سغب
س - غ - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Sağebe : Sağm, bir avuç su, suyun yudum yudum içilmesine tesğim denir. sonra mim baya dönşmüş ve yağmurun yağmadığı zamanlarda azalan, kurumaya giden suyun adı olmuştur. Kıtlık yıllarına mesğabe denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sağebe : Sağm, bir avuç su, suyun yudum yudum içilmesine tesğim denir. sonra mim baya dönşmüş ve yağmurun yağmadığı zamanlarda azalan, kurumaya giden suyun adı olmuştur. Kıtlık yıllarına mesğabe denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR491 harfباب الغين والسين والباء معهما
غ ب س، س ب غ، س غ ب مستعملات غبس: الغَبَسُ: لون الرماد والذئب.
وأَغْبَسَ الليل وأغَبَش واحد.
سبغ: سَبَغ الشَّعَرُ سُبُوغاً، وسَبَغَتِ الدرع، وكل شيء طال إلى الأرض فهو سابغٌ. وسَبَّغَتِ النّاقةُ تَسبيغاً إذا كانت كلما نبت الشعر على ولدها أجهضته.
وإِسباغُ الوضوء: المبالغةُ فيه.
والتَّسْبَغَةُ: شيء من حلق الدرع توصل به البيضة فيستر العنق، والبيضة يقال لها: سابغٌ.
ويقال:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR111 harfسَغِبَ بالكسر يَسْغَبُ سَغَباً، أي جاع، فهو ساغِبٌ وسَغْبانُ وامرأةٌ سَغْبى. ويتيمٌ ذو مَسْغَبَةٍ، أي ذو مجاعة.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR857 harf(باب السين والغين وما يثلثهما)
(سغل) السين والغين واللام أصلٌ يدل على إساءة الغِذاء وسوء الحال فيه. من ذلك السَّغِل: الولد السيِّئ الغذاء. وكلُّ ما أسيء غذاؤه فهو سَغِل. قال سلامة بن جندل يصف فَرساً:
ليس بأسْفَى ولا أقْنى ولا سَغِلٍ *** يُسقى دواء قَفِيّ السَّكْنِ مربُوبِ(1)
ويقال: بل السَّغِل: الدقيق القوائم الصغير. وقال ابن دريد: السغِل: المتخدِّد لحمه، المهزول المضطرب الخَلْق.
(سغم)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR356 harf- قال تعالى: ﴿أو إطعام في يوم ذي مسبغة﴾ [البلد/14]، من السغب، وهو الجوع مع التعب، وقد قيل: في العطش مع التعب، يقال: سغب سغبا وسغوبا (قال السرقسطي: سغب وسغب لغتان، ولغة سغب بالضم: جاع.
وقال لعض أهل اللغة: لا يكون السغب إلا الجوع مع التعب، وربما سمي العطش سغبا، وليس بمستعمل، قال: والمصدر: السغابة والسغوب. انظر: الأفعال 3/519)، وهو ساغب، وسغبان، نحو: عطشان.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR150 harfس غ ب
هو ساغب لاغب وقد سغب وسغب وبه سغب ومسغبة وسغابة: جوع مع تعب.
وهو سغبان.
ويوم ذو مسغبة وتقول: لو بقي الليث في الغابه لات من السغابة.
س غ ب هو ساغب لاغب وقد سغب وسغب وبه سغب ومسغبة وسغابة: جوع مع تعب. وهو سغبان. ويوم ذو مسغبة وتقول: لو بقي الليث في الغابه لات من السغابة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR689 harfسَغِبَ الرجلُ يَسْغَب، وسَغَبَ يَسْغُبُ سَغْباً وسَغَباً وسَغابةً وسُغُوباً ومَسْغَبةً: جاعَ. والسَّغْبة: الجُّوعُ، وقيل: هو الجوعُ مع التَّعَب؛ وربما سُمِّيَ العَطَش سَغَباً، وليس بمُسْتعمَلٍ. ورجلٌ ساغِبٌ لاغِبٌ: ذو مَسْغَبة؛ وسَغِبٌ وسَغْبانُ لَغْبانُ: جَوْعانُ أَوعَطْشانُ. وقال الفراءُ في قوله تعالى: في يومٍ ذِي مَسْغَبةٍ، أَي مَجاعةٍ. وأَسْغَبَ الرجلُ، فهو مُسْغِبٌ إِذا دخَل في الـمَجاعةِ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR116 harf* س غ ب * * السَّغَبُ * الجوع وبابه طرب فهو * ساغِبٌ * و * سَغْبَانٌ * وامرأة * سَغْبَى * و * المَسْغَبَةُ * المجاعة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR648 harfسغب الرجل كفرح يسغب سغب مثل نصر يسغب سغبا وسغبا المضبوط عندنا مصدر الثاني أولا والأول ثانيا، ففيه لف ونشر غير مرتب وسغابة وسغوبا بالضم في الأخير عن الصاغاني ومسغبة: جاع. والسغبة: الجوع أولا يكون ذلك إلا مع تعب نقله ابن دريد عن بعض أهل اللغة، فهو ساغب لاغب ذو مسعبة وسغبان لغبان وسغب ككتف أي جوعان أو عطشان، وهي أي الأنثى سغبى وجمعها سغاب. وقال الفراء في قوله تعالى: في يوم ذي مسغبة أي مجاعة. والسغب
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.872 harfسَغِبَ
1 سَغِبَ ذ , aor. سَغَبَ ; (S A, Msb, K;) and سَغَبَ, aor. سَغُبَ ; (A, K;) inf. n. سَغَبٌ, (S, A, * Msb, K,) which is of the former, (Sudot;, Msb, TA,) and سَغْبٌ, (K,) which is of the latter, (TA,) and سُغُوبٌ (K) and سَغَابَةٌ and مَسْغَبَةٌ, (A, * K,) the last syn. with مَجَاعَةٌ; (S, Msb;) He was, or became, hungry: (S, A, Msb, K:) or suffered hunger together with fatigue. (A, Msb,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR356 harfسَغَبَ
سَغَبَ U سَغِبَ A ( n. ac. سَغْب 1 , سَغَب 4 , مَسْغَبَة 17t , سَغَاْبَة 22t , سُغُوْب 27 ),
a. Was hungry, famished.
سَغْبَة
سَغْبَة 1t ,
a. Hunger.
سَغْبَى
سَغْبَى 1ya ,
a. fem. of سَغْبَاْنُ 33 .
سَغِب
سَغِب 5 , سَاْغِب 21 , سَغْبَاْنُ 33 , ( pl. سِغَاْب 23 ),
a. Hungry, famished.
سَغَّبَ
N. P. سَغَّبَ II ,
a. Allowed, permitted.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR3.636 harfسغب
سَغِبَ - يَسْغَبُ (سَغَبَ - يَسْغُبُ) - مَسْغَبَة
سَغِبَ - يَسْغَبُ + الكائن: يجوع بشدة مما يؤدي به إلى التعب الشديد والإرهاق
مَسْغَبَة: على وزن " مـَفـْعـَلة ": مصدر ميمي من " سَغِبَ - يَسْغَبُ ": السغب بطريقة مخصوصة: المجاعة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالرغبة والميل للحصول على حاجة" وهي:
حاجَ - يَحُوْجُ، سَغِبَ - يَسْغَبُ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (5 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ
KıtlıkYahut açlık gününde yemek yedirmektir,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سغب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جوع, خمص, لغب |
| Zıt Kök | شبع |
| Çekirdek Özet 1 | Takati tüketen ve meşakkatle birlikte gelen şiddetli açlık hali |
| Çekirdek Özet 2 | Kıtlık, çaresizlik ve toplumsal kriz anında muhtacın açlığını giderme sorumluluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynakların tükendiği kriz dönemlerinde infakın ahlaki ve varoluşsal zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir biyolojik acıkma sayıp kriz, afet ve kıtlık kaynaklı takatsizlik boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سغ | Tüketim, sindirme, boğazdan kolayca veya zorlanarak akıp gitme hissi; nitekim سوغ kökünde bir şeyin boğazdan rahatça geçmesi ve yutulması anlamı bulunur | ب | Temas, yapışma ve içe kapanma niteliği eklenerek tükenişin bedene sirayet etmesi, gıdasızlığın bünyeyi zaafa uğratıp takatsiz bırakması anlamı özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Ayakta durmayı sağlayan desteğin, omurganın ve tutunma direncinin sembolü |
| غ | Göz örtüsü, karanlık (ikiz harf ع üzerinden türetme) | Gücün kararması, zayıflaması, perdelenmesi ve görme/algı melekelerinin zaafa uğraması |
| ب | Ev, barınak, iç mekan | Bünyenin içi, bedenin mahfaza alanı ve canın barındığı içsel kap |
| سغب | Desteğin kararıp bünyenin zaafa düşmesi | Bedenin iç dayanağının besinsizlik ve tükeniş sebebiyle zaafa uğraması, takatin çekilip meşakkatin içeriye yerleşmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında kuraklık ve uzun yürüyüşler sonucu yiyeceğin tamamen bitmesiyle bedenin halsiz düşmesi, açlıkla birleşen takatsizlik ve bitkinlik durumu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde açlık ile yol yorgunluğunun birleştiği anları anlatmak üzere ساغب لاغب ikilemesi içinde bitkin düşmüş savaşçı veya avcı tasvirinde kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat rivayetlerinde ve erken hadis metinlerinde Hayber fethinde ordunun gıdasız kalıp takatsiz düşmesi hali مُسْغِبُونَ ifadesiyle aktarılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سغب kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle bedensel tükeniş ve gıda yokluğuna bağlı meşakkat dairesinde varlık gösteren özelleşmiş bir morfemdir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilişiyle yaygın bir birincil kök olarak korunmamış; açlık ve kıtlık anlamları daha ziyade رعب veya كفن kökenli kelimelerle karşılanmıştır. Ancak Güney Sami ve Arapça sahasında kök, boğazdan geçiş ve yutma ile ilgili olan سوغ ve bedenin zaafı ile ilişkili olan لغب (yorgunluk, takatsizlik) morfemleriyle anlamsal bir matris oluşturur. Klasik dilbilimcilerin kökün yalnızca kuru bir açlık değil, meşakkat ve takatsizlikle birlikte olan açlık (الجوع مع التعب) olduğunu vurgulamaları, kökün erken dönemde çöl şartlarındaki fiziki kriz durumlarını tanımlamak üzere semantik olarak daraldığını gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سغب / سوغ / لغب | Besin alma imkânının kesilmesiyle bedenin meşakkate ve takatsizliğe sürüklenmesi ilişkisi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksik alanı | Açlığın doğrudan biyolojik iştah değil, kıtlık ve sefer meşakkatiyle birleşen tükenmişlik biçiminde ifadesi | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda güvenilir ses denkliği gösteren eşasıllı biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lane’s Arabic-English Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سغب | Anlamlı | Açlık ve meşakkat | Açlığın beden üzerinde bitkinlik ve çaresizlik oluşturması, kıtlık | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سبغ | Anlamlı | Bolluk ve genişlik | Bir şeyin tam olması, örtünün veya zırhın yere kadar uzanıp bedeni sarması, nimetin bollaşması | Kalb ve semantik zıtlık taşır; Kur'an'da geçer |
| غسب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| غبس | Anlamlı | Kül rengi, alacakaranlık | Rengin solması, grilik, kurdun rengi, gecenin karanlığının basması | Anlam bağı zayıf; Kur'an'da geçmez |
| بسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| بغس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سغب | Merkez | Kıtlık ve takatsizlik | Açlığın çaresizlik, afet ve meşakkatle birleştiği kriz durumunu ifade eder | Salt besin eksikliği değil, canı tehdit eden takatsizlik |
| جوع | Komşu | Genel açlık | Biyolojik iştah ve besin ihtiyacının genel adıdır | سغب gibi zorunlu olarak yorgunluk ve kıtlık şartı içermez |
| خمص | Komşu | Karın çekilmesi | Açlıktan karnın içe çökmesi ve boşalması halidir | Dışsal meşakkatten ziyade bedensel bir anatomik durumu belirtir |
| لغب | Komşu | Bitkinlik ve takatsizlik | Aşırı yorgunluk, çalışmaktan veya yoldan ötürü dermansız kalma | Açlıktan bağımsız olarak salt fiziksel tükenişi hedefler |
| شبع | Zıt | Doygunluk | Bedenin besine doyması, boşluğun dolması ve takatin yerine gelmesi | سغب kökünün tam zıddı olarak ihtiyacın karşılanma hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سغب | Şiddetli açlık ve kıtlık | Açlıkla birlikte gelen takatsizlik ve kriz durumu | Kesin |
| Latince | Fames, inedia | Kıtlık, uzun süreli açlık | Biyolojik açlığı ve gıdasız kalma halini karşılar fakat meşakkat nüansını tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Famine, starvation | Kıtlık, açlıktan tükenme | Basit açlığı (hunger) değil, ölüme ve bitkinliğe sürükleyen ağır besinsizlik durumunu karşılar | Güçlü |
| Almanca | Hungersnot, Entkräftung durch Hunger | Kıtlık, açlıktan bitap düşme | Toplumsal gıda krizini ve açlığın getirdiği fiziki takatsizliği iyi derecede açıklar | Güçlü |
| Fransızca | Famine, inanition | Kıtlık, gıdasızlıktan takatsiz kalma | Bedenin besin yokluğundan ötürü erimesini ve tükenişini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَسْغَبَةٍ | Kıtlık, kriz ve darlık anındaki açlık | Sarp yokuşu (akabe) aşmanın şartı olarak muhtaçları doyurma bağlamı; Beled 90:14 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık ve şer/musibet problemi | Kıtlık ve açlığın ilahi imtihan ve toplumsal yardımlaşma mükellefiyetiyle ilişkisi | Açlığın ontolojik bir ceza değil, kulların ahlaki sorumluluğunu açığa çıkaran bir kriz hali oluşu |
| Fıkıh | İt'am ve muztar hali | Hayati tehlike arz eden kıtlık dönemlerinde komşuyu ve yetimi doyurmanın farz-ı kifaye veya farz-ı ayn hükmü | Doyurma fiilinin kriz zamanlarında nafileden bağlayıcı hukuki ödeve dönüşmesi |
| Tefsir | Akabe (sarp yokuş) analizi | Beled suresinde kurtuluş yolu sayılan erdemin neden bollukta değil kıtlık gününde sınandığı | Kişinin kendi canının da daraldığı günde paylaşabilme fedakarlığı |
| Hadis | Sefer ve fetih rivayetleri | Sefer esnasında ashabın düştüğü takatsizlik durumlarının tasviri | Açlığın meşakkat, çaba ve imtihanla birlikte zikredilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki sınav | Zirve fedakarlık eşiği | Kişiyi bencillikten arındırma | Kriz ve darlık anında başkasını kendine tercih edebilme erdemi | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik analiz | Kriz dönemi kırılganlığı | Toplumsal zaaf noktalarını teşhis | Afet ve kıtlık şartlarının insan psikolojisi ve bedenindeki yıkıcı etkisini anlama | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve nizam | Sosyal güvenlik garantisi | Kargaşayı ve çöküşü önleme | Otoritenin ve toplumun en zayıf fertleri açlıktan koruma yükümlülüğü | Güçlü |
| İktisadi | Bölüşüm ve stok krizi | Arz çöküşü ve gıda kıtlığı | Kaynakları fedakarlıkla paylaştırma | Mal biriktirme dürtüsüne karşı hayat kurtarma odaklı acil iktisadi müdahale | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik enerji tükenişi ve entropi artışı | Sisteme giren enerjinin kritik eşiğin altına inmesiyle mekanizmanın durma ve çökelme noktasına gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kırılganlık ve kriz anomisi | Hayati kaynakların tükenmesiyle birlikte toplumsal bağların dağılma riski ve acil dayanışma ihtiyacı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi sıradan bir yemek ikramı veya her zamanki fakir doyurma tavsiyesi olarak okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün işaret ettiği durum, kaynakların kuruduğu, herkesin kendi nefsinin derdine düştüğü genel bir kıtlık ve meşakkat atmosferidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Akabe kavramının büyüklüğünü kavramamak; zenginlik ve bolluk anında verilen fazlalık infakı ile can pazarında yapılan fedakarlığı bir tutmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak mimarisinde imanın ve kurtuluşun en çetin eşiğini (akabe) tanımlarken sıradan bir infakı değil, kriz ve kıtlık anındaki hayati dayanışmayı şart koştuğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak, yetim hakkı, kriz yönetimi ve nefsin cimriliğini aşma erdemini konu edinen Mekki ayet grubunda, bilhassa Beled suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî ödevlerin sadece refah ve kolaylık zamanlarında yerine getirilen ritüellerden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; asıl sınavın darlık ve çaresizlik anında başkasını yaşatmak olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAçlığın uzun sürmesi ve gıdasızlığın yol yorgunluğu veya kıtlıkla birleşmesi neticesinde bedenin takatten düşüp tükenmesi.
- Soyut anlamBireysel ve toplumsal kaynakların en kritik seviyeye indiği bir varoluşsal darlık ve çaresizlik ortamı.
- Sistematik karşılıkSistemin çöküş eşiğinde bulunduğu bir kriz anında, eldeki kısıtlı girdiyi zayıf unsurlara aktararak entropik dağılmayı durduran ahlaki müdahale.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , canlının veya sistemin elindeki hayati enerji seviyesini; , tükenme ve çöküş sınırını; , meşakkat ve fiziki takatsizliği temsil eder. Enerjinin kritik eşiğe indiği kıtlık anında (), sistemik kurtuluş potansiyeli , eldeki rezervin () kriz maliyetine () rağmen paylaşılarak zamana bağlı entegre edilmesiyle devreye girer.