سدر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-د-ر3 sîga, 16 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أكلعندغشوجننسدرأثلقللسِدْرٍخضدسِدْرَةِعرضعرمرسلبدلذو

KökSîga 3Ayet 4Sure 3Mücavir 16

▶ Ağı aç (3B)

سدر

س - د - ر

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Kiraz ağacı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kiraz ağacı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.709 harf
باب السين والدال والراء معهما س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات سدر: السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ. وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ. والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ. وفي عَيْنة سَماديرُ أي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR785 harf
السِدْرُ: شجرُ النَبْقِ، الواحدة سِدْرَةٌ، والجمع سِدْرَاتٌ وسِدِرَاتٌ وسِدَراتٌ وسِدَرٌ. ولاسَدير: نَهْرٌ، ويقال قَصْرٌ، وهو مُعَرَّبٌ وأصله بالفارسية سِهْدِلَّهْ: أي فيه قِبابٌ مُداخَلَةٌ، مثل الحاريّ بكمين. وقولهم: جاء فُلانٌ يَضْرِبُ أَسْدَرَيْه وأَصْدَرَيْه، أي عِطْفَيْهِ ومَنْكِبَيْهِ، إذا جاء فارغاً ليس بيده شيء ولم يَقْضِ طَلِبَتَهُ. والسادِرُ: المتحيِّر. والسادِرُ: الي لا يهتمّ ولا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.129 harf
س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.230 harf
(باب السين والدال وما يثلثهما) (سدر) السين والدال والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِبه الحَيْرة واضطراب الرأي. يقولون: السادر المتحيِّر. ويقولون سَدِرَ بصرُهُ يَسْدَر، وذلك إذا اسمدَّ وتحيَّرَ. ويقولون: السَّادر هو الذي لا يبالي ما صَنَعَ، ولا يهتمُّ بشيء. قال طرفة: سادراً أحْسَِب غَيِّي رَشَداً *** فتناهَيتُ وقد صَابَتْ بقُرّْ([1])فأمَّا قولهم: سَدَرت المرأة شعرها، فهو من باب الإبدال، مثل سدلتُ،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR630 harf
- السدر: شجر قليل الغناء عند الأكل، ولذلك قال تعالى: ﴿وأثل وشيء من سدر قليل﴾ [سبأ/16]، وقد يخضد ويستظل به، فجعل ذلك مثلا لظل الجنة ونعيمها في قوله تعالى: ﴿في سدر مخضود﴾ [الواقعة/28]، لكثرة غنائه في الاستظلال، وقوله تعالى: ﴿إذ يغشى السدرة ما يغشى﴾ [النجم/16]، فإشارة إلى مكان اختص النبي صلى الله عليه وسلم فيه بالإفاضة الإلهية، والآلاء الجسيمة، وقد قيل: إنها الشجرة التي بويع النبي صلى الله عليه وسلم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR228 harf
س د ر سدر بصره واسمدرّ إذا تحير فلم يحسن الإدراك وفي بصره سدر وسمادير وعينه سدرة‏.‏ وإنه لسادر في الغيّ‏:‏ تائه‏.‏ وتكلم سادراً‏:‏ غير متثبت في كلامه‏.‏ قال‏:‏ ومن المجاز‏:‏ يقال للفارغ‏:‏ ‏"‏ جاء يضرب أدريه ‏"‏ أي منكبيه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.306 harf
السِّدْرُ: شجر النبق، واحدتها سِدْرَة وجمعها سِدْراتٌ وسِدِراتٌ وسِدَرٌ وسُدورٌ (* قوله: «سدور» كذا بالأَصل بواو بعد الدال، وفي القاموس سقوطها، وقال شارحه ناقلاً عن المحكم هو بالضم)؛ الأَخيرة نادرة. قال أَبو حنيفة: قال ابن زياد: السِّدْرُ من العِضاهِ، وهو لَوْنانِ: فمنه عُبْرِيٌّ، ومنه ضالٌ؛ فأَما العُبْرِيُّ فما لا شوك فيه إِلا ما لا يَضِيرُ، وأَما الضالُ فهو ذو شوك، وللسدر ورقة عريضة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR313 harf
* س د ر * * السِّدْرُ * شجر النبق الواحدة * سِدْرَةٌ * والجمع * سِدْراتٌ * بسكون الدال و * سِدَِراتٌ * بفتح الدال وكسرها و * سِدَرٌ * بفتح الدال و * السيدرُ * نهر وقيل قصر و * السَّادِرُ * المتحير وهو أيضا الذي لا يهتم ولا يبالي ما صنع وقول علي رضي الله تعالى عنه % أكيلكم بالسيف كيل * السَّنْدَرَه % قيل هو مكيال
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR24.752 harf
السدر، بالكر: شجر النبق، الواحدة بهاء، قال أبو حنيفة: قال ابن زياد: السدر من العضاه، وهو لونان: فمنه عبري، ومنه ضال. فأما العبري فما لا شوك فيه إلا ما لا يضير. وأما الضال فذو شوك. وللسدر ورقة عريضة مدورة، وربما كانت السدرة محلالا. قال ذو الرمة: قطعت إذا تجوفت العواطي ضروب السدر عبريا وضالا قال: ونبق الضال صغار. قال: وأجود نبق يعلم بأرض العرب نبق هجر، في بقعة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.236 harf
سَدِرَ 1 سَدِرَ ذ , aor. سَدَرَ , inf. n. سَدَرٌ and سَدَارَةٌ, (S, K,) He became dazzled by a thing at which he looked, so that he turned away his face from it: or became confounded, or perplexed, and unable to see his right course: syn. تَحَيَّرَ: (K:) and he (a camel) became dazzled by a thing at which he looked, so that he turned away his face from it, by reason of intense heat: (S, * K:)
Maddenin bağlantısı

سَدِرَ 1 سَدِرَ ذ , aor. سَدَرَ , inf. n. سَدَرٌ and سَدَارَةٌ, (S, K,) He became dazzled by a thing at which he looked, so that he turned away his face from it: or became confounded, or perplexed, and unable to see his right course: syn. تَحَيَّرَ: (K:) and he (a camel) became dazzled by a thing at which he looked, so that he turned away his face from it, by reason of intense heat: (S, * K:) also, (TA,) or سَدِرَ بَصَرُهُ, (M,) he [app. a man or any animal] was hardly able to see: (M, TA:) or سَدِرَ بَصَرُهُ he was dazzled, or confounded or perplexed, and did not see well; as also ↓ اِسْمَدَرَّ. (A, TA.) [See also سَدَرٌ, below.] -A2- سَدَرَ, (M, K,) or سَدَرَتْ, (S,) aor. سَدُرَ , inf. n. سَدْرٌ, (M,) He, or she, let down, let fall, or made to hang down, his, or her, hair; (S, M, K;) and in like manner, a curtain, or veil, (M,) and a garment; (Lh;) a dial. var. of سَدَلَ. (S, K. *) ― -b2- Also سَدَرَ, aor. سَدِرَ , inf. n. سَدْرٌ and سُدُورٌ, He rent his garment. (Yaa- koob, M.)

اسدرتِ الشَّمْسُ عَيْنَهُ 4 اسدرتِ الشَّمْسُ عَيْنَهُ ذ [The sun dazzled his eye, and confused his sight]. (K in art. جهر.)

تسدّر بِثَوْبِهِ 5 تسدّر بِثَوْبِهِ ذ He covered himself with his garment. (AA.)

انسدر 7 انسدر ذ It (hair, S, M, K, and a curtain or veil, M) hung down; (S, M, K;) a dial. var. of انسدل. (S, K. *) ― -b2- انسدر يَعْدُو He was somewhat quick, or made some haste, running: (S, M: *) or he went down, or downwards, and persevered (A 'Obeyd, K) in his running, going quickly. (A 'Obeyd.) [In the CK, for يعدو, is put by mistake بَعُدَ.]

اِسْمَدَرَّ بَصَرُهُ Q. Q. 4 اِسْمَدَرَّ بَصَرُهُ ذ His sight became weak, in the manner described below, voce سَمَادِيرُ. (S in art. سدر, and M and K in art. سمدر.) It is of the measure اِفْمَعَلَّ, from السَّدَرُ; (IKtt;) the م being augmentative. (S.) See also سَدِرَ. ― -b2- اسمدرّت عَيْنُهُ His eye shed tears; accord. to Lh; but this is not known in the classical language. (M in art. سمدر.)

سِدْرٌ سِدْرٌ ذ [a coll. gen. n., The species of lote-tree called by Linnæus rhamnus spina Christi; and by Forskål, rhamnus nabeca;] the tree, or trees, of which the fruit is called نَبِق and نَبْق: (S, M, Mgh, Msb, K:) sing., (Msb,) or [rather] n. un., (S, M, K,) سِدْرَةٌ: (S, M, Msb, K:) and sometimes سِدْرٌ is used as meaning the smallest or smaller of numbers [generally denoting from three to ten inclusively]: (Ibn-Es-Sarráj, Msb:) AHn says, accord. to Aboo-Ziyád, the سِدْر is of the kind called عِضَاه, and is of two species, عُبْرِىٌّ and ضَالٌ: the عبرى is that which has no thorns except such as do not hurt: the ضال has thorns [which hurt]: the سدر has a broad round leaf: and sometimes people alight and rest beneath a tree of this kind; but the ضال is small: the best نبق that is known in the land of the Arabs is in Hejer (هَجَر), in a single piece of land which is appropriated to the Sultán alone: it is the sweetest of all in taste and odour: the mouth of him who eats it, and the garments of him who has it upon him, diffuse an odour like that of perfume: (M, TA:) it is [also] said that the سدر is of two species; whereof one grows in the cultivated lands, and its leaves are used in the ablution termed غُسْل, and its fruit is sweet; and the other grows in the desert, and its leaves are not so used, and its fruit is juicy: the زُعْرُور is so described that it may be supposed to be the wild نبق: (Msb:) when سِدْرٌ is used absolutely, with relation to the ablution termed غُسْل, it means the ground leaves of the tree so called: (Mgh, * Msb:) the pl. of سِدْرَةٌ is سِدْرَاتٌ and سِدِرَاتٌ and سِدَرَاتٌ (S, K) and سِدَرٌ (S, M, K) and سُدُورٌ, (M, K,) which last is extr. (M.) ― -b2- سِدْرَةُ المُنْتَهَى is said to be The lote-tree in the Seventh Heaven; (Lth, K; *) beyond which neither angel nor prophet passes, and which shades the water and Paradise: (Lth:) in the Saheeh it is said to be in the Sixth Heaven: 'Iyád reconciles the two assertions by the supposition that its root is in the Sixth, and that it rises over the Seventh: accord. to IAth, it is in the furthest part of Paradise to which, as its furthest limit, extends the knowledge of ancients and moderns. (MF, TA.)

سَدَرٌ سَدَرٌ ذ [see 1]. You say, فِى بَصَرِهِ سَدَرٌ, and ↓ سَمَادِيرُ, In his sight is a confusedness, so that he does not see well. (A.) ― -b2- Some say that it signifies An affection resembling vertigo, common to a voyager upon the sea: or [simply] vertigo. (TA in art. بقل.)

سَدِرٌ سَدِرٌ ذ Having his eyes dazzled by a thing, so that he turns away his face from it: or in a state of confusion or perplexity, and unable to see his right course: syn. مُتَحَيِّرٌ: (K:) as also ↓ سَادِرٌ: (S, K:) and the former, a camel having his eyes dazzled by a thing, so that he turns away his face from it, by reason of intense heat: (S:) and also one having his eyes dazzled by snow; as well as by intense heat. (IAar.) ― -b2- عَيْنُهُ سَدِرَةٌ His eye is confused in its vision, or dazzled, so that he cannot see well. (A.) ― -b3- And سَدِرَةٌ means An old and weak she-camel. (IAar, TA in art. سد.) ― -b4- Also سَدِرٌ The sea: (S, M, K:) one of the [proper] names thereof; (S;) occurring only in a poem of Umeiyeh Ibn-Abi-s-Salt: (M:) he says, فَكَأَنَّ بِرْقِعَ وَالمَلَائِكُ حَوْلَهُ سَدِرٌ تَوَاكَلُهُ القَوَائِمُ أَجْرَدُ [And as though the first heaven, with the angels around it, were the sea, the winds deserting it, and smooth]: (S, M, TA: [but in the M and TA, for حَوْلَهُ, we find حَوْلَهَا; and in the S, for أَجْرَدُ, we find أَجْرَبُ, which is inconsistent with the rhyme of the poem:]) by القوائم he means the winds; and by تواكله, [for تَتَوَاكَلُهُ,] تَرَكَتْهُ [or rather تَتْرُكُهُ]: he likens the sky to the sea when calm: (TA:) Th quotes thus: وَكَأَنَّ بِرْقِعَ وَالمَلَائِكُ تَحْتَهَا سَدِرٌ تَوَاكَلُهُ قَوَائِمُ أَرْبَعُ and says that the poet likens the angels, with respect to their fear of God, to a man affected with a vertigo [lit., turning round, though it would seem more appropriate had he said, the poet likens them to a camel so affected, whom his four legs failed: he prefaces this explanation with the words, سَدِرٌ يَدُورُ وَقَوَائِمُ أَرْبَعُ هُمُ المَلَائِكَةُ; to which he or ISd adds, لَا يَدْرِى كَيْفَ خَلْقُهُم: but (using a common phrase of ISd) I can only say, لَا أَدْرِى كَيْفَ هٰذَا; unless there be some omission in the transcription]: (M, TA:) Sgh says that the correct reading is سِدْرٌ, meaning the kind of tree so called, not the sea; and the author of the Námoos adopts his opinion; but MF rejects it: (TA:) some read رَقْعًا [in the place of برقع] and explain it as meaning the seventh heaven. (TA in art. رقع.)

سِدْرِىٌّ سِدْرِىٌّ ذ One who grinds and sells the leaves of the سِدْر. (TA.) [See also سَدَّارٌ.]

سِدَارٌ سِدَارٌ ذ A thing resembling a [curtain of the kind called] خِدْر: (K:) or resembling a كِلَّة, which is put across a [tent of the kind called] خِبَآء. (M.)

سَدَّارٌ سَدَّارٌ ذ A seller of the leaves of the سِدْر. (TA.) [See also سِدْرِىٌّ.]

سَادِرٌ سَادِرٌ ذ : see سَدِرٌ. ― -b2- Also Losing his way: you say, اـِنَّهُ سَادِرٌ فِى الغَىِّ Verily he is losing his way, in error. (A.) And أَتَى أَمْرَهُ سَادِرًا i. e. [He entered into, or did, his affair] in a wrong way. (Ham p. 432.) ― -b3- A man without firmness, or deliberation. (M.) You say, تَكَلَّمَ سَادِرًا He spoke without deliberation. (A.) ― -b4- A man who cares not for anything, nor minds what he does: (S, * M, K:) or one who occupies himself with vain or frivolous diversion. (TA.)

سُمْدُورٌ سُمْدُورٌ ذ A cloudiness of the eye; (K;) and weakness of sight: (TA:) and سَمَادِيرُ [originally pl. of the preceding, app.,] weakness of sight, (S, M, K,) or something appearing to a man by reason of weakness of his sight, (M, K,) on the occasion of, (S, M,) or [arising] from, (K,) intoxication (S, M, K) by drink &c., (M,) and from [or if the reading in the CK be correct this prep. should be omitted] the insensibility arising from drowsiness and vertigo. (S, K.) The م is augmentative. (S: but the word is mentioned in the M and K in art. سمدر.) See also سَدَرٌ. -A2- Also A king: because the eyes become weak, or dazzled, in consequence of looking at him. (K in art. سمدر.)

الأَسْدَرَانِ الأَسْدَرَانِ ذ The shoulder-joints, (S, M, A, K,) and the sides: (S, K:) or (so in the M, but accord. to the K “ and ”) two veins (M, K) in the eye, (M,) or in the two eyes: (K:) or beneath the temples. (M.) Hence the saying جَآءَ يَضْرِبُ أَسْدَرَيْهِ He came beating (with his hands, TA) his shoulder-joints (S, A, K) and his sides; (S, K;) meaning, (tropical:) he came empty, (S, A, K,) having nothing in his hand, (S,) or having no occupation, (M,) and without having accomplished the object of his desire: (S, K:) and in like manner, أَصْدَرَيْهِ: (S:) and جَآءَ يَنْفُضُ أَسْدَرَيْهِ, (AZ,) and أَصْدَرَيْهِ, (TA,) and أَزْدَرَيْهِ, (ISk,) he came shaking his shoulder-joints: (AZ:) or his sides: meaning as above. (TA.)

مَسْدُورٌ مَسْدُورٌ ذ Hair [let down, or made to hang down, or] hanging down; like مَسْدُولٌ. (TA.)

مُسْمَدِرٌّ مُسْمَدِرٌّ ذ A dazzled eye. (TA in art. سمدر.) -A2- A long and direct road. (K ibid.) ― -b2- And hence, (TA ibid.,) (assumed tropical:) Right speech or language. (K and TA ibid.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR338 harf
سَدَرَ سَدَرَ U ( n. ac. سَدْر 1 ), a. Undid, let down. سَدِرَ سَدِرَ A ( n. ac. سَدَر 4 , سَدَاْرَة 22t ), a. Was confused, perplexed, bewildered; was dazzled, dazed; was giddy, dizzy. سِدْر سِدْر 2 , سِدْرَة 2t , ( pl. سِدَر 7 , سُدُوْر 27 , سِدَِْرَات ), a. Lotus-tree. الأَسْدَرَانِ الأَسْدَرَانِ [ du. ], a. The shoulders.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.061 harf
سدر سَدِرَ - يَسْدَرُ - سِدْرَة - سِدْر سَدِرَ - يَسْدَر + الكائن: يتحير ويتشتت ولا يكاد يَتَبَيَّن أو يتثبت من شدة الحر: يقع في دوار ودوخة الشمس أو الحر سِدْرَة: على وزن " فـِعلة من " سَدِرَ - يَسْدَرُ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة: اسم آلة: الشيء المخصوص الذي يسبب الدوخة والدوار، وهو اصطلاحاً اسم نوع من الشجر، ويبدو أنه سمي بذلك لأن ثمره أو
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler16 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أثل

    1 ortak ayet · Ilgın ağac demektir

  2. خضد

    1 ortak ayet · Hedud (hı,dat,dal) : Budanmış ağaç demektir

  3. خمط

    1 ortak ayet · Hamt meyvesi zor yutulan, tadı acımsı olan sedire benzeyen…

  4. عرم

    1 ortak ayet · Bent, yığıntı demektir

  5. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  6. غشو

    1 ortak ayet · Örter

  7. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  8. نهي

    1 ortak ayet · Nihayet, son demektir

  9. عرض

    1 ortak ayet · Ön dişler demektir

  10. قلل

    1 ortak ayet · Az

  11. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  12. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(4)

  1. فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ

    Sedir ağacıAma onlar, yüz çevirdiler. Böylece Biz de üzerlerine Arim selini gönderdik. Ve onların iki bahçesini, buruk yemişli, ılgınlık ve biraz da sedir ağacı bulunan iki bahçeye çevirdik.

  2. فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ

    Sedir ağacıDikensiz kiraz,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطلح, نخل, عنب, شجر
Zıt Kökحصرم
Çekirdek Özet 1Gözün kamaşması, saçın ve örtünün salınması, Arabistan kirazı veya hünnap türü gölgelikli ve meyveli ağaç (Ziziphus lotus)
Çekirdek Özet 2Dünyada azalan ve bozulan verim, cennette dikensizleşen ve arınan gölge nimeti ile semavi idrak sınırındaki nihai temaşa durağı
Çekirdek Özet 3Beşerî bilginin ve idrakin durduğu nihai sınır çizgisi ile zahmet ve ceza unsurlarından arındırılmış saf ilahi inayet alanı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca botanik bir çöl ağacına indirgeyip sidretü'l-müntehâ bağlamındaki idrak sınırı ve kuşatma manasını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سدEngellemek, kapatmak, doğrultmak veya araya perde çekmek; nitekim سدد kökünde doğru hedefe yönelme ve boşluğu kapama, سدي kökünde ise serbest bırakma ve örtme anlamları mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi, engelleme ve perdeleme etkisine akış, yayılma, salınma ve göze perde inmesi (hayret ve kamaşma) niteliği kazandırarak nesneyi kuşatıcı, salınan bir gölge ve idraki durduran sınır manasına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaDış etkilere karşı koruma sağlama, sınır çekme, dallı ve dikenli yapıyla tutunma.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir alandan diğerine açılan eşik, sınır hattı, geçişi denetleyen veya kesen engel.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZirve, tepe noktası, en üst idrak ve baş bölgesini kuşatan nihai yükseklik.
سدرKoruyucu diken ve engelin bir kapı/eşik oluşturarak en üst noktada idraki veya geçişi durdurmasıZirvedeki geçiş eşiğinde duran, gölgesi ve dalları aşağıya doğru salınarak örten, gözü kamaştırıp hayrette bırakan nihai kuşatıcı varlık.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde Arabistan kirazı veya nebk ağacı (Ziziphus lotus) denilen, gölgesinden yararlanılan, yaprakları temizlikte (yıkanmada) kullanılan ve dalları aşağıya sarkan yayvan ağaç; aynı zamanda gözün kamaşarak bulanık görmesi ve saçın serbestçe aşağı salınması.
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd muallakasında kökü vurdumduymazlık, kendinden geçiş ve yönünü şaşırma manasında şöyle kullanır: سادراً أحْسَِب غَيِّي رَشَداً / فتناهَيتُ وقد صَابَتْ بقُرّْ
Erken Arapça kullanımZü'r-Rimme bir beytinde yabani ve aşılanmış sedir türlerini nitelerken şöyle der: قَطَعْتُ إِذا تَجَوَّفَتِ العَواطي / ضُرُوبَ السِّدْرِ عُبْرِيّاً وضالا

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-Abd.

Sami etimolojik katman

Arapça سدر kökü, Sami dillerinde hem botanik bir tanımlama hem de örtme, salma, şaşkınlık ve kamaşma anlam alanıyla kesişen kadim bir katmana işaret eder. İbranicede doğrudan üçlü biçimde yaygın bir ağaç adı olarak değil, daha çok s-d-r kökünden düzenleme, sıralama ve dizilme (סדר sādar) şeklinde görülür; bu durum sedir ağacının yaprak ve dallarının kat kat dizilimli gölgeliğiyle semantik bir kesişme taşır. Süryanicede de sedrā (dizi, sıra, düzen) biçiminde izlenen bu morfolojik yapı, Arapçada dalları ve yaprakları salınarak geniş bir örtü oluşturan nebk ağacı türüne tahsis edilmiştir. Arapçadaki kök aynı zamanda gözün kamaşması (semâdîr), hayret içinde kalma ve bir şeyin örtülüp salınması manasını koruyarak, bitki adının rastgele bir etiket değil, gölgeleyen, örten ve idraki durduran fiziksel tabiatıyla doğrudan irtibatlı olduğunu belgeler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSaçın ve örtünün salınması, gözün kamaşması ve Arabistan kirazıKökün temelinde saçın salınması (sedr) ve gözün netliğini kaybetmesi (sederü'l-basar) bulunur; bitki de geniş gölgesiyle örten ve gözü kamaştıran yapısıyla bu köke bağlanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice s-d-r (sıralamak, dizmek, düzen)Kuzeybatı Sami dillerindeki dizi ve katman anlamı, yaprakları sık dizili ve birbirini örten gölgelikli bitki formuyla fonetik ve kavramsal paralellik arz eder.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAkdeniz havzası ve Afro-Asyatik botanik terimleriÇöl florasında nebk/sidr ağacının su kenarlarında düzenli hatlar kurması ve Akdeniz bitki örtüsündeki benzer çalımsı formlarla örtüşmesi.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Payne Smith, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سدرAnlamlıSalınmak, göz kamaşması, sedir ağacıGölgesi ve dalları salınan ağaç, vurdumduymazca veya hayretle yürümek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
سردAnlamlıSıraya dizmek, delmek, dokumakZırh halkalarını peş peşe eklemek, sözü akıcı ve düzenli sıralamak.Kur'an'da geçer; tertip bağı vardır.
دسرAnlamlıİtmek, çivilemek, kenetlemekGeminin tahtalarını birbirine çivilerle veya liflerle kuvvetle bağlamak.Kur'an'da geçer; fiziksel sağlamlaştırma.
درسAnlamlıİzi silinmek, harman dövmek, okumakEski izin üzerinden geçilerek silinmesi, metni tekrar tekrar okuyup öğrenmek.Kur'an'da geçer; örtülme ve tekrar ilişkisi.
رسدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim terk edilmiş (mühmele) kabul edilir.Kur'an'da geçmez.
ردسAnlamlıTaşla ezmek, düzlemek, çiğnemekYeri sert cisimle veya tokmakla vurarak pekiştirmek, düzleştirmek.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سدرMerkezGölgelikli ve meyveli ağaç, nihai sınır örtüsüDikenli veya arındırılmış formuyla çölün en yetkin gölgesi ve idraki durduran sınır.Geniş yapraklı, yaprağı yıkanmada kullanılan, meyvesi yenen Arabistan kirazı.
طلحKomşuMeyveli ve iri ağaçطلح kökü muz veya kat kat meyveli akasya türünü anlatır; sedir gibi çalımsı ve temizleyici değil, boylu ve meyveleri istiflenmiştir.Cennet tasvirinde sedir ile birlikte anılan gölge ve gıda unsuru.
نخلKomşuHurma ağacı ve meyvesiنخل dikey eksenli, doğrudan besleyici ve insan emeğiyle aşılanan temel gıdadır; سدر ise daha çok tabiî gölge ve sınırdır.Kur'an'da ekonomik ve tarımsal refahın sembolü.
عنبKomşuAsma, üzüm bağıعنب yoğun sıvı ve nektar kaynağı olan bağ bitkisidir; سدر gibi kuraklığa dirençli sert ağaç dokusu taşımaz.Bol sulu bahçe nimetlerinin merkezindeki kök.
شجرKomşuGenel ağaç ve dallanmaشجر tür belirtmeksizin dalların birbirine girmesini ve anlaşmazlığı imler; سدر ise muayyen bir türdür.Genel cins ismi; soyut dallanmayı da içerir.
حصرمZıtHam, ekşi, gölgesiz ve faydasız meyveحصرم olgunlaşmamış, faydasız, gölgesinden istifade edilmeyen hamlığı ifade ederken سدر kemale ermiş gölge ve şifadır.Gölgesizlik ve kuruluk yönünden sedirin zıddı.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسدرArabistan kirazı, hünnap türü ağaç ve göz kamaşmasıMeyvesi nebk olan, geniş gölgeli, yaprakları arındırıcı ağaç türü ve nihai temaşa hududu.Kesin
LatinceZiziphus lotus, Ziziphus spina-christiLotus ağacı, İsa dikeniBotanik tür karşılığıdır; Arapçadaki saç salınması ve idrak hayreti manasını içermez.Güçlü
İngilizceLote-tree, Jujube tree, Christ's thornHünnap / sedir ağacıBotanik karşılığı net verir; sidretü'l-müntehâdaki metafizik eşik ve perdeleme derinliğini taşımaz.Güçlü
AlmancaLotosbaum, Jujube, ChristusdornLotus ağacı, hünnapÇöl bitkisi formunu karşılar, teolojik anlam alanı ancak bağlamsal şerhle aktarılır.Güçlü
FransızcaJujubier, Lotus d'AfriqueHünnap ağacıDoğrudan botanik türü karşılar, Kur'an'daki eskatolojik ve miraç bağlamı dışarıda kalır.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, BDB.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سِدْرٍ (Dünyevi/Ceza bağlamı)Yabani, meyvesi kıt, dikenli ve cılız çöl sediriSebe kavminin bahçelerinin helakinden sonra geriye kalan değersiz ve az sayıdaki bitki örtüsü bağlamında (Sebe 34:16).
سِدْرٍ مَخْضُودٍ (Uhrevi/Cennet bağlamı)Dikenleri ayıklanmış, zahmetsiz, bol gölgeli ve kusursuz meyveli cennet ağacıAshâb-ı yemînin cennetteki mükemmel nimetleri, gölge ve istirahat tasviri bağlamında (Vâkıa 56:28).
سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى / السِّدْرَةَ (Metafizik/Temaşa bağlamı)Yaratılmışların ilminin ve idrakinin bittiği, ilahi nurların bürüdüğü en üst makamdaki eşik ağacıHz. Peygamber'in miraçta ulaştığı nihai hudut, Cebrail'in ötesine geçemediği makam bağlamında (Necm 53:14, 53:16).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve miracın mahiyetiSidretü'l-müntehâ'nın yaratılmış âlem ile gayb âlemi arasındaki sınır olması; Allah'ın nurlarının orayı bürümesi ve Hz. Peygamber'in basiretinin şaşmaması meselesi.Yaratılmış idrakin nihai hududu ve ilahi tecellinin perdelenmesi.
FıkıhCenaze yıkama ve temizlik hükümleriCenazenin sedir yaprağı kaynatılmış su ile yıkanmasının müstehap oluşu; yaprağın kokusu ve temizleyici niteliği.Arındırıcı, pislik giderici ve cesedi koruyucu madde.
TefsirNimet, ceza ve semavi sembolizmSebe'deki azlık ile Vâkıa'daki dikensizliğin karşıtlığı; sidrenin neden miraç sembolü olarak seçildiği üzerine semantik tahliller.Çöl insanının en değerli gölgesinin cennette ve gökler ötesinde kemale ermesi.
HadisEsrâr-ı miraç ve çevre ahlakıSidrenin arşın altındaki büyüklüğü, yapraklarının fil kulakları gibi oluşu ile çölde yolcuların gölgelendiği sedir ağacını haksızca kesenin lanetlenmesi rivayetleri.Kozmik sığınak ve dünyada hayat bahşeden korunaklı sığınak.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet-ubudiyet ayrımı ve miraçNihai ontolojik sınırBeşerî ve meleki bilginin durduğu eşiği belirlemeSidre, hiçbir mahlukun ötesine geçemeyeceği ontolojik haddi simgeler; kula haddini bildirir.Kesin
İlmiEpistemolojik hudutİdrak ve akıl sınırıAkli istidlalin tükendiği ve vahyin başladığı noktayı göstermeZihnin kavrayış ufkunu aşan ilahi hakikatler karşısında aklın kamaşması ve teslimiyeti.Güçlü
SiyasiMülk ve egemenlik alanıKamusal himaye ve sığınakToplumun zayıflarını kuşatan adil gölge ve kanun nizamıÇöl sıcağında herkesi eşit gölgeleyen sedir gibi, adil yönetimin kapsayıcı koruyuculuğu.Muhtemel
İktisadiDoğal kaynak yönetimi ve cezaVerim kaybı ve ıslahEkolojik dengenin bozulmasıyla refahın sefalete dönüşmesiSebe kıssasında nankörlük sonucu zengin bahçelerin cılız sedir çalılarına inkılap etmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik sınır ve olay ufku (astronomi/fizik)Eğrinin veya gözlemcinin hiçbir zaman aşamadığı, yaklaştıkça değerlerin sonsuza ıraksadığı veya bilginin ötesine geçemediği fiziksel eşik; kara deliğin olay ufku gibi bilginin sınırlandığı hudut.Güçlü
Beşeri bilimlerYargı yetkisinin ve hukuki ehliyetin nihai sınırı (hukuk felsefesi)Pozitif hukukun meşruiyet alanının bittiği ve tabii hukukun / ahlaki aşkınlığın başladığı egemenlik sınırı; bireysel idrakin üstündeki kurucu norm eşiği.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Lübnan sedir ağacına (Cedrus libani) veya modern Türkçedeki sedire indirgemek yahut botanik olarak sadece yabani bir çalı sayarak manasını daraltmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem yeryüzündeki nimet ve ceza dengesini (meyve, temizlik ve gölge), hem cennetteki zahmetsiz kemali (dikensiz sedir), hem de gökler alemindeki epistemolojik ve ontolojik nihai sınırı (Sidretü'l-Müntehâ) kuşatan çok katmanlı bir kavramdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSebe 34:16'daki cezayı anlamamak, Vâkıa 56:28'deki dikensizleştirme (mahdûd) lütfunu sıradanlaştırmak ve Necm suresindeki miraç tecellisini mitolojik bir ağaç tasavvuruna indirgeyerek ilahi idrak sınırını kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın somut bedevi tecrübesine ait en kurak unsurları (çöl sıcağında sığınılan dikenli nebk ağacı) alıp, onu hem cennetin en kusursuz dinlenme makamına hem de arşın altındaki en yüce tecelli eşiğine dönüştürme yöntemini gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sebe kavminin nankörlüğü ve ekonomik çöküşünü anlatan ayetlerde (Sebe 34:16), cennet ehlinin mükâfatını niteleyen sahnelerde (Vâkıa 56:28) ve miracın en mahrem temaşa anını bildiren necm ayetlerinde (Necm 53:14-18).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sidretü'l-müntehâ'yı anlaşılmaz bir mitolojik unsur veya sıradan bir botanik nesne sanma hatasını düzeltir; onun varlık mertebeleri arasındaki mutlak sınırı, beşerî idrakin nihai kamaşma noktasını ve ilahi kuşatmayı simgelediğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDalları aşağı sarkan, geniş gölgeli, yaprakları yıkanmada kullanılan, meyvesi tatlı veya yabani olabilen, dikenli Arabistan kirazı (Ziziphus lotus) ve gözün kamaşarak idrakin durması.
  • Soyut anlamVarlığın ve bilginin ulaştığı en uç hudut; beşerî idrakin kamaşıp durduğu, ötelenemez ontolojik perde ve saf ilahi tecellinin yarattığı hayret makamı.
  • Sistematik karşılıkMahlukatın kemal sınırını çizen, dünyevi nankörlükte cılız bir cezaya, cennette dikensiz bir lütfa, semada ise aşılamaz bir temaşa ufkuna dönüşen ilahi denge merkezi.
  • LaTeX modeliS=lim⁡x→Ω[Φ(x)1+e−λ(x−Ω)]⋅ID
  • LaTeX açıklamasıModelde Ω, yaratılmış varlığın ve bilginin ulaşabileceği nihai ontolojik sınırı (el-Müntehâ); x, beşerî idrak veya dünyevi varlık koordinatını; Φ(x), varlığın elde ettiği gölge, koruma ve bilgi potansiyelini temsil eder. Üstel terim 1+e−λ(x−Ω), sınır aşılamaz hale geldiğinde idrakin kamaşmasını ve durmasını (λ kamaşma katsayısı) ifade eder. ID indikatör fonksiyonu ise durumun bağlamına göre form değiştirir; dünyada dikenli ve cılız bir ceza (D<0), cennette dikenden arındırılmış saf gölge (D>0), semavi makamda ise aşılamaz perde (D=∞) olarak tezahür eden sedir gerçekliğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س