سدي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-د-ي1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنسسديتركسُدًىحسب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

سدي

س - د - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 5 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Başıboş

Notlarım

Sözlükler(5)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.873 harf
باب السين والدال و و ا ي ء معهما س د و، س و د، د س و، د و س، و س د، و د س، س ي د، س د ي، س أ د، أ س د مستعملات سدو: السَّدْوُ: مدُّ اليَد نحوَ الشّيء كما تَسْدُو الإبلُ في سَيرها بأيدها، وكما يَسدُو الصِّبيانُ إذا لعبوا بالجَوْز فرَمَوْا بها في الحُفْرة، والزَّدْ ولغةٌ في السَّدْو، صِبيانيّة، مثل أزْد للأسد وفلانٌ يَسدُ وسَدْوَ وكذا، أي يَنحُو نَحوه. سود: السَّوْدُ: سَفْحٌ مُسْتَوٍ بالأرض،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR710 harf
س د ي جمل سدّي وإبل سدًى‏:‏ مهملة وقوم سدًى وأرض سدًى‏:‏ لا تعمر‏.‏ ووقـع النـدى والسـدى وهو ما يقع بالليل‏.‏ وهذا الثوب سداه حرير وأسديته وأسدى الحائك الثوب وسداه‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ قـد أسديـت فألحـم وأسرجت فألجم وأسدى إليه معروفاً‏.‏ وسدى منطقاً وإنـا لمحقوقون أن لا تردنا أقاويل ما سدوا علينا ولصقوا ويقال‏:‏ أمر مبرم مسدى ملحم‏.‏ قال أبو النجم‏:‏ رام بهـا أمراً مسدًى ملحماً وأسدى بين
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR232 harf
* س د ي * * السَّدَى * بفتح السين ضد اللحمة و * السَّدَاةُ * مثله تقول منه * اسْدَى * الثوب و * السُّدَى * بالضم المهمل يقال إبل سدى أي مهملة وبعضهم يقول * سَدًى * بالفتح و * أسْدَاها * أهملها و * السَّادِي * السادس بإبدال السين ياء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.808 harf
: ( ى هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ يو ، فإنَّ الحَرْفَ واوِيُّ يائِيُّ كما سَتراهُ ، ولذا فرَّقَه ابنُ سِيدَه في مَوْضِعَيْن فمن الياء : ( *!السَّدَى من الثَّوبِ ) : لُحْمَتُه ؛ وقيلَ : أَسْفَلُه ، وقيلَ : هو ( ما مُدَّ منه ) طُولاً في النَّسْجِ . وفي الصِّحاحِ : هو خِلافُ اللُّحْمَةِ ؛ ( *!كالأُسْدِيِّ ، كتُرْكِيَ ) ؛ قالَ الحُطَيْئة يَذْكُر طريقاً : مستهلك الورد كالأُسْدِيِّ قد جُعِلَتْ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR583 harf
سَدِيَ سَدِيَ A ( n. ac. سَدًي [ 4 ] ), a. Was tender ( date ). سَدَّيَ سَدَّيَ II , a. see IV (a) , ( b ). أَسْدَيَ أَسْدَيَ IV , a. Arranged, wove the warp of. b. [ Ila ], Did good to. II ( c ), Moistened ( ground ). d. Neglected, left alone. e. Attained to, obtained; effected. سَدًى سَدًى [ 4 ] , ( pl. أَسْدِيَة [ 15t ] ), a. Warp; woof. b. Benefit, favour. c. Dew. d.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ترك

    1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  2. حسب

    1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

  3. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى

    Başıboşİnsan kendisinin başıboş bırakılacağını mı sanır?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسدي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nâkıs)
Bağlamsal Yakın Köklerهمل, عبث, ترك
Zıt Kökحكم
Çekirdek Özet 1Dokuma tezgâhında boyuna uzatılan ve henüz atkı ile örülmemiş çözgü iplikleri, çobansız serbest salınan deve ve gece düşen çiğ
Çekirdek Özet 2İnsanın ilahi teklif, gaye ve hesaptan bağımsız, kendi haline terkedilmiş bir varlık olmadığını bildiren bağlam
Çekirdek Özet 3Varlık tezgâhına gerilen insanın amaçsız bırakılmayıp ahlaki ve hukuki yükümlülüklerle tamamlanması ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir başıboşluk veya tembellik sanıp yaratılışın teleolojik ve varoluşsal dokusundan koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سدBir şeyi uzatmak, kapamak, doğrultmak veya bir hat boyunca engellemek; bu çekirdek سدد kökünde doğruluk ve tıkanma, سدر kökünde saçın ve yaprakların serbestçe salınması anlamındadırيÇekirdeğin işaret ettiği uzama ve hat oluşturma eylemine esneklik, boylu boyunca serilme ve bir yöneliş içinde tamamlanmayı bekleme anlamı kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBir omurga veya hat boyunca uzanarak yapının ana desteğini oluşturma işlevi
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir açıklıktan geçerek belirli bir doğrultuda ilerleme ve açılma hareketi
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaYönlendirici bir irade ile ileriye doğru uzatılma ve işlenmeye açık olma durumu
سديDestek hattından geçerek ileriye doğru uzanıp tamamlayıcı müdahaleyi bekleyen serbest doğrultuTezgâhta boyuna uzanan iplerin veya kendi haline salınmış nesnenin bir amaç ve örgüyle kuşatılmayı beklemesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDokuma tezgâhına boydan boya gerilen çözgü iplikleri; henüz atkısı atılmamış, enine bağlanmamış hatlar; ayrıca otlağa çobansız ve başıboş bırakılan deve sürüsü ile gece düşen çiğ
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde kök, geceleyin yayılan çiğ ve boşluğa serilmiş nem bağlamında geçer: يَمْسُدها القَفْر وليلٌ سَدي
Erken Arapça kullanımDokumanın atkısı ile çözgüsü arasındaki ayrımda kullanılır; birine karşılıksız bağış ve iyilik ulaştırmak için iyiliği uzatmak anlamında إسداء المعروف kalıbı yaygındır

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Esâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça سدي kökü, kök yapısı itibarıyla zayıf üçüncü harfe sahip olup Sami dil ailesinde uzanma, yayılma, hat oluşturma ve serbest bırakılma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede açık alan, işlenmemiş kır ve serbest arazi anlamına gelen sādeh (שָׂדֶה) kelimesi ile kavramsal bir kesişim taşır; zira her iki dilde de ortak arka plan, sınırlandırılmamış, kendi haline yayılmış açık zemin fikridir. Süryanice ve Aramicede ise dokuma düzeni, sıra veya doğrultu bildiren biçimlerle fonetik ve anlamsal yakınlık görülür. Arapçada kök, göçebe yaşamın iki temel unsuru üzerinden somutlaşmıştır: Çobansız otlayan devenin başıboş salınımı ve dokumacılıkta kumaşın boyuna gerilen ancak henüz atkı ipliğiyle kilitlenmemiş çözgü iplikleri. Bu ilksel anlam, Kur'an'ın nazil olduğu dönemde bir gayeye bağlanmadan serbest bırakılmış varlık durumunu ifade eden en yetkin somut tasvir olmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisânü'l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDokumadaki çözgü (es-sedâ) ve başıboş deve (ibilün südâ)Boyuna uzatılıp henüz bağlanmamış ve sınırlandırılmamış olmayı gösteren somut göçebe ve zanaat diliKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice sādeh (açık kır, sahipsiz alan) ve Aramice serbest sıra/hat kavramlarıSınırlanmamış, kendi haline bırakılmış ve açıkta uzanan alan veya nesne semantiğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisânü'l-Arab, Tâcü'l-Arûs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سديAnlamlıBoyuna uzatmak, başıboş bırakmak, çözgüTezgâha çözgü germek, ihmal etmek, iyilik ulaştırmakHedef kök; Kur'an'da geçer
سيدAnlamlıTopluluğu yönetmek, önderlik etmekToplumun düzenini kuran, onu başıboşluktan kurtaran reisKardeş kök; Kur'an'da geçer
دسيAnlamlıGizlemek, sokmak, örtmekBir şeyi değersizleştirerek veya bozarak araya sokmakKardeş kök; Kur'an'da geçer
ديسAnlamlıÇiğnemek, harman dövmekEkinin veya nesnenin üzerinden geçerek ezmekKardeş kök; Kur'an'da geçmez
يسدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
يدسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سديMerkezÇözgü halinde bırakılma, teklifsizlikDokuma tezgâhına gerilip enine bağlanmadan kendi haline bırakılan şeyVaroluşsal ve amaçsal başıboşluk
هملKomşuSahipsizlik, gözetimsizlikÇobanı veya koruyucusu olmaksızın kendi başına otlamaya bırakılan canlıBakımsız ve kontrolsüz bırakılma
عبثKomşuGayesizlik, anlamsız eylemHikmetten ve faydadan yoksun, oyuncak kabilinden iş yapmaFailin eylemindeki maksatsızlık
تركKomşuVazgeçme, geride bırakmaDaha önce elde veya koruma altında olan bir şeyi kasten bırakmaBir bağı koparıp terk etme
حكمZıtHikmet, sağlam bağ, muhkem kılmaNesneyi fesattan alıkoyacak şekilde sımsıkı örme ve gayesine bağlamaBaşıboşluğun zıddı olan mutlak nizam

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسديBaşıboş bırakılma, çözgü haliHem zanaattaki boyuna gerilmiş çözgü ipini hem de gayesiz bırakılmayı içerirKesin
Latinceneglectus, inaneİhmal edilmiş, boşlukta bırakılmışÇözgü metaforunu taşımaz; salt denetimsizliği ve amaçsızlığı karşılarGüçlü
İngilizceaimless, unguided, warpAmaçsız, serbest salınmış, çözgü ipiDokuma terimi olarak teknik anlamı verir ancak Kur'ani ahlaki vurguyu tek kelimede toplayamazGüçlü
Almancazwecklos, ungebunden, KetteGayesiz, bağlanmamış, çözgüÇözgü ipliği anlamı ile sorumluluksuz bırakılma anlamı farklı sözcüklerle karşılanırGüçlü
Fransızcalaissé à l'abandon, sans but, chaîneTerkedilmiş, hedefsiz, dokuma çözgüsüİnsanın ilahi nizamdan bağımsız bırakılmayacağı fikrini aktarmak için çoklu ifade gerekirGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سُدًىEmirsiz, yasaksız, hesapsız ve dirilişsiz başıboşlukİnsanın yaratılış gayesi, teklif altına alınışı ve ahirette hesaba çekileceği vurgusu (Kıyâme 75:36)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeklif ve hikmet nazariyesiAllah'ın insanı amaçsız yaratmasının muhal oluşu ve ba'sın zorunluluğuİnsanın ilahi bir gayeye matuf olarak yaratılması ve abes fiilden tenzih
FıkıhMükellefiyetin temeliİnsanın mutlak ibâha ve başıboşluk halinde bulunmayıp şer'i hitaba muhatap olmasıHukuki ve ahlaki sorumluluk altına alınma zorunluluğu
TefsirKıyâme 75:36 tefsiriAyetteki ifadenin emir ve nehiyden muaf bırakılmama ve hesaba çekilme olarak izahıKlasik tefsirlerde lafzın ihmal ve çobansız deve imgesiyle şerh edilmesi
HadisEmanet ve mesuliyet bilinciİnsanın yeryüzünde kendi arzusuna terk edilmiş bir varlık olmadığı ilkesiYaratılışın bir hesap ve gözetim çerçevesinde cereyan ettiği vurgusu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve teklifTeklif ve hesap zorunluluğuGayesizliği iptal etmeİnsan ilahi bir gaye ile var edilmiş olup emir ve yasaklardan muaf değildirKesin
İlmiTeleoloji ve kozmolojiDeterminizm ve ereksellikRastlantısallığı dışlamaEvrende hiçbir süreç gayesiz ve sistemsiz bir boşlukta cereyan etmezGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve otoriteAnarşi karşıtlığıToplumsal bağı kurmaBireylerin veya toplumun kuralsız ve denetimsiz başıboş bırakılamayacağı ilkesiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufSorumlu tasarrufAtıl bırakmayı engellemeKaynakların ve emeğin başıboş, hedefsiz ve verimsiz terk edilmemesi gereğiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır koşulları olmayan serbest sistemMatematiksel veya fiziksel bir modelde denklemin çözümünü belirleyecek sınır şartlarının ve kısıtların bulunmaması haliGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve normsuzlukSosyolojide bireyin toplumsal ve ahlaki kuralların bağlayıcılığından koparak amaçsız kalması durumuGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca dünyevi bir avarelik, işsizlik veya can sıkıntısı olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın varoluşsal bir kumaş gibi tezgâha gerilip teklif, vahiy ve hesap atkılarıyla örülmeksizin gayesiz bırakılmayacağı gerçeği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYaratılışın teleolojik boyutunu unutarak insanın ahiret hesabından ve ahlaki mükellefiyetten muaf olduğunu varsayma yanılgısı

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunun temel taşı olan gayelilik ve hesap verme bilincini, Arap dilinin en somut zanaat ve çöl imgelerinden biriyle billurlaştırdığı için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılış evrelerini, dirilişi, ilahi teklifi ve ahiret sorgusunu konu edinen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın evrende tesadüfen var olduğu, dilediği gibi yaşayıp hesapsızca yok olup gideceği şeklindeki deist ve materyalist yaklaşımları tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDokuma tezgâhında boyuna uzatılmış ancak henüz enine atkı ipliğiyle örülüp bağlanmamış çözgü telleri; açık arazide çobansız ve başıboş bırakılan deve.
  • Soyut anlamBir amaca, ahlaki bir yüke, ilahi bir hitaba veya hesaba bağlanmadan kendi haline terk edilmiş olma durumu.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanına çıkarılan insanın ontolojik bir kurgu içinde mutlaka ilahi teklif ve sınır koşullarıyla tamamlanması gerektiği ilkesi.
  • LaTeX modeliH  ⟹  ¬(C=∅∧Ω=0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde H varoluşsal düzlemde insanı, C ilahi teklif ve ahlaki sınır koşullarını, Ω ise nihai gaye ve ahiret hesabını temsil eder. Model, insanın varoluşunun (H), sınır koşullarının yokluğu (C=∅) ve nihai gayenin sıfırlanması (Ω=0) durumunun mantıksal olarak değillenmesini (¬) ifade eder; yani insan asla başıboş ve gayesiz bırakılamaz.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س