّ is applied to plants, as meaning Such as have become yellow, or red, while having in them greenness: (K, TA:) and when they saw the colours in carpets and other articles of furniture that are spread, they likened them to such plants. (TA.)
زَرْبِيَّةٌ زَرْبِيَّةٌ ذ and زِرْبِيَّةٌ and زُرْبِيَّةٌ: see the next preceding paragraph, in three places. ― -b2- [Golius, finding the second and third of these words expl. by the Pers. شادروان, (which is often applied by Arabs in the present day to “ an artificial fountain that throws up water, ”) has erroneously, as Freytag has observed, supposed that they may signify “ Euripus, fons in altum saliens. ”]
زَرِيبَةٌ زَرِيبَةٌ ذ : see زَرْبٌ, in two places: and see 1, first sentence. ― -b2- Also (assumed tropical:) The lurking-place of a beast of prey. (S, K.) ― -b3- See also زِرْبِىٌّ.
زَرَابِىُّ زَرَابِىُّ ذ : see زِرْبِىٌّ, in five places.
زِرْيَابٌ زِرْيَابٌ ذ , (in the CK زِرْباب,) an arabicized word, (K, TA,) from [the Pers.] زَرْ آبْ, the hemzeh [in آبْ, for أَابْ,] being changed into ى, (TA,) Gold: (IAar, K:) or the water thereof [i. e. water-gold; which may be deemed the more correct, as agreeing with the original]. (K.) ― -b2- And Anything yellow. (K.) -A2- Also A certain black singingbird; (MF, TA;) called also ابو زولق, [app. a mistranscription for ابو زريق, as in Freytag's Lex., i. e. أَبُو زُرَيْقٍ,] accord. to the book entitled “ Mantik et-Teyr. ” (TA.)
مِزْرَابٌ مِزْرَابٌ ذ i. q. مِرْزَابٌ [q. v., said to be not a chaste word]. (K.)
مَزْرُبَانٌ مَزْرُبَانٌ ذ : see مَرْزُبَانٌ, in art. رزب.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR927 harfزَرَبَ
زَرَبَ U ( n. ac. زَرْب 1 ),
a. Housed, penned up ( cattle ).
b. [ La ], Made a pen, a fold for ( cattle ). _ast;
زَرِبَ
زَرِبَ A ( n. ac. زَرَب 4 ),
a. Flowed, ran; ran over; leaked out.
زَرَّبَ
زَرَّبَ II
a. [ 'Ala ], Rebelled against.
اِنْزَرَبَ
اِنْزَرَبَ VII ,
a. Placed himself in ambush ( hunter ).
زَرْب
زَرْب 1 , ( pl. زُرُوْب 27 ),
a. Enclosure, pen, fold.
b. Hunter's
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.438 harfزرب
زَرَبَ - يَزْرُبُ - زِرْبِيَّة - زَرابي
زَرَبَ - يَزْرُبُ + كائن + شيئاً: يدخله ويحشره في مكان ضيق محصور ويراكبه فوق بعضه
زِرْبِيَّة: على وزن " فـِعـْليـَّة": اسم فعل بمعنى مفعول من " زَرَبَ - يـَزْرُبُ": اسم آلة أوأداة: الشيء المصنوع بحشر مكوناته وضغطها ومراكبتها فوق بعضها: وهي اصطلاحاً البسط والسجاد ذو الخملة العالية المنسوجة من الصوف
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- بثث
1 ortak ayet · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…
Geçtiği ayetler(1)
وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ
Ve halılarSerilmiş saçaklı halılar vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسط, فرش, نمرق, سند |
| Zıt Kök | عري |
| Çekirdek Özet 1 | Kuşatıcı barınak, korunaklı sığınak ve içine girilip yerleşilen zemin |
| Çekirdek Özet 2 | Zahmetsiz sükûnet, tam güvence ve konfor sağlayan yaygı ve döşek |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın sert dış etkenlerden korunarak güvenli ve estetik bir düzende yerleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca basit bir zemin örtüsü sanılarak kökündeki sığınak, koruma ve çevreleme boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زر | Sıkıştırma, bitiştirme, kuşatarak daraltma ve tutturma hareketi; زرع kökünde tohumun toprağa sıkıca gömülmesi, زرق kökünde dar aralıktan hızla geçiş, زري kökünde ise sınırlandırıp küçümseme anlamı görülür. | ب | Barınma, içine alma ve içselleştirme imgesi eklenerek sıkıştırma ve çevreleme hareketini korunaklı bir barınağa, ağıla veya sergi zeminine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Sınırları belirleme, ayırma ve dış dünyadan tecrit etme hareketi |
| ر | İnsan başı | Üstte olma, öncelik, kuşatan bir yapı veya örtünün tepe noktası |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, sığınak, barınma ve korunaklı zemin oluşturma |
| زرب | Kesici alet, insan başı ve çadır imgelerinin birleşimi | Dış ortamdan sınır çekilerek ayrılmış, insanın başını ve bedenini güvenle içine alan, korunaklı ve donanımlı barınma zemini |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davarların ve küçükbaş hayvanların dış tehlikelerden korunmak için sokulduğu çalı veya tahtadan yapılmış ağıl; avcının pusuya yatmak için kazdığı çukur veya sığındığı korunaklı oyuk. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rimme bir avcıyı tasvir ederken onun korunaklı pususuna sığınışını bu kökle ifade etmiştir: وبالشمائل من جلان مقتنص / رذل الثياب خفي الشخص منزرب |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc pusu çukurundaki okçunun durumunu anlatırken kökü kullanmıştır: في الزرب لو يمضغ شربا ما بصق |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab, Esâsü'l-Belâga, Dîvânü Zî'r-Rimme.
Sami etimolojik katman
Arapça زرب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen, kuşatma, sınır çekme, korunaklı barınak edinme ve içine girilerek korunulan mekan inşa etme semantik alanına aittir. İbranicede doğrudan ses denkliğiyle birebir aynı kökten türeyen açık bir soydaş biçim bulunmamakla birlikte, kök içi unsurların daralma ve çevreleme bildiren köklerle örtüştüğü görülür. Aramice ve Süryanicede ağıl ve kafes türü sınırlandırılmış mekanları niteleyen kavramlarla tematik yakınlık taşır. Arapçada kök, hem hayvanların sığındığı korunaklı çit ve ağıl hem de zemin sertliğini kesip bedeni soğuktan ve tozdan koruyan havlı, kalın ve yumuşak Hîre dokuması yaygılar için kurucu bir anlama kavuşmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Barınak, ağıl ve pusu çukurundan yaygıya semantik geçiş | Dış dünyadan soyutlayan çukur veya ağıl anlamı, yere serilip bedeni yerin katılığından koruyan kalın örtüye aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çevreleme ve barınma çekirdeği | Kuzeybatı Sami dillerinde kuşatma ve kafesleme kavramlarıyla dolaylı semantik bağ barındırır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زرب | Anlamlı | Barınak, ağıl, yaygı | Hayvan ağılı, avcı çukuru ve yere serilen havlı lüks kumaş | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زبر | Anlamlı | Sağlamca örmek, yazmak | Kuyuyu taşla örmek, kitabı yazmak veya metin haline getirmek | Kur'an'da geçer; çevreleyip tahkim etme yönüyle ilişkilidir |
| رزب | Anlamlı | Su oluğu, sert nesne | Suyun aktığı kanal, oluk veya iri yapılı kimse | Kur'an'da geçmez; sınırlandırılmış kanal fikri taşır |
| ربز | Anlamlı | Çökmek, yerleşmek | Hayvanın veya insanın bir yere yerleşip oturması | Kur'an'da geçmez; sığınağa yerleşme anlamıyla uyuşur |
| بزر | Anlamlı | Tohum, saçmak | Bitki tohumu, tohumu toprağa atmak | Kur'an'da geçmez |
| برز | Anlamlı | Açığa çıkmak, belirmek | Gizlendiği yerden dışarı çıkmak, meydana gelmek | Kur'an'da geçer; hedef kökün saklanma hareketine karşıt hareket içerir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زرب | Merkez | Kuşatıcı barınak ve konforlu sergi | Koruyucu, kalın, havlı ve zemini bütünüyle izole eden yaygı | İçine girilen sığınak ve kalın döşek |
| بسط | Komşu | Yaymak, genişletmek | Enine boyuna açma ve ferahlatma boyutu ön plandadır; koruyucu hav ve ağıl özelliği taşımaz | Genişleme ve yayılma |
| فرش | Komşu | Döşemek, sermek | Tabanı kaplamak üzere düzleme eylemidir; dokuma türüne veya sığınak niteliğine odaklanmaz | Döşenen her türlü örtü |
| نمرق | Komşu | Yaslanılan yastık | Otururken veya yaslanırken dayanılan minderdir; taban yaygısı değildir | Destek ve dayanma aracı |
| سند | Komşu | Dayanmak, arkalanmak | Dik duruşu destekleyen ve arkaya yaslanılan unsurdur; zemin yaygısı değildir | Sırt dayama yeri |
| عري | Zıt | Açıkta kalmak, örtüsüzlük | Her türlü örtü, korunak ve sığınaktan mahrum biçimde korunmasız kalma | Tecrit ve güvenceden yoksunluk |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زرب | Korunaklı zemin, kalın yaygı | Dış şartlardan yalıtan barınak ve üzerine oturulan lüks sergi | Kesin |
| Latince | Tapete, stragulum | Kalın örtü, halı döşek | Mekânı kaplayan ve konfor sağlayan dokumayı karşılar; ağıl ve sığınak kök anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Rich carpet, cushioned rug | Zengin işlemeli halı, kalın yaygı | Yere serilen lüks örtüyü ifade eder; sığınma ve tecrit nüansını barındırmaz | Güçlü |
| Almanca | Prachtteppich, Polsterteppich | Kıymetli yaygı, dolgun halı | Havlı ve rahat sergiyi karşılar; Arapçadaki pusu veya ağıl anlamını içermez | Güçlü |
| Fransızca | Tapis moelleux, riche tapis | Yumuşak yaygı, konforlu sergi | Zemini tecrit eden lüks halıyı bildirir; ilksel sığınak fikrini vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَرَابِيُّ | Cennet ehlinin istirahat ettiği, çevreye saçılmış göz alıcı ve konforlu yaygılar | Ahiret nimetlerinin ve huzurlu yerleşimin tasviri; Gāşiye 88:16 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cennet nimetlerinin mahiyeti | Cennette zikredilen döşek ve yaygıların dünyevi cismaniyetle benzerliğinin mahiyeti | Temsili ve hakiki nimet dengesi |
| Fıkıh | İpek ve lüks mefruşat kullanımı hükümleri | İpekli, havlı ve lüks yaygılar üzerinde oturmanın erkekler için caiz olup olmadığı | Zinet ve mefruşat fıkhı |
| Tefsir | Cennet tasvirlerinin dilsel incelikleri | Kelimenin tekilinin tespiti ve bitki örtüsünün yeryüzünü halı gibi kaplamasıyla kurulan mecaz | Rahatlık, estetik ve serilme |
| Hadis | Zühd ve ev döşemesi rivayetleri | Evlerde aşırı lüks halı ve döşek kullanımından kaçınma tavsiyeleri | Sadelik ve dünya metaından sakınma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi mükâfat alanı | Meşakkatsiz sığınak ve huzur zemini | Tevhit ehlinin dünyevi yorgunluktan sonra mutlak koruma altına alınması | İmanı korumanın getirdiği ebedi güvenlik ve rahatlık tabanıdır. | Güçlü |
| İlmi | Kavramsal çerçeve | Korunaklı paradigma | Zihni dış yanılgılardan ve karmaşadan koruyan sağlam zemin | Bilginin dağılmadan güvenli bir ilkeler ağında toplanmasıdır. | Muhtemel |
| Siyasi | Toplumsal güvence | Sosyal güvenlik ağı ve sığınak | Zayıf ve korunmasız bireyleri koruyan kurumsal barınak | Bireyin hayatını dış sarsıntılara karşı güvenceye alan yapısal tabandır. | Muhtemel |
| İktisadi | Refah ve konfor üretimi | Katma değerli lüks tüketim ve mefruşat | Temel ihtiyaç aşılıp estetik ve yüksek konforun sağlanması | İktisadi zenginliğin yaşam kalitesine ve çevre konforuna yansımasıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtım tabakası ve sönümleme matrisi | Sistemi dış parazitlerden, titreşimden ve ısı kaybından koruyan tampon zemin mekanizmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal refah tabanı | Toplumun en savunmasız fertlerini düşüşten ve sert zeminle temastan koruyan kurumsal güvenlik zeminidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece ev dekorasyonunda kullanılan basit bir halı olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedeni dış dünyadan, yerin katılığından ve tehlikelerden yalıtan, sükûnet veren tam tecritli koruma ve konfor zemini |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerinin yüzeysel bir mobilya lüksü gibi algılanarak kökteki mutlak sığınma, korunma ve dinginlik vadeden varoluşsal boyutun kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın cennet tasvirlerinde kullandığı kelimelerin rastgele zinet eşyaları değil; göçebe ve zorlu çöl hayatında emniyet, yalıtım ve huzurun zirvesini temsil eden kök imgeler olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirleri, cennet nimetlerinin niteliği ve kıyamet sonrası sükûnet sahnelerini işleyen ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetlerin yalnızca mekanik birer eşya olduğu zannını yıkar; onların meşakkati tamamen gideren koruyucu birer zemin olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlıyı sert zeminden ve dış tehlikelerden koruyan ağıl, avcı çukuru ve yere serilen havlı kalın yaygı.
- Soyut anlamVarlığı sarsıntı, yıpranma ve dış baskılardan yalıtan korunaklı ve konforlu taban.
- Sistematik karşılıkBireyi veya sistemi alt tabandaki sert gerçekliklerden koruyan ve ona dingin bir alan açan emniyet matrisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dış tehlikelerden arındırılmış korunaklı alanı, sağlanan sükûnet ve koruma potansiyelini, dış ortamın sertliğini temsil eder. fonksiyonu, bu güvenli alan içinde yer alan noktasına aktarılan koruyucu sönümleme ve konfor derecesini ve alan gösterge fonksiyonu ile modeller.