طوق
ط - و - ق
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Güç
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.696 harfالقاف والطاء و"وايء" معهما
ط و ق، ق ط و، ق و ط، و ق ط، أ ق ط مستعملات قطو، قطي: القَطَا: طير، والواحدة قطاة، ومشيها القَطْوُ والاقطيطاء.
يقال: اقطَوْطتِ القطاةُ تقطَوْطي، وأما قطت تقطُو فبعض يقول: من مَشيها، وبعض يقول: من صوتها، وبعض يقول: صوتها القَطقَطَةُ.
والرجل يَقْطَوْطي إذا استدار وتجمع، قال:
يمشي معاً مُقْطَوْطِياً إذا مشى
والقَطاةُ من الدابة: موضع الردف، وهي لكل خلق، قال:
وكست المرط
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR562 harfالطَوْقُ: واحد الأطْواقِ. وقد طَوَّقْتُهُ فَتَطَوَّقَ، أي ألبسته الطَوْقَ فلبِسه. والمُطَوَّقَةُ: الحمامةُ التي في عنقها طَوْقٌ. والطَوْقُ: الطاقَةُ. وقد أطَقْتُ الشيءَ إطاقَةً، وهو في طَوْقي، أي وُسْعي. وطَوَّقْتُكَ الشيءَ، أي كَلَّفْتُكَهُ. وطَوَّقَني الُله أداءَ حقِّك، أي قوّاني. وطوَّقَتْ له نفسه: لغةٌ، في طَوَّعَتْ، أي رخَّصت وسهَّلت. والطاقُ: ما عُطِفَ من الأبنية، والجمع الطاقاتُ والطيقانُ،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.133 harfق ط ( وايء )
قطا ، قوط ، طوق ، وقط ، أقط .
قطا : قال الليث : القطا : طيرٌ ، والواحدة قَطاةٌ ، ومَشْيها القَطْو والأقطيطاءُ .
يقال : اقطَوْطَت القَطاة تَقْطَوْطِي ، وأمَّا قَطَتْ تَقْطو فبعضٌ يقول : مِن مشيها ، وبعضٌ يقول : مِن صَوْتها ، وبعضٌ يقول : صَوْتُها القَطقطة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : القَطْوُ : تقارُب الْخَطْو مِن النَّشاط ، وقد قَطا يقْطو ، وهو رجُلٌ قَطَوان .
وقال شمر : هو عندي قَطْوانُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.526 harf(باب الطاء والواو وما يثلثهما)
(طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال:
فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد:
وصاحبٍ لي طوى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.776 harf- أصل الطوق: ما يجعل في العنق، خلقه كطوق الحمام، أو صنعة كطوق الذهب والفضة، ويتوسع فيه فيقال: طوقته كذا، كقولك: قلدته. قال تعالى: ﴿سيطوقون ما بخلوا به﴾ [آل عمران/180]، وذلك على التشبيه، كما روي في الخبر (يأتي أحدكم يوم القيامة شجاع أقرع له زبيبتان فيتطوق به فيقول أنا الزكاة التي منعتني) (الحديث ذكره المؤلف بمعناه، فقد جاء عن أبي هريرة أنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (من آتاه الله مالا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR451 harfط و ق
لست بمطيق لهذا الأمر ومالي به طوق وطاقة وعجز عنه طوقي.
وطوقه الأمر: كلفه إياه " وجلّ عمرو عن الطوق " وله طوق من ذهب وأطواق.
وبنوا طاقاً مرتفعاً وأطواقاً وطيقاناً.
وفتل الحبل طاقتين وطاقات وهي القوى.
وأعطاني طاقة من الريحان: شعبة منه.
ومن المجاز: طوقني نعمة وطوقت منه أيادي وتقلدتها طوق الحمامة وتقول: في عنقي من نعمته طوق مالي بأداء شكره طوق.
وتطوقت الحية:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.335 harfالطَّوْقُ: حَلْيٌ يجعل في العنق. وكل شيء استدار فهو طَوْقٌ كطَوْق الرَّحى الذي يُدِير القُطْب ونحو ذلك. والطَّوْقُ: واحدُ الأَطْواق، وقد طَوَّقْتُه فتَطَوَّقَ
أَي أَلبسته الطَّوْقَ فلَبِسه، وقيل: الطَّوْقُ ما استدار بالشيء، والجمع أَطْواقٌ.
والمُطَوَّقةُ: الحمامةُ
التي في عنقها طَوْقٌ. والمُطَوَّقُ من الحمام: ما كان له طَوْقٌ. وطَوَّقَه بالسيف وغيره وطَوَّقه إِيّاه: جعله له طَوْقاً. وفي التنزيل:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR390 harf* ط و ق * * الطَّوْقُ * واحد * الأطْواقِ * و * طَوَّقَهُ فَتَطَوَّقَ * أي ألبسه الطوق فلبسه و * المُطَوَّقَةُ * الحمامة التي في عنقها طوق و * الطَّوْقُ * أيضا * الطَّاقَةُ * و * أطاقَ * الشيء * إطاقةً * وهو في * طَوْقِهِ * أي في وسعه ز و * طَوَّقَهُ * الشيء كلفه إياه و * الطاقُ * ما عُقد من الأبنية والجمع * الطَّاقَاتُ * و * الطِّيقَانُ * فارسي معرب ويقال * طاقُ * نعل و * طَاقَةُ * ريحان
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.874 harfالطوق: حلي يجعل للعنق. وكل ما استدار بشيء فهو طوق، كطوق الرحى الذي يدير القطب، ونحو ذلك. ج: أطواق. وتطوق: لبسه هو مطاوع طوقه تطويقا: إذا ألبسه الطوق. والطوق: الوسع والطاقة، وأنشد الليث:
كل امرئ مجاهد بطوقه
والثور يحمي أنفه بروقه يقول: كل امرئ مكلف ما أطاق. وقال غيره: الطوق: الطاقة، أي: أقصى غايته، وهو اسم لمقدار ما يمكن أن يفعله بمشقة منه. وقال ابن دريد: الطوق: حابول النخل، وهو
الطوق: حلي يجعل للعنق. وكل ما استدار بشيء فهو طوق، كطوق الرحى الذي يدير القطب، ونحو ذلك. ج: أطواق. وتطوق: لبسه هو مطاوع طوقه تطويقا: إذا ألبسه الطوق. والطوق: الوسع والطاقة، وأنشد الليث: كل امرئ مجاهد بطوقه والثور يحمي أنفه بروقه يقول: كل امرئ مكلف ما أطاق. وقال غيره: الطوق: الطاقة، أي: أقصى غايته، وهو اسم لمقدار ما يمكن أن يفعله بمشقة منه. وقال ابن دريد: الطوق: حابول النخل، وهو الكر الذي يصعد به الى النخلة، ويقال له: البروند بالفارسية، قال الشاعر يصف نخلة: وميالة في رأسها الشحم والنـدى وسائرها خال من الخير يابـس تهيبها الفتيان حتى انبرى لـهـا قصير الخطا في طوقه متقاعس
ومالك بن طوق بن عتاب بن زافر بن مرة بن شريح بن عبد الله بن عمرو بن كلثوم بن مالك بن عتاب بن سعد بن زهير بن جشم بن بكر بن حبيب بن عمرو بن غنم بن تغلب: كان في زمن الخليفة هارون الرشيد رحمه الله تعالى، وهو صاحب رحبة مالك المضافة إليه على الفرات. قلت: ومن ولده محمد بن هارون بن إبراهيم بن الغنم بن مالك الذي قدم اليمن قاضيا، صحبة محمد بن زياد الذي اختط مدينة زبيد - حرسها الله تعالى - وله ذرية بها طيبة يأتى ذكرهم في ع م ق إن شاء الله تعالى. وفي المثل: كبر عمرو عن الطوق هكذا في العباب، والأمثال لأبي عبيد. والمشهور: شب عمرو عن الطوق كما في أكثر كتب الأمثال يضرب لملابس ما هو دون قدره. قال المفضل: أول من قال ذلك جذيمة الأبرش. وعمرو هذا هو عمرو بن عدي بن نصر ابن أخته. وكان خاله جذيمة ملك الحيرة قد جمع غلمانا من أبناء الملوك يخدمونه، منهم عدي بن نصر وكان جميلا وسيما فعشقته رقاش أخت جذيمة، فقالت له: إذا سقيت الملك، فسكر، فاخطبني إليه، فسقى عدي جذيمة ليلة وألطف له في الخدمة، فأسرعت الخمر فيه فلما سكر قال له: سلني ما أحببت، فقال: زوجني رقاش أخت، قال: ما بها عنك رغبة قد فعلت، فعلمت رقاش أنه سينكر ذلك إذا أفاق، فقالت للغلام ادخل على أهلك الليلة ففعل أي: دخل بها وأصبح في ثياب قد لبسها جدد، وتطيب من طيب، فلما رآه جذيمة قال: يا عدي ما هذا الذي أرى? قال: أنكحتني أختك رقاش البارحة، فقال: ما فعلت، ثم وضع يده في التراب وجعل يضرب وجهه ورأسه، وأقبل على رقاش، وقال: حدثيني وأنت غير كذوب أبحر زنيت أم بهجـين أم بعبد، وأنت أهل لعبـد أم بدون وأنت أهل لدون وفي نسخة: فأنت أهل. قالت بل زوجتني كفؤا كريما من أبناء الملوك، فأطرق جذيمة ساكتا، فلما أخبر عدي بذلك خاف على نفسه فهرب منه ولحق بقومه وبلاده ومات هنالك، وعلقت منه رقاش، فأتت بابن سماه جذيمة عمروا، وتبناه أي: اتخذه ابنا له، وأحبه حبا شديدا، وكان جذيمة لا يولد له، فلما ترعرع وبلغ ثماني سنين كان يخرج مع عدة من الخدم يجتنون للملك الكمأة، فكانوا إذا وجدوا كمأة خيارا أكلوها، وأتوا بالباقي الى الملك، وكان عمرو لا يأكل منه أي مما يجتني، ويأتي به جذيمة كما هو فيضعه بين يديه، ويقول: هذا جناي وخياره فـيه إذ كل جان يده الى فيه
فذهبت كلمته مثلا. ثم إنه خرج يوما وعليه حلي وثياب، فاستطير ففقد زمانا، فضرب في الآفاق فلم يوجد، وأتى على ذلك ما شاء الله، ثم وجده مالك وعقيل ابنا فارج كذا في العباب، ويقال: ابنا فالج أيضا باللام، كما في شرح الدريدية لابن هشام اللخمي: رجلان من بلقين أي بني القين كانا متوجهين الى جذيمة بهدايا وتحف، فبينما هما نازلان بواد من الأودية في السماوة انتهى إليهما عمرو بن عدي وقد عفت أظفاره وشعره فسألاه: من أنت? فقال: ابن التنوخية فلهيا عنه، فقالا لجارية معهما: أطعمينا، فأطعمتهما، فأشار عمرو إليها أن أطعميني، فأطعمته، ثم سقتهما فقال عمرو: اسقيني، فقالت الجارية: لا تطعم العبد الكراع فيطمع في الذراع فأرسلتها مثلا، ثم إنهما حملاه الى جذيمة، فعرفه ونظر الى فتى ما شاء من فتى وضمه وقبله، وقال لهما: حكمكما، فسألاه منادمته فلم يزالا نديميه حتى فرق الموت بينهم، وصارت تضرب باجتماعهم ومنادمتهم الأمثال الى الآن. وبعث عمرا الى أمه، فأدخلته الحمام، وألبسته ثيابه وطوقته طوقا كان له من ذهب، فلما رآه جذيمة قال: كبر عمرو عن الطوق فأرسلها مثلا. والأطواق: لبن النارجيل. قال أبو حنيفة: وهو مسكر جدا سكرا معتدلا، ما لم يبرز شاربه للريح، فإن برز أفرط سكره، وإذا أدامه من ليس من أهله، لم يعتده، أفسد عقله ولبس فهمه فإن بقي الى الغد كان أثقف خل. وفي اللسان: شراب الأطواق: حلب النارجيل، وهو أخبث من كل شراب يشرب، وأشد إفسادا للعقل. وقال ابن دريد: الطوقة: أرض تستدير سهلة بين أرضين غلاظ في بعض شعر الجاهلية قال: ولم أسمعه من أصحابنا. والطاق: ما عطف من الأبنية، ج: طاقات وطيقان فارسي معرب، كما في الصحاح. وقال غيره: هو عقد البناء حيث كان. والجمع: أطواق، وطيقان. والطاق: ضرب من الثياب. قال الراجز: يكفيك من طاق كثير الأثمان جمازة شمر منها الكمان كما في الصحاح. وقال ابن الأعرابي: الطاق: الطيلسان، أو هو الطيلسان الأخضر عن كراع. قال رؤبة: ولو ترى إذا جبتي من طاق ولمتي مثل جناح غاق وأنشد ابن الأعرابي: لقد تركت خزيبة كل وغد تمشى بين خاتام وطـاق والجمع: الطيقان، كساج وسيجان. قال مليح الهذلي: من الريط والطيقان تنشر فوقهم كأجنحة العقبان تدنو وتخطف والطاق: د، بسجستان من نواحيها. والطاق: حصن بطرستان. وبه سكن محمد بن النعمان، شيطان الطاق، وإليه نسبت الطائفة الشيطانية: من غلاة الشيعة. والطاق: ناشز ينشز، أي: يندر من الجبل كالطائق. وقال الليث: طائق كل شيء: ما استدار به من جبل، أو أكمة، وجمعه أطواق. وكذلك ما نشز في جال البئر قال عمارة بن أرطاة يصف غربا: موقر من بقر الرساتق ذي كدنة على جحاف الطائق أخضر لم ينهك بموسى الحالق أي ذو قوة على مكاوحة تلك الصخرة، وقال في جمعه: على متون صخر طوائق قال أبو عبيد: وفيما بين كل خشبتين زاد غيره من السفينة، وقيل: الطائق: إحدى خشبات بطن الزورق. وقال أبو عمرو الشيباني: الطائق: وسط السفينة، وأنشد للبيد: فالتام طائقها القديم فأصبحت ما إن يقوم درأها ردفـان وقال الأصمعي: الطائق: ما شخص من السفينة، كالحيد الذي ينحدر من الجبل. قال ذو الرمة: قرواء طائقها بالآل محزوم
قال: وهو حرف نادر في القنة. والطاقة: شعبة من ريحان أو شعر، وقوة من الخيط، أو نحو ذلك. ويقال: طاق نعل، وطاقة ريحان أي: شعبة منه، كما في الأساس. وطائقان: ة ببلخ. وطوقتكه أي: كلفتكه. وقوله تعالى: )سيطوقون ما بخلوا به( أي: يلزمونه في أعناقهم. وفي الحديث: من ظلم قيد شبر من الأرض طوقه الله من سبع أرضين هذا يفسر على وجهين: أحدهما: أن يخسف الله به الأرض، فتصير البقعة المغصوبة منها في عنقه كالطوق. والآخر: أن يكون من طوق التكليف لا من طوق التقليد، وهو أن يطوق حملها يوم القيامة. ويقال: طوقني الله أداء حقه أي قواني عليه كما في الصحاح. وطوقت له نفسه: لغة في طوعت أي: رخصت وسهلت، حكاها الأخفش، كما في الصحاح. قال ابن سيده: وقرئ شاذا )وعلى الذين يطوقونه(. قال ابن جني في كتاب الشواذ: هي قراءة ابن عباس بخلاف، وعائشة، وسعيد بن المسيب، وطاوس بخلاف، وسعيد بن جبير، ومجاهد بخلاف، وعكرمة، وأيوب السختياني، وعطاء أي يجعل كالطوق في أعناقهم. ووزنه يفعلونه، وهو كقولك: يجشمونه ويكلفونه. يطوقونه، وهي قراءة مجاهد، ورويت عن ابن عباس وعن عكرمة. أصله يتطوقونه، قلبت التاء طاء، وأدغمت في الطاء بعدها، كقولهم: اطير يطير، أي: تطير يتطير. قال ابن جني: وتجيز الصنعة أن يكون يتفوعلونه ويتفعولونه، إلا أن يتفعلونه الوجه؛ لأنه أظهر وأكثر. يطيقونه وهي قراءة ابن عباس بخلاف. أصله يطيوقونه قلبت الواو ياء كما قلبت في سيد وميت، وقد يجوز أن يكون القلب على العاقبة، كتهور وتهير، على أن أبا الحسن قد حكى: هار يهير، فهذا يؤنس أن ياء تهير وضع، وليست على المعاقبة، قال: ولا تحملن هار يهير على الواو، قياسا على ما ذهب إليه الخليل في تاه يتيه، وطاح يطيح، فإن ذلك قليل يطيقونه جاز أن يكون يتفيعلونه كما هو ظاهر لفظا أصله يتطيوقونه قلبت الواو ياء كما تقدم في سيد وميت، ويجوز أن يكون يطوقونه بالواو وصيغة ما لم يسم فاعله يفضوعلونه، إلا أن بناء فعلت أكثر من بناء فوعلت. وقال ابن جني: وقد يمكن أن يكون يتطيقونه يتفعلونه لا يتفيعلونه، ولا يتفعولونه، وإن كان اللفظ بهما كاللفظ بيتفعل لقلتهما وكثرته. ويؤنس كون يتطيقونه يتفعلون قراءة من قرأ يتطوقونه، وكذلك يؤنس كون يطيقونه يتفعلونه لا يتفيعلونه قراءة من قرأ: يطوقونه والظاهر من بعد أن يكون يتفيعلونه. هذا آخر نص الشواذ لابن جني. والمطوقة: الحمامة ذات الطوق في عنقها. قال ذو الرمة: ألا ظعنت مي فـاتـيك دارهـا بها السحم تردي والحمام المطوق
قال الصاغاني: وأهل العراق يسمون القارورة الكبيرة التي لها عنق مطوقة كما في العباب. والإطاقة: القدرة على الشيء، وقد طاقه طوقا، وأطاقه إطاقة. وأطاق عليه، والاسم الطاقة. قال الأزهري: طاق يطوق طوقا، وأطاق يطيق إطاقة وطاقة، كما يقال: طاع يطوع طوعا، وأطاع يطيع إطاعة وطاعة والطاعة والطاقة: اسمان يوضعان موضع المصدر. قال سيبويه: وقالوا: طلبته طاقتك، أضافوا المصدر وإن كان في موضع الحال، كما أدخلوا فيه الألف واللام حين قالوا: أرسلها العراك. وأما طلبته طاقتي فلا يكون إلا معرفة، كما أن سبحان الله لا يكون إلا كذلك. وقال شيخنا: الطاقة والإطاقة لا يختص بالإنسان كما زعم قوم، بل هي عامة بخلاف الطاعة والاستطاعة، فلها خصوص. ومما يستدرك عليه: طوقه بالسيف وغيره، وطوقه إطاه: جعله له طوقا. وطوقني نعمة. وتطوقت منه أيادي، وهو مجاز. وكذلك قولهم: تقلدتها طوق الحمامة. وتقول: في عنقي من نعمته طوق، ما لي بأداء شكره طوق. كما في الأساس. وقال بعض: طوقه تطويقا، خاص بالذم، والصواب العموم. ومنه قول المتنبي: أقامت في الرقاب لـه أياد هي الأطواق والناس الحمام وطوقه، بالضم: جعل داخلا في طاقته، ولم يعجز عنه. وتطوقت الحية على عنقه: صارت عليه كالطوق، وكذا طوقت، وهو مجاز. والطوائق: جمع الطاق الذي يعقد بالآجر، وأصله طائق، وجمعه: طوائق على الأصل، كحاجة وحوائج؛ لأن أصلها حائجة، قاله الأزهري وأنشد لعمرو بن حسان يصف قصرا: أجدك هل رأيت أبا قبيس أطال حياته النعم الركـام بنى بالغمر أرعن مشمخرا يغني في طوائقه الحمـام وأراد بأبي قبيس أبا قابوس أحد الملوك دون الجبل، كما في أول إصلاح المنطق، وقد مر تحقيقه في حرف السين. قال ابن بري: والطوق: العنق، ومنه قول عمرو بن أمامة: لقد عرفت الموت قبل ذوقه إن الجبان حتفه من فوقـه كل امرئ مقاتل عن طوقه كالثور يحمي أنفه بروقـه قلت: وعزاه الصاغاني الى عامر بن فهيرة رضي الله عنه، وأنشده الليث خلاف ما ذكرنا، وقد تقدم. وقال ابن بري: الطاق: الكساء. والطاق: الخمار. أنشد ابن الأعرابي: سائلة الأصداغ يهفو وطاقها كأنما ساق غراب ساقـهـا وفسره وقال: أي خمارها يطير، وأصداغها تتطاير من مخاصمتها. ويقال: رأيت أرضا كأنها الطيقان إذا كثر نباتها، وهو مجاز. وطاق القوس: سيتها. وقال ابن حمزة: طائقها لا غير، ولا يقال طاقها. وذات الطوق، كصرد: أرض معروفة. قال رؤبة: ترمي ذراعيه بجثجاث الـسـوق ضرحا وقد أنجدن من ذات الطوق وطاقات الحبل: قواه، كما في الأساس. والأطواق: الإفريز. وجنس من الناس بالسند. والكساء، كذا في المحيط. قال الصاغاني: أقمت بالسند سنين وليس يعرف ثم هذا الجنس أحد من الناس. قلت: ومؤلف المحيط كان أبوه ممن تولى بتلك النواحي فلا بدع أنه أدرك ما لم يدركه الصاغاني، ومن حفظ حجة على من لم يحفظ.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.036 harfطَاقَهُ
1 طَاقَهُ ذ , inf. n. طَوْقٌ: see 4.
طوّقه
2 طوّقه ذ , (S, TA,) or طوّقهُ طَوْقًا, (O, K, TA,) inf. n. تَطْوِيقٌ, (TA,) He attired him with a طَوْق [or neck-ring]. (S, TA.) ― -b2- [Hence,] طَوَّقْتُهُ الشَّىْءَ means (assumed tropical:) I made the thing to be [as though it were] his طَوْق [or neck-ring]: and thereby is expressed the imposing [upon one] a thing that is difficult,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR940 harfطَاقَ
طَاقَ ( w ) U ( n. ac. طَوْق 1 )
a. [ acc. or 'Ala ], Was able to do, capable of, equal to.
طَوَّقَ
طَوَّقَ II ,
a. Put a necklace round the neck of.
b. [ acc. or La ], Enabled, helped, empowered to do; rendered easy to, facilitated to.
c. [ La ], Believed ( himself ) capable of.
أَطْوَقَ
أَطْوَقَ IV ,
a. see I .
تَطَوَّقَ
تَطَوَّقَ V ,
a. Put on a necklace.
اِطْتَوَقَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok54.342 harfطوق
طَاقَ - يَطُوقُ - طَاقَة - أَطاقَ - يُطِيْقُ
طَاقَ - يَطُوْقُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يقدر ويستطيع حمل عبء أو وزن أوتكليف، ولكن بجهد شديد، بحيث يكون هذا الحمل هو أعلى قدر يستطيعه
طَاقَة: على وزن " فـَعـْلة ": اسم فعل بمعنى مفعول من " طَاقَ - يَطُوقُ ": أعلى قدر من الاستطاعة في حمل وزن أو عبء أوتكليف: وهي كذلك القوة اللازمة لحمل عبء أو
Mücavir kökler64 mücavir (83 toplam)
- طعم
2 ortak ayet · Yiyecek demektir
- طالوت
1 ortak ayet · Talut
- يوم
3 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- أصر
1 ortak ayet · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- جالوت
1 ortak ayet · Câlut
- جوز
1 ortak ayet · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
- غرف
1 ortak ayet · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
- بخل
1 ortak ayet · Buhar sıcak sudan çıkan buğu, bahl çok az veren, verdiği…
- كلف
1 ortak ayet · Yükümlü tutarız
- خير
2 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- صوم
1 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- سفر
1 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
Geçtiği ayetler(4)
… فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ …
GüçTalut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.
… الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ …
GüçAllah, kimseye gücünün yeteceğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı lehine, yüklendiği aleyhinedir. Ey Rabbımız, unuttuk veya yanıldıysak sorumlu tutma bizi. Ey Rabbımız, bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Ey Rabbımız, bize gücümüzün yetmeyeceğini yükleme. Affet bizi, bağışla bizi. Sen Mevlamızsın. Kafirler güruhuna karşı yardım et bize.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طوق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وسع, جهد, قدر, كلف |
| Zıt Kök | عجز |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi çepeçevre kuşatan dairesel halka, boyun bağı veya nesneyi saran çember |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın bir yükü çepeçevre sarıp taşıyabileceği azami takat ve sorumluluk sınırı |
| Çekirdek Özet 3 | Kuşatan bağın ya meşru taşıma gücüne ya da boyna geçirilen azap tasmalarına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir güç veya enerji sanıp kuşatıcı nihai sınır ve boyun bağı boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طو | Bir merkezin etrafında bükülme, sarılma, uzama veya dairesel hareket gösterme; bu çekirdek طوف kökünde dönerek dolaşmayı, طوي kökünde dürüp bükmeyi, طور kökünde çevreleyen sınırı, طول kökünde tek eksende uzamayı ifade eder. | ق | Dairesel sarılma hareketini sert, bağlayıcı, boyna veya nesneye tam kilitlenen kapalı ve katı bir halka veya kesin bir sınır çizgisi haline getirir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Dairesel bir hat çizerek bir varlığı çevreleme ve içine hapsedici bir daire oluşturma hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dairenin iki ucunu birbirine raptetme, nesneyi merkezdeki varlığa sıkıca bağlama ve iliştirme işlevini üstlenir. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Halkanın çevresini tam bir kilitlenme ve nihai sınır noktasıyla kapatarak kuşatıcı bir çerçeve ve taşınabilir azami takat haddi oluşturur. |
| طوق | Sepet çemberinin bağlanıp kilitlenmesi | Nesneyi veya boynu çepeçevre saran, taşınabilir yükün veya boyna takılan halkanın tam sınırını belirleyen kapalı kuşatma hareketi meydana gelir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyna takılan gerdanlık, tasma, demir halka veya değirmen milinin etrafında döndüğü dairesel bilezik; ayrıca mimaride kemer biçimli kavisli dairesel açıklık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde insanın var gücüyle direnmesini ve sınırını niteleyen şu beyitte geçer: / وقد وجدت الموت قبل ذوقه / والمرء يأتي حتفه من فوقه / كل امرئ مجاهد بطوقه / كالثور يحمي جلده بروقه |
| Erken Arapça kullanım | Hadis rivayetinde haksızlıkla bir karış toprak gasbedenin boynuna o yerin yedi katının dolanacağını bildiren kullanım: مَنْ غَصَبَ جَارَهُ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça طوق kökü, Sami dillerinde dairesel kuşatma, bükülme, halka ve nesnenin çevresini sarma kök fikriyle irtibatlı bir semantik gelişim sergiler. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün doğrudan üçlü biçimi sınırlı olmakla birlikte, kuşatma ve bükme bildiren köklerle ve Arapçadaki dairesel kemer anlamıyla örtüşen geçişlerle temsil edilir; nitekim Süryanicede kemer veya bükülü bağ kavramlarında benzer fonetik açılımlar izlenir. Arapçada bu kök, boyna takılan somut halka ve tasmadan zihinsel veya bedensel olarak bir yükü çepeçevre sarıp kaldırma gücüne, yani takate doğru son derece düzenli bir soyutlama geçirmiştir. Nesneyi kuşatan kemer veya gerdanlık ile insanın yapabileceği işin tüm çerçevesini kuşatan nihai kapasite çizgisi arasında doğrudan bir semantik matris bulunmaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun halkasından takat ve güç alanına genişleme | Boyna geçirilen somut halkanın boynu tamamen sarması gibi, taşınabilen azami yükün de insan kudretini çepeçevre sarıp sınırlaması anlamı türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çevreleme, bükme ve bağlama semantiği | Kuzeybatı Sami dillerinde kuşatma, yay çizme ve bükülü nesnelerle ilgili kök kümeleriyle kavramsal paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Dairesel bağ ve kemer kavramı | Kavisli mimari kemer ve boyun bağı anlamları üzerinden erken Yakındoğu dillerinde dairesel yapı adlandırmalarıyla örtüşür. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Jeffery.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طوق | Anlamlı | Çevreleyen halka ve taşıma sınırı | Boyun halkası, dairesel kemer, taşınabilen azami güç ve takat | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök olarak işlek değildir; Kur'an'da geçmez |
| وطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı bir kullanımı yoktur; Kur'an'da geçmez |
| وقط | Anlamlı | Vurmak, yere sermek, ağır basmak | Ağır bir darbeyle veya hastalıkla bir kimseyi takatsiz bırakıp yere yığmak | Hedef kökteki kuşatıcı ağırlığın kişiyi çökertmesiyle yakın semantik bağ; Kur'an'da geçmez |
| قطو | Anlamlı | Kısa ve hızlı adımlarla yürümek | Kuşun adımlarını kısaltarak yürümesi ve bağdaş kurarak büzülme | Adımların dar bir çevreye hapsedilmesi yönüyle sınırlılık bildirir; Kur'an'da geçmez |
| قوط | Anlamlı | Küçük davar sürüsü | Az sayıdaki koyun veya keçi grubunun bir arada toplanıp çevrilmesi | Dairesel biçimde bir araya toplanma çağrışımı; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طوق | Merkez | Kuşatıcı güç ve sınır | İnsanın bir yükü çepeçevre sarıp taşıyabileceği azami takat sınırı veya boyna geçirilen kuşatıcı bağ | Gücün son haddini, taşınabilecek yükün tavanını ve kuşatılmışlığı ifade eder. |
| وسع | Komşu | Genişlik ve imkân | Zorlanmadan, ferahlık ve genişlik içinde yapılabilen kapasite | Gücün tükeniş sınırını değil, hareket alanının rahatlığını ve genişliğini gösterir. |
| جهد / جهد | Komşu | Aşırı çaba ve gayret | Gücün tamamını harcayarak sıkıntıya ve meşakkate göğüs germe | Yükün kuşatıcılığından ziyade fiili olarak sarf edilen zorlayıcı emeğe odaklanır. |
| قدر | Komşu | Ölçü ve güç yetirme | Bir işi belirli bir ölçü, plan ve denge dahilinde yapabilme yetisi | Kudretin niceliksel tayinine ve varlığın yapıp edebilme gücünün tam ölçüsüne işaret eder. |
| عجز | Zıt | Güçsüzlük ve yetersizlik | Yükün altında kalma, geride kalma ve işi taşımaktan aciz olma | طوق kökünün gösterdiği taşıma halkasının kırılıp yükün altında ezilmeyi veya geriye düşmeyi anlatır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طوق | Halka, tasma; azami güç ve takat | Boynu saran nesne ile taşınabilir sorumluluk sınırı arasındaki bağı kurar. | Kesin |
| Latince | Torques, capacitas, facultas | Boyun halkası; alabilirlik ve güç yetirme | Torques kelimesi bükümlü boyun halkasını tam karşılarken, capacitas sınır kapasitesini ifade eder. | Güçlü |
| İngilizce | Torque, collar; ultimate capacity, endurance limit | Tork, tasma; nihai kapasite ve dayanma sınırı | Dönme kuvveti ve boyun halkası somut anlamı, capacity ise taşınabilir azami takati karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Halsband; Tragfähigkeit, Leistungsvermögen | Boyun bağı; taşıma kapasitesi, güç erimi | Halsband nesnel halkayı, Tragfähigkeit yükün sınır çizgisine kadar taşınabilmesini açıklar. | Güçlü |
| Fransızca | Collier; capacité limite, force d'endurance | Gerdanlık, boyunluk; sınır kapasite | Hem boyna takılan kısıtlayıcı veya süsleyici bağı hem de meşakkatli gücü karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَاقَةَ | Taşınamayacak kadar ağır meşakkat ve nihai sınır | İnsanın kaldıramayacağı, meşakkati takatini aşan ağır sorumluluk veya savaş baskısı bağlamında; Bakara 2:249 ve Bakara 2:286. |
| سَيُطَوَّقُونَ | Cimrilik edilen malın boyna ateşten veya yılandan bir tasma kılınması | İnfaktan kaçınılan servetin kıyamet günü azap halkasına dönüşüp boynu sarması bağlamında; Âl-i İmrân 3:180. |
| يُطِيقُونَهُ | Büyük bir zorluk ve meşakkatle güç yetirebilme veya güç yetiremeyip takatsiz kalma | Oruç tutmakta son derece zorlanan, yaşlılık veya zayıflık sebebiyle güç sınırına dayananların durumu bağlamında; Bakara 2:184. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif-i mâ lâ yutâk meselesi | Allah'ın insana takatini aşan, kaldıramayacağı bir yükü yükleyip yüklemeyeceği tartışması | Kulun varoluşsal kapasite ve irade sınırını aşan yükümlülüklerin ontolojik imkânsızlığı. |
| Fıkıh | Oruç fidyesi ve ibadetlerde vüs‘-takat sınırı | Bakara 2:184 ayetindeki hükmün yaşlı ve düşkünlere fidye kolaylığı sağlaması veya nesh edilip edilmediği | Takatin meşakkatle sınırlanıp mükellefiyeti hafifletici fıkhi bir mazerete dönüşmesi. |
| Tefsir | Cimriliğin cezası ve boyun tasması | Âl-i İmrân 3:180 ayetinde bahrın azap tasmasına dönüştürülmesinin hakikat mi mecaz mı olduğu | Dünyada bağlanılan malın ahirette kişiyi kuşatan mutlak bir boyunduruk haline gelmesi. |
| Hadis | Gasbedilen arazinin ve zekâtı verilmeyen malın boyna dolanması | Zekâtı verilmeyen malın zehirli yılan olarak, gasbedilen arazinin yedi katının tasma olarak boyna asılması | Suçun cinsinden bir ceza olarak cisimleşen dairesel kuşatma ve boyunduruk. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklifin ve kulluğun sınırları | İnsani kapasite tavanı | Yükümlülüğün meşruiyet çerçevesini belirleme | Allah kullarına kuşatıcı sınırlarını aşan bir kulluk yükü yüklemez; sorumluluk takat dairesiyle sınırlıdır. | Kesin |
| İlmi | Bir yapının veya canlının dayanım eşiği | Kritik yük kapasitesi | Sistemin çöküş noktasını tespit etme | Bir organizmanın veya malzemenin deformasyona uğramadan taşıyabileceği azami gerilme haddini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki otorite ve yaptırım gücü | Boyunduruk ve hukuki bağlayıcılık | İtaati veya cezayı somutlaştırma | Meşru yönetim sorumluluk halkası sunarken, gayrimeşru baskı ve sömürü tebaanın boynuna tasma vurur. | Güçlü |
| İktisadi | Servetin biriktirilmesi veya infakı | İktisadi kilitlenme ve mali boyunduruk | Stoklanan servetin sahibini boğması | Dolaşıma sokulmayan ve zekâtı verilmeyen artık değer, sahibini kurtaran değil onu kuşatıp yok eden bir yüke dönüşür. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tork ve dairesel gerilme sınırı (elastik limit) | Fizikte bir eksen etrafında dönme momenti (tork) ve bir cismin kırılmadan veya kalıcı bükülmeye uğramadan evvel çeperinde taşıyabileceği azami dairesel gerilme gerilimi ile birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki sorumluluk tavanı ve psikolojik tükenme eşiği | Hukukta kişinin kusur veya ceza ehliyetinin sınırlarını çizen nihai kapasite; psikolojide ise bireyin stres ve baskıyı kompanse edebileceği son sınır, aşılması halinde patolojinin başladığı tükenme noktasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel kuvvet, efor veya genel bir yapabilirlik olarak anlamak; kavramın boyun bağı, kuşatıcı daire ve sınır haddi manalarını yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | طوق kavramı, insanın kaldırabileceği son meşakkat sınırını (takat) ifade ettiği gibi, dünyada bencilce biriktirilen malın ahirette kişiyi çepeçevre sarıp boğan bir tasmaya ve boyunduruğa dönüşmesini de içine alan kuşatıcı bir adalet ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:286 ayetindeki dua sadece fiziki güçsüzlük talebi sanılır; oysa insanın varoluşsal dayanma eşiğini aşan, ruhsal ve ahlaki olarak altında ezileceği imtihanların yüklenmemesi talebidir. Aynı şekilde Âl-i İmrân 3:180'deki azap soyut bir mahrumiyet sanılarak malın ontolojik bir boyunduruk olacağı hakikati ıskalanır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi adaletin teklif boyutunu (insana gücünün son sınırını aşan yük vurulmaması) ve ceza boyutunu (haksız sahiplenmenin boyna tasma yapılarak cezalandırılması) dairesel kuşatma mantığıyla tek bir semantik eksende birleştirdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi teklifin sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:286), oruç ve meşakkat ruhsatını düzenleyen ibadet ayetlerinde (Bakara 2:184), cihad ve direnç eşiğini bildiren kıssalarda (Bakara 2:249) ve infaktan kaçınanların akıbetini tasvir eden ikaz ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:180). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadet ve sorumlulukların keyfi birer zorlama olduğu zannını ortadan kaldırır; teklifin kulun takat dairesine göre ayarlandığını, infak edilmeyen mülkün ise kişiyi özgürleştirmeyip tam aksine boynuna tasma olacağını ortaya koyarak mülkiyet yanılgısını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBoyna veya bir nesnenin çevresine tam oturan dairesel halka, tasma, kemer veya değirmen milini çevreleyen bilezik.
- Soyut anlamBir canlının veya sistemin çepeçevre sararak taşıyabileceği azami meşakkat ve yükümlülük sınırı; bu sınırın aşılması durumunda ortaya çıkan kuşatılmışlık ve boyunduruk.
- Sistematik karşılıkİlahi teklifte insanın elastik kapasite tavanı, iktisadi ve ahlaki sapmada ise bencilce tutulan servetin kişiyi hapseden kapalı azap dairesine dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde boyna veya sisteme dolanan kuşatıcı bağı ve tork etkisini, merkezdeki varlığı çepeçevre saran kapalı sınır eğrisini (halka/tasma), uygulanan yükü ve sorumluluğu, dairesel hat üzerindeki konumu temsil eder. varlığa yüklenen fiili yükü gösterirken, insanın taşıyabileceği azami takat sınırıdır. Eğer yük aralığında kalırsa meşru teklif ve takat dairesi korunur; yükün bu sınırı aşması veya haksız kazanımın birikmesi halinde sistem kapanarak boyna geçirilen bir tasmaya () dönüşür.