سحر
س - ح - ر
KÖK- 63 geçiş
- 59 ayet
- 31 sîga
- 13 sözlük
Kesilmiş koyunun akciğeri demektir. Bununla büyü yapmış olmalarından dolayı sihir denmiştir. Sabahın alaca karanlığı ciğere benzediğinden dolayı “seher” denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kesilmiş koyunun akciğeri demektir. Bununla büyü yapmış olmalarından dolayı sihir denmiştir. Sabahın alaca karanlığı ciğere benzediğinden dolayı “seher” denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.581 harfباب الحاء والسين والراء معهما
ح س ز، س ح ر، س ر ح، ر س ح مستعملات
حسر:
الحَسْر: كَشْطُكَ الشَيْءَ عن الشيءِ. يقال: حَسَرَ عن ذراعَيْه، وحَسَرَ البيضةَ عن رأسه، وحَسَرَت الريحُ السَحابَ حَسْراً. وانحسَرَ الشيءُ إذا طاوَعَ.
ويجيء في الشعر حَسَرَ لازماً مثل انحَسَرَ.
والحَسْر والحُسُور: الإِعياء، تقول: حَسَرَتِ الدابّة وحَسَرَها بُعْدُ السير فهي حسير ومحسورة وهُنَّ حَسْرَى، قال الأعشى:
فالخَيْلُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.080 harfالسُحْرُ: الرِئَةُ، والجمع أَسْحَارٌ، وكذلك السَحْرُ والسَحَرُ، والجمع سُحور. ويقال للجَبان: قد انتفخ سَحْرُهُ. ومنه قولهم للأرنب: المقطَّعة الأسْحار، والمُقَطَّعَةُ السُحور، والمُقَطَّعَةُ النِياطِ، وهو على التفاؤُل، أي سَحْرُهُ يُقَطَّعُ على هذا الاسم. وفي المتأخِّرين من يقول: المُقَطِّعةُ بكسر الطاء، أي من سِرْعَتِها وشِدَّةِ عَدْوِهان كأنَّها تقطِّع سِحْرَها ونياطها. والسَحَرُ: قُبَيْلَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR21.335 harfح س ر
حسر ، حرس ، سحر ، سرح ، رسح : مستعملة .
حسر : قال الليث : الْحَسْرُ : كَشْطُكَ الشَّيءَ عن الشيءِ . يقال : حَسَرَ عن ذِراعيه ، وحَسَرَ البَيْضَة عن رأسه ، وحَسَرَت الرِّيحُ السّحابَ حَسْراً . وانْحَسَرَ الشيءُ إذا طاوَع . وقد يجيء في الشِّعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر .
وقال الليث : حَسَرَ البَحرُ عن الساحل إذا نَضِبَ عنه حتى بدا ما تحت الماء من الأرض ، ولا يُقالُ : انحسَرَ البَحْرُ .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.939 harf(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.359 harf- السحر (السحر والسحر والسحر: ما التزق بالحلقوم والمريء من أعلى البطن. اللسان (سحر) ) : طرف الحلقوم، والرئة، وقيل: انتفخ سحره، وبعير سحير: عظيم السحر، والسحارة: ما ينزع من السحر عند الذبح فيرمى به، وجعل بناؤه بناء النفاية والسقاطة. وقيل: منه اشتق السحر، وهو: إصابة السحر. والسحر يقال على معان:
الأول: الخداع وتخييلات لا حقيقة لها، نحو ما يفعله المشعبذ بصرف الأبصار عما يفعله لخفة يد، وما يفعله
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.059 harfس ح ر
كل ذي ذحر أو سحر يتنفس وهو الرئة.
ومن المجاز: سحره وهو مسحور وإنه لمسحر: سحر مرة بعد أخرى حتى تخبّل عقله " إنما أنـت مـن المسحريـن " وأصلـه مـن سحره إذا أصاب سحره.
ولقيته سحراً وسحرة وبالسحر وفي أعلى السحرين وهما سحر مـع الصبـح وسحـر قبلـه كمـا يقـال: الفجـران للكـاذب والصـادق وأسحرنا مثـل أصبحنـا واستحـروا: خرجـوا سحـراً.
وتسحـرت: أكلـت السحـور وسحرنـي فلان وإنما
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.584 harfالأَزهري: السِّحْرُ عَمَلٌ تُقُرِّبَ فيه إِلى الشيطان وبمعونة منه، كل ذلك الأَمر كينونة للسحر، ومن السحر الأُخْذَةُ التي تأْخُذُ العينَ حتى يُظَنَّ أَن الأَمْرَ كما يُرَى وليس الأَصل على ما يُرى؛ والسِّحْرُ: الأُخْذَةُ. وكلُّ ما لَطُفَ مَأْخَذُه ودَقَّ، فهو سِحْرٌ، والجمع أَسحارٌ وسُحُورٌ، وسَحَرَه يَسْحَرُه سَحْراً وسِحْراً وسَحَّرَه، ورجلٌ ساحِرٌ من قوم سَحَرَةٍ وسُحَّارٍ، وسَحَّارٌ من قوم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR901 harf* س ح ر * * السُّحْر * بالضم الرئة والجمع * أسحارٌ * كبرد وأبراد وكذا * السَّحْرُ * بالفتح وجمعه * سُحُورٌ * كفلس وفلوس وقد يُحرك لمكان حرف الحلق فيقال * سَحْرٌ * و * سَحَرٌ * كنهْر ونهَر والسَّحَرُ * قبيل الصبح تقول لقيته سحرا إذا أردت به سحر ليلتك لم تصرفه لأنه معدول عن الألف واللام وهو معرفة وقد غلب عليه التعريف من غير إضافة ولا ألف ولام وإن أردت به نكرة صرفته قال الله تعالى { إلا آل لوط
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.614 harfالسحر، بفتح فسكون وقد يحرك، مثال نهر ونهر، لمكان حرف الحلق، ويضم - فهي ثلاث لغات، وزاد الخفاجي في العناية: بكسر فسكون، فهو إذا مثلث، ولم يذكره أحد من الجماهير، فليتثبت -: الرئة. وبه فسر حديث عائشة رضي الله عنها مات رسول الله صلى الله عليه وسلم بين سحري ونحري أي مات صلى الله ليه وسلم وهو مستند إلى صدرها وما يحاذي سحرها منه. وحكى القتيبي فيه أنه بالشين المعجمة والجيم، وسيأتي في موضعه، والمحفوظ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok20.361 harfسَحَرَهُ
1 سَحَرَهُ ذ He, or it, hit, or hurt, his سَحْر [or lungs, &c.], (Mgh, TA,) or his سُحْرَة [i. e. heart]. (TA.) ― -b2- And the same, aor. سَحَرَ , inf. n. سِحْرٌ, (T, TA,) [said to be] the only instance of a pret. and aor. and inf. n. of these measures except the verb فَعَلَ, aor. يَفْعَلُ, inf. n. فِعْلٌ, (MF,) (tropical:) He turned it, (T,) or him, (TA,) عَنْ وَجْهِهِ [from its, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR994 harfسَحَرَ
سَحَرَ A ( n. ac. سِحْر 2 ),
a. Enchanted, fascinated, bewitched; deceived, deluded; beguiled, enticed.
b. Gilded.
سَحِرَ
سَحِرَ A ( n. ac. سَحَر 4 ),
a. Rose at daybreak.
أَسْحَرَ
أَسْحَرَ IV ,
a. Was, went, came at daybreak.
اِسْتَحَرَ
اِسْتَحَرَ VIII ,
a. Crowed at daybreak ( cock ).
سَحْر
سَحْر 1 , ( pl. سُحُوْر 27 , أَسْحَاْر 38 ),
a. Lung.
سِحْر
سِحْر 2 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR36.781 harfسحر
سَحِرَ - يَسْحَرُ - سَحَر - أسْحار
سَحِرَ - يَسْحَرُ + الوقت: يتأخر إلى ما قبل آخر الوقت بقليل، وهو من الليل قبيل الفجر
سَحَر: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " سَحِرَ - يَسْحَرُ ": الإبكار الشديد: وهو اصطلاحاً اسم زمان للجزء الطرفي الأقصى من الليل قبل الفجر مباشرة: الساعة من الليل التي قبل الفجر مباشرة
أسْحَار: جمع " سَحَر"
Sîgalar(31)
- سِحْرٌSihir(فِعْلٌ)×12
- السَّحَرَةُSihirbazlar(الْفَعَلَةُ)×7
- السِّحْرَSihir(الْفِعْلَ)×4
- سَاحِرٌSihirbaz(فَاعِلٌ)×4
- سَاحِرٍSihirbaz(فَاعِلٍ)×3
- لَسَاحِرٌSihirbaz(لَفَاعِلٌ)×3
- مَسْحُورًاBüyülenmiş(مَفْعُولًا)×3
- السَّاحِرُSihirbaz(الْفَاعِلُ)×2
- الْمُسَحَّرِينَBüyülenmişler(الْمُفَعَّلِينَ)×2
- بِسِحْرٍSihir(بِفِعْلٍ)×2
Mücavir kökler53 mücavir (211 toplam)
- قول
44 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- جيأ
18 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- لقي
9 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- موسى
8 ortak ayet · Musa
- رجل
6 ortak ayet · Rical ayak demektir
- فرعون
6 ortak ayet · Firavun
- بين
14 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- صلب
2 ortak ayet · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
- غلب
3 ortak ayet · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
- أتي
11 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- تور
2 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- سري
3 ortak ayet · Akan deredir
Geçtiği ayetler(59)
… بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.
وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirEğer sana kağıt içinde bir kitab indirmiş olsaydık da elleriyle ona dokunsalardı; yine de küfretmiş olanlar derlerdi ki: Bu, apaçık büyüden başkası değildir.
… بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirHanginizin daha güzel ameli olduğunu denemek için; gökleri ve yeri altı günde yaratan O’dur. Zaten Arş’ı su üstünde idi. Andolsun ki; ölümden sonra muhakkak siz yine dirileceksiniz, desen; küfredenler mutlaka: Bu, apaçık bir büyüden başka bir şey değildir, diyeceklerdir.
فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirAyetlerimiz böyle vazıh olarak onlara gelince; bu, apaçık bir büyüdür, dediler.
فَلَمَّا جَاءَهُمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُفْتَرًى وَمَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ
SihirMusa onlara apaçık ayetlerimizle gelince: bu, uydurulmuş bir sihirden başka bir şey değildir. Biz, önceki atalarımızdan böylesini işitmemiştik, dediler.
… الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirOnlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: Bu, ancak sizi atalarınızın ibadet etmekte olduğundan alıkoymak isteyen bir adamdır. Ve dediler ki: Bu da düpedüz bir uydurmadan başka bir şey değildir. Hak kendilerine geldiğinde hakkı inkar etmiş olanlar dediler ki: Bu, sadece apaçık bir büyüdür.
وَقَالُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirVe derler ki: Bu, ancak apaçık bir büyüdür.
وَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ وَإِنَّا بِهِ كَافِرُونَ
SihirHak kendilerine geldiğinde ise: Bu bir büyüdür. Doğrusu biz, onu inkar ediyoruz, dediler.
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ
SihirOnlara, ayetlerimiz açıkça okunduğu zaman; kendilerine geldiğinde hakkı inkar edenler: Bu, apaçık bir büyüdür, dediler.
وَإِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ
SihirOnlar, bir ayet görürlerse yüz çevirirler ve; süregelen bir büyüdür, derler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سحر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | موه, خيل, كيد, خدع |
| Zıt Kök | حقق |
| Çekirdek Özet 1 | Akciğer ve nefes borusu gibi göğsün gizli iç boşluğu; gecenin gündüze döndüğü alaca karanlık anı; bir şeyin tabiatını veya yönünü gizlice çevirip gerçeği örtme |
| Çekirdek Özet 2 | Algıyı yanıltarak batılı hak, hakikati hayal gösterme; göz bağcılığı, yanılsama üretme ve gerçeği örtbas etmeye yönelik telkin mekanizması |
| Çekirdek Özet 3 | Algı yönetimiyle hakikatin üzerini örten ve insan bilincini dış tesirlerle yönlendiren sahte kesinliklerin deşifre edilip ontolojik gerçeklikle yıkılması |
| Kritik Hata Riski | Sihri salt fizik ötesi ve ontolojik maddeyi dönüştüren bağımsız bir kudret sanıp, algısal yanılsama ve psikolojik etkileme boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سح | Bir şeyi yüzeyden çekip sıyırma, akıtma, kazıma ve örtüyü derinden kaldırma (سحب, سحت, سحق, سحل) | ر | Çekirdekteki kazıma ve sıyırma hareketine akışkanlık, tekrar ve uca doğru uzanma boyutu katarak; algının ve vaktin gizlice kayması, iç boşluğun nefesle şişmesi ve gerçeğin suretinin görünmez bir hat üzerinden dönüştürülmesi anlamına özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir zemine tutunma, araya girme, dış tesirle zihni ve bedeni sabitleme veya perdeleme hareketi. |
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıdan tecrit etme, iç ile dış arasına görünmez bir sınır veya gizli bir perde çekme hareketi. |
| ر | İnsan başı, üst | Bilinç, algı merkezi, yönlendirici irade ve bir şeyin doruk noktası üzerindeki etki. |
| سحر | Algıyı tutundurarak bilincin önüne gizli bir perde çekme | Zihinsel algı merkezinin (ر) önüne görünmez bir çit veya perde gerip (ح), araya sahte bir destek veya imge sokarak (س) idraki hakikatten çevirme hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Göğüs kafesinin içinde yer alan, soluk borusu ve yemek borusuna bağlı akciğer veya iç organ dokusu; ayrıca gecenin gündüze karıştığı, ışık ile karanlığın birbirine girdiği seher vakti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde insanın yemek ve içecekle oyalanıp beslenmesini ifade etmek üzere kökü şu şekilde kullanmıştır: ونُسْحَرُ بالطعامِ وبالشَرابِ / Ayrıca Lebîd b. Rebîa, fani insanların dünyadaki acziyetini ve gıdayla beslenen akciğer sahipleri olduğunu anlatırken şöyle der: فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا / عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve diğer dilcilerin naklettiği hadis rivayetinde sözün insan idrakini büyüleyici ve yönlendirici gücü için şöyle denmiştir: إِنَّ مِنَ البَيَانِ لَسِحْرًا / İfadenin ilk dönemdeki kullanımı, bir şeyin hakiki tabiatını gizlice başka bir yöne çeviren etkileyici güç ve aldatıcı görünüş merkezlidir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça سحر kökü, Sami dillerinin batı ve güney kollarında hem fizyolojik/zaman boyutuyla hem de büyü ve gizli sanatlar bağlamında ortak bir semantik ağ sergiler. İbranicede שָׁחַר (shāḥar) kökü şafak sökmek, sabahın ilk alacakaranlığı ve erken aramak manalarını taşırken; Süryanicede ܫܚܪ (šḥar) benzer şekilde karanlığın dağılması veya kararma kök anlamına yaslanır. Akadcada saḫāru(m) kökü dönmek, yönünü çevirmek, aramak ve etrafında dolanmak anlamlarına gelir ki bu da Arapçadaki bir şeyi özünden veya mecrasından başka tarafa çevirme (sarf) anlamıyla kökensel bağ taşır. Arapçada kök, akciğer (nefes/iç boşluk) ve seher (şafak öncesi gizli aydınlanma) somut çekirdeklerinden, şeylerin mahiyetini gizlice perdeleyen veya algıyı hakikatten uzaklaştıran her türlü incelikli hile ve illüzyona doğru genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سحر biçiminde akciğer, seher vakti ve yanılsama bağı | Kökün temelinde gizlilik, nefes alıp verilen iç organ boşluğu ve ışık ile karanlığın belirsizleştiği alacakaranlık durumu yer alır; buradan göz boyama türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שחר (şafak, sabahın alacası), Akadca saḫāru (çevirmek, dönmek) | Zaman ve yön değiştirme düzlemindeki ses ve anlam uyumu ortak Sami mirasından beslendiğini gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyerogliflerindeki heka (büyüsel güç/dönüştürme) ile kavramsal paralellik | Doğrudan fonetik bir soydaşlık kanıtlanamasa da Antik Yakındoğu'da sihir kavramının yön çevirme ve aldatıcı suret üretme işleviyle örtüşür. | Muhtemel |
Kaynak HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سحر | Anlamlı | Gizlemek, çevirmek, aldatmak | Akciğer, seher vakti ve algıyı yanıltan gizli illüzyon. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سرح | Anlamlı | Salıvermek, akıp gitmek | Davarları otlağa salmak, saçı çözmek, eşini serbest bırakmak. | Çözülme ve dışa akış yönüyle hedef kökle açık-gizli zıtlığı taşır; Kur'an'da geçer. |
| حسر | Anlamlı | Açığa çıkarmak, yorulup tükenmek | Örtüyü sıyırmak, yorgunluktan dermansız kalmak, pişmanlık. | Perdeyi kaldırma anlamıyla سحر kökünün zıddıdır; Kur'an'da geçer. |
| حرس | Anlamlı | Korumak, gözetlemek | Bekçilik yapmak, bir yeri tecrit ederek muhafaza altına almak. | Dış tesirlere karşı tecrit yönüyle ortak çizgi taşır; Kur'an'da geçer. |
| رسح | Anlamlı | Zayıf ve etsiz olmak | Kalçanın etsiz ve basık olması, bedensel incelik ve kuruluk. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| رحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سحر | Merkez | Algıyı yanıltma, alacakaranlık, gizli çevirme | Göz boyama ve telkin yoluyla hakikati zihinde başka türlü canlandırma. | Eşyanın hakikatini değiştirmeyip sadece algılanışını tersyüz eden eylem. |
| موه | Komşu | Yaldızlama, gerçeği süsleme | Bir nesnenin dışını parlatıp özünü gizleme (kamuflaj). | سحر algıyı doğrudan odaklarken, موه nesnenin dış kabuğunu yanıltıcı kılar. |
| خيل | Komşu | Hayal ettirme, zihinde canlandırma | Bir şeyi öyle olmadığı halde öyleymiş gibi zihne düşürme. | سحر eyleminin psikolojik ve görsel sonucunu (illüzyonu) ifade eder. |
| كيد | Komşu | Tuzak kurma, gizli plan | Karşı tarafın aleyhine gizli tertip ve düzenek hazırlama. | كيد stratejik zemin hazırlığı iken, سحر algısal bağlama ve büyüleme eylemidir. |
| خدع | Komşu | Aldatma, yanıltma | Görünürde bir şey vaat edip gerçekte tersini saklama. | Genel irade yanıltmasıdır; سحر ise duyusal ve psikolojik büyüleyicilik içerir. |
| حقق | Zıt | Hakikat, sabit ve gerçek olma | Şüpheye yer bırakmayacak biçimde varlığın ve doğrunun sabitlenmesi. | سحر vehim ve hayale dayanırken, حقق sarsılmaz ontolojik gerçektir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سحر | Algıyı saptırma, göz boyama, seher | Bir şeyin özünü değiştirmeden suretini ve algısını gizlice dönüştürme. | Kesin |
| Latince | Praestigium, Fascinatio | Göz boyama, yanılsama, büyüleme | Praestigium tam olarak illüzyon ve göz bağcılığını; fascinatio ise bakışla iradeyi felç etmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Sorcery, Illusion, Glamour | Büyü, göz yanılsaması, büyüleyici sahtelik | Sorcery karanlık büyü zanaatını, illusion göz aldanmasını, glamour ise sahte güzellik perdesini verir. | Kesin |
| Almanca | Zauberei, Täuschung, Verblendung | Büyücülük, aldatma, basiret körlüğü | Täuschung yanıltmayı, Verblendung ise gerçeği göremeyecek şekilde zihnin perdelenmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Magie, Prestidigitation, Illusion | Büyü, el çabukluğu, yanılsama | Prestidigitation doğrudan sihirbazların fiziksel illüzyonunu ve el çabukluğunu ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سِحْرٌ | Göz boyama ve illüzyon (aldatıcı görsel gösteri) | Firavun'un sihirbazlarının ipleri ve sopaları hareket ediyor gibi göstermesi; A'râf 7:116, Tâhâ 20:66. |
| سِحْرٌ | İnkârcıların peygamber mucizelerine ve vahye taktığı iftira etiketi | Müşriklerin Kur'an'ı ve açık delilleri etkileyici bir aldatmaca saymaları; Mâide 5:110, Kasas 28:36, Zuhruf 43:30, Müddessir 74:24. |
| السِّحْرَ | Babil'de fitne amacıyla öğretilen gizli ilim ve psikolojik ayrıştırma zanaatı | Şeytanların insanlara öğrettiği, karı-kocanın arasını açan telkin ve gizli etki bilgisi; Bakara 2:102. |
| سَاحِرٌ / سَحَرَةُ | Göz boyayan, telkinle kitleleri etkileyen meslek erbabı | Firavun'un düzenini meşrulaştıran zümre ve peygamberlere yöneltilen büyücü suçlaması; A'râf 7:112, Tâhâ 20:69, Zâriyât 51:52. |
| مَسْحُورًا / الْمُسَحَّرِينَ | Aklı çelinmiş, büyülenmiş veya yemeğe muhtaç yaratılmış | Peygamberlerin beşeri yapısıyla alay etme veya cinnet geçirdiğini iddia etme; İsrâ 17:47, Şuarâ 26:153. |
| بِسِحْرٍ / أَسْحَار | Gecenin sonundaki alacakaranlık (seher vakti) | Lût kavminin azaba uğradığı veya müminlerin istiğfar ettiği vakit; Kamer 54:34, Âl-i İmrân 3:17. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sihrin hakikati ve mucizeden farkı | Sihrin ontolojik bir varlığı ve nesneyi dönüştürme gücü olup olmadığı; Mutezile salt illüzyon (tahayyül) sayarken Ehl-i Sünnet psikolojik ve kısmi tesirini kabul eder. | |
| Fıkıh | Sihirbazın hükmü ve cezai ehliyet | Büyü yapmanın riddet veya had cezası gerektirip gerektirmediği; küfür içeren sihir ile el çabukluğu arasındaki sınır. | |
| Tefsir | Firavun kıssası ve Babil hadisesi | Bakara 102 ve Tâhâ 66 ayetlerinde geçen iplerin hareket etmesi olgusunun fiziksel dönüşüm değil göz boyama oluşunun tespiti. | |
| Hadis | Ruhi etkilenme ve beyan sihri | Hz. Peygamber'e yapılan rivayet edilen büyü teşebbüsü ve etkileyici hitabetin insan iradesini bağlama gücü. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve mucizeye karşı sahte kutsallık | Sahte mucize ve batıl telkin | Hakikatin etkisini kırmak için insan idrakini vehimlerle bağlama | Dini sistemde sihir, tevhidi hakikati ve peygamberi mesajı göz boyayıcı birer yanılsama gibi sunarak bilinci saptırma aracıdır. | Kesin |
| İlmi | Doğal yasaların bilinmediği alanı istismar | Sahte bilim ve illüzyonizm | Bilgisizliği kullanarak doğa kanunlarını manipüle ediyormuş gibi görünme | Gerçek neden-sonuç bağlarını gizleyip kitleleri optik ve psikolojik hilelerle aldatarak epistemik kesinliği yıkma girişimidir. | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin kitle kontrol mekanizması | İdeolojik propaganda ve manipülasyon | Kitleleri büyüleyip sindirerek meşruiyet üretme | Firavun'un sihirbazları sarayın bürokratik ideologlarıdır; siyasi iktidar kitleleri dehşete düşürüp itaat ettirmek için illüzyon üretir. | Kesin |
| İktisadi | Değeri olmayan metayı değerli gösterme | Spekülatif köpük ve piyasa aldatması | Gerçekte karşılığı olmayan nesneleri cazip kılarak servet devşirme | Malların ve paranın gerçek değerini illüzyonist yöntemlerle şişirip tüketicinin algısını sömürme işlevi görür. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Optik kırılma ve sinyal gürültüsü | Gözlemcinin algıladığı sinyal ile kaynağın ürettiği gerçek veri arasındaki sapma; ışığın farklı yoğunluktaki ortamlarda kırılarak nesnenin yerini ve şeklini farklı göstermesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Algı yönetimi ve kognitif yanılsama (cognitive bias) | Bireyin veya kitlenin bilinçaltı korku, arzu ve zaaflarını tetikleyerek nesnel gerçeği olduğundan tamamen farklı yorumlamasını sağlayan psikolojik manipülasyon. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca ortaçağ masallarındaki gibi maddeleri kurbağaya veya altına çeviren olağanüstü okült ritüellere indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da sihir, eşyanın kimyasal ve fiziksel özünü dönüştürmez; "gözleri büyülerler" ve "onlara öyle hayal ettirilir" ifadeleriyle açıklandığı üzere algıyı, zihni ve hisleri manipüle eden psiko-sosyal bir mekanizmadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sihirbazlara metafizik bir yaratma kudreti atfedilerek şirk algısına kapı aralanır; ayrıca çağdaş dünyadaki medya, algı yönetimi ve propaganda sihirleri Kur'an'ın bu uyarısının dışında bırakılarak ıskalanır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hakikat ile sahte yanılsama, mucize ile illüzyon, rasyonel kanıt ile psikolojik manipülasyon arasındaki epistemolojik sınırı nasıl çizdiğini gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa ile Firavun'un mücadelesini anlatan kıssalarda (özellikle A'râf, Tâhâ, Şuarâ sureleri), Babil fitnesini konu edinen Bakara 102. ayette ve müşriklerin vahye karşı tavırlarını sergileyen Mekkî surelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin karşıtı olan bâtılın kendi başına bir varlığı ve yaratma gücü olmadığını, yalnızca algıları perdeleyerek var gibi göründüğünü; dolayısıyla bâtılın hakikat karşısında bir illüzyondan ibaret kalıp kaçınılmaz olarak çökeceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAkciğer ve nefes borusu gibi göğsün iç boşluğu, alacakaranlık (seher vakti) ve bir şeyin yönünü/yüzünü gizlice çevirme.
- Soyut anlamHakikatin üzerini örtüp zihinde yanıltıcı bir imge uyandırma, algıyı büyüleme ve göz boyama.
- Sistematik karşılıkOtorite veya çıkar çevrelerinin kitlelerin idrakini yönlendirmek için kurduğu ideolojik illüzyon ve algı manipülasyonu aygıtı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada nesnel hakikati veya ontolojik gerçekliği temsil eder. hakikatin üzerine çekilen ve algıyı saptıran yanılsama filtresini ya da manipülatif perdeyi gösterir. filtrelenmiş yani büyülenmiş görünüşü ifade ederken, insan idrakinin gözlem fonksiyonudur. Model, algılanan sahte çıktının () nesnenin asıl hakikatinden () farklılaştığını ve bir yanılsama üretildiğini sembolize eder.