سجي
س - ج - ي
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
Secy : Bir tür örtüdür. Ölüler üzerine örtülen bir örtüdür. Mastar olarak durgunlaşmak ve sessizleşmek anlamlarına gelir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سجو · سجى
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Secy : Bir tür örtüdür. Ölüler üzerine örtülen bir örtüdür. Mastar olarak durgunlaşmak ve sessizleşmek anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.336 harfMadde başı: سجوباب الجيم والسين و و ا ي ء معهما
س و ج، ج و س، و ج س، ج س أ، س ج و مستعملات
سوج:
سُوجُ: موضع وسُواجُ: اسم جَبَلٍ والسّاجُ: ضربٌ من الخشب، سُودٌ منه صنعت سفينةُ نُوحٍ عليه السلام، الواحدة: ساجةٌ.
والسّاجُ: الطَّيلسانُ الضَّخم الغليظ، والجميع: السِّيجانُ.
والسّاجة: الخشبة الواحدة المُشرجَعَةُ المُربَّعة كما جُلِبت من الهِند، وجمعها: السّاجُ.
جوس:
الجَوَسانُ: التردَّد خِلال الدُّؤورِ والبيوتِ في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.783 harfMadde başı: سجو(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])،
(باب السين والتاء وما يثلثهما) (ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل: لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير: قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته. (ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة: تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة: * ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) * وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه. (سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد: فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ: * وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) * يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ: أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود: مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد. فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ: * كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) * ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال: * إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) * وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة. وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال: ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]). ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً. (سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ. (سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ. (سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً. قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾ [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل: * وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا * فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد. (سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة. (سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل: * ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) * فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه. (سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال: يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن. --------------ــــ ([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً. ([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49. ([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير. ([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان: إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن). ([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة * ([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين. ([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله: فلما لوين على معصم *** وكف خضيب وأسوارها ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد). ([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد). ([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20). ([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر): وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر ([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر. ([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10): * إذا ثنى فرعها المسجر *. بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً. ([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده: رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها. ([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت". ([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف. ([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل". ([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306). ([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*. ([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR185 harfMadde başı: سجى- قال تعالى: ﴿والليل إذا سجى﴾ [الضحى/2]، أي: سكن، وهذا إشارة إلى ما قيل: هدأت الأرجل، وعين ساجية: فاترة الطرف، وسجى البحر سجوا: سكنت أمواجه، ومنه استعير: تسجية الميت، أي: تغطيته بالثوب.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR375 harfMadde başı: سجوس ج و
سجا الليل والبحر إذا سكن سجواً وليل وبحر ساج.
قال: يا حبذا القمراء والليـل السـاج وطرق مثل مـلاء النسـاج وريح سجواء: لينة.
وناقة سجواء: تسكن حتى تحلب وقد سجت الريح والحلوبة.
وهو على سجية حميدة وسجيات وسجايا وهي ما سجا عليه طبعه وثبت.
وسجـى الميـت تسجية: غطاه بثوب وهو من سجا الليل.
ومن المجاز: سج معايب أخيك.
وامرأة ساجية الطرف: فاترته.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR221 harf* س ج ي * * السَّجِيَّةُ * الخُلق والطبيعة وقد * سَجَا * الشيء من باب سما سكن ودام وقوله تعالى ﴿والليل إذا سجى﴾ أي دام وسكن ومنه البحر * السَّاجي * وطرف * سَاجٍ * أي ساكن و * سَجَّى * الميت * تَسْجِيةً * أي مد عليه ثوبا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.226 harfMadde başı: سجو: ( و ( *!سَجا ) اللَّيْلُ وغيرُهُ *!يَسْجُو *!سَجْواً و ( *!سُجُوّاً ) ، كعُلُوَ : ( سَكَنَ ودَامَ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالى : { واللَّيلُ إذا
*!سَجَى } .
قالَ الزجَّاجُ وابنُ الأعرابيّ : أَي سَكَنَ ؛ وأَنْشَدَ الزَّجاجُ :
يا حبَّذا القَمْراءُ والليلُ *!الساجْ
وطُرُقٌ مثلُ مُلاءِ النَّسَّاجْورَوَى غيرُ الأزْهريّ :
يا حبَّذا القَمَرُ ولَيْلٍ *!ساج وقالَ الفرَّاءُ : *!سَجَا اللَّيْلُ رَكَدَ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.961 harfMadde başı: سجوسَجَا
1 سَجَا ذ , (S, Msb, K, &c.,) aor. يَسْجُو, (S, Msb,) inf. n. سُجُوٌّ (S, K, TA) and سَجْوٌ, (TA,) said of the night, (Fr, IAar, Msb, TA,) &c., (TA,) It was, or became, silent, quiet, or still: (Fr, IAar, S, K, TA:) and dark: (Fr, TA:) or its darkness became extended: (IAar, TA:) or it covered, or concealed, by its darkness. (Msb, TA.) وَ اللَّيْلِ اـِذَا سَجَا, in the Kur [xciii. 2], means
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR311 harfMadde başı: سجوسَجا
سَجا U ( n. ac. سَجْو 1 , سُجُوّ 27 ),
a. Was quiet, still.
b. Uttered a yearning cry ( she-camel ).
سَجَّوَ
سَجَّوَ II ,
a. Shrouded, put in a shroud.
سَاجٍ
سَاجٍ [ 21 ],
a. Silent, quiet; calm, still.
سَجِيَّة
سَجِيَّة [ 25t ] , ( pl. سَجَايَا ),
a. Disposition, temperament, character, nature.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.398 harfسجي
سَجَى - يَسْجَى (سَجَا - يَسْجُو)
سَجَى - يَسْجَى (سَجَا - يَسْجُو) + الكائن أو الشيء: توقف عن الحركة وهدأ هدوءاً شديداً كهدوء الميت: يتوقف عن الحركة، وخاصة لتوضعه في مكان لا يمكنه فيه الحركة
﴿والليل إذا سجى﴾: سكن وهدأ هدوءاً شديداَ كهدوء الأموات
سَجّى - يُسَجِّي: يجعله " يسْجو " بشدة: في وصف الميت أنه مسجى: أي ملقى ومثبت بشكل يؤمن له
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)
- ليل
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
Geçtiği ayetler(1)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سجي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli / yâ-vâv dönüşümlü) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سكن, هدأ, غسق, ستر |
| Zıt Kök | ماج |
| Çekirdek Özet 1 | Hareketi dinip durulmak, yüzeyi yatışmak ve örtü gibi bürüyüp sükûnete erdirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Gecenin karanlık ve sükûnetle bürünerek dalgalanmanın sona ermesi hali |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal çalkantının ardından gelen koruyucu ve kuşatıcı durağanlık dengesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca koyu zifiri karanlık sayarak içindeki dinginlik ve örtücü sükûn boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سج | Hareketin sınırlandırılması, bir yere hapsedilmesi, akışın kesilip alçalması veya toplanması; nitekim سجد eğilip alçalmayı, سجر dolup taşmayı veya kapatılmayı, سجل yazıp kayda geçirmeyi, سجن ise bütünüyle hapsetmeyi gösterir. | ي | İki harfli çekirdeğin taşıdığı sınırlandırma ve tutma eylemi, illet harfinin getirdiği yayılma, uzama ve yumuşaklık boyutuyla birleşerek yüzeyin pürüzsüzce yatışması, durgunlaşması ve boylu boyunca örtülmesi anlamına evrilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, direncin kırılması, hareketsiz kalıp sabitlenme işlevi. |
| ج | Değnek, deve | Yol alma, taşıma, bir mesafeyi kat edip bir noktada toplanma hareketi. |
| ي | El ve kol | Uzanma, temas etme, yumuşak bir biçimde yayılma ve sarma eylemi. |
| سجي | Sabitlenme ve temasla örtülme | Hareket halinde olan bir akışın durulması, yatışarak bir örtü gibi yüzeye boylu boyunca uzanması ve sükûnetin yerleşmesi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çalkantılı suyun veya denizin dalgasının dinip yüzeyinin dümdüz ve durgun hale gelmesi; bir ölünün ya da yatan bir kimsenin üzerinin bir örtüyle boylu boyunca örtülmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde denizin durgunlaşması ve gecenin çöküp seslerin kesilmesi bağlamında yer bulur; el-A‘şâ ve İmruülkays çizgisine ait erken kullanımlarda rüzgârın durulup havanın ve denizin sakinleştiği anı betimlemek üzere türevleri aktarılır. |
| Erken Arapça kullanım | Ölünün üzerinin bir örtüyle örtülmesi işlemi için تَسْجِيَةُ المَيِّتِ tabiri kullanılmış; ayrıca gecenin bütünüyle sessizleşip insanları ve mekânı örtmesi durumu سَجَا اللَّيْلُ kalıbıyla ifade edilmiştir. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça سجي kökü, nâkıs yapısı ve illet harfinin esnekliği sebebiyle Batı Sami dillerindeki örtme, durulma, sessizleşme ve karanlığa bürünme semantik sahalarıyla kesişir. İbranice ve Aramice katmanında doğrudan aynı üçlü kök morfolojik olarak sınırlı kalsa da, sakinleşme, sessiz durma ve örtünme anlamı taşıyan köklerle kavramsal akrabalık belirgindir. Kökün asıl ayırt edici semantik nüvesi, hareketli ve çalkantılı olan bir durumun (deniz, fırtına, günün gürültüsü) üzerine yavaşça bir durağanlığın ve örtünün inmesi, yüzeyin tekdüzeleşmesidir. Arapçada bu durum hem nesnel bir örtüyle örtme eylemine hem de gecenin kenti ve tabiatı kaplayıp susturmasına işaret edecek şekilde zenginleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سجا / يسجو / سجي | Dalganın dinmesi, gecenin bürüyüp sakinleşmesi ve bir nesnenin üzerine boylu boyunca kumaş örtülmesi anlamları iç içedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice sükûnet ve örtünme sahaları | Fiziksel hareketin durması ve üzerin kapanması anlamındaki ortak semantik matrisle paralellik taşır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı ailelerle doğrudan kanıtlanmış bir ödünçleme veya genetik bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سجي | Anlamlı | Durulmak, örtülmek | Gecenin veya suyun durgunlaşıp sükûnete ermesi, üzerin örtülmesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سيج | Anlamlı | Çit çekmek, çevrelemek | Bir şeyin etrafını duvar veya çitle çevirip muhafaza altına almak. | Kur'an'da geçmez; ortak koruma ve çevreleme çağrışımı. |
| جسي | Anlamlı | Sertleşmek, katılaşmak | Bir nesnenin veya eklemin kuruyup sertleşmesi, esnekliğini yitirmesi. | Kur'an'da geçmez. |
| جيس | Anlamlı | Dolaşmak, aramak | Bir yerde araştırma yaparak dolaşmak, tecessüs etmek. | Kur'an'da جوس biçiminde geçer; kalb/fonetik akraba. |
| يسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan diziliş. | Mühmel kombinasyon. |
| يجس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan diziliş. | Mühmel kombinasyon. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سجي | Merkez | Durulma ve örtünme | Çalkantının sona ermesiyle birlikte yüzeyi pürüzsüzce bürüyen sakinlik. | Durgunlaşma ile örtünmenin aynı anda gerçekleşmesi hali. |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik | Hareketin durması ve yerleşik hale gelme; örtü fikrinden ziyade dinamizmin sıfırlanması. | İç huzur veya fiziksel duruşu öne çıkarır. |
| هدأ | Komşu | Yatışma | Gürültü ve karmaşanın hafifleyip sönümlenmesi. | Sesin ve taşkınlığın azalmasına odaklanır. |
| غسق | Komşu | Karanlık | Gecenin iyice kararması ve yoğunlaşması. | Sükûnetten ziyade optik kararmayı anlatır. |
| ستر | Komşu | Gizleme | Bir engelle bir şeyi gözden saklama, örtme. | Doğrudan bir mani ile kapatmayı ifade eder. |
| ماج | Zıt | Çalkalanma | Dalgaların birbiri üzerine binmesi, hareket ve kargaşa hali. | سجي kökündeki durulmanın tam zıddı olan altüst oluş. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سجي | Durulmak, örtülüp sakinleşmek | Suyun dalgasının dinmesi, gecenin bürüyüp sakinleştirmesi. | Kesin |
| Latince | quiescere, velare | Dinlenmek, sükûn bulmak; örtmek | İlk kelime hareketin kesilmesini, ikincisi örtünmeyi karşılar; ikisini tek gövdede birleştiremez. | Güçlü |
| İngilizce | to settle, to grow still, to enshroud | Yatışmak, durulmak, sükûnete bürünmek | Sakinleşme ve örtü gibi kaplama nüansını taşır fakat tek bir terimle iki boyutu tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | zur Ruhe kommen, sich legen | Yatışmak, dinmek, sükûnet bulmak | Rüzgârın veya fırtınanın yatışması yönünü iyi açıklar, örtü boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | s'apaiser, s'immobiliser | Yatışmak, durgunlaşmak | Dalgaların ve seslerin kesilmesini verir, nesnel örtü anlamını tam içermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَجَى (mâzî fiil) | Gecenin sükûnete ermesi, karanlığıyla her şeyi örtüp durulması | Vahyin kesintiye uğradığı zannıyla yaşanan içsel çalkantının ardından gelen teselli ve sükûn yemini bağlamı (Duhâ 93:2). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin kesintisi ve ilahi irade | Fetretü'l-vahy döneminde peygamberin terk edilmediğini açıklarken gecenin sükûnet bulması haliyle ilahi lütfun dinginliği arasındaki bağın teemmülü. | İlahi fiillerin hikmeti ve kesintinin bir terk ediliş değil sükûnet evresi oluşu. |
| Fıkıh | Cenaze ahkâmı (tesciye) | Vefat eden kişinin bedeninin baştan ayağa bir kumaşla örtülmesinin (tesciyetü'l-meyyit) fıkhî hükmü ve adabı. | Canlılığın ve hareketin bitişiyle bedenin mahremiyet örtüsü altına alınması. |
| Tefsir | Duhâ suresi tefsiri | Ayetteki sükûn halinin yalnızca karanlık değil, gündüzün yorucu hareketinden sonra gelen dinlenme nimeti olarak yorumlanması. | Kararma, durulma ve örtünmenin rahmet boyutuyla ele alınması. |
| Hadis | Peygamberin vefatı ve cenaze rivayetleri | Hz. Peygamber vefat ettiğinde üzerinin çizgili bir Yemen hırkasıyla örtüldüğünü (سُجِّيَ بِبُرْدٍ حِبَرَةٍ) bildiren rivayetler. | Bedenin örtü ile hareketsiz kılınarak korunması uygulaması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ruhi halet | Fetret ve sükûn dönemi | Arınma ve yeniden başlama için dinlenme | Vahyin duraklaması terk edilme değil, ruhun sükûnete erdirilip hazırlanmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Dalga ve hareket teorisi | Denge ve durağanlık hali | Çalkantının sönümlenmesi | Sistemdeki yüksek salınım ve kinetik dalgalanmanın sürtünme veya dış dengeyle dinginleşmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal krizlerin yatışması | Sükûnet ve asayiş evresi | Çatışmanın dondurulup yatıştırılması | Toplumsal çalkantıların ardından tarafların sakinleşip barış ve uzlaşı zeminine çekilmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa dalgalanmaları | İstikrar ve volatilite düşüşü | Fiyat ve talep dalgalanmalarının durulması | Piyasadaki spekülatif köpüğün ve aşırı dalgalanmanın sona ererek durağan dengeye kavuşması. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Damping (sönümlenme) ve asimptotik durağanlık | Salınım yapan bir dalganın genliğinin sıfıra yaklaşarak yüzeyin pürüzsüz bir sınıra oturması süreci. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travma sonrası regülasyon ve psikolojik sükûn | Bireyin kriz veya panik anındaki aşırı uyarılmışlığının yatışarak duygusal dengenin ve güvende olma hissinin geri gelmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece gecenin kararması veya zifiri karanlık olması şeklinde salt optik bir hadiseye indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, yalnızca ışığın kaybolmasını değil, gündüzün coşkulu aydınlığından sonra gelen hareketsizliği, dinlenmeyi, sükûneti ve koruyucu örtüyü kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Duhâ suresindeki yeminin anlam örgüsü bozulur; zira ayetteki karşıtlık sadece ışık ile karanlık arasında değil, kuşluk vaktinin dinamik hareketi ile gecenin dingin sükûnu ve sarmalayıcı rahmeti arasındadır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin iniş sürecindeki psikolojik ve ontolojik ritmi kavramayı sağlar; Allah'ın kulunu terk etmediğini, aksine dinlenmesi için sükûnet örtüsü serdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Duhâ suresi ve genel olarak tabiat hadiseleri üzerinden insani hallerin teselli edildiği yemin ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gecenin ve vahiy kesintisinin bir ceza, kasvet veya terk ediliş olduğu yönündeki yanılgıyı düzeltir; sükûnetin rahmet boyutunu açığa çıkarır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun dalgalanmasının dinip yüzeyinin dümdüz ve durgun hale gelmesi; bir varlığın üzerini boylu boyunca bir örtüyle örterek hareketsizliğini muhafaza etmek.
- Soyut anlamÇalkantılı, gürültülü ve aşırı dinamik bir durumun ardından gelen kuşatıcı dinginlik, sükûn ve güven verici durağanlık hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki dalgalanmanın genliğinin düşürülerek sistemin sükûnet dengesine ve koruma zırhına kavuşturulması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zamana bağlı dalgalanma veya kinetik çalkantı genliğini temsil eder. katsayısı sönümleme ve yatışma oranını simgeler. Zaman ilerledikçe dalgalanmanın genliği sıfıra yaklaşır ve yüzey yatışır. ise sükûnet, örtünme ve dinginlik durumunu simgeler; dalgalanma sıfıra indikçe sükûnet en yüksek değerine ulaşır.