جيأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ي-أ58 sîga, 273 mücavir kök, 262 ayet, 62 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سريقولجَاءَهُمْجَاءُواسحرجيأبينرسلجَاءَكُمْحققكذبجَاءَجَاءَنَاقبل

KökSîga 58Ayet 262Sure 62Mücavir 273

▶ Ağı aç (3B)

جيأ

ج - ي - أ

KÖK
  • 278 geçiş
  • 262 ayet
  • 58 sîga
  • 12 sözlük

Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir. Sonra cihetsiz olarak gelmek anlamına gelmiştir. Suyun toplandığı çukur demektir. Gelmek anlamındadır. “Etve” kanaldan gelen sudur. Bir yönden gelmesi kastedilirse “eta” kullanılır, yönü belirsizse “cae” ile anlatılır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جيء

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir. Sonra cihetsiz olarak gelmek anlamına gelmiştir. Suyun toplandığı çukur demektir. Gelmek anlamındadır. “Etve” kanaldan gelen sudur. Bir yönden gelmesi kastedilirse “eta” kullanılır, yönü belirsizse “cae” ile anlatılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.908 harf
لَّفيف من الجيم ج و و، ج و ي، ج أ و، ج أ ج أ، ج ي أ، و ج ي، و ي ج، و ج ج، أ ج ج، ج أ ج مستعملات جو: الجوُّ الهواءُ، وكانت اليمامةُ تسمَّى جواً. قال: أخلق الدَّهرُ بجوٍّ طَلَلا والجوُّ: كل ما اطمأن من الأرض. والجُوةُ في السِّقاء. يُقال: جويت السِّقاء، أي: رقعته. والجِواء: موضع. والجواء: فرجةٌ بين محلة القوم وسط البيوت، تقول: نزلنا في جِواء بني فلان. والجِواءُ: خياطةُ حياةِ النّاقة. جوى:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR470 harf
المجيء: الإتيان. يقال جاء يجيء جَيْئة، وهو من بِناء المرَّة الواحدة إلاّ أنه وضع موضع المصدر مثل الرجفة والرحمة، والاسم الجِيئة على فِعْلَةٍ بكسر الجيم. وتقول: جئت مجيئاً حسناً، وهو شاذ. وأجأْتُه، أي جئت به، وجايأني على فاعلني فجئته أجيئه، أي غالبني بكثرة المجيء فغلبته. وتقول: الحمد لله الذي جاء بك، أي الحمد لله إذ جئت، ولا تقل: الحمد لله الذي جئت. وأجأْته إلى كذا بمعنى ألجأته واضطررته إليه. قال
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.697 harf
باب اللفيف من حرف الجيم جو ، جوى ، جأى ، أجا ، جئو ، جيأ ، جا ، أج ، وجأ ، وج ، جأجأ ، أوجى ، جيا ، يأجج ، جأج ، يأجوج ، ويج . جو : قال الليث : الجَوُّ الهواء ، وكانت اليمامَةُ تُسَمَّى جَوّاً ، وأنشد . أخْلَقَ الدّهْرُ بِجَوّ طَلَلاَ قلت : الجَوُّ ما اتّسع من الأرض واطمأَنَّ وبرز ، وفي بلاد العرب أَجوِيَةٌ كثيرة يُعرف كل جو منها بما نُسِبَ إليه ؛ فمنها جوُّ غِطْرِيف وهو فيما بين السِّتار وبين
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من حرف الجيم جو ، جوى ، جأى ، أجا ، جئو ، جيأ ، جا ، أج ، وجأ ، وج ، جأجأ ، أوجى ، جيا ، يأجج ، جأج ، يأجوج ، ويج . جو : قال الليث : الجَوُّ الهواء ، وكانت اليمامَةُ تُسَمَّى جَوّاً ، وأنشد . أخْلَقَ الدّهْرُ بِجَوّ طَلَلاَ قلت : الجَوُّ ما اتّسع من الأرض واطمأَنَّ وبرز ، وفي بلاد العرب أَجوِيَةٌ كثيرة يُعرف كل جو منها بما نُسِبَ إليه ؛ فمنها جوُّ غِطْرِيف وهو فيما بين السِّتار وبين الجماجم ، ومنها جوّ الخُزَامى ، ومنها جوّ الإحساء ، ومنها جوّ اليمامة ، وقال طرفة : خَلاَ لَكِ الجَوُّ فبيضي واصْفِرِي ويقال : هذا جوٌّ مُكْلِىءٌ ، أي كَثير الْكَلأ ، وهذا جوٌّ مُمْرِعٌ . وجوُّ السماء : الهواءُ بين السماء والأرض . قال الله : ( إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِى جَوِّ السَّمَآءِ ) ( النحل : 79 ) . ودَخَلتُ مع أعرابي دَخْلاً بالخَلصاءِ ، فلما انتهينا إلى الماء قال : هذا جوٌّ من الماء لا يوقف على أقصاه . وقال ابن الأعرابي : الْجَوُّ الآخرَة . وقال الليث : الْجِوَاء مَوضع . قال : والفُرْجَةُ التي بين مَحَلَّةِ القوم وسْط البيوت تُسَمَّى جِوَاءً ، يقال : نَزَلْنا في جِوَاءِ بَني فلان قلت : الجِوَاء جمع الجَوّ ، ومنه قول زهير : عَفَا مِنْ آلِ فاطِمَةَ الجِوَاءُ ويقال : أراد بالجِوَاءِ موضعاً بعينه . وقول الليث : الجِوَاءُ الفُرْجةُ وسْط البيوت لا أعرفه ، ويُجمع الجوُّ جواءً وهو عندي تصحيف وصوابه الحِواء وجمعه أحوية وقد يجمع الجوُّ جِواءً ، ومنه قوله : أيا أُمَّ عَمْرٍ و من يَكن عَقْرُ داره جِواءَ عَدِيَ يأكل الحشرات البيت يُروى للنابغة ولأوس بن حجر . ورُوِي عن سَلمان ، أنه قال : لكل أمرىء جَوّانيّاً وبَرّانيّاً ، فمن أصْلَحَ جوّانيَّهُ أصلَحَ اللَّهُ بَرّانيَّة ، ومَنْ أفْسد جوّانيّه أفسد الله بِرانيَّة . قال شمر ، قال بَعْضهم : عَنَى بِجَوّانِيِّه سِرَّه ، وبِبَرّانيِّة عَلاَنِيَّه . قال : وجوُّ كل شيء بَطْنُه وداخِله ، وهو الجَوّه بالهاء أيضاً ؛ وأنشد قوله : يَجْرِي بِجَوّتِهِ مَوْجُ الْفُرَاتِ كأَن ضَاحِ الخُزَاعِيِّ جازَت رَنْقَه الرِّيحُ قال : جَوّتُه : بَطنُ ذلك الموضع . وقال آخر : لَيست تَرَى حولها شخصاً وَراكبُها نَشْوانُ في جَوّةِ الْباغُوتِ مَخمورُ قال شمر ، قال ابن الأعرابيّ : الْباغُوت مَوْضع ، وجوَّتُه : دَاخِلُه ، وقال قَتَادة في قول الله : ( فِى جَوِّ السَّمَآءِ ) ( النحل : 79 ) في كَبِدِ السماء ، ويقال كُبَيداء السماء . جوى : قال الليث : الجَوَى مقصور ، كلُّ داءٍ يَأْخُذُ في الباطن لا يُستَمرَأَ معه الطعام . يقال : رَجلٌ جَوٍ ، وَامرأةٌ جَوِيَةٌ كما ترى ، وَاستَجْوَينا الطّعامَ واجتَوَينَاه ، وصار الاجتواء أيضاً لما يُكرَهُ ويُبْغَض . وفي الحديث : ( أنَّ وَفْدَ عُرْينَة قَدِمُوا المدينة فاجتَوَوْها ) . قال أبو عُبيد : قال أبو زيد : ( اجَتَويت البلاد إذا كَرِهْتها ، وَإن كانت مُوافِقَةً لك في بَدَنك ، واسْتَوْبَلَتها إذا لم تُوَافِقك في بدنك وإن كنتَ مُحِبّاً لها . قلت : قال أبو زيد في ( نوادره ) : الاجتِوَاء النزاعُ إلى الوَطن ، وكراهَةُ المكان الذي أنت به وإن كنتَ في نِعمة . قال : وإن لم تكُن نازِعاً إلى وَطنك فأَنت مُجتوٍ أيضاً . قال أبو زيد : وقد يكونُ الاجتَوَاءُ أيضاً ألا تَسْتمرىءَ الطعامَ بالأرض ولا الشَّراب ، غير أنك إذا أحبَبْتَ المقامَ بها ولم يُوافِقك طعامُها ولا شَرابُها ، فأَنتَ مُسْتوبِل ، ولستَ بمجتَوٍ . قلت : جعل أبو زيد الاجتَوَاء على وَجْهين . وقال ابن بُزرْج : يقال للذي يجتَوِي الْبَلَد : به اجتِوَاء ، وجوًى مَنْقوص ، وَجِيةٌ . قال : وحَقَّرُوا الجِيَةَ جُيَيَّة . حدَّثنا السعديُّ عن الرماديّ عن يزيد بن هارون عن العوام بن حَوْشَبِ ، عن جَبَلةً بن صُحَيْم ، عن مُؤثر بن عفازة عن عبد الله ، قال : ( لما كانت ليلة أسري برسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لقي إبراهيم وموسى وعيسى ، فتذاكروا الساعة ، ورَدّوا الحديث إلى عيسى فذكر الدَّجال وقتلَهُ إياه ، وخروج يأجُوج ومأجُوج ، وإفسادهم الأرض ، ودعاءه عليهم فيموتون ، وتَجوى الأرضُ من ريحهم ) . ثم ذكر الحديث بطوله : قال أبو عُبيد : قولُه تجتَبىء الأرضُ منهم ، أي تُنِتن ، وهو جَوٍ من أي مُنْتِن ؛ وأنشد : ثمَّ كان المِزاجُ ماءَ سحاب لا جَوٍ آجنٌ ولا مطروقٌ قال : الجَوِي المنْتنُ المتغيّر . وقال : بَسَأْتَ بَنِيهَا ؛ وجَوِيتَ عنها وعندي لو أرَدْتَ لها دواء جويت عنها : أي لم تُوافقك فكرهتها . أبو عبيد : الْجَوى الْهَوى الباطِن . وقال ابن السِّكِّيت : رَجُلٌ جَوِي الجَوْف : وامْرَأَةٌ جَوِيَة ، أيْ دَوِي الْجَوف . أبو عُبيد ، عن أبي زيد : جَوِيَتْ نفْسِي جَوًى ، إذا لم توافِقك البِلاد . قال ، وقال أبو عمرو : الْجِواءُ الواسعُ من الأوْدِية ، وأنشد : يمْعَسُ بالماءِ الْجِوَاءُ مَعْساً جأى : قال الليث : الجُؤْوَةُ بوزن الجُعْوَة : لَوْنُ الأجْأَى ، وهو سوادٌ في غُبْرَةٍ وحُمْرَة . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : يقال : كَتِيبَةٌ جَأْوَاءُ إذا كانت عليتها صَدَأُ الحديد . قال : وإذا خَالَطَ كُمْتَةَ البعيرِ مثلُ صَدَأ الحديد ، فهو الجُؤْوَة ، وبَعيرٌ أَجأَى . قال ، وقال الأُمويّ : الجُوَّةُ غير مهموز : الرُّقعة في السِّقاء . يقال : جَوَّيتُ السِّقَاءَ : رَقَعْتُه . وقال شمِر : هي الجُؤْوَةُ ، تَقديرُ الجُعْوَة . يقال : مِقَاءٌ مُجْئِيٌّ ، وهو أنْ يُقَابِلَ بين الرُّقعتين على الوَهْيِ من ظَاهرٍ وباطن . قال شمر : وكلّ شيءٍ غَطَّيتَه أو كَتَمْته ، فقد جَأَيتَه . قال : وقال أبو زيد : جَأَيت سِرَّه كَتَمته ، وما يَجأَى سِقاءُك شَيْئاً ، أي لا يَحبِس الماء ، وما يَجأَى الرَّاعي غَنَمه ، إذا لم يَحفَظها . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، يقال : فلان أحْمَق ما يَجأَى مَرْغَه ، أي لا يَسْتُر لُعَابَه . قال : وجأَى ، إذا مَنَعَ . وقال شِمر : جَيَّأْتُ الْقِرْبةَ خِطتُها . وأنشد : تخَرّقَ ثَفْرُها أيام خُلَّتْ على عَجَلٍ فَجِيبَ بها أَدِيمُ فَجيَّأَها النساءُ فخان منها كَبَعْثَاةٌ ورَادِعَةٌ رَدُومُ أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ ، والفراء : الْجِئَاوَةُ مثل فِعالة : الشيءُ الذي يوضع عليه القِدْرُ إن كان جِلداً ، أو خَصَفَةً أو غيرها . قال ، وقال الأحمر : هي الْجِئَاءُ ، والجِواءُ أيضاً . وفي حديث عليّ : ( لأنْ أَطَّلِيَ بجِواءِ جِلْدٍ أحَبّ إليّ من أن أطَّلِيَ بزعْفَران ) . قال : وجمْع الجِئَاء أَجِئيَة ، وجمع الجِوَاءَ أَجْوِية . وقال شمر : قال الفراء : جأَوْتُ البُرْمَةَ إذا رَقعتها ، وكذلك النّعل ، وقد جأَى على الشيء إذا عَضَّ عليه . أبو عدنان ، عن أبي عُبيدة : أَجِيءْ هذا ، أي غَطّه . قال لبيد : حَوَاسِرُ لا يُجِئنَ عَلَى الْجِذَام أي لا يَسْتُرْنَ . ويقال : أحيءْ عليك ثَوْبك . ابن السّكّيت : امرأَةٌ مُجَيَّأَةٌ ، إذا أُفضِيَتْ ، فإذا جُومعَتْ أَحْدَثت ، ورجل مُجَيَّأ ، إذا جامعَ سلح . وقال الفرّاء في قول الله : ( فَأَجَآءَهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ ) ( مريم : 23 ) هو من جِئْتُ ، كما تقول : فجاءَ بها المخاض ، فلمَّا أُلقِيَت الباءُ جُعل في الفعل ألف ، كما تقول : آتَيْتُكَ زَيْداً ، تريد أتَيْتُكَ بزيْد . ومن أمثال العرب : شَرٌّ ما أجَاءك في مُخَّةِ عُرْقوب ، ومنهم من يقول : شَرٌّ ما ألجَأَك . والمعنى واحد . وتميم تقول : شَرٌّ ما أشاءَك ، وأنشد غيره : وشَدَدْنَا شَدَّةً صادقَة فأجاءَتْكم إلى سَفْحِ الجبل وقال زهير : وجارٍ سارَ مُعْتمداً إلينا أجاءَتْهُ المخافةُ والرّجاءُ أي ألجأتْه معنى قوله : إلى مُخَّةِ عُرقوب ، أن العرقوبَ لا مُخَّ فيه ، فلا يحتاجُ إليه إلا من لا يقدر على شيء . قال أبو عبيد : ويُضرَبُ هذا لكلِّ مضطر إلى ما لا خير فيه ولا يَسُدُّ مَسَدّاً . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : جَايأَني الرجلُ من قُرْب ، أي قابلني ، ومَرّ بي مُجَايأَةً أي مُقَابَلة . قلت : هو من جِئْتُهُ مَجيئاً ومَجِيئةً ، فأَنَا جاءٍ وجِيءَ به يُجاء به ، فهو مَجِيءٌ به . أجأ : قال الليث : أَجَأٌ وسَلْمَى جَبَلا طيِّء ، وإذا نُسب إلى أجأ قلت : هؤلاء أَجِئيُّون بوزن أجَعِيُّون . وقال ابن الأعرابيّ : أَجَأَ ، إذا قَرَّ . جأي : قال الليث : جِئاوَة اسمُ حَيَ من قيس ، قد دَرَجُوا ولا يُعْرفون . جيأ : والجَيْأة : مُجْتمَعُ ماءٍ في هَبْطةٍ حَوالي الحصون . أبو عُبيد ، عن الكسائيّ ، وأبي عُبَيدة ، والأمويّ : الجَيْأة الموضعُ الذي يجتمع فيه الماء . شمر ، عن أبي زيد : الجَيْأَةُ الحُفْرَةُ العظيمة ، يجتمع فيها ماء المطر ، ويَشْرَعُ الناسُ فيه حُشُوشَهُم . قال الكميت : ضفادعُ جَيْأَةٍ حَسِبَتْ أَضَاةً مُنَضِّبَةً ستَمْنَعُهَا وطيناً وقال الفرّاء : جاء فلانُ جَيْأَةً . قال : وأما الجِيَّةُ بغير همز ، فهو الذي يَسيل إليه المياه . وقال الهُذَليّ : من فوقه شَعَفٌ قُرٌّ وأسْفَلُه جِيءٌّ تَنَطَّقَ بالظَّيَّانِ والعُتُمِ وقال شمر : يقال له جِيَّةٌ وجَيأَةٌ ، وكلٌّ من كلام العرب . وفي ( نوادر الأعراب ) يقال : قِيّةٌ من ماء ، وجِيّةٌ من ماء ، أي ماءٌ ناقعٌ خَبيث ، إمَّا مِلْحٌ ، وإما مَخْلوط بِبَول . وقال الليث : الجائية ما اجتمعَ في الخُراجِ من المِدَّة والقَيْح ، يقال : جاءَتْ جائيَةُ الجِرَاح . وفي حديث : يَأْجوجَ ومأجُوج ( فَتَجْوَى منهم الأرض ) قال أبو عُبيد : أيّ تُنْتِنُ ، وأنشد : ثمّ كانَ المِزَاجُ ماءً سحابٍ لا جَوٍ آجِنٌ ولا مطرُوقُ قال : والجَوِي المُنْتِن ، والأجِنُ دونَه في التَّغيُّر . أجج : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَجَّ في سيره ، يَؤُجُّ أَجّاً ، إذا أسرع وهَرْوَل ، وأنشد : يؤُجُّ كما أجَّ الظَّليمُ المُنَفَّرُ وقال الليث : أجَّت النارُ تَؤُجُّ أَجيجاً ، وأجَّجْتها تأجِيجاً ، وائتجَّ الحَرُّ ائتجاجاً . والأُجَاجُ : شِدَّةُ الحَرّ . قال رؤبة : وحَرَّقَ الحَرُّ أجاجاً شاعلاً قال : والأُجاجُ الماءُ المُرَّ المِلْح ، قال الله تعالى : ( وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وهو الشديدُ الملوحة والمرارةَ ، مثل ماء البحر . ويقال : جاءت أجَّةُ الصَّيف . أبو عُبيد : الائتجاج : شدّة الحَرّ . قال ذو الرمة : بِأجةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطَبُ يأجوج : قال أبو إسحاق في ( يأجوج ، ومأجوج ) : هما قبيلان من خَلق الله ، جاءت القراءةُ فيهما بهمزٍ وبغير همز . قال : وجاء في الحديث : ( أنَّ الخلقْ من الناس عشرة أجزاء ، تِسْعة منها يأجُوج ومأجُوج ) قال : وهما اسمان أعْجَميان واشتقاق مثلهما من كلام العرب يخرج من أَجَّتِ النار ، ومن الماءِ الأُجاج ، وهو الشّديد الملوحة والمرارة ، مثل ماء البحر ، المُحْرِق من مُلوحته ، ويكون التقدير في يأجوج يَفْعُول ، وفي مأجوج مفعول . قال : ويجوز أن يكون يَأْجوج فاعُولاً ، وكذلك مأجوج . قال : وهذا لو كان الاسمان عَرَبِيَّين لكان هذا اشتقاقُهما ، فأما الأعجميَّة فلا تُشْتَقُّ من العربية . عمرو عن أبيه : أَجَّجَ ، إذا حمل على العدوّ ، وجَأَجَ ، إذا وقف جُنْباً . ويج : قال الليث : الوَيْجُ خَشبةُ الفَدَّان بلُغةِ عُمَان . وجأ : في الحديث المرفوع : ( من استطاع منكم الباءَة فَليَتَزَوَّج ، ومنْ لم يستطِعْ فعليه بالصَّوْم فإنه له وِجاء ) . وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد يقال للفحل إذَا رُضَّت أُنثيَاه : قد وُجِيءَ وِجاءً ممدود ، فهو مَوجوءٌ ، وقد وَجَأتُه ، فأراد أنَّه يَقْطَعُ النِّكاح لأنَّ المَوْجوءَ لا يَضْرِب . وقال الليث : الوَجْءُ باليد ، والسِّكين . يقال : أَجَأتُه أَجَؤُهُ وَجْأْ مقصور . وجا : وأما الوَجا فهو شدَّة الحَفَا . يقال : وَجِيَت الدّابةُ تَوْجَى ، وَجاً ، مقصور ، وإنّهُ لَيَتَوَجَّى في مِشْيته ، وهو وَجٍ . وقال ابن السكِّيت : أَنْ يشتكِي البعيرُ باطنَ خفِّه ، والفرسُ باطن حافرِه . قال : وقال أبو عُبيدة : الوَجَا : قبل الحَفا ، والحفا قبل النَّقَب . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَجِئَة البقَرة . ابن نَجدة ، عن أبي زيد : الوَجِيءُ : الخَصِيّ . سَلَمةُ عن الفرّاء : يقال وَجَأْتَه وَوَجَيْتُه وِجاءً . قال : والوِجاءُ في غيرِ هذا وِعاءٌ يُعمَلُ من جران الإبل ، تَجعلُ فيه المرأةُ غِسْلَتَها ، وقُماشَها ، وجمعه أَوجيَة . عمرو عن أبيه : جاءَ فلانٌ مْوجًى ، أي مرْدُوداً عن حاجَته وقد أوْجَيْتُه . وقال الليث : الإيجاءُ أنْ تَزْجرَ الرجلَ عن الأمر ، تقول : أوْجَيتُه فَرَجع . قال : والإيجاءُ إن يَسأَلَ فلا يُعْطِي السائِلَ شَيئاً . وقال رَبيعةُ بنُ مَقروم : أَوْجَيْتُه عَنِّي فأَبْصَر قَصْدَه وكَوَيتُهُ فَوقَ النَّواظِر مِنْ عَلِ وقال : فإنْ تَكُ لا تَصيدُ اليوم شيئاً فآب قميصُها أوجى وخابا أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : أوْجيتُه أعطيتُه . قال شمِر : لا أعْرِفه بهذا المعنى ، وأوْجيتُه : رَدَدتُه . وقال غيره : حَفَر فَأَوْجَى ، إذا انتَهى إلى صَلابَة ولم يُنْبِط . قال : وأوْجى الصَّائِدُ إذَا أخْفَقَ ولم يَصِدْ ، وأوْجأَتِ الكَرِبَّةُ وأوْجتْ ، إذا لم يَكُن فيها مَاء ، وكذلك الصَّائد . وأتينَاه فَوَجيْناه ، أي وَجَدْناه وَجِيئاً لا خَيرَ عنده . ويقال : أوْجَتْ نفسه عن كذا ، أي أضْرَبت وانتزعتْ ، فهي مُوجِيَة ، وأوْجَيْتُ عنكم ظُلْمَ فُلان ، أي دَفَعتُه . وأنشد : كأَنَّ أبي أوْصَى بِكم أن أضُمَّكم إليَّ وأَوجِي عَنْكُمُ كلَّ ظَالِم ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أوْجَى ، إذا صَرَفَ صَدِيقَه بغير قَضاءٍ حاجتِه ، وأوْجَى أيضاً باعَ الأوْجِيَة ، واحدها وِجاء ، وهي العُكُومُ الصِّغار ، واحدها عِكْم . وأنشد : كَفَّاكَ غَيثَانِ عَليهم جُودَانْ تُوجَى الأكُفُّ وهما يَزيدان قال : تُوجِي تَنقطع . ويقال : ماءٌ يُوجِي ، أي يَنقطع . ويقال : رَمى الصَّيَد فَأَوْجَى ، وسَأَلَ حَاجَةً فَأَوْجَى ، أي أخْفَق . ابن السكيت : الوَجِيَئةُ ، التَّمْر ، يُدَقُّ حتى يَخْرُجَ نَواه ، ثم يُبَلُّ بلَبَنٍ أو سَمْن حَتَّى يَتَّدِنَ ، أي يَبْتَلَّ ويَلزمَ بعضُه بعضاً فيؤكل . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَجِيئَةُ التَّمْر ، يُوجَأُ ثمَّ يؤكلُ باللَّبن . وجج : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنّ آخِر وطأةٍ لله بِوَجّ ) . وَجّ ، هو الطائف . وأراد بالوطْأَةِ الغَزَاةَ ها هنا ، وكانت غَزْوَة الطَّائف آخر غزواتِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) واسمُها وَجّ . وقال الليث : الوَجُّ عِيدانٌ يُتَدَاوَى بها . قلت : ما أراهُ عربياً مَحْضاً . وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الْوَجُّ السُّرْعة والوُجُجُ : النعام السريعة العدو . وقال طرفة : ورِثَتْ في قيسَ مَلْقَى نُمْرُقٍ ومَشَتْ بين الحشايا مَشْيَ وَجْ قيل : الوَجُّ السرعة ، وقيل : الوَجُّ : القُطَا . جأجأ : عمرو ، عن أبيه ، قال : الجَأجأُ الهزيمة ، قال : وتجأجأتُ عنه ، أي هِبتُه ، فلان لا يتجأجأُ عن فلان ؛ أي هو جَرِيء عليه . أبو عبيدٍ ، عن الأمويّ : جأجأتُ بالإبل ، إذا دَعَوْتها إلى الشُّرب ، وهَأهأتُ بها للعَلَفِ ، والاسم منه الجِيءُ والهِيءُ . وقال مُعَاذ الهرّاء : وما كان عَلَى الجِيءُ ولا الهِيءِ امْتِداحِيكا وقال : ذكّرها الوِرْدَ بقولِ جِيجا فأقبلتْ أعناقُها الفَرُّوجا يعني فروج الحوض . الليث ، تجأجأتُ أي كَفَفْتُ وانتهيت ، وأنشد : سَأنزِعُ منكَ عِرْسَ أبيك إني رأيتُكَ لا تَجَأجأُ عن حِمَاها جي : اسم مدينة أصْبَهان ، وكان ذو الرمة وَرَدَها ، فقال : نَظَرتُ ورائي نَظرَةَ الشَّوق بعدما بَدَا الجَوُّ من جَيَ لنا والدَّسَاكِرُ قال : جؤجؤ : عظامُ صَدْرِ الطائر ، والجُؤْجُؤْ : صَدْرُ السَّفينة ، والجميع الجآجِيء . وقال أبو زيد يقال : جايأتُ ، إذا وَافَقَتَ مجيئه ، ويقال لو قدْ جاوزْتَ هذا المكانَ لجايأتَ الْغَيْثَ مُجَايأةً وجِيَاءً ، أي وَافَقْتَه . وقال الأصمعِيّ : يَأجِجُ مهموزٌ ، مكانٌ من مَكَّةَ على ثمانية أمْيال ، وكان من مَنَازل عبد الله بن الزبير ، فلما قَتَلَه الحجاج أنزَله الْمُجَذَّمين ، ففيها المجذَّمُون قد رأيْتُهُم وإيَّاها ، أرادَ الشَّماخ بقوله : كأَنِّي كَسَوْتُ الرَّحْلَ أحقَبَ قَارحاً من اللآءَ ما بين الجنابِ فَيَأحِجِ جاج : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الجاجةُ : جمعها جاج ، وهي خَرَزَةٌ لا تُساوِي فَلْساً ، وقال غيره : يقال : ما رَأَيْتُ عليها جاجةٌ ولا عَاجةُ ، وأنشد : فجاءَتْ كخَاصِي العَيْرِ لم تَحْلَ عاجةً ولا جَاجةٌ فيها تَلُوحُ على وَشمِ وقال أبو زَيْد : الجَاجةُ الخَرزَةُ التي لا قيمَةَ لهَا ياجِ وأَياجِج من زجر الإبل . قال الراجز : فَرَّجَ عنه حَلَقَ الرَّتَايجِ تَكَفْكُفُ الرَّسايِمِ الأوَاجِجِ وقيل : ياجٍ ، وأيا جِجِ عاتٍ عن الزَّجْرِ ، وقيل : جاهِجِ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.972 harf
(باب الجيم والياء وما يثلثهما) (جيأ) الجيم والياء والهمزة كلمتان من غير قياس بينهما. يقال جاء يجيء مجيئاً. ويقال جاءاني([1]) فجِئْتُه، أي غالبني بكثْرة المجيء [فغلبته([2])]. والجَيْئَة: مصدر جاء([3]). والجِئَةُ: مجتمع الماء حَوَالي الحِصْنِ وغيره. ويقال هي جيئة بالكسر والتثقيل. (جيب) الجيم والياء والباء أصلٌ يجوز أن يكون من باب الإبدال. فالجَيْبُ جَيب القميص. يقال جِبْتُ القميص قوّرت جَيْبه،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR550 harf
Madde başı: جيءج ي ء جئته وجئت إليه وجاء بخير كثير وما اء بك وجئتنا جيئة مباركة وجاءكـم الغيـث‏.‏ قـال أبـو زيـد‏:‏ وقـد يدعـون الهمـزة فيقولـون‏:‏ جايجـي والناس يجون‏.‏ وأجاءه إلى مكان كذا‏:‏ ألجأه إليه‏.‏ ولو جاوزت هذا المكان جايأت الغيث أي وافقته‏.‏ وجايأ بين ناحيتي جرحه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جاء ربك‏.‏ وأجاءتني إليك الحاجة وجاءت بي الضرورة‏.‏ وأجاءت ثوبها على خديها‏:‏ حدرته عليهما‏.‏ وأجاءت على
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.524 harf
الـمَجِيء: الإِتيان. جاء جَيْئاً ومَجِيئاً. وحكى سيبويه عن بعض العرب هو يَجِيكَ بحذف الهمزة. وجَاء يَجيءُ جَيْئةً، وهو من بناء المرّة الواحدة إِلاّ أَنه وُضِع موضع المصدر مثل الرَّجْفةِ والرحْمة. والاسم الجِيئَةُ على فِعْلةٍ، بكسر الجيم، وتقول: جئْت مَجِيئاً حَسناً، وهو شاذ لأَن المصدر من فعَلَ يَفْعِلُ مَفْعَلٌ بفتح العين، وقد شذت منه حروف فجاءت على مَفْعِلٍ كالـمَجِيء والـمَحِيضِ والـمَكيل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR249 harf
* ج ي أ * * الجَيْءُ * و * المَجِيءُ * الإتيان يقال جاء يجيء مجيئا و * جَيْئةً * كصيحة والاسم * الجِيئَةُ * كشيعة و * أجاءَهُ * بالمد جاء به وأجاءه إلى كذا ألجأه واضطره وتقول الحمد لله الذي * جاء * بك أو الحمد لله إذا جئت ولا تقول الحمد لله الذي جئت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.291 harf
جاء الرجل يجيء جيئا وجيئة بالفتح فيهما، والأخير من بنار المرة وضع موضع أصل المصدر للدلالة على مطلق الحدث ومجيئا وهو شاذ، لأن المصدر من فعل يفعل مفعل بفتح العين، وقد شذت منه حروف فجاءت على مفعل كالمجيء والمعيش والمميل والمقيل والمسير والمعيل والمحيص والمحيض: أتى، قال الراغب في المفردات: المجيء هو الحصول. قال: ويكون في المعاني والأعيان ف إذا جاء نصر الله حقيقة كما هو ظاهر. وجاء كذا: فعله، ومنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.553 harf
جَآءَ 1 جَآءَ جآء , aor. يَجِىْءُ, inf. n. مَجِىْءٌ (S, Msb, K, &c., [the most common form, but] deviating from the general rule [respecting inf. ns. of this class], for the inf. n. of a verb of the form فَعَلَ having its aor. of the form يَفْعِلُ is [accord. to the general rule, if commencing with an augmentative م,] مَفْعَلٌ, though some words, beside مَجِىْءٌ, deviate from this rule by being
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR510 harf
Madde başı: جيءجَآءَ جَآءَ ( y ) I ( n. ac. جَيْأَة [ 1t ] , مَجِيْء [ 18 ] ), a. Came; was present. b. Befell, betided, happened. c. [ Ila ], Went, came to; arrived at. d. [ Bi & Ila ], Brought to. جَاْيَأَ جَاْيَأَ III , a. Faced, fronted, was opposite to. b. Met with, encountered. أَجْيَأَ أَجْيَأَ IV , a. Made to come. b. [ Ila ], Compelled to have recourse to. جَيْءَة جَيْءَة 1t , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok48.620 harf
Madde başı: جيءجيء جَاءَ - يَجِيْءُ ، جِيْءَ - يُجَاءُ - أَجَاءَ - يُجِيْءُ جَاءَ - يَجِيْءُ + كائن أو شيء أو أمر: التقدير دائماً: " جَاءَ - يَجِيْءُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً: يتحرك من مكان يعتبر بعيد إلى مكان آخر يعتبر قريب جداً من الكائن الآخر ﴿وقل جاء الحق وزهق الباطل﴾ ﴿لقد جاءك الحق من ربك﴾ جَاءَ - يَجِيْءُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو
Tamamını oku

Sîgalar(58)

Mücavir kökler273 mücavir (620 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بين

    65 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  2. رسل

    62 ortak ayet · Saçak demektir

  3. قول

    118 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  4. حقق

    40 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  5. سحر

    18 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir

  6. بعد

    34 ortak ayet · Baid uzak demektir

  7. كذب

    28 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  8. سري

    11 ortak ayet · Akan deredir

  9. أتي

    42 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  10. مع

    20 ortak ayet · Beraber

  11. موسى

    17 ortak ayet · Musa

  12. قبل

    27 ortak ayet · Önce

Geçtiği ayetler(262)

  1. … تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ …

    GeldiEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.

  2. … فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ …

    GeldiEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.

  3. وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ

    GeldiO, kulları üzerinde yegane hakimdir. Ve size, koruyucular yollar. Nihayet herhangi birinize ölüm gelince; elçilerimiz bir eksiklik yapmaksızın onun canını alırlar.

  4. … بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا …

    GetirdiAllah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

  5. مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    GetirdiKim, bir iyilikle gelirse; ona, onun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse; o, ancak misliyle cezalandırılır. Ve onlara haksızlık edilmez.

  6. مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    GetirdiKim, bir iyilikle gelirse; ona, onun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse; o, ancak misliyle cezalandırılır. Ve onlara haksızlık edilmez.

  7. وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ

    GeldiHer ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri gelince; ne bir an geri kalır, ne de bir an ileri gidebilirler.

  8. وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ …

    GeldiMusa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.

  9. لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ كَارِهُونَ

    GeldiAndolsun ki, onlar daha önce de fitne aramışlar ve sana karşı bir takım işler çevirmişlerdi. Nihayet Hak geldi ve onlar istemedikleri halde Allah’ın emri zahir oldu.

  10. وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    GeldiHer ümmetin bir rasulü vardır. Onların rasulleri gelince aralarında adaletle hükmedilir. Ve asla zulme uğratılmazlar.

Sîga sayfası: جَاءَتْهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجيأ
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef-i yâî ve mehmûzü'l-lâm
Bağlamsal Yakın Köklerأتو, حضر, قدم
Zıt Kökذهب
Çekirdek Özet 1Suyun veya bir varlığın bir çukurda, havzada yön gözetmeksizin toplanıp belirmesi
Çekirdek Özet 2Bir varlığın, emrin veya olayın mahalli kuşatarak ağırlığı ve kaçınılmazlığıyla vuku bulması
Çekirdek Özet 3Süreçten ziyade varış ve gerçekleşme olgusunu merkeze alan kaçınılmaz ontolojik zuhur
Kritik Hata RiskiKökü basit ve yöne bağlı bir yürüme sayarak أتو kökünün taşıdığı kasıtlı yönelişten ayıramamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جيBoşluk, iç alan, toplanma ve bir boşluğu doldurma; nitekim جيب göğüs yırtmacını ve oyuğu, جيس ise bir alana girip orayı taramayı ifade ederأBaşlangıç, ani zuhur ve kesin kesilme imgesi eklenerek içe toplanan veya gelen şeyin durak noktasına ulaşıp kesin bir varış ve zuhurla neticelenmesi sağlanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir kütlenin veya varlığın hareketlenmesi, toplanarak bir hacim kazanması
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaHareketin aktif bir fail veya dinamik bir etkiyle dışa doğru tecelli etmesi
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete yön veren belirleyici kudret, kesin başlangıç veya hedefe oturma anı
جيأKütlesel birikimin etkin bir kudretle hedefe ulaşmasıDağınık veya belirsiz unsurların toplanıp hedefine bütünüyle erişmesi ve vuku bulması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağmur sularının alçak bir çukurda veya bir kalenin çevresindeki hendekte toplanıp birikmesi (جِئَة / جَيْئَة); suyun belirsiz yönlerden akıp bir merkezde toplanması
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın şiirinde ve kadim bedevi dilinde bir kimsenin aniden veya ağırlığıyla bir mekâna dahil oluşunu ifade etmek üzere مجيء ve جَيْئَة mastarları kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde bir şeyin kaçınılmaz olarak bir yere sevk edilmesi anlamında أجاء / إجاءة kalıbı ve karşılıklı geliş yarışını anlatan جايأني فجئته deyimi yaygın biçimde kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça جيأ kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde daha geniş bir fiil olan "gelmek, varmak" dairesi içinde yer alır; ancak fonetik yapısındaki yâ ve hemze kombinasyonu Klasik Arapçada bu kökü özgün bir morfolojik konuma taşımıştır. İbranicede aynı anlam alanını büyük ölçüde בוא (bô) kökü karşılarken, Aramice ve Süryanicede אתא ('tâ) kökü yaygındır. Güney Arapçası ve Klasik Arapçada ise جيأ kökü, yönü belirli bir yürüyüşten ziyade bir kütlenin, olayın veya şahsın hedefe vasıl olup orada varlık göstermesini niteleyen bir semantik özelleşmeye uğramıştır. İç çukur ve toplanma anlamı taşıyan köklerle fonetik geçişkenliği, kökün Arap çöl coğrafyasında suyun birikme çukuru (ci'e) ile olan fiziksel bağını canlı tuttuğunu göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجيأ - جوو akrabalığıİç hacim, çukur ve su toplanma yeri anlamından soyutlanarak hedefe toptan ulaşma fiiline dönüşmüştürGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortaklığıKuzeybatı Sami dillerindeki köklerin aksine Arapçada kök içi ecvef-mehmûz yapısıyla müstakil bir fiil köküne oturmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda doğrulanmış soydaş kök tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جيأAnlamlıGelmek, toplanmakBir yere vasıl olmak, suyun çukurda birikmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
جأيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn'da müsta'mel kaydedilse de kök fiil olarak müstakil anlamı zayıftır; Kur'an'da geçmez
يجأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça fonotaktik kuralları gereği kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez
يأجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
أجيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
أيجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جيأMerkezVarmak, gelmekSüreçten ziyade hedefe varış anına ve vuku buluşun ağırlığına odaklanırBir olayın veya failin kaçınılmaz olarak hedefe ulaşması
أتوKomşuYönelerek gelmekGelinen yönün, niyetin ve hareket sürecinin hafifliğini ve kolaylığını öne çıkarırBelirli bir cihetten bilinçli ve kolay adımlarla vasıl olmak
حضرKomşuHazır bulunmakBir mekânda fiziken veya manen mevcut olmayı, gaybın zıddını ifade ederHareketi değil, varış sonrasındaki mevcut olma halini bildirir
قدمKomşuÖne geçmek, varmakHarekette öncelik, cesaret ve zamansal olarak önden gelmeyi vurgularBir hedefe öncülük ederek veya cesaretle yönelip varmak
ذهبZıtGitmek, ayrılmakBulunulan yerden uzaklaşmayı ve gözden kaybolmayı bildirirMerkeze toplanmanın ve varışın tam zıddı olarak ayrılış

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجيأGelmek, vasıl olmakHedefe ulaşmayı ve vuku bulmayı bildiren temel fiilKesin
LatinceVenire, pervenireGelmek, varmakVenire genel gelişi karşılarken pervenire kökteki hedefe tam varış nüansını taşırGüçlü
İngilizceTo come, to arriveGelmek, vasıl olmakCome gelişi karşılar ancak kökün taşıdığı ağırlık ve kaçınılmazlık boyutunu eksik bırakırGüçlü
AlmancaKommen, eintreffenGelmek, vuku bulmakEintreffen kelimesi bir olayın veya vaktin gelip çatması nüansını iyi yansıtırGüçlü
FransızcaVenir, survenirGelmek, aniden vuku bulmakSurvenir kökün emrin ve kıyametin ansızın gelmesi bağlamındaki nüansına yaklaşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جاء (Fiil)Hakikatin, delilin veya vahyin gelişiHakkın ve apaçık delillerin zuhuru (İsrâ 17:81; En'âm 6:104)
جاء (Fiil)İlahi emrin, vaktin veya cezanın gelip çatmasıEcelin veya azap emrinin vuku bulması (Nahl 16:61; Hûd 11:76)
جاء (Fiil)Peygamberlerin ve elçilerin gelişiElçilerin mucize ve beyyinelerle gönderilmesi (Bakara 2:87; Âl-i İmrân 3:183)
جاء (Fiil)İnsanın mekânsal olarak gelmesiBir şahsın bir mahalle intikali (Meryem 19:27; Kasas 28:25)
جاء بِـ (Geçişli)Bir şeyi getirmek, ortaya koymakDelil, iftira veya hayır getirme bağlamı (Nûr 24:11; Kasas 28:48)
أجاء (İf'âl)Mecbur bırakmak, sığındırmakZorlayıcı bir amilin insanı bir yere sevk etmesi (Meryem 19:23)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyyeFecr 89:22 ayetindeki ilahi geliş ifadesinin cismaniyetten tenzihi ve teviliCisimsel hareketten münezzeh olarak ilahi emrin ve kudretin tecellisi
FıkıhHükümlerin vürûduBeyyine ve delilin hâkim önüne gelmesi ve hakkın sübut bulmasıŞüpheyi gideren kesin delilin ortaya çıkışı
TefsirNazm ve üslup farklarıجيأ ile أتو fiilleri arasındaki ağırlık, zorluk ve kaçınılmazlık nüanslarıAğır, büyük ve karşı konulamaz olayların vukuunda جيأ tercihi
HadisAhir zaman ve nüzulFitnelerin, kıyamet alametlerinin ve hakikatin vuku bulma rivayetleriÖnlenemez kaderi hadiselerin zamana dahil oluşu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvetVuku ve tecelliİntikalHakikatin kulun talebinden bağımsız olarak ilahi iradeyle tarihe dahil oluşuKesin
İlmiKesin kanıtBürhanın sübutuİspatŞüpheyi ortadan kaldıran kat'i delilin zihne ve vakıaya hakim olmasıGüçlü
SiyasiHüküm ve otoriteEmrin infazıİcraya koymaHükümranlık iradesinin karşı konulamaz bir güçle tebaa üzerinde yürürlüğe girmesiGüçlü
İktisadiDeğer ve mal akışıMeta ve kazancın intikaliDolaşımÜretilen veya mübadele edilen değerin hak sahibine fiilen ulaşmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYakınsama ve limit değeri (Convergence)Bir fonksiyonun veya serinin belirli bir hedefe doğru toplanıp o noktada kesin bir değere oturması haliGüçlü
Beşeri bilimlerTarihsel kırılma ve vukuat (Eventuation)Toplumsal süreçlerin birikerek kaçınılmaz bir devrim, çöküş veya dönüşüm anına evrilip gerçekleşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir yer değiştirme veya yürüme fiiline (to come) indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamجيأ fiilinin ilahi emrin, ecelin, hakikatin ve hesap gününün karşı konulamaz, ağırlıklı ve mutlak zuhurunu bildirmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki ontolojik ve eskatolojik geliş sahnelerini basit bir mekân değişikliği zannedip ayetlerdeki tecelli ve kudret vurgusunu yitirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da 278 defa geçen kök, ilahi iradenin, vahyin, peygamberlerin ve ahiretin tarihe müdahale ediş biçimini en yalın ve sarsıcı biçimde kodlayan anahtar bir eylemdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyamet sahnelerini tasvir eden ayetlerde, kavimlerin helak ve ecel vakitlerinde, hak ile batılın çatışmasını bildiren beyanlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin gelişini tesadüfi veya geri çevrilebilir bir karşılaşma zanneden algıyı yıkar; gelen emrin ve hakkın kaçınılmaz bir kuşatıcılık taşıdığını gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun veya nesnelerin bir havzada, çukurda toplanıp birikerek varlık göstermesi.
  • Soyut anlamBir hakikatin, emrin veya hadisenin kaçınılmaz bir ağırlıkla durak noktasına ulaşıp vuku bulması.
  • Sistematik karşılıkGeciktirilemez ve geri çevrilemez ontolojik zuhur ve delilin tam sübutu.
  • LaTeX modeliE(t)→Ω  ⟹  Δ(Ω)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde E(t) zamanla olgunlaşan hadise veya varlığı, Ω hedeflenen mahalli veya durak noktasını, ok sembolü hedefe kaçınılmaz varışı, Δ(Ω)=1 ise varış anında hadisenin tam bir kesinlikle gerçekleştiğini ve vuku bulduğunu temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج