جيب
ج - ي - ب
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 8 sözlük
Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir. Sonra elbise üzerindeki cepe de bu ad verilmiştir. Cevaplamak yerleştirmek, çukura yerleştirmek anlamında sorulan suale karşılık vermek için kullanlmıştır. Koltuk altı, koyun demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(8)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir. Sonra elbise üzerindeki cepe de bu ad verilmiştir. Cevaplamak yerleştirmek, çukura yerleştirmek anlamında sorulan suale karşılık vermek için kullanlmıştır. Koltuk altı, koyun demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.279 harfباب الجيم والباء و و ا ي ء معهما
ج ب أ، ج أ ب، ب أ ج، ج ب ي، ج ي ب، ج و ب، و ج ب، ب و ج مستعملات
جبأ:
جَبَأت عنه أجبأُ جَبأً: أي ارتدعت عنه وتقاعست. قال الشاعر:
وهل أنا إلاّ مثلُ سـيِّقةِ الـعـدا إنِ استقدمت نحرٌ وإن جَبأت عَقرُ
والجَبَأةُ: مثل الكمأة الحمراء. والإجباءُ: بيع الزَّرع قبل بدوِّ صلاحه.
والجُبأُ: الجَبانُ.
قال:
فما أنا من ريبِ الزَّمانِ بُجُبأٍ ولا أنا من سيب الإلهِ بيائسِ.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.972 harf(باب الجيم والياء وما يثلثهما)
(جيأ) الجيم والياء والهمزة كلمتان من غير قياس بينهما. يقال جاء يجيء مجيئاً. ويقال جاءاني([1]) فجِئْتُه، أي غالبني بكثْرة المجيء [فغلبته([2])]. والجَيْئَة: مصدر جاء([3]). والجِئَةُ: مجتمع الماء حَوَالي الحِصْنِ وغيره. ويقال هي جيئة بالكسر والتثقيل.
(جيب) الجيم والياء والباء أصلٌ يجوز أن يكون من باب الإبدال. فالجَيْبُ جَيب القميص. يقال جِبْتُ القميص قوّرت جَيْبه،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR66 harf- قال الله تعالى: ﴿وليضربن بخمرهن على جيوبهن﴾ [النور/31]، جمع جيب.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.375 harfالجَيْبُ: جَيْبُ القَمِيصِ والدِّرْعِ، والجمع جُيُوبٌ. وفي التنزيل العزيز: ولْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنّ على جُيُوبِهِنَّ. وجِبْتُ القَمِيصَ: قَوَّرْتُ جَيْبَه.
وجَيَّبْتُه: جَعَلْت له جَيْباً. وأَما قولهم: جُبْتُ جَيْبَ القميص، فليس جُبْتُ من هذا الباب، لأَنَّ عين جُبْتُ إِنما هو من جابَ يَجُوبُ، والجَيْبُ عينه ياءٌ، لقولهم جُيُوبٌ، فهو على هذا من باب سَبِطٍ وسِبَطْرٍ، ودَمِثٍ ودِمَثْرٍ، وأَن هذه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.013 harfجيب بالكسر: حصنان بين القدس ونابلس الفوقاني والتحتاني من فتوحات السلطان صلاح الدين يوسف بن أيوب، نسب إلى أحدهما الإمام المحدث أبو محمد عبد الوهاب ابن عبد الله بن حريز المقدسي المنصوري الجيبي ولد سنة 543 وتوفي بمصر سنة 636 ذكره الحافظ أبو الحسين القرشي في معجم شيوخه، وقد أهمل المصنف نابلس في موضعه.
وجيب القميص ونحوه كالدرع بالفتح: طوقثه، قيل: هذا موضع ذكره لا ج و ب، ج جيوب بالضم والكسر وفي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.852 harfجَابَ
1 جَابَ جاب جابي , aor. يَجِيبُ: see 1 in art. جوب, in two places.
جيّب
2 جيّب جيب , inf. n. تَجْيِيبٌ: see 1 in art. جوب.
جَيْبٌ
جَيْبٌ جيب The طَوْق [or opening at the neck and bosom] (K) of a shirt (S, K) and the like; (K;) as, for instance, of a coat of mail: (TA:) or the opening of a shirt at the uppermost part of the breast: (Msb, MF:) or the opening in a garment for the head to
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR211 harfجَاب
جَاب ( y ) I ( n. ac. جَيْب 1 ),
a. Opened at the front ( shirt & c. ).
جَيْب
جَيْب 1 , جَيْبَة 1t , ( pl. جُيُوْب [ 27 ] ,
أَجْيَاب
أَجْيَاب [ 38 ] ),
a. Shirt-front.
b. Pocket.
c. Heart, bosom.
Mücavir kökler49 mücavir (61 toplam)
- غير
3 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- بيض
2 ortak ayet · Biid yumurta demektir
- فسق
2 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- فرعون
2 ortak ayet · Firavun
- أرب
1 ortak ayet · Ürbiye alça demektir
- ضمم
1 ortak ayet · Ve çek
- يدي
2 ortak ayet · El ve kol demektir
- عور
1 ortak ayet · Ölçmek için kullanılan boş kaptır
- طفل
1 ortak ayet · Yeni doğan çocuktur
- غضض
1 ortak ayet · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
- سوأ
2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- خرج
2 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
Geçtiği ayetler(3)
وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آيَاتٍ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ
Senin cebinVe elini koynuna sok. Firavun ve kavmine gönderilen dokuz mucizeden biri olarak kusursuz, bembeyaz çıksın. Şüphesiz ki onlar; fasık bir kavim idiler.
اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ …
Senin cebinElini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جيب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جوب, طوق, خمر |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Elbisenin baş veya boyun geçmesi için göğüs kısmından oyulup açılan yaka yarığı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın göğsüne, kalbine ve iç mahremine açılan doğal ve yapısal sınır geçidi |
| Çekirdek Özet 3 | Açıklık ile örtünme, dışarıdan içeriye nüfuz ile mahremiyetin muhafazası arasındaki geçiş eşiği |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin modern dildeki torba veya kese biçimindeki cep sanılarak yaka ve göğüs dekoltesi bağlamından koparılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جي | Bir sınırın veya boşluğun içine doğru yönelme, gelme ve nüfuz etme hareketi (جيأ) | ب | Soyut yöneliş eylemini çadır, ev veya elbise gibi bir mahfazanın (ب) içine açılan somut bir yarık ve geçiş boşluğuna dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir engeli aşarak dışarıdan içeriye doğru ilerleme ve geçiş yapma dinamizmi |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Yönelme hareketinin bir uzuv veya irade vasıtasıyla fiilen gerçekleştirilmesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bedenin, göğsün veya örtünün temsil ettiği korunaklı iç mekan |
| جيب | Taşıma ve sınır aşma hareketinin (ج) el veya boyun vasıtasıyla yönlendirilip (ي) korunaklı bir iç mahfaza veya örtü alanına (ب) dahil edilmesi; elbisenin göğüs kısmındaki açıklıktan bedenin içine açılan geçit |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dikişli bir giysinin başın rahatça geçebilmesi için boyun ve göğüs kısmından dairesel ya da dikey olarak kesilip oyulan yaka yarığı, elbise koynu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem lügat şahitlerinde ve şiir dilinde göğüs ve kalp temizliğini, hıyanetten uzak sadakati nitelemek üzere samimi göğüs mecazıyla kullanılmıştır: وخَشَّنْتِ صَدْراً جَيْبُه لكِ ناصحُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi Zü'r-Rumme çöllerin girintili yollarını ve vadi yarıklarını gömlek yakasına benzeterek جُيُوبُ الفَيَافِي terkibini kullanmıştır: طَواها إِلى حَيْزومِها، وانْطَوَتْ لها / جُيوبُ الفَيافي: حَزْنُها ورِمالُها; ayrıca cennet nehrinin oyulmuş incilerle süslü kıyılarını anlatmak üzere el-müceyyeb nitelemesi kaydedilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde جيب kökü, doğrudan doğruya yarma, kesip oyma ve bir nesnenin merkezinde dairesel boşluk oluşturma anlamını taşıyan جوب kök ailesiyle fonetik ve morfolojik olarak iç içedir. Arapça içerisinde illet harfinin yâ yönünde özelleşmesi, eylemin kendisinden ziyade (delme/oyma) bu eylem sonucunda giyside oluşan somut açıklığı (yaka ve koyun) adlandırmıştır. İbranicede kuyu, çukur ve oyuk anlamındaki gev (גב) ve Aramicede benzer oyuntu ve çukurlukları bildiren gubbā kökleri, bir kabın veya yüzeyin içine doğru açılan çukurluk matrisinde Arapçadaki bu kullanımla aynı ilksel kökenden dallanır. Arapçada kök, hem gömleğin baş geçirilen yakası hem de göğsün bizzat kendisi ve insanın iç dünyasını örten sadır mahallini ifade edecek biçimde anlam genişlemesine uğramıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane's Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جوب kökünden ibdâl veya özelleşme | Delme, kesme ve yarma eylemini ifade eden asıl kökten türeyerek elbisenin oyulan yakasını niteleyen isim formuna dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gev (גב) ve Aramice gubbā | Oyuk, çukur, çukurlaştırılmış boşluk ve oyuntu anlam katmanıyla morfo-semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda bu özel morfolojik yapıda doğrudan soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جيب | Anlamlı | Yaka açıklığı, koyun | Elbisenin boyun ve göğüs kısmındaki oyuk ve bu oyuktan ulaşılan göğüs boşluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جبي | Anlamlı | Toplamak, biriktirmek | Suyu havuzda veya malı kasada bir araya getirmek, tahsil etmek | Hedef kökle içe alma ve toplama yönünden irtibatlıdır; Kur'an'da geçer |
| يجب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam maddesiyle yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| يبج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilişi Arap dilinde kullanılmayan terkip | Kur'an'da geçmez |
| بجي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilen diziliş | Kur'an'da geçmez |
| بيج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde kök hüviyeti kazanmamış harf dizilişi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جيب | Merkez | Elbisenin göğüs açıklığı, yaka | Giysinin boyun ve göğüs hizasında vücudun iç mahremine geçit veren dikey veya oyuk yarık | Bedene doğrudan giriş ve çıkış imkanı veren doğal kıyafet açıklığıdır |
| جوب | Komşu | Yarma, oyma, katetme | Maddi bir engeli keserek içinden geçmek veya kumaşta delik açmak | جيب bu delme fiilinin sonucunda oluşan spesifik yaka açıklığı iken جوب eylemin bizzat kendisidir |
| طوق | Komşu | Boyunluk, çevreleme | Boynu çepeçevre saran halka, gerdanlık veya elbise yakasının dairesel sınırı | طوق boynu çevreleyen dairesel kuşağı bildirirken جيب göğse doğru inen yarık ve açıklığı hedefler |
| خمر | Komşu | Örtme, gizleme | Başı ve saçları örterek aşağıya doğru salınan örtü kumaşı | خمر örten vasıtayı bildirirken جيب o örtünün üzerine salınarak kapatılması gereken açıklığı bildirir |
| ستر | Zıt | Örtmek, perdelemek | Bir açıklığı veya nesneyi tamamen kapatıp görünmez kılmak | جيب açıklık, yarık ve geçit oluştururken ستر her türlü geçiş ve görünürlüğü engeller |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جيب | Yaka yarığı, elbise koynu, göğüs açıklığı | Elbisenin baş geçecek ve göğsü açıkta bırakacak oyuğu; sadır | Kesin |
| Latince | Sinus, collare | Kıvrım, koyun, yaka açıklığı | Sinus elbisenin göğüste oluşturduğu kıvrımı ve kucağı karşılar, ancak modern cep anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Bosom, neckline, pocket | Koyun, yaka açıklığı, cep | Modern cep (pocket) anlamı sonradan türemiştir; asıl klasik anlamı neckline veya bosom karşılar | Güçlü |
| Almanca | Brustausschnitt, Busen, Tasche | Göğüs dekoltesi/yarığı, koyun, cep | Brustausschnitt kumaşın göğüs açıklığını birebir verirken Tasche modern torba cebe kayar | Güçlü |
| Fransızca | Encolure, pan, poche | Yaka oyuntusu, elbise koynu, cep | Encolure giysinin boyun ve göğüs açıklığını tam karşılar, poche ise modern torba anlamıdır | Güçlü |
Kaynak Du Cange, Oxford English Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَيْبِكَ | Elbisenin yaka açıklığı, koyun | Hz. Musa'nın mucizevi beyaz eli (yed-i beyzâ) çıkarmak üzere elini sokması emredilen gömlek yakası ve koyun mahalli (Neml 27:12, Kasas 28:32) |
| جُيُوبِهِنَّ | Kadın giysisinin boyun ve göğüs dekoltesi | Başörtülerinin üzerine salınarak boyun, gerdan ve göğüs çatalının kapatılması emredilen tesettür bağlamı (Nûr 24:31) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlik mucizeleri | Hz. Musa'nın elini koynuna sokup kusursuz bembeyaz çıkarması mucizesinin mahiyeti | Beden ile temas halindeki bir kıyafet açıklığından ilahi kudret nişanesinin tezahürü |
| Fıkıh | Setr-i avret ve tesettür | Başörtüsünün yaka açıklığını örtme biçimi ve kadının örtmesi gereken avret sınırları | Göğüs dekoltesinin, boynun ve kulak altlarının örtüyle tamamen kapatılmasının farziyeti |
| Tefsir | Nûr 24:31 ve kıssa tahlili | Cahiliye kadınlarının başörtülerini arkaya bağlayıp yakalarını açık bırakma adetinin ıslahı | Ayetteki darp fiilinin yaka yarığını sıkıca ve örtüşecek şekilde örtmesi manası |
| Hadis | Sünnet giyim kuşamı ve ahlak | Elbisenin yaka açıklığının genişliği, düğmelenmesi ve kalbin sadakatini niteleyen mecazlar | İç samimiyetin ve kalbin hıyanetten beri oluşunun lisan-ı şer'deki ifadesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahremiyet ve ubudiyet sınırları | Sınır kapısı | Kamusal bakış ile özel bedensel mahremiyet arasındaki geçişi denetleme | İffetin korunması bedenin dış dünyaya açılan pencerelerinin örtülmesiyle başlar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve morfolojik yapı | Geçiş aralığı | Bir nesnenin iç hacmi ile dış ortamı arasında madde ve enerji aktarımı sağlayan menfez | Giysinin veya örtünün bütünlüğünü bozmadan uzuvların hareketine izin veren açıklık | Güçlü |
| Siyasi | Sınır güvenliği ve egemenlik alanı | Giriş kontrol noktası | Bir yapının veya toplumun hassas iç çekirdeğine giriş sağlayan stratejik eşik | Açık bırakıldığında sızmaya müsait, kapatıldığında koruma sağlayan sınır kapısı | Muhtemel |
| İktisadi | Değer koruma ve saklama | Mahfaza girişi | Kişinin en mahrem ve güvenli yerinde kıymetli unsurları muhafaza etme imkanı | Tarihsel süreçte koyunda para ve kıymetli evrak taşıma alışkanlığının doğuş zemini | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Topolojik açıklık (aperture / boundary opening) | Kapalı bir manifold yüzeyinde iki farklı uzayı birbirine bağlayan ve sınır koşullarını değiştiren delik veya orifis yapısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mahremiyet sınır regülasyonu (boundary regulation) | Bireyin benliği ile sosyal çevre arasındaki geçirgenliği kontrol eden sosyo-psikolojik filtreleme eşiği | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca kumaş üzerine dikilen küçük eşya taşıma torbası (modern cep) olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gömleğin boyun, gerdan ve göğüs hizasındaki açıklığı olup, insanın iç mahremine ve kalbine açılan bedensel giriş kapısı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr 24:31 ayetindeki emrin neyi kapattığının anlaşılamaması; başörtüsünün yalnızca başı değil, göğüs dekoltesini kapatmak için indirildiğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem mucize anlatımında bedensel hareketi (Hz. Musa'nın elini koynuna sokması) hem de toplumsal ahlak nizamında tesettürün odak noktasını (göğüs dekoltesi) belirleyen kilit bir terim olduğu için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa kıssasının anlatıldığı ayetlerde (Neml 27:12, Kasas 28:32) ve ahkam tefsirinin en temel ayetlerinden biri olan tesettür ayetinde (Nûr 24:31) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tesettürün yalnızca bir baş bağlama biçimi olduğu yanılgısını düzelterek, örtünün asıl amacının boyun, gerdan ve göğüs açıklığını kapatmak olduğunu açıkça gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kumaş veya giysi yüzeyinde başın ve uzuvların geçmesi için dairesel veya dikey olarak açılan yaka yarığı, boyun ve göğüs boşluğu.
- Soyut anlamKorunaklı ve mahrem bir iç hacim ile dış dünya arasındaki geçişi, nüfuzu veya örtünmeyi düzenleyen sınır aralığı.
- Sistematik karşılıkSosyal mahremiyet ve bedensel dokunulmazlık sisteminde, iç dinamikler ile dış etkiler arasındaki geçirgenliği kontrol eden denetim noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunaklı iç hacmi (beden veya göğüs boşluğu), bu hacmin dış sınır yüzeyini (elbiseyi), ise bu yüzeyde kesilip oyularak açılan yaka aralığını (جيب) sembolize eder. Dönüşüm fonksiyonu , bu sınır aralığında iki zıt durum üretir: Ya bir unsurunun (Hz. Musa'nın eli örneğinde olduğu gibi) bu yarıktan içeri girip dışarı tezahür etmesi (), ya da örtü operatörü vasıtasıyla bu açıklığın kapatılarak () mahremiyetin tam bir korumaya alınması gerçekleşir.