جيس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ي-س1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أولكونشددفعلجيسفَجَاسُواخللجيأدورعبدبأسوعد

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

جيس

ج - ي - س

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 3 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Hemen işgal ettiler

Notlarım

Sözlükler(3)

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.972 harf
(باب الجيم والياء وما يثلثهما) (جيأ) الجيم والياء والهمزة كلمتان من غير قياس بينهما. يقال جاء يجيء مجيئاً. ويقال جاءاني([1]) فجِئْتُه، أي غالبني بكثْرة المجيء [فغلبته([2])]. والجَيْئَة: مصدر جاء([3]). والجِئَةُ: مجتمع الماء حَوَالي الحِصْنِ وغيره. ويقال هي جيئة بالكسر والتثقيل. (جيب) الجيم والياء والباء أصلٌ يجوز أن يكون من باب الإبدال. فالجَيْبُ جَيب القميص. يقال جِبْتُ القميص قوّرت جَيْبه،
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR100 harf
جَيْسانُ: موضع معروف، ورواه ابن دُرَيْد بالشين المعجمة، وسيأْتي ذكره. وجَيْسانُ: اسم، واللَّه أَعلم.
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR266 harf
جيسان، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو اسم. قال الدينوري: الجيسوان: جنس من أفخر النخل له بسر جيد، واحدته جيسوانة، وهو معرب كيسوان، ومعناه الذوائب وأصله فارسي، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: جيسان: اسم موضع في شعر عبد القيس، ورواه ابن دريد بالشين، وسيأتي إن شاء الله.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خلل

    1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  2. دور

    1 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  3. بعث

    1 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  4. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  5. شدد

    1 ortak ayet · Sicim bağıdır

  6. فعل

    1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  7. وعد

    1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  8. أول

    1 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  9. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  10. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  11. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّيَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَفْعُولًا

    Hemen işgal ettilerO ikiden birincisinin vakti gelince, üzerinize çok güçlü olan kullarımızı saldık. Onlar, memleketin her köşesini kontrollarına aldılar. Bu, yerine gelmiş bir vaad idi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجيس
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli; جوس köküyle biếnteş/mübadil)
Bağlamsal Yakın Köklerجوس, طوف, ولج
Zıt Kökخرج
Çekirdek Özet 1Bir yere girip aralarını yararak dolaşma, delip geçme ve araştırarak nüfuz etme
Çekirdek Özet 2Hasımların yaşam alanlarına boydan boya girip denetim kurma ve köşe bucak araştırma
Çekirdek Özet 3Askeri veya fiziki nüfuzla korunaklı mekanların dokunulmazlığının kırılması
Kritik Hata RiskiEylemi salt yakıp yıkma veya kör bir katliam sanıp arama, tarama ve teftiş boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جيBoşluk, içe alma, oyukluk ve iç mekana yönelme hareketi; جيأ ve جيب köklerinde olduğu gibi bir oyuğa, açıklığa veya göğüs boşluğuna erişmeyi ifade ederسHarekete sürtünme, nüfuz etme, aralara sokulma ve gizli kalan köşeleri yoklayarak tarama vasfı katmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaMekan içinde ilerlemeyi, mesafe katetmeyi ve engelleri aşarak yol almayı temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaMüdahalede bulunmayı, bir işi fiilen icra etmeyi ve nesnelerin içine uzanmayı gösterir
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaPürüzlü yüzeylere takılmayı, dar aralıklara batmayı ve sürtünerek derinlemesine işlemeyi ifade eder
جيسYol alarak el uzatma ve dar aralıklara sokulup sürtünerek ilerlemeBir sahanın bütün aralıklarına el uzatıp her köşeyi sürtünürcesine tarayarak boydan boya geçme hareketini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir beldenin veya evlerin arasına dalıp gizlenenleri ortaya çıkarmak üzere köşe bucak dolaşmak ve aramak
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiir şahitlerinde kök daha çok asıl şekli olan جوس biçiminde beldenin veya konakların çiğnenip taranması anlamında geçer; doğrudan ي harfli kullanım için müstakil bir Cahiliye beyti tespit edilmemiştir
Erken Arapça kullanımKlasik leksikograflar bu maddeyi çoğunlukla vâvî kök olan جوس maddesine sevk ederler; yer ve şahıs ismi olarak جَيْسَان kullanımı erken dönem kabile ve coğrafya kayıtlarında zikredilir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde kök, içi boşluklu ya da yarı sesli ecvef yapıların sergilediği değişkenlik çerçevesinde değerlendirilir. Arapça جيس formu, anlamsal ve kökensel bakımdan جوس kökünün yâî varyantı veya imaleleşmiş bir biçimi olarak kabul edilir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan g-y-s veya g-w-s dizilişiyle "arama, teftiş veya istila amaçlı çiğneme" eylemini gösteren güçlü bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. Ancak İbranicedeki g-w-ş (גוש) kökü "katılaşma, bir araya gelme, kütle oluşturma" dairesindeyken, Arapçada anlam "içeriye sokulma, mekanın gediklerini yoklama ve tazyik etme" yönünde özelleşmiştir. Dolayısıyla kök, iç Arapça gelişiminde ecvef köklerin vâv/yâ nöbetleşmesi neticesinde yerleşiklik kazanmış bir hareket ve mekan içi tarama fiilidir.

Güven Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجوس ile kökdeşlik ve imale/dönüşümAsıl gövde olan vâvî biçimin yâî forma kaymasıyla mekanın içini didik didik etme fiili ifade edilmiştirGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBelirgin ses denkliği gösteren doğrudan ortak kök sınırlıdırİbranice ve Süryanicede eşdeğer bir tarama/istila kökü yerine fonetik komşuluklar bulunurMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda bu üçlü yapı için güvenilir dış soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tāj al-ʿArūs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جيسAnlamlıAramak, dolaşmak, girmekMekanların arasına girip didik didik araştırmakHedef kök; Kur'an'da geçer
جسيAnlamlıKatılaşmak, sertleşmekBir nesnenin kuruyup sertleşmesi ve esnekliğini yitirmesiKur'an'da geçmez
يجسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan diziliş
يسجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan diziliş
سجيAnlamlıDurgunlaşmak, örtmekGecenin veya denizin sükunet bulup her şeyi örtmesiKur'an'da geçer; zıt yönde durulma
سيجAnlamlıÇevirmek, sınır çekmekBir yerin etrafını çitle veya duvarla kapatmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جيسMerkezİstila ve teftişBir mekana nüfuz edip aralarını didik didik arayarak dolaşmakSınırları aşarak mahrem ve korunaklı alanın içine yayılma eylemidir
جوسKomşuNüfuz ve taramaجيس ile eşanlamlı asıl kök olup hapsedileni aramak için evlerin arasına girmektirKökün asıl morfolojik gövdesidir
طوفKomşuDolaşmaBir şeyin çevresinde veya etrafında dönüp dolaşmakMekanın içine dalmaktan ziyade çevresinde dönmeyi anlatır
ولجKomşuGirişDar bir açıklıktan veya kapıdan içeri süzülüp girmekMekan içinde yayılıp arama yapmayı değil giriş hareketini vurgular
خرجZıtAyrılmaİçeriden dışarıya doğru hareket edip mekandan uzaklaşmakMekana nüfuz etmenin ve içeride yayılmanın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجيسMekana girip aramakBir sahanın içine girip her köşeyi kontrol ederek dolaşmakKesin
Latincepervagari, scrutariBoydan boya dolaşmak, araştırmakMekanı baştan başa geçme ve gizlenen şeyleri arama yönünü karşılarGüçlü
İngilizceto overrun, to scour, to penetrateİstila edip taramak, didik didik aramakHem askeri yayılmayı hem de arama ve denetim kurma eylemini kapsarKesin
Almancadurchstreifen, durchkämmenBaştan başa aramak, taramakBir bölgenin altını üstüne getirerek her köşesine girme anlamını verirKesin
Fransızcasillonner, fouillerBaştan başa dolaşmak, didik didik aramakKorunaklı sahanın yarıklarına ve sokaklarına kadar nüfuz etmeyi anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَجَاسُواAskeri istila, yurtların arasına girip didik didik arama ve denetim sağlamaİsrailoğullarının ilk bozgunculuğu sonrası üzerlerine gönderilen güçlü kulların evlerin arasına kadar girip üstünlük kurması bağlamı (İsrâ 17:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ceza ve sünnetullahBozgunculuk yapan toplumlara zalimlerin musallat kılınmasının kader ve adalet boyutuTarihsel yasaların kaçınılmaz bir sonucu olarak cezanın fiziki tahakkukuna yoğunlaşır
FıkıhSavaş hukuku ve dar'ül-harpDüşman yurduna girildiğinde evlerin dokunulmazlığı ve askeri teftişin sınırlarıMeskun mahallere girme, arama yapma ve kontrol sağlama eylemine odaklanır
TefsirLafzî tahlil ve kıssa anlatımıKelimenin جوس kökünden mi yoksa müstakil bir yâî kökten mi geldiği ve eylemin niteliğiİstilanın sadece dışarıdan kuşatma değil, hanelerin arasına kadar sokulma olduğu vurgulanır
HadisAhir zaman fitneleriHadis rivayetlerinde fitnelerin evlerin arasına girmesini tasvir eden bağlamlarKökün doğrudan kullanımı sınırlı olup benzer istila ve teftiş sahnelerinde yankılanır

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniSünnetullah ve toplumsal çözülmeİlahi cezanın tecellisiUyarı ve arındırmaAhlaki çöküş yaşayan bir toplumun dokunulmazlık zannının kırılmasıdırGüçlü
İlmiMetodolojik araştırmaDerinlemesine taramaAçığa çıkarmaBir konunun tüm girinti ve çıkıntılarını atlamaksızın tahkik etmektirMuhtemel
SiyasiHakimiyet ve egemenliğin yitimiAskeri işgal ve nüfuzOtoriteyi felç etmeSavunma hatlarının çökerek düşmanın yaşam alanlarına kadar sızmasıdırKesin
İktisadiMülkiyet güvenliğiYağma ve zaptedilmeDeğer kaybı ve yıkımKorunaklı mülklerin ve ticaret alanlarının denetimden çıkıp çiğnenmesidirGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGraf tarama algoritmaları (Breadth/Depth-First Search)Bir ağ yapısındaki tüm düğüm ve aralıkların dışarıda hiçbir nokta kalmayacak şekilde ziyaret edilmesi sürecidirGüçlü
Beşeri bilimlerPanoptik denetim ve mekan ihlaliOtoritenin veya hasmın bireylerin en mahrem yaşam alanlarına nüfuz ederek direnç odaklarını dağıtmasıdırGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEylemi yalnızca alelade bir kentsel tahribat, yıkım veya rastgele bir cinayet dalgası olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamDüşmanın bir beldenin sınırlarını aşarak sokak aralarına, evlerin içine ve sığınaklara kadar girip her yeri teftiş ederek kontrol altına alması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsrailoğullarına gönderilen cezanın mekanın mahremiyetini ve dokunulmazlığını bütünüyle sıfırlayan derin nüfuz boyutunu kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tarih felsefesi açısından bir medeniyetin çöküşünde askeri ve fiziki mağlubiyetin sadece sınır boylarında kalmayıp en korunaklı yaşam alanlarına kadar nasıl sirayet ettiğini tek bir fiille resmettiği için önemlidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının iki fesadı ve buna karşılık gelen ilahi cezaların beyan edildiği İsrâ suresinin ilk ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Düşman ordularının sadece uzaktan kuşatma yaptıkları veya şehri yakıp geçtikleri algısını düzeltir; fiil bilfiil hanelerin arasına girilip köşe bucak arama yapıldığını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir yerleşim yerinin veya meskenlerin arasına bizzat girerek, gizlenenleri veya arananları bulmak üzere köşe bucak dolaşmak, çiğnemek ve aramak.
  • Soyut anlamBir yapının, sistemin veya mekanın en mahrem ve korunaklı katmanlarına kadar nüfuz edip bütün aralıkları denetim altına almak ve dokunulmazlığı ortadan kaldırmak.
  • Sistematik karşılıkSavunma kalkanlarının çökmesi sonucu dış gücün iç sisteme sızarak tüm alt birimleri (evleri/hücreleri) tek tek taraması ve denetlemesi.
  • LaTeX modeliM⊂S  ⟹  ∀x∈M,∇⋅Jext(x)>0  ⟹  ⋃ixi∩D=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde S genel sahadır; M bu sahadaki korunaklı ve yerleşik alt alanları (diyar/evler) temsil eder. Dışarıdan gelen nüfuz akışı Jext, mekanın her bir x alt birimine yayılır. Sonuçta korunan alt birimlerin dokunulmazlık kümesi D ile kesişimi sıfırlanır; mekanın bütün aralıkları dış tazyik tarafından taranmış ve açık hale getirilmiş olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج