سحب
س - ح - ب
KÖK- 11 geçiş
- 11 ayet
- 6 sîga
- 12 sözlük
Fışkıran sudur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fışkıran sudur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.441 harfباب الحاء السين والباء معهما
ح س ب، ح ب س، س ح ب، س ب ح، مستعملات
حسب:
الحَسَبُ: الشَرَف الثابت في الآباء. رجل كريم الحَسَب حسيبٌ، وقَوْمٌ حُسَباءُ، وفي الحديث: "الحَسَبُ المالُ، والكَرَمُ التَقْوَى".
وتقول: الأَجْر على حَسَب ذلك أي على قَدْره، قال خالد بن جعفر للحارث بن ظالم: أما تَشكُرُ لي إذْ جَعَلْتُك سيِّد قَومِكَ? قال: حَسَبُ ذلك أشكُرُكَ.
وأمّا حَسْب مجزوماً فمعناه كما تقول: حَسْبُك هذا،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR193 harfالسحابَةٌ، الغَيْمُ، والجمع سحابٌ وسُحُبٌ وسَحائبُ. وسَحَبْتُ ذَيْلي أَسْحَبُ: جررته فانْجَرَّ. وتَسَحَّبَ عليه، أي أَدَلَّ. والسَحَبُ: شِدَّةُ الأكلِ والشُرْبِ. ورجل أُسْحوبٌ، أي أكولٌ شَروبٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok21.350 harfح س ب
حسب ، حبس ، سحب ، سبح : مستعملة .
حسب : قال الليث : الحَسَبُ : الشَّرَفُ الثابت في الآباء ، رجل كريم الحَسَب ، وقوم حُسَبَاء ، قال : وفي الحديث : ( الحَسَبُ المَالُ ، والكرَمُ التقوى ) وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنْكَحُ المرأةُ لِمَالِها وحَسَبِها ومِيَسَمِها ودينها فعليك بِذَاتِ الدِّين ، تَرِبَت يداك ) .
قلت : والفقهاء يحتاجون إلى معرفة الحسب ، لأنه مما يُعْتَبَرُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.939 harf(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة.
(باب السين والحاء وما يثلثهما) (سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات. فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر. وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة. واحتجُّوا بقول القائل: فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])كأنَّه أراد المخدوع، الذي خدعَتْه الدُّنيا وغرَّتْه. ويقال المُسَحَّر الذي جُعِلَ لـه سَحْر، ومن كان ذا سَحْر لم يجد بُدَّاً من مَطعَم ومشرب. وأمَّا الوقت فالسَّحَر، والسُّحْرة، وهو قَبْل الصُّبْح([2]). وجمع السَّحَر أسحار. ويقولون: أتيتُك سَحَرَ، إذا كان ليومٍ بعينه. فإن أراد بكرةً وسَحَراً من الأسحار قال: أتيتك سَحَراً. (سحط) السين والحاء والطاء كلمة. يقولون: السَّحط: الذَّبْح الوَحِيّ.([3]) (سحف) السين والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو تنحِيَة الشّيء عن الشيء، وكشفُه. من ذلك سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ، إذا كشطْتَه حتّى لا يبقى منه شيء. وهو في شعر زهير: * وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) * والسَّيْحَفُ: نصالٌ عِراض، في قول الشّنفَرَى: لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) والسَّحيفة([6]): واحدة السحائف، وهي طرائق الشَّحم الملتزقة بالجلد، وناقةٌ سَحْوفٌ من ذلك. وسمِّيت بذلك لأنّها تُسحَفُ أي يمكن كشْطها. والسَّحِيفة: المَطْرة تجرُف ما مَرَّت به. (سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى. فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ السَّعِيرِ} [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض. والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ. (سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه. فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال: كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً. ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب. والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8]) ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير: * مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) * ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر. (سحم) السين والحاء والميم* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سواد. فالأسحم: [ذو] السواد، وسوادُهُ السُّحْمَة. ويقال للَّيل أسحم. قال الشاعر: رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])والأَسحم: السحاب الأسود. قال النابغة: * بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) * والأَسحم: القرن الأسود، في قول زهير: *وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) * (سحن) السين والحاء والنون ثلاثة أصول: أحدها الكسر، والآخَر اللَّون والهيئة، والثالث المخالطة. فالأوَّل قولهم: سَحَنْت الحجر، إذا كَسَرتَه. والمِسْحَنة، هي التي تُكسَر بها الحِجارة، والجمع مَساحن. قال الهذليّ([13]): * كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) * والأصل الثاني: السَّحنة: لِينُ البَشَرة. والسَّحناء: الهيئة. وفرسٌ مُسْحَنَة([15]) أي حسنة المنظر. وناسٌ يقولون: السَّحَناء على فَعَلاء بفتح العين، كما يقولون في ثَأْداء ثَأَداء([16]). وهذا ليس بشيء، ولا له قياس، إنّما هو ثأْدَاء وسَحْناء على فعلاء. وأما الأصل الثالث فقولهم: ساحَنتُك مساحنةً، أي خالطتُكَ وفاوضتُك. (سحو) السين والحاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على قشر شيء عن شيء، أو أخذِ شيءٍ يسير. من ذلك سَحَوت القِرطاسَ أسحوه. وتلك السِّحاءَة.([17]) وفي السماء سِحَاءَة من سحاب. فإذا شددته بالسِّحاءَة قلتَ سَحَيْتُه، ولو قلت سحوتُهُ ما كان به بأس. ويقال سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه: ثلاث لغات. ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثير الأكل كأنَّه يسحو الطّعامَ عن وجه المائدة أكلاً، حتَّى تبدُوَ المائدة. ومَطْرةٌ ساحية: تقشِر وجه الأرض. (سحب) السين والحاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جرِّ شيء مبسوطٍ ومَدِّه. تقول: سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا. وسمِّي السَّحابُ سحاباً تشبيهاً له بذلك، كأنه ينسحب في الهواء انسحاباً. ويستعيرون هذا فيقولون: تسحّب فلانٌ على فلانٍ، إذا اجتَرَأَ عليه، كأنَّه امتدَّ عليه امتداداً. هذا هو القياس الصحيح. وناسٌ يقولون: السَّحْب: شدّة الأكل. وأظنُّهُ تصحيفاً؛ لأنّه لا قياس له، وإِنّما هو السَّحْت. (سحت) السين والحاء والتاء أصلٌ صحيح منقاس. يقال سُحِت الشيء، إذا استُؤصل، وأُسْحِت. يقال سحت الله الكافر بعذابٍ، إذا استأصله. ومال مسحوتٌ ومُسْحَت في قول الفرزدق: وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])
ومن الباب: رجلٌ مسحوت الجوف، إذا كان لا يشبَع، كأنَّ الذي يبلعه يُستأصل من جوفِه، فلا يبقى. المال السُّحْـت: كلُّ حرامٍ يلزمُ آكلَه العارُ؛ وسمِّي سُحتاً لأنّه لا بقاء لـه. ويقال أَسْحَت في تجارته، إذا كَسَبَ السُّحت. وأسْحَت مالَهُ: أفسده. (سحج) السين والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على قشر الشيء. يقال انْسَحج القِشر عن الشيء. وحمار مُسَحَّج، أي مكدَّم، كأنه يكدّم حتى يُسحجَ جلدُه. ويقال بعيرٌ سَحَّاج، إذا كان يَسحَج الأرضَ بخفّه، كأنّه يريد قشر وجهها بخفّه، وإذا فعل ذلك لم يلبث أن يَحْفَى. وناقة مِسْحاجٌ، إذا كانت تفعل ذلك. --------------ـ ([1]) البيت للبيد بن ربيعة كما في ديوانه 81 طبع 1880 والبيان (1: 179 مكتبة الجاحظ)، والحيوان: (5: 229/ 7: 63) واللسان (سحر). ([2]) في المجمل: "والسحر قبيل الصبح". ([3]) الوحي: العاجل السريع. ([4]) في الأصل: "المقالم"، تحريف، صوابه من الديوان 99، واللسان (سحف)، وصدره: * فأقسمت جهداً بالمنازل من منى * ([5]) البيت في اللسان (سحف). وقصيدته في المفضليات: (1: 106). ([6]) في الأصل: "والسحف"، صوابه من المجمل. ([7]) البيت للمتنخل الهذلي، وقد سبق إنشاده في (سول). ([8]) جعله في اللسان من القشر، قال: "سحله مائة سوط سحلا: ضربه فقشر جلده". ([9]) من بيت في معلقته. وهو بتمامه: يميناً لنعم السيدان وجدتما *** على كل حال من سحيل ومبرم. ([10]) للأعشى في ديوانه 150 واللسان (سحم) وسيأتي منسوباً في (عوض). ([11]) ليس في ديوانه. وصدره كما في اللسان (سحم): * عفا آيه صوب الجنوب مع الصبا *. ([12]) في الأصل: "وتذيبها"، صوابه في الديوان 229 واللسان (سحم). وصدره * نجاء مجد ليس فيه وتيرة *. عنها، أي عن نفسها. وفي اللسان: "عنه"، تحريف. ([13]) هو المعطل الهذلي. وقد سبق إنشاد البيت في (جذ). ([14]) صدره: * وفهم بن عمرو يعلكون ضريسهم *. ([15]) ضبطت بفتح الحاء في الأصل والمجمل. وفي اللسان بالكسر ضبط قلم، وقيد في القاموس "كمحسن". ثم قال: "وهي بهاء". ([16]) نسب القول إلى الفراء في اللسان، وقال: "قال أبو عبيد: ولم أسمع أحداً يقولهما بالتحريك غيره". ([17]) السحاءة والسحاية: ما انقشر من الشيء. ([18]) ديوان الفرزدق 556 واللسان (سحت، جلف)، والخزانة (2: 347) وقبله: إليك أمير المؤمنين رمت بنا *** هموم المنى والهوجل المتعسف
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR713 harf- أصل السحب: الجر كسحب الذيل، والإنسان على الوجه، ومنه: السحاب؛ إما لجر الريح له، أو لجره الماء، أو لانجراره في مره، قال تعالى: ﴿يوم يسحبون في النار على وجوههم﴾ [القمر/48]، وقال تعالى: ﴿يسحبون في الحميم﴾ [غافر/71]، وقيل: فلان يتسحب على فلان، كقولك: ينجر، وذلك إذا تجرأ عليه، والسحاب: الغيم فيها ماء أو لم يكن، ولهذا يقال: سحاب جهام (قال في اللسان: والجهام: السحاب الذي لا ماء فيه، وقيل: الذي قد هراق
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR466 harfس ح ب
سحب ذيله فانسحب وأسحبه الذيل.
ومطرتهم السحابة والسحاب والسحائب والسحب.
ومن المجاز: سحبت فيها الرياح أذيالها وانسحبت فيها ذلاذل الريح واسحب ذيلك على ما كان مني وتقـول: مـا استبقـى الرجـل ودّ صاحبـه بمثـل سحـب الذيـل علـى معايبـه.
ورجـل سحوب: أكول شروب وسحبت وتسحبت من الطعام والشراب: تكثرت لأن من شأن المنهوم أن يجتـر المطاعـم إلـى نفسه ويستأثر بها على أصحابه.
وأقمت عنده
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.600 harfالسَّحْبُ: جَرُّكَ الشيءَ على وجه الأَرض، كالثوب وغيره. سَحَبَه يَسْحَبُه سَحْباً، فانْسَحَبَ: جَرَّه فانْجَرَّ. والمرأَةُ تَسْحَبُ ذَيْلَها. والريحُ تَسْحَبُ التُّراب. والسَّحابةُ: الغَيْمُ. والسحابةُ: التي يكون عنها المطر، سُمِّيَتْ بذلك لانْسِحابِها في الهواءِ، والجمع سَحائبُ وسَحابٌ وسُحُبٌ؛ وخَلِـيقٌ أَن يكونَ سُحُبٌ جمعَ سَحابٍ الذي هو جمعُ سَحابةٍ، فيكونَ جمعَ جمعٍ. وفي الحديث: كانَ اسمُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR83 harf* س ح ب * * السَّحَابَةُ * الغيم وجمعها * سحابٌ * و * سُحُبٌ * بضمتين و * سَحَائِبُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.158 harfسحبه كمنعه يسحبه سحبا: جره على وجه الأرض فانسحب: انجر. والسحب: جرك الشيء على وجه الأرض كالثوب وغيره. والمرأة تسحب ذيلها، والريح تسحب التراب. ومن المجاز: سحبت الريح أذيالها، وانسحبت فيها ذلاذل الريح، واسحب ذيلك على ما كان مني. وتقول: ما استبقى رجل ود صاحبه، بمثل ما سحب الذيل على معايبه. من المجاز أيضا: السحب بمعنى شدة الأكل والشرب. يقال: سحب يسحب إذا أكل وشرب أكلا وشربا شديدا، فهو أسحوب بالضم أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.186 harfسَحَبَهُ
1 سَحَبَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَحَبَ , (Msb, K,) inf. n. سَحْبٌ, (Msb, TA,) He dragged it, or drew it along, (S, A, Msb, K,) namely, his ذَيْل [or skirt], (S,) or a thing, such as a garment &c., (TA,) upon the ground. (Msb, K, TA.) One says of a woman, تَسْحَبُ ذَيْلَهَا [She drags, or draws along, her skirt upon the ground]. (TA.) And سَحَبَتِ الرِيحُ التُّرَابَ [The wind drew
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR438 harfسَحَبَ
سَحَبَ A ( n. ac. سَحْب 1 ),
a. Dragged, drew along; trailed.
b. Drew out.
تَسَحَّبَ
تَسَحَّبَ V
a. [ 'Ala ], Treated familiarly.
اِنْسَحَبَ
اِنْسَحَبَ VII ,
a. Was dragged, drawn; trailed; draggled ( dress ).
سُحْبَة
سُحْبَة 3t ,
a. Film, dimness of sight.
b. Residue of water ( in a tank & c. ).
سَحَاْبَة
سَحَاْبَة 22t , ( pl. سُحُب 10 , سَحَاْب 22 , سَحَاْئِبُ 46 ),
a.
Mücavir kökler82 mücavir (108 toplam)
- ودق
2 ortak ayet · Sicim gibi yağmurdur
- روح
4 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- رأي
6 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- ركم
2 ortak ayet · “Rükbe” diz demektir
- ثور
2 ortak ayet · Öküz demektir
- كسف
2 ortak ayet · “Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir
- خرج
4 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- برق
2 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- خلل
2 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- سوق
2 ortak ayet · Sevk bacak demektir
- بلد
2 ortak ayet · Beled mezarlık demektir
- تقن
1 ortak ayet · Tign havuzda durgun su kalıntısı demektir
Geçtiği ayetler(11)
… الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا …
BulutlarO’dur ki rahmetinin önünde rüzgarı müjdeci olarak gönderir. Nihayet bunlar, ağır yüklü bulutları yüklendiğinde; Biz, onu ölü bir memlekete gönderir, su indirir ve onunla her tür mahsulleri yetiştiririz. İşte ölüleri de böylece çıkarırız. Ta ki iyice düşünüp ibret alasınız.
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ …
BulutlarGörmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.
اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى …
BulutlarAllah, O’dur ki; rüzgarları gönderip bulutları yürütür ve onları dilediği gibi gökte yayar ve kısım kısım yığar. Nihayet sen de aralarından yağmurun çıktığını görürsün. Allah’ın kullarından dilediğine verdiği yağmurla onlar hemen seviniverirler.
وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا كَذَلِكَ النُّشُورُ
BulutlarAllah, O’dur ki; bulutları yürüten rüzgarlar göndermiştir. Biz, onu ölü bir memlekete sürüp onunla yeri ölümünden sonra diriltiriz. İşte diriliş de böyledir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سحب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جرر, مدد, سوق, غيم |
| Zıt Kök | دفع |
| Çekirdek Özet 1 | Yayılmış bir nesneyi zemin üzerinde çekmek, uzatarak sürüklemek |
| Çekirdek Özet 2 | Atmosferde rüzgârla sürüklenip yayılan bulutlar ve azap ehlini yüzüstü ateşe sürükleme |
| Çekirdek Özet 3 | Pasif veya zayıf bir kütlenin harici bir irade ve kuvvet tarafından sürüklenerek hareket ettirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt «bulut» isminden ibaret sanılması veya sürükleme ile itme eylemlerinin birbirine karıştırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سح | Sürtünerek sıyırma, kazıma, dökme ve yüzeyden silip süpürme hareketi; nitekim سحت kökünde kökten kazıyıp yok etme, سحق kökünde ezerek ufalama, سحل kökünde yüzeyi rendeleyip soyma ve سحر kökünde bir şeyin zahirini çevirip sıyırma anlamları ortaktır. | ب | Temas hâlindeki nesneyi koparmadan, bir zemin üzerinde uzatarak ve peşi sıra çekerek sürükleme sürekliliği kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir zemine takılma, yüzeye temas etme ve sürtünme direncini temsil eder. |
| ح | Çit, duvar | Çevrilme, bir sınır boyunca uzanma ve yüzey hattını koruma işlevini gösterir. |
| ب | Ev, çadır | İçine alma, bir mahalde bulunma ve kütlenin zeminle iç içe temasını ifade eder. |
| سحب | Zeminle temas halindeki bir kütlenin yüzey boyunca sürtünerek çekilmesi | Harflerin birleşimi, bir nesnenin zemin veya ortam yüzeyinden ayrılmaksızın, direnç ve temas altında sürüklenerek boylu boyunca çekilmesi hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir elbisenin eteğini veya yayvan bir nesneyi yer üzerinde sürtündürerek çekmek; rüzgârın yerdeki tozu boylu boyunca sürüklemesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde elbise eteğini kibirle veya uzunluğundan ötürü yerde sürükleme eylemi için سحب الذيل ifadesi şahit gösterilir. |
| Erken Arapça kullanım | Lisânü'l-Arab'da geçen erken kullanım örneğinde günün baştan sona uzayıp gitmesi bulutun gökte yayılmasına benzetilerek سحابة يومي biçiminde ifade edilmiştir: عشية سال المربدان كلاهما / سحابة يوم بالسيوف الصوارم |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سحب kökü, zemin üzerinde temas ederek çekme, sürükleme ve uzatma çekirdek semantiğine dayanır. Doğu ve Batı Sami dillerinde bu fonetik diziliş doğrudan bulut anlamından ziyade süpürme, sıyırma veya sürükleme eylemleriyle akrabalık gösterir. Süryanice ve İbranice katmanlarında سح ikili tabanıyla irtibatlı olarak yüzeyi kazıma, süpürme veya dökme fiilleri (İbranice sāḥāh / sāḥaf «süpürüp götürmek») mevcuttur. Arapçada kök, hem eteğin yerde sürüklenmesi gibi doğrudan fiziksel bir sürtünme hareketini korumuş hem de gökyüzünde rüzgârın önünde yayılarak çekilen ve su yükünü peşi sıra taşıyan buhar kütlesine isim (es-sehāb) olarak verilerek özelleşmiştir. Excel notundaki «fışkıran su» nitelemesi, kökün bizzat suyun kendi hareketinden ziyade, bulutun rüzgârla taşınıp suyu sevk etmesi ve nihayetinde yağmur olarak dökmesiyle irtibatlı ikincil bir çağrışım olarak değerlendirilebilir; zira klasik filoloji kökün aslını sürükleme ve çekme hareketi olarak tespit eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جَرُّ الشَّيْءِ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ | Eteğin, tozun veya bir nesnenin zemin üzerinde temasını kesmeden çekilmesi; gökte rüzgâr tarafından çekilen kütleye de bu sebeple سحاب denilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice סחף (saḥaf: sürükleyip süpürmek), Süryanice ܣܚܐ (sḥā: sıyırmak, süpürmek) | Yüzey boyunca hareket ettirerek sıyırma ve süpürme yönünde ortak Sami kök izleri taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan ses ve anlam denkliği taşıyan güvenilir veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سحب | Anlamlı | Sürüklemek, çekmek | Yüzey boyunca temas halinde çekip uzatmak; bulut. | Hedef köktür. |
| سبح | Anlamlı | Akıp gitmek, yüzmek | Suda veya havada sürtünmeden, batmadan hızla süzülüp yol almak. | Sürtünerek çekilmenin zıddına akıcı serbest hareketi ifade eder; harf yer değiştirmesi (kalb) ile hareket türü değişmiştir. |
| حسب | Anlamlı | Saymak, hesap etmek, zannetmek | Nesneleri ardı ardına ekleyerek miktarını ve değerini tespit etmek. | Parçaları birbirine ekleme yönüyle çekme-uzatma eylemine zihni bir paralellik taşır. |
| حبس | Anlamlı | Alıkoymak, hapsetmek | Bir nesnenin hareketini durdurup sınır içine hapsetmek. | Hareketi çekip uzatmanın tersine tamamen durdurma anlamı taşır. |
| بسح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). |
| بحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel). |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سحب | Merkez | Sürüklemek, bulut | Bir kütleyi zemin veya ortam boyunca temas halinde çekip uzatmak. | Temas, yayılma ve çekilme sürekliliği içerir. |
| جرر | Komşu | Çekmek | Bir şeyi arkasından kuvvetle çekmek; yerde sürüklemek gerekmez. | Yalnızca çekme kuvvetini vurgular; سحب gibi yayvanlık ve zemin sürtünmesi şart değildir. |
| مدد | Komşu | Uzatmak | Bir nesneyi iki yöne veya ileriye doğru açıp genişletmek. | Boyutsal uzamayı öne çıkarır; yerde sürüklenme eylemini zorunlu kılmaz. |
| سوق | Komşu | Sevketmek, sürmek | Bir kütleyi veya topluluğu arkasından iterek yönlendirmek. | Arkadan iterek yürütmedir; سحب ise önden veya ortamca çekilip sürüklenmedir. |
| غيم | Komşu | Bulut, pus | Gökyüzünü kaplayan nemli ve koyu örtü. | Bulutun fiziksel yoğunluğuna ve örtücülüğüne odaklanır; سحب hareketine ve yayılışına bakar. |
| دفع | Zıt | İtmek, defetmek | Bir nesneyi kendinden uzağa doğru kuvvet uygulayarak fırlatmak. | Çekip sürüklemenin tam zıddı olarak ileriye doğru zorla itmeyi ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سحب | جَرّ، سَحَاب | Yüzeyde sürüklemek ve atmosferde rüzgârla çekilen buhar kütlesi. | Kesin |
| Latince | trahere, nubes | Çekmek, sürüklemek; bulut | Trahere fiili doğrudan yerde veya hat boyunca çekmeyi karşılar; nubes ise sadece bulut nesnesini adlandırır. | Güçlü |
| İngilizce | drag, trail, cloud | Sürüklemek, arkasından çekmek; bulut | Drag ve trail zemin temasıyla çekilme dinamiğini tam verir; cloud ise atmosferik neticeyi karşılar. | Kesin |
| Almanca | schleifen, ziehen, Wolke | Yerde sürüklemek, çekmek; bulut | Schleifen sürtünerek sürüklenmeyi, ziehen çekmeyi, Wolke ise göksel buhar kütlesini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | traîner, nuage | Sürüklemek, peşinden çekmek; bulut | Traîner yerle temas halinde peşi sıra çekilme nüansını yansıtır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَحَاب / السَّحَاب | Yağmur taşıyan, rüzgârla sevk edilen atmosferik bulut kütlesi | Kozmolojik deliller ve ilahi rahmetin dağıtılması bağlamı (A'râf 7:57, Rûm 30:48, Fâtır 35:9, Ra'd 13:12). |
| سَحَاب | Katı ve ağır görünmesine rağmen hareket eden kütle | Kıyamet sahneleri ve dağların bulut gibi yürütülmesi bağlamı (Neml 27:88). |
| سَحَاب | Işığı ve hakikati engelleyen koyu karanlık katmanı | İnkârcıların amellerinin ve zihniyet dünyasının karanlığı bağlamı (Nûr 24:40). |
| سَحَاب | Parça parça düşen bir azap veya gök kütlesi | Müşriklerin mucize ve ceza talepleri bağlamı (Tûr 52:44). |
| يُسْحَبُونَ | Yüzüstü ateşe ve kaynar suya zorla sürüklenme | Ahirette inkârcıların aşağılanma ve azaba maruz kalma sahneleri (Mü'min 40:71, Kamer 54:48). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret cezası ve ilahi kudret | Azap ehlinin iradeleri tamamen ellerinden alınarak ateşe sürüklenmesi (istislâm ve cebir) ile bulutların yaratılışındaki nizam. | Failin mutlak acziyet ve edilgenliğe düşürülmesi; tabiat kanunlarının ilahi iradeye mutlak boyun eğişi. |
| Fıkıh | Elbisenin yerde sürüklenmesi (isbâl) | Elbisenin eteklerini kibirle yerde sürüklemenin (سحب الثوب خيلاء) haram veya mekruh oluşu. | Kibir ve büyüklenmenin fiziksel bir sürükleme fiili üzerinden somutlaşması. |
| Tefsir | Kevnî ayetler ve dağların hareketi | Neml 27:88 ayetinde dağların bulutların yürüyüşü gibi geçip gitmesi ve rüzgâr-bulut ilişkisi. | Ağır ve sabit görünen cisimlerin harici bir sevk ile akıp gitmesi. |
| Hadis | Sünnet ve kıyamet tasvirleri | Hz. Peygamber'in sarığına «es-Sehâb» adını vermesi ve insanların yüzüstü mahşere veya ateşe sürükleneceği rivayetleri. | Baş üzerine sarılan örtünün uzantısı ile cezanın fiziksel aşağılayıcılığı. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Rahmet ve azap tezahürü | İrade dışı boyun eğiş | İlahî iradenin mutlak hâkimiyetini gösterme | Bulutların gökte emre amade sürüklenmesi rahmetin, günahkârların ateşe sürüklenmesi ise ilahi adaletin kaçınılmaz icrasıdır. | Kesin |
| İlmi | Meteorolojik ve fiziksel süreçler | Kütle transferi ve sürtünme | Enerji ve maddenin taşınımı | Atmosferik su buharının rüzgâr kuvvetiyle taşınması, zemin direnci ve sürtünme dinamiklerinin işletilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve iktidar ilişkisi | Zorlayıcı sevk ve tahakküm | İradesizleştirme ve tebaa yönetimi | Merkezi otoritenin kitleleri peşinden sürüklemesi veya meşruiyetini yitiren güçlerin tebaayı felakete sürüklemesi mekanizması. | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak aktarımı ve lojistik | Sermaye ve emtianın akışı | Rezervlerin ihtiyaç bölgelerine nakli | Üretim fazlası suyun bulutlar aracılığıyla kurak topraklara sürüklenmesi gibi, sermayenin atıl bölgelere sevk edilmesi modeli. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde sürükleme kuvveti (drag force) ve adveksiyon | Bir akışkan ortamında hareket eden cismin karşılaştığı direnç veya bir kütlenin akışkan tarafından pasif olarak yatay taşınması hareketi ile tam yapısal örtüşme gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kitle sürüklenmesi ve kolektif edilgenlik | Bireylerin kendi özgür iradelerini kaybederek hâkim bir akım, ideoloji veya panik dalgası tarafından direnç gösteremeden sürüklenmesi olgusu. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece gökyüzündeki durağan «bulut» isminden ibaret görmek ve fiil formundaki zorlayıcı sürükleme anlamını koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem gök cisimlerinin harici bir sevk edici ile yeryüzüne su taşırken sergilediği edilgen hareketi hem de cehennemliklerin iradelerinin kırılarak yüzüstü sürüklenmesini kapsayan geniş bir «zorunlu taşınma ve sürtünme» ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dağların bulutlar gibi geçmesi (Neml 27:88) ve cehennem azabının niteliği (Mü'min 40:71) tefekkür edilirken, nesnenin kendi başına değil, harici ve mutlak bir kuvvetin sevk ve sürüklemesiyle hareket ettiği hakikatinin gözden kaçırılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, kainattaki devasa kütlelerin (bulutlar, dağlar) ve insanın ahiretteki akıbetinin kendi iç dinamikleriyle değil, ilahi bir kuvvet ve sevk mekanizmasıyla «sürüklenişini» kavratarak tevhid ve acziyet bilincini inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kevnî nizam ve yağmurun oluşumu ile suyun dağıtımını anlatan ayetlerde (A'râf 7:57, Nûr 24:43) ve eskatolojik ceza sahnelerinde (Kamer 54:48, Mü'min 40:71). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bulutların kendi kendine hareket ettiği veya tabiatın otonom işlediği yanılgısını yıkar; dağların ve bulutların arkasındaki ilahi sevk ve idareyi aşikâr kılar; azabın sadece durağan bir mekân değil, aşağılayıcı ve iradesiz bir sürüklenme olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi veya eteği zemin üzerinde boylu boyunca sürtündürerek çekmek; rüzgârın tozu ve bulut kütlesini gökyüzünde peşinden sürüklemesi.
- Soyut anlamBir öznenin veya kütlenin kendi iç hareket kabiliyetini yitirerek harici bir kudret ve sevk edici alanın tesiriyle pasif ve dirençli biçimde çekilmesi.
- Sistematik karşılıkİlahî nizamda kütle ve iradelerin mutlak bir tahrik ediciye (rüzgâr veya ceza melekesi) bağımlı olarak edilgen bir yörüngede akıtılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sürüklenen kütleyi (bulut veya azap ehlini), hareket doğrultusunu, harici sevk ve çekme kuvvetini (rüzgâr veya ilahi ceza kuvveti), ise ortamın veya zeminin gösterdiği sürtünme ve direnç kuvvetini temsil eder; hareket ancak harici çekme kuvvetinin sürtünmeyi aşmasıyla sürüklenme şeklinde gerçekleşir.