طوق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-و-ق3 sîga, 64 mücavir kök, 4 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صومجالوتطَاقَةَطوقطعمطالوتكلفأصرسفر

KökSîga 3Ayet 4Sure 2Mücavir 64

▶ Ağı aç (3B)

طوق

ط - و - ق

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Güç

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.696 harf
القاف والطاء و"وايء" معهما ط و ق، ق ط و، ق و ط، و ق ط، أ ق ط مستعملات قطو، قطي: القَطَا: طير، والواحدة قطاة، ومشيها القَطْوُ والاقطيطاء. يقال: اقطَوْطتِ القطاةُ تقطَوْطي، وأما قطت تقطُو فبعض يقول: من مَشيها، وبعض يقول: من صوتها، وبعض يقول: صوتها القَطقَطَةُ. والرجل يَقْطَوْطي إذا استدار وتجمع، قال: يمشي معاً مُقْطَوْطِياً إذا مشى والقَطاةُ من الدابة: موضع الردف، وهي لكل خلق، قال: وكست المرط
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR562 harf
الطَوْقُ: واحد الأطْواقِ. وقد طَوَّقْتُهُ فَتَطَوَّقَ، أي ألبسته الطَوْقَ فلبِسه. والمُطَوَّقَةُ: الحمامةُ التي في عنقها طَوْقٌ. والطَوْقُ: الطاقَةُ. وقد أطَقْتُ الشيءَ إطاقَةً، وهو في طَوْقي، أي وُسْعي. وطَوَّقْتُكَ الشيءَ، أي كَلَّفْتُكَهُ. وطَوَّقَني الُله أداءَ حقِّك، أي قوّاني. وطوَّقَتْ له نفسه: لغةٌ، في طَوَّعَتْ، أي رخَّصت وسهَّلت. والطاقُ: ما عُطِفَ من الأبنية، والجمع الطاقاتُ والطيقانُ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.133 harf
ق ط ( وايء ) قطا ، قوط ، طوق ، وقط ، أقط . قطا : قال الليث : القطا : طيرٌ ، والواحدة قَطاةٌ ، ومَشْيها القَطْو والأقطيطاءُ . يقال : اقطَوْطَت القَطاة تَقْطَوْطِي ، وأمَّا قَطَتْ تَقْطو فبعضٌ يقول : مِن مشيها ، وبعضٌ يقول : مِن صَوْتها ، وبعضٌ يقول : صَوْتُها القَطقطة . أبو عبيد عن أبي عمرو : القَطْوُ : تقارُب الْخَطْو مِن النَّشاط ، وقد قَطا يقْطو ، وهو رجُلٌ قَطَوان . وقال شمر : هو عندي قَطْوانُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.526 harf
(باب الطاء والواو وما يثلثهما) (طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال: فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد: وصاحبٍ لي طوى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.776 harf
- أصل الطوق: ما يجعل في العنق، خلقه كطوق الحمام، أو صنعة كطوق الذهب والفضة، ويتوسع فيه فيقال: طوقته كذا، كقولك: قلدته. قال تعالى: ﴿سيطوقون ما بخلوا به﴾ [آل عمران/180]، وذلك على التشبيه، كما روي في الخبر (يأتي أحدكم يوم القيامة شجاع أقرع له زبيبتان فيتطوق به فيقول أنا الزكاة التي منعتني) (الحديث ذكره المؤلف بمعناه، فقد جاء عن أبي هريرة أنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (من آتاه الله مالا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR451 harf
ط و ق لست بمطيق لهذا الأمر ومالي به طوق وطاقة وعجز عنه طوقي‏.‏ وطوقه الأمر‏:‏ كلفه إياه ‏"‏ وجلّ عمرو عن الطوق ‏"‏ وله طوق من ذهب وأطواق‏.‏ وبنوا طاقاً مرتفعاً وأطواقاً وطيقاناً‏.‏ وفتل الحبل طاقتين وطاقات وهي القوى‏.‏ وأعطاني طاقة من الريحان‏:‏ شعبة منه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ طوقني نعمة وطوقت منه أيادي وتقلدتها طوق الحمامة وتقول‏:‏ في عنقي من نعمته طوق مالي بأداء شكره طوق‏.‏ وتطوقت الحية‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.335 harf
الطَّوْقُ: حَلْيٌ يجعل في العنق. وكل شيء استدار فهو طَوْقٌ كطَوْق الرَّحى الذي يُدِير القُطْب ونحو ذلك. والطَّوْقُ: واحدُ الأَطْواق، وقد طَوَّقْتُه فتَطَوَّقَ أَي أَلبسته الطَّوْقَ فلَبِسه، وقيل: الطَّوْقُ ما استدار بالشيء، والجمع أَطْواقٌ. والمُطَوَّقةُ: الحمامةُ التي في عنقها طَوْقٌ. والمُطَوَّقُ من الحمام: ما كان له طَوْقٌ. وطَوَّقَه بالسيف وغيره وطَوَّقه إِيّاه: جعله له طَوْقاً. وفي التنزيل:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR390 harf
* ط و ق * * الطَّوْقُ * واحد * الأطْواقِ * و * طَوَّقَهُ فَتَطَوَّقَ * أي ألبسه الطوق فلبسه و * المُطَوَّقَةُ * الحمامة التي في عنقها طوق و * الطَّوْقُ * أيضا * الطَّاقَةُ * و * أطاقَ * الشيء * إطاقةً * وهو في * طَوْقِهِ * أي في وسعه ز و * طَوَّقَهُ * الشيء كلفه إياه و * الطاقُ * ما عُقد من الأبنية والجمع * الطَّاقَاتُ * و * الطِّيقَانُ * فارسي معرب ويقال * طاقُ * نعل و * طَاقَةُ * ريحان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.874 harf
الطوق: حلي يجعل للعنق. وكل ما استدار بشيء فهو طوق، كطوق الرحى الذي يدير القطب، ونحو ذلك. ج: أطواق. وتطوق: لبسه هو مطاوع طوقه تطويقا: إذا ألبسه الطوق. والطوق: الوسع والطاقة، وأنشد الليث: كل امرئ مجاهد بطوقه والثور يحمي أنفه بروقه يقول: كل امرئ مكلف ما أطاق. وقال غيره: الطوق: الطاقة، أي: أقصى غايته، وهو اسم لمقدار ما يمكن أن يفعله بمشقة منه. وقال ابن دريد: الطوق: حابول النخل، وهو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.036 harf
طَاقَهُ 1 طَاقَهُ ذ , inf. n. طَوْقٌ: see 4. طوّقه 2 طوّقه ذ , (S, TA,) or طوّقهُ طَوْقًا, (O, K, TA,) inf. n. تَطْوِيقٌ, (TA,) He attired him with a طَوْق [or neck-ring]. (S, TA.) ― -b2- [Hence,] طَوَّقْتُهُ الشَّىْءَ means (assumed tropical:) I made the thing to be [as though it were] his طَوْق [or neck-ring]: and thereby is expressed the imposing [upon one] a thing that is difficult,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR940 harf
طَاقَ طَاقَ ( w ) U ( n. ac. طَوْق 1 ) a. [ acc. or 'Ala ], Was able to do, capable of, equal to. طَوَّقَ طَوَّقَ II , a. Put a necklace round the neck of. b. [ acc. or La ], Enabled, helped, empowered to do; rendered easy to, facilitated to. c. [ La ], Believed ( himself ) capable of. أَطْوَقَ أَطْوَقَ IV , a. see I . تَطَوَّقَ تَطَوَّقَ V , a. Put on a necklace. اِطْتَوَقَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok54.342 harf
طوق طَاقَ - يَطُوقُ - طَاقَة - أَطاقَ - يُطِيْقُ طَاقَ - يَطُوْقُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يقدر ويستطيع حمل عبء أو وزن أوتكليف، ولكن بجهد شديد، بحيث يكون هذا الحمل هو أعلى قدر يستطيعه طَاقَة: على وزن " فـَعـْلة ": اسم فعل بمعنى مفعول من " طَاقَ - يَطُوقُ ": أعلى قدر من الاستطاعة في حمل وزن أو عبء أوتكليف: وهي كذلك القوة اللازمة لحمل عبء أو
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler64 mücavir (83 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طعم

    2 ortak ayet · Yiyecek demektir

  2. طالوت

    1 ortak ayet · Talut

  3. يوم

    3 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  4. أصر

    1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir

  5. جالوت

    1 ortak ayet · Câlut

  6. جوز

    1 ortak ayet · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…

  7. غرف

    1 ortak ayet · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir

  8. بخل

    1 ortak ayet · Buhar sıcak sudan çıkan buğu, bahl çok az veren, verdiği…

  9. كلف

    1 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  10. خير

    2 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  11. صوم

    1 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  12. سفر

    1 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir

Geçtiği ayetler(4)

  1. … فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ …

    GüçTalut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.

  2. … الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ …

    GüçAllah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.

Sîga sayfası: سَيُطَوَّقُونَ
Sîga sayfası: يُطِيقُونَهُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطوق
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli / vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerوسع, جهد, قدر, كلف
Zıt Kökعجز
Çekirdek Özet 1Bir şeyi çepeçevre kuşatan dairesel halka, boyun bağı veya nesneyi saran çember
Çekirdek Özet 2İnsanın bir yükü çepeçevre sarıp taşıyabileceği azami takat ve sorumluluk sınırı
Çekirdek Özet 3Kuşatan bağın ya meşru taşıma gücüne ya da boyna geçirilen azap tasmalarına dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir güç veya enerji sanıp kuşatıcı nihai sınır ve boyun bağı boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طوBir merkezin etrafında bükülme, sarılma, uzama veya dairesel hareket gösterme; bu çekirdek طوف kökünde dönerek dolaşmayı, طوي kökünde dürüp bükmeyi, طور kökünde çevreleyen sınırı, طول kökünde tek eksende uzamayı ifade eder.قDairesel sarılma hareketini sert, bağlayıcı, boyna veya nesneye tam kilitlenen kapalı ve katı bir halka veya kesin bir sınır çizgisi haline getirir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaDairesel bir hat çizerek bir varlığı çevreleme ve içine hapsedici bir daire oluşturma hareketini başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDairenin iki ucunu birbirine raptetme, nesneyi merkezdeki varlığa sıkıca bağlama ve iliştirme işlevini üstlenir.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırHalkanın çevresini tam bir kilitlenme ve nihai sınır noktasıyla kapatarak kuşatıcı bir çerçeve ve taşınabilir azami takat haddi oluşturur.
طوقSepet çemberinin bağlanıp kilitlenmesiNesneyi veya boynu çepeçevre saran, taşınabilir yükün veya boyna takılan halkanın tam sınırını belirleyen kapalı kuşatma hareketi meydana gelir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBoyna takılan gerdanlık, tasma, demir halka veya değirmen milinin etrafında döndüğü dairesel bilezik; ayrıca mimaride kemer biçimli kavisli dairesel açıklık.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde insanın var gücüyle direnmesini ve sınırını niteleyen şu beyitte geçer: / وقد وجدت الموت قبل ذوقه / والمرء يأتي حتفه من فوقه / كل امرئ مجاهد بطوقه / كالثور يحمي جلده بروقه
Erken Arapça kullanımHadis rivayetinde haksızlıkla bir karış toprak gasbedenin boynuna o yerin yedi katının dolanacağını bildiren kullanım: مَنْ غَصَبَ جَارَهُ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça طوق kökü, Sami dillerinde dairesel kuşatma, bükülme, halka ve nesnenin çevresini sarma kök fikriyle irtibatlı bir semantik gelişim sergiler. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün doğrudan üçlü biçimi sınırlı olmakla birlikte, kuşatma ve bükme bildiren köklerle ve Arapçadaki dairesel kemer anlamıyla örtüşen geçişlerle temsil edilir; nitekim Süryanicede kemer veya bükülü bağ kavramlarında benzer fonetik açılımlar izlenir. Arapçada bu kök, boyna takılan somut halka ve tasmadan zihinsel veya bedensel olarak bir yükü çepeçevre sarıp kaldırma gücüne, yani takate doğru son derece düzenli bir soyutlama geçirmiştir. Nesneyi kuşatan kemer veya gerdanlık ile insanın yapabileceği işin tüm çerçevesini kuşatan nihai kapasite çizgisi arasında doğrudan bir semantik matris bulunmaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoyun halkasından takat ve güç alanına genişlemeBoyna geçirilen somut halkanın boynu tamamen sarması gibi, taşınabilen azami yükün de insan kudretini çepeçevre sarıp sınırlaması anlamı türetilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇevreleme, bükme ve bağlama semantiğiKuzeybatı Sami dillerinde kuşatma, yay çizme ve bükülü nesnelerle ilgili kök kümeleriyle kavramsal paralellik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiDairesel bağ ve kemer kavramıKavisli mimari kemer ve boyun bağı anlamları üzerinden erken Yakındoğu dillerinde dairesel yapı adlandırmalarıyla örtüşür.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Jeffery.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طوقAnlamlıÇevreleyen halka ve taşıma sınırıBoyun halkası, dairesel kemer, taşınabilen azami güç ve takatHedef kök; Kur'an'da geçer
طقوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök olarak işlek değildir; Kur'an'da geçmez
وطقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kayıtlı bir kullanımı yoktur; Kur'an'da geçmez
وقطAnlamlıVurmak, yere sermek, ağır basmakAğır bir darbeyle veya hastalıkla bir kimseyi takatsiz bırakıp yere yığmakHedef kökteki kuşatıcı ağırlığın kişiyi çökertmesiyle yakın semantik bağ; Kur'an'da geçmez
قطوAnlamlıKısa ve hızlı adımlarla yürümekKuşun adımlarını kısaltarak yürümesi ve bağdaş kurarak büzülmeAdımların dar bir çevreye hapsedilmesi yönüyle sınırlılık bildirir; Kur'an'da geçmez
قوطAnlamlıKüçük davar sürüsüAz sayıdaki koyun veya keçi grubunun bir arada toplanıp çevrilmesiDairesel biçimde bir araya toplanma çağrışımı; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طوقMerkezKuşatıcı güç ve sınırİnsanın bir yükü çepeçevre sarıp taşıyabileceği azami takat sınırı veya boyna geçirilen kuşatıcı bağGücün son haddini, taşınabilecek yükün tavanını ve kuşatılmışlığı ifade eder.
وسعKomşuGenişlik ve imkânZorlanmadan, ferahlık ve genişlik içinde yapılabilen kapasiteGücün tükeniş sınırını değil, hareket alanının rahatlığını ve genişliğini gösterir.
جهد / جهدKomşuAşırı çaba ve gayretGücün tamamını harcayarak sıkıntıya ve meşakkate göğüs germeYükün kuşatıcılığından ziyade fiili olarak sarf edilen zorlayıcı emeğe odaklanır.
قدرKomşuÖlçü ve güç yetirmeBir işi belirli bir ölçü, plan ve denge dahilinde yapabilme yetisiKudretin niceliksel tayinine ve varlığın yapıp edebilme gücünün tam ölçüsüne işaret eder.
عجزZıtGüçsüzlük ve yetersizlikYükün altında kalma, geride kalma ve işi taşımaktan aciz olmaطوق kökünün gösterdiği taşıma halkasının kırılıp yükün altında ezilmeyi veya geriye düşmeyi anlatır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطوقHalka, tasma; azami güç ve takatBoynu saran nesne ile taşınabilir sorumluluk sınırı arasındaki bağı kurar.Kesin
LatinceTorques, capacitas, facultasBoyun halkası; alabilirlik ve güç yetirmeTorques kelimesi bükümlü boyun halkasını tam karşılarken, capacitas sınır kapasitesini ifade eder.Güçlü
İngilizceTorque, collar; ultimate capacity, endurance limitTork, tasma; nihai kapasite ve dayanma sınırıDönme kuvveti ve boyun halkası somut anlamı, capacity ise taşınabilir azami takati karşılar.Güçlü
AlmancaHalsband; Tragfähigkeit, LeistungsvermögenBoyun bağı; taşıma kapasitesi, güç erimiHalsband nesnel halkayı, Tragfähigkeit yükün sınır çizgisine kadar taşınabilmesini açıklar.Güçlü
FransızcaCollier; capacité limite, force d'enduranceGerdanlık, boyunluk; sınır kapasiteHem boyna takılan kısıtlayıcı veya süsleyici bağı hem de meşakkatli gücü karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طَاقَةَTaşınamayacak kadar ağır meşakkat ve nihai sınırİnsanın kaldıramayacağı, meşakkati takatini aşan ağır sorumluluk veya savaş baskısı bağlamında; Bakara 2:249 ve Bakara 2:286.
سَيُطَوَّقُونَCimrilik edilen malın boyna ateşten veya yılandan bir tasma kılınmasıİnfaktan kaçınılan servetin kıyamet günü azap halkasına dönüşüp boynu sarması bağlamında; Âl-i İmrân 3:180.
يُطِيقُونَهُBüyük bir zorluk ve meşakkatle güç yetirebilme veya güç yetiremeyip takatsiz kalmaOruç tutmakta son derece zorlanan, yaşlılık veya zayıflık sebebiyle güç sınırına dayananların durumu bağlamında; Bakara 2:184.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklif-i mâ lâ yutâk meselesiAllah'ın insana takatini aşan, kaldıramayacağı bir yükü yükleyip yüklemeyeceği tartışmasıKulun varoluşsal kapasite ve irade sınırını aşan yükümlülüklerin ontolojik imkânsızlığı.
FıkıhOruç fidyesi ve ibadetlerde vüs‘-takat sınırıBakara 2:184 ayetindeki hükmün yaşlı ve düşkünlere fidye kolaylığı sağlaması veya nesh edilip edilmediğiTakatin meşakkatle sınırlanıp mükellefiyeti hafifletici fıkhi bir mazerete dönüşmesi.
TefsirCimriliğin cezası ve boyun tasmasıÂl-i İmrân 3:180 ayetinde bahrın azap tasmasına dönüştürülmesinin hakikat mi mecaz mı olduğuDünyada bağlanılan malın ahirette kişiyi kuşatan mutlak bir boyunduruk haline gelmesi.
HadisGasbedilen arazinin ve zekâtı verilmeyen malın boyna dolanmasıZekâtı verilmeyen malın zehirli yılan olarak, gasbedilen arazinin yedi katının tasma olarak boyna asılmasıSuçun cinsinden bir ceza olarak cisimleşen dairesel kuşatma ve boyunduruk.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi teklifin ve kulluğun sınırlarıİnsani kapasite tavanıYükümlülüğün meşruiyet çerçevesini belirlemeAllah kullarına kuşatıcı sınırlarını aşan bir kulluk yükü yüklemez; sorumluluk takat dairesiyle sınırlıdır.Kesin
İlmiBir yapının veya canlının dayanım eşiğiKritik yük kapasitesiSistemin çöküş noktasını tespit etmeBir organizmanın veya malzemenin deformasyona uğramadan taşıyabileceği azami gerilme haddini gösterir.Güçlü
SiyasiHukuki otorite ve yaptırım gücüBoyunduruk ve hukuki bağlayıcılıkİtaati veya cezayı somutlaştırmaMeşru yönetim sorumluluk halkası sunarken, gayrimeşru baskı ve sömürü tebaanın boynuna tasma vurur.Güçlü
İktisadiServetin biriktirilmesi veya infakıİktisadi kilitlenme ve mali boyundurukStoklanan servetin sahibini boğmasıDolaşıma sokulmayan ve zekâtı verilmeyen artık değer, sahibini kurtaran değil onu kuşatıp yok eden bir yüke dönüşür.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTork ve dairesel gerilme sınırı (elastik limit)Fizikte bir eksen etrafında dönme momenti (tork) ve bir cismin kırılmadan veya kalıcı bükülmeye uğramadan evvel çeperinde taşıyabileceği azami dairesel gerilme gerilimi ile birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuki sorumluluk tavanı ve psikolojik tükenme eşiğiHukukta kişinin kusur veya ceza ehliyetinin sınırlarını çizen nihai kapasite; psikolojide ise bireyin stres ve baskıyı kompanse edebileceği son sınır, aşılması halinde patolojinin başladığı tükenme noktasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel kuvvet, efor veya genel bir yapabilirlik olarak anlamak; kavramın boyun bağı, kuşatıcı daire ve sınır haddi manalarını yok saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamطوق kavramı, insanın kaldırabileceği son meşakkat sınırını (takat) ifade ettiği gibi, dünyada bencilce biriktirilen malın ahirette kişiyi çepeçevre sarıp boğan bir tasmaya ve boyunduruğa dönüşmesini de içine alan kuşatıcı bir adalet ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:286 ayetindeki dua sadece fiziki güçsüzlük talebi sanılır; oysa insanın varoluşsal dayanma eşiğini aşan, ruhsal ve ahlaki olarak altında ezileceği imtihanların yüklenmemesi talebidir. Aynı şekilde Âl-i İmrân 3:180'deki azap soyut bir mahrumiyet sanılarak malın ontolojik bir boyunduruk olacağı hakikati ıskalanır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi adaletin teklif boyutunu (insana gücünün son sınırını aşan yük vurulmaması) ve ceza boyutunu (haksız sahiplenmenin boyna tasma yapılarak cezalandırılması) dairesel kuşatma mantığıyla tek bir semantik eksende birleştirdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi teklifin sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:286), oruç ve meşakkat ruhsatını düzenleyen ibadet ayetlerinde (Bakara 2:184), cihad ve direnç eşiğini bildiren kıssalarda (Bakara 2:249) ve infaktan kaçınanların akıbetini tasvir eden ikaz ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:180).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadet ve sorumlulukların keyfi birer zorlama olduğu zannını ortadan kaldırır; teklifin kulun takat dairesine göre ayarlandığını, infak edilmeyen mülkün ise kişiyi özgürleştirmeyip tam aksine boynuna tasma olacağını ortaya koyarak mülkiyet yanılgısını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoyna veya bir nesnenin çevresine tam oturan dairesel halka, tasma, kemer veya değirmen milini çevreleyen bilezik.
  • Soyut anlamBir canlının veya sistemin çepeçevre sararak taşıyabileceği azami meşakkat ve yükümlülük sınırı; bu sınırın aşılması durumunda ortaya çıkan kuşatılmışlık ve boyunduruk.
  • Sistematik karşılıkİlahi teklifte insanın elastik kapasite tavanı, iktisadi ve ahlaki sapmada ise bencilce tutulan servetin kişiyi hapseden kapalı azap dairesine dönüşmesi.
  • LaTeX modeliT=∮∂ΩF⋅drs¸artı ileL≤Cmax⁡
  • LaTeX açıklamasıFormülde T boyna veya sisteme dolanan kuşatıcı bağı ve tork etkisini, ∂Ω merkezdeki varlığı çepeçevre saran kapalı sınır eğrisini (halka/tasma), F uygulanan yükü ve sorumluluğu, r dairesel hat üzerindeki konumu temsil eder. L varlığa yüklenen fiili yükü gösterirken, Cmax⁡ insanın taşıyabileceği azami takat sınırıdır. Eğer yük L≤Cmax⁡ aralığında kalırsa meşru teklif ve takat dairesi korunur; yükün bu sınırı aşması veya haksız kazanımın birikmesi halinde sistem kapanarak boyna geçirilen bir tasmaya (T) dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط