جيأ
ج - ي - أ
KÖK- 278 geçiş
- 262 ayet
- 58 sîga
- 12 sözlük
Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir. Sonra cihetsiz olarak gelmek anlamına gelmiştir. Suyun toplandığı çukur demektir. Gelmek anlamındadır. “Etve” kanaldan gelen sudur. Bir yönden gelmesi kastedilirse “eta” kullanılır, yönü belirsizse “cae” ile anlatılır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جيء
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir. Sonra cihetsiz olarak gelmek anlamına gelmiştir. Suyun toplandığı çukur demektir. Gelmek anlamındadır. “Etve” kanaldan gelen sudur. Bir yönden gelmesi kastedilirse “eta” kullanılır, yönü belirsizse “cae” ile anlatılır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.908 harfلَّفيف من الجيم
ج و و، ج و ي، ج أ و، ج أ ج أ، ج ي أ، و ج ي، و ي ج، و ج ج، أ ج ج، ج أ ج مستعملات
جو:
الجوُّ الهواءُ، وكانت اليمامةُ تسمَّى جواً. قال:
أخلق الدَّهرُ بجوٍّ طَلَلا
والجوُّ: كل ما اطمأن من الأرض. والجُوةُ في السِّقاء. يُقال: جويت السِّقاء، أي: رقعته.
والجِواء: موضع.
والجواء: فرجةٌ بين محلة القوم وسط البيوت، تقول: نزلنا في جِواء بني فلان.
والجِواءُ: خياطةُ حياةِ النّاقة.
جوى:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR470 harfالمجيء: الإتيان. يقال جاء يجيء جَيْئة، وهو من بِناء المرَّة الواحدة إلاّ أنه وضع موضع المصدر مثل الرجفة والرحمة، والاسم الجِيئة على فِعْلَةٍ بكسر الجيم. وتقول: جئت مجيئاً حسناً، وهو شاذ. وأجأْتُه، أي جئت به، وجايأني على فاعلني فجئته أجيئه، أي غالبني بكثرة المجيء فغلبته. وتقول: الحمد لله الذي جاء بك، أي الحمد لله إذ جئت، ولا تقل: الحمد لله الذي جئت. وأجأْته إلى كذا بمعنى ألجأته واضطررته إليه. قال
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.697 harfباب اللفيف من حرف الجيم
جو ، جوى ، جأى ، أجا ، جئو ، جيأ ، جا ، أج ، وجأ ، وج ، جأجأ ، أوجى ، جيا ، يأجج ، جأج ، يأجوج ، ويج .
جو : قال الليث : الجَوُّ الهواء ، وكانت اليمامَةُ تُسَمَّى جَوّاً ، وأنشد .
أخْلَقَ الدّهْرُ بِجَوّ طَلَلاَ
قلت : الجَوُّ ما اتّسع من الأرض واطمأَنَّ وبرز ، وفي بلاد العرب أَجوِيَةٌ كثيرة يُعرف كل جو منها بما نُسِبَ إليه ؛ فمنها جوُّ غِطْرِيف وهو فيما بين السِّتار وبين
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.972 harf(باب الجيم والياء وما يثلثهما)
(جيأ) الجيم والياء والهمزة كلمتان من غير قياس بينهما. يقال جاء يجيء مجيئاً. ويقال جاءاني([1]) فجِئْتُه، أي غالبني بكثْرة المجيء [فغلبته([2])]. والجَيْئَة: مصدر جاء([3]). والجِئَةُ: مجتمع الماء حَوَالي الحِصْنِ وغيره. ويقال هي جيئة بالكسر والتثقيل.
(جيب) الجيم والياء والباء أصلٌ يجوز أن يكون من باب الإبدال. فالجَيْبُ جَيب القميص. يقال جِبْتُ القميص قوّرت جَيْبه،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR550 harfMadde başı: جيءج ي ء
جئته وجئت إليه وجاء بخير كثير وما اء بك وجئتنا جيئة مباركة وجاءكـم الغيـث.
قـال أبـو زيـد: وقـد يدعـون الهمـزة فيقولـون: جايجـي والناس يجون.
وأجاءه إلى مكان كذا: ألجأه إليه.
ولو جاوزت هذا المكان جايأت الغيث أي وافقته.
وجايأ بين ناحيتي جرحه.
ومن المجاز: جاء ربك.
وأجاءتني إليك الحاجة وجاءت بي الضرورة.
وأجاءت ثوبها على خديها: حدرته عليهما.
وأجاءت على
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.524 harfالـمَجِيء: الإِتيان. جاء جَيْئاً ومَجِيئاً. وحكى سيبويه عن بعض العرب هو يَجِيكَ بحذف الهمزة. وجَاء يَجيءُ جَيْئةً، وهو من بناء المرّة الواحدة إِلاّ أَنه وُضِع موضع المصدر مثل الرَّجْفةِ والرحْمة. والاسم
الجِيئَةُ على فِعْلةٍ، بكسر الجيم، وتقول: جئْت مَجِيئاً حَسناً، وهو شاذ لأَن المصدر من فعَلَ يَفْعِلُ مَفْعَلٌ بفتح العين، وقد شذت منه حروف فجاءت على مَفْعِلٍ كالـمَجِيء والـمَحِيضِ والـمَكيل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR249 harf* ج ي أ * * الجَيْءُ * و * المَجِيءُ * الإتيان يقال جاء يجيء مجيئا و * جَيْئةً * كصيحة والاسم * الجِيئَةُ * كشيعة و * أجاءَهُ * بالمد جاء به وأجاءه إلى كذا ألجأه واضطره وتقول الحمد لله الذي * جاء * بك أو الحمد لله إذا جئت ولا تقول الحمد لله الذي جئت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.291 harfجاء الرجل يجيء جيئا وجيئة بالفتح فيهما، والأخير من بنار المرة وضع موضع أصل المصدر للدلالة على مطلق الحدث ومجيئا وهو شاذ، لأن المصدر من فعل يفعل مفعل بفتح العين، وقد شذت منه حروف فجاءت على مفعل كالمجيء والمعيش والمميل والمقيل والمسير والمعيل والمحيص والمحيض: أتى، قال الراغب في المفردات: المجيء هو الحصول. قال: ويكون في المعاني والأعيان ف إذا جاء نصر الله حقيقة كما هو ظاهر. وجاء كذا: فعله، ومنه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.553 harfجَآءَ
1 جَآءَ جآء , aor. يَجِىْءُ, inf. n. مَجِىْءٌ (S, Msb, K, &c., [the most common form, but] deviating from the general rule [respecting inf. ns. of this class], for the inf. n. of a verb of the form فَعَلَ having its aor. of the form يَفْعِلُ is [accord. to the general rule, if commencing with an augmentative م,] مَفْعَلٌ, though some words, beside مَجِىْءٌ, deviate from this rule by being
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR510 harfMadde başı: جيءجَآءَ
جَآءَ ( y ) I ( n. ac. جَيْأَة [ 1t ] , مَجِيْء [ 18 ] ),
a. Came; was present.
b. Befell, betided, happened.
c. [ Ila ], Went, came to; arrived at.
d. [ Bi & Ila ], Brought to.
جَاْيَأَ
جَاْيَأَ III ,
a. Faced, fronted, was opposite to.
b. Met with, encountered.
أَجْيَأَ
أَجْيَأَ IV ,
a. Made to come.
b. [ Ila ], Compelled to have recourse to.
جَيْءَة
جَيْءَة 1t ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok48.620 harfMadde başı: جيءجيء
جَاءَ - يَجِيْءُ ، جِيْءَ - يُجَاءُ - أَجَاءَ - يُجِيْءُ
جَاءَ - يَجِيْءُ + كائن أو شيء أو أمر: التقدير دائماً: " جَاءَ - يَجِيْءُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً: يتحرك من مكان يعتبر بعيد إلى مكان آخر يعتبر قريب جداً من الكائن الآخر
﴿وقل جاء الحق وزهق الباطل﴾
﴿لقد جاءك الحق من ربك﴾
جَاءَ - يَجِيْءُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو
Sîgalar(58)
- جَاءَGeldi+1 anlam(فَعَلَ)×57
- جَاءَهُمْOnlara geldi+1 anlam(فَعَلَهُمْ)×30
- جَاءَكُمْSize geldi+1 anlam(فَعَلَكُمْ)×21
- جَاءَتْهُمْOnlara geldi+1 anlam(فَعَلَتْهُمْ)×11
- جَاءَكَSana geldi(فَعَلَكَ)×11
- جَاءَهُمُOnlara geldi(فَعَلَهُمُ)×11
- وَجَاءَGeldi+2 anlam(وَفَعَلَ)×10
- جَاءَتْGeldi+1 anlam(فَعَلَتْ)×8
- جَاءَتْهُمُOnlara geldi(فَعَلَتْمُمُ)×7
- جَاءَهُOna geldi(فَعَلَهُ)×7
Mücavir kökler273 mücavir (620 toplam)
- بين
65 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- رسل
62 ortak ayet · Saçak demektir
- قول
118 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- حقق
40 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- سحر
18 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
- بعد
34 ortak ayet · Baid uzak demektir
- كذب
28 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- سري
11 ortak ayet · Akan deredir
- أتي
42 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- مع
20 ortak ayet · Beraber
- موسى
17 ortak ayet · Musa
- قبل
27 ortak ayet · Önce
Geçtiği ayetler(262)
… تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ …
GeldiEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
… فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ …
GeldiEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ
GeldiO, kulları üzerinde yegane hakimdir. Ve size, koruyucular yollar. Nihayet herhangi birinize ölüm gelince; elçilerimiz bir eksiklik yapmaksızın onun canını alırlar.
… بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا …
GetirdiAllah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.
مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
GetirdiKim, bir iyilikle gelirse; ona, onun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse; o, ancak misliyle cezalandırılır. Ve onlara haksızlık edilmez.
مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
GetirdiKim, bir iyilikle gelirse; ona, onun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse; o, ancak misliyle cezalandırılır. Ve onlara haksızlık edilmez.
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ
GeldiHer ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri gelince; ne bir an geri kalır, ne de bir an ileri gidebilirler.
وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ …
GeldiMusa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.
لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ
GeldiAndolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
GeldiHer ümmetin bir rasulü vardır. Onların rasulleri gelince aralarında adaletle hükmedilir. Ve asla zulme uğratılmazlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جيأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef-i yâî ve mehmûzü'l-lâm |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أتو, حضر, قدم |
| Zıt Kök | ذهب |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun veya bir varlığın bir çukurda, havzada yön gözetmeksizin toplanıp belirmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Bir varlığın, emrin veya olayın mahalli kuşatarak ağırlığı ve kaçınılmazlığıyla vuku bulması |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçten ziyade varış ve gerçekleşme olgusunu merkeze alan kaçınılmaz ontolojik zuhur |
| Kritik Hata Riski | Kökü basit ve yöne bağlı bir yürüme sayarak أتو kökünün taşıdığı kasıtlı yönelişten ayıramamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جي | Boşluk, iç alan, toplanma ve bir boşluğu doldurma; nitekim جيب göğüs yırtmacını ve oyuğu, جيس ise bir alana girip orayı taramayı ifade eder | أ | Başlangıç, ani zuhur ve kesin kesilme imgesi eklenerek içe toplanan veya gelen şeyin durak noktasına ulaşıp kesin bir varış ve zuhurla neticelenmesi sağlanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir kütlenin veya varlığın hareketlenmesi, toplanarak bir hacim kazanması |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Hareketin aktif bir fail veya dinamik bir etkiyle dışa doğru tecelli etmesi |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete yön veren belirleyici kudret, kesin başlangıç veya hedefe oturma anı |
| جيأ | Kütlesel birikimin etkin bir kudretle hedefe ulaşması | Dağınık veya belirsiz unsurların toplanıp hedefine bütünüyle erişmesi ve vuku bulması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmur sularının alçak bir çukurda veya bir kalenin çevresindeki hendekte toplanıp birikmesi (جِئَة / جَيْئَة); suyun belirsiz yönlerden akıp bir merkezde toplanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın şiirinde ve kadim bedevi dilinde bir kimsenin aniden veya ağırlığıyla bir mekâna dahil oluşunu ifade etmek üzere مجيء ve جَيْئَة mastarları kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde bir şeyin kaçınılmaz olarak bir yere sevk edilmesi anlamında أجاء / إجاءة kalıbı ve karşılıklı geliş yarışını anlatan جايأني فجئته deyimi yaygın biçimde kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça جيأ kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde daha geniş bir fiil olan "gelmek, varmak" dairesi içinde yer alır; ancak fonetik yapısındaki yâ ve hemze kombinasyonu Klasik Arapçada bu kökü özgün bir morfolojik konuma taşımıştır. İbranicede aynı anlam alanını büyük ölçüde בוא (bô) kökü karşılarken, Aramice ve Süryanicede אתא ('tâ) kökü yaygındır. Güney Arapçası ve Klasik Arapçada ise جيأ kökü, yönü belirli bir yürüyüşten ziyade bir kütlenin, olayın veya şahsın hedefe vasıl olup orada varlık göstermesini niteleyen bir semantik özelleşmeye uğramıştır. İç çukur ve toplanma anlamı taşıyan köklerle fonetik geçişkenliği, kökün Arap çöl coğrafyasında suyun birikme çukuru (ci'e) ile olan fiziksel bağını canlı tuttuğunu göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جيأ - جوو akrabalığı | İç hacim, çukur ve su toplanma yeri anlamından soyutlanarak hedefe toptan ulaşma fiiline dönüşmüştür | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortaklığı | Kuzeybatı Sami dillerindeki köklerin aksine Arapçada kök içi ecvef-mehmûz yapısıyla müstakil bir fiil köküne oturmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda doğrulanmış soydaş kök tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جيأ | Anlamlı | Gelmek, toplanmak | Bir yere vasıl olmak, suyun çukurda birikmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جأي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilse de kök fiil olarak müstakil anlamı zayıftır; Kur'an'da geçmez |
| يجأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça fonotaktik kuralları gereği kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| يأج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| أجي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| أيج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جيأ | Merkez | Varmak, gelmek | Süreçten ziyade hedefe varış anına ve vuku buluşun ağırlığına odaklanır | Bir olayın veya failin kaçınılmaz olarak hedefe ulaşması |
| أتو | Komşu | Yönelerek gelmek | Gelinen yönün, niyetin ve hareket sürecinin hafifliğini ve kolaylığını öne çıkarır | Belirli bir cihetten bilinçli ve kolay adımlarla vasıl olmak |
| حضر | Komşu | Hazır bulunmak | Bir mekânda fiziken veya manen mevcut olmayı, gaybın zıddını ifade eder | Hareketi değil, varış sonrasındaki mevcut olma halini bildirir |
| قدم | Komşu | Öne geçmek, varmak | Harekette öncelik, cesaret ve zamansal olarak önden gelmeyi vurgular | Bir hedefe öncülük ederek veya cesaretle yönelip varmak |
| ذهب | Zıt | Gitmek, ayrılmak | Bulunulan yerden uzaklaşmayı ve gözden kaybolmayı bildirir | Merkeze toplanmanın ve varışın tam zıddı olarak ayrılış |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جيأ | Gelmek, vasıl olmak | Hedefe ulaşmayı ve vuku bulmayı bildiren temel fiil | Kesin |
| Latince | Venire, pervenire | Gelmek, varmak | Venire genel gelişi karşılarken pervenire kökteki hedefe tam varış nüansını taşır | Güçlü |
| İngilizce | To come, to arrive | Gelmek, vasıl olmak | Come gelişi karşılar ancak kökün taşıdığı ağırlık ve kaçınılmazlık boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Kommen, eintreffen | Gelmek, vuku bulmak | Eintreffen kelimesi bir olayın veya vaktin gelip çatması nüansını iyi yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Venir, survenir | Gelmek, aniden vuku bulmak | Survenir kökün emrin ve kıyametin ansızın gelmesi bağlamındaki nüansına yaklaşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جاء (Fiil) | Hakikatin, delilin veya vahyin gelişi | Hakkın ve apaçık delillerin zuhuru (İsrâ 17:81; En'âm 6:104) |
| جاء (Fiil) | İlahi emrin, vaktin veya cezanın gelip çatması | Ecelin veya azap emrinin vuku bulması (Nahl 16:61; Hûd 11:76) |
| جاء (Fiil) | Peygamberlerin ve elçilerin gelişi | Elçilerin mucize ve beyyinelerle gönderilmesi (Bakara 2:87; Âl-i İmrân 3:183) |
| جاء (Fiil) | İnsanın mekânsal olarak gelmesi | Bir şahsın bir mahalle intikali (Meryem 19:27; Kasas 28:25) |
| جاء بِـ (Geçişli) | Bir şeyi getirmek, ortaya koymak | Delil, iftira veya hayır getirme bağlamı (Nûr 24:11; Kasas 28:48) |
| أجاء (İf'âl) | Mecbur bırakmak, sığındırmak | Zorlayıcı bir amilin insanı bir yere sevk etmesi (Meryem 19:23) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı İlâhiyye | Fecr 89:22 ayetindeki ilahi geliş ifadesinin cismaniyetten tenzihi ve tevili | Cisimsel hareketten münezzeh olarak ilahi emrin ve kudretin tecellisi |
| Fıkıh | Hükümlerin vürûdu | Beyyine ve delilin hâkim önüne gelmesi ve hakkın sübut bulması | Şüpheyi gideren kesin delilin ortaya çıkışı |
| Tefsir | Nazm ve üslup farkları | جيأ ile أتو fiilleri arasındaki ağırlık, zorluk ve kaçınılmazlık nüansları | Ağır, büyük ve karşı konulamaz olayların vukuunda جيأ tercihi |
| Hadis | Ahir zaman ve nüzul | Fitnelerin, kıyamet alametlerinin ve hakikatin vuku bulma rivayetleri | Önlenemez kaderi hadiselerin zamana dahil oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet | Vuku ve tecelli | İntikal | Hakikatin kulun talebinden bağımsız olarak ilahi iradeyle tarihe dahil oluşu | Kesin |
| İlmi | Kesin kanıt | Bürhanın sübutu | İspat | Şüpheyi ortadan kaldıran kat'i delilin zihne ve vakıaya hakim olması | Güçlü |
| Siyasi | Hüküm ve otorite | Emrin infazı | İcraya koyma | Hükümranlık iradesinin karşı konulamaz bir güçle tebaa üzerinde yürürlüğe girmesi | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve mal akışı | Meta ve kazancın intikali | Dolaşım | Üretilen veya mübadele edilen değerin hak sahibine fiilen ulaşması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yakınsama ve limit değeri (Convergence) | Bir fonksiyonun veya serinin belirli bir hedefe doğru toplanıp o noktada kesin bir değere oturması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tarihsel kırılma ve vukuat (Eventuation) | Toplumsal süreçlerin birikerek kaçınılmaz bir devrim, çöküş veya dönüşüm anına evrilip gerçekleşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir yer değiştirme veya yürüme fiiline (to come) indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | جيأ fiilinin ilahi emrin, ecelin, hakikatin ve hesap gününün karşı konulamaz, ağırlıklı ve mutlak zuhurunu bildirmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki ontolojik ve eskatolojik geliş sahnelerini basit bir mekân değişikliği zannedip ayetlerdeki tecelli ve kudret vurgusunu yitirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da 278 defa geçen kök, ilahi iradenin, vahyin, peygamberlerin ve ahiretin tarihe müdahale ediş biçimini en yalın ve sarsıcı biçimde kodlayan anahtar bir eylemdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini tasvir eden ayetlerde, kavimlerin helak ve ecel vakitlerinde, hak ile batılın çatışmasını bildiren beyanlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin gelişini tesadüfi veya geri çevrilebilir bir karşılaşma zanneden algıyı yıkar; gelen emrin ve hakkın kaçınılmaz bir kuşatıcılık taşıdığını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun veya nesnelerin bir havzada, çukurda toplanıp birikerek varlık göstermesi.
- Soyut anlamBir hakikatin, emrin veya hadisenin kaçınılmaz bir ağırlıkla durak noktasına ulaşıp vuku bulması.
- Sistematik karşılıkGeciktirilemez ve geri çevrilemez ontolojik zuhur ve delilin tam sübutu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zamanla olgunlaşan hadise veya varlığı, hedeflenen mahalli veya durak noktasını, ok sembolü hedefe kaçınılmaz varışı, ise varış anında hadisenin tam bir kesinlikle gerçekleştiğini ve vuku bulduğunu temsil eder.