صدف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-د-ف3 sîga, 34 mücavir kök, 3 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أييالصَّدَفَيْنِزبرنفخوَصَدَفَنظرصدفقطرأتيفرغقولبصرحددسوي

KökSîga 3Ayet 3Sure 2Mücavir 34

▶ Ağı aç (3B)

صدف

ص - د - ف

KÖK
  • 5 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yüz çevirirler

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR747 harf
باب الصاد والدال والفاء معهما ص د ف، ف ص د، ص ف د مستعملات صدف: الصَّدَفُ: غِشاءٌ خَلْقٍ في البَحرِ تضُمُّه صَدَفَتانِ مَفرُوجتان عن لَحْمٍ فيه رُوحٌ يُسَمّى المَحارَةَ فيه اللُّؤْلُؤُ. والصُّدُفان: جَبَلان مُتَصادِفان أي مُتلاقِيان بيننا وبين يَأجُوج ومَأْجُوج. وصادَفْتُ فلاناً: لقِيتُه. والصُّدُوف: المَيْلُ عن الشيءِ، وأصَدَفني عنه كذا. والأصْدَفُ: مَن في يده اعِوجاجٌ، والمصدر الصَّدَفُ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR645 harf
صَدَفَ عنِّي، أي أعرض. ويقال: امرأةٌ صَدُوفٌ، للتي تَعرِض وجههَا عليك ثم تَصْدِفُ. وأَصْدَفَني عنه كذا وكذا، أي أمالني. وصَدَفُ الدرّة: غشاؤها، الواحدة صَدَفَةٌ. وفرسٌ أَصْدَفُ بيّن الصَدَفِ، إذا كان متدانِيَ الفخذين متباعد الحافرين في التواءٍ من الرسغين. وقال أبو يوسف: الصَدَفُ أن يميل خُفُّ البعير من اليد أو الرجل إلى الجانب الوحشيِّ. قال: فإن مال إلى الإنسيِّ فهو أَقْفَدُ. والصَدَفُ والصُدَفُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.599 harf
ص د ف صدف ، صفد ، دفص ، فصد : مستعملة . ( دفص ) : أهمل الليث : دفص . وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الدَّوفص : البَصَل . قلتُ : وهو حرف غريب . صدف : قال الليث : الصَّدَف : غِشاءُ خَلْقٍ في البَحْر تضمُّه صَدَفَتان مَفرُوجَتان عن لحم فيه روح يسمَّى المَحارَة ، وفي مِثلِه يكون اللّؤلؤ . وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) . قرىء : (
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.424 harf
(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])صَدْر المطية مصدر. وأمَّا الآخر فالصَّدر للإنسان، والجمع صُدور، قال الله تعالى: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، ثم يشتقُّ منه. فالصِّدار: ثوبٌ يُغطِّي الرَّأس والصَّدْر. والصِّدَار: سِمةٌ على صدر البعير. والتَّصدير: حبل يُصدَّر به البعير لئلاَّ يُرَدَّ حِمْلُهُ إلى خَلْفه. والمُصَّدر: الأَسَد، سُمِّيَ بذلك لقوّة صَدْرِهِ. والمصدور: الذي يشتكى صَدْرَهُ. (صدع) الصاد والدال والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انفراجٍ في الشيء. يقال صَدَعْتُهُ فانصدَعَ وتصدَّعَ. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتُها. ودليلٌ هادٍ مِصدَع. والصَّدْع: النَّبات؛ لأنه يَصدَع الأرض، [في] قوله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾ [الطارق 12]. ومن الباب: صَدَع بالحقِّ، إِذا تكلَّمَ به جهاراً. قال سُبحانَهُ لنبيِّه عليه السلام: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. ويقال تصدَّعَ القَوْمُ، إِذا تفرّقُوا. والصِّدْعَة من الإِبل: قِطعةٌ كالسِّتِّين ونحوِها، كأنَّها انصدعت عن العسكَر العظيم. ومما شذَّ عن الباب: الصَّدَع، الفتِيُّ من الأوعال. (صدغ) الصاد والدال والغين أصلان ، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخَر يدلُّ على ضَعْف. فالأوّل الصُّدْغ، وهو ما بين خَطِّ العين إلى أصلِ الأُذُن. يقال صَدَغْت الرّجل، إذا حاذيتَ صُدْغَه بِصُدْغِكَ في المشي. والصِّداغ: سِمَة في الصُّدْغ. والأصل الآخَر الصَّدِيغ: الرجل الضَّعيف. يقال ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف([3])، أي ما يقتُل. ويقال إنَّ الصَّديغ الولدُ إلى أن يستكملَ سبعةَ أيام([4]). ومما شذَّ عن البابين قولُهم: صدغتُهُ عن الشيء، أي كففتُهُ عنه. (صدف) الصاد والدال والفاء أصلان: [الأوَّل] يدلُّ على المَيْلِ، والثاني عَرَضٌ من الأعراض. فالأوَّلُ قولهم: صَدَفَ عن الشيء، إِذا مال* عنه وولى ذاهباً. قال الله تعالى: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. والصَّدَف من البعير: أَنْ يميل خُفُّهُ من اليد أو الرِّجْل إلى الجانب الوَحْشيّ([5])؛ وقد صَدِفَ. ويقال للإِبلِ التي تقف عند أعجاز الإِبل على الحوضِ تنتظر انصرافَ الشّاربةِ لتدخُل: هي الصَّوادِف. قال: * النّاظراتُ العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) * والصَّدَف: جانب الجَبَل، وإِنّما سُمِّيَ لميْله إلى إحدى الجِهَتين. وأمّا الآخر فالصَّدَف المَحَارة، هي معروفة. (صدق) الصاد والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء قولاً وغيرَه. من ذلك الصِّدْق: خلاف الكَذِبَ، سمِّيَ لقوّته في نفسه، ولأنَّ الكذِبَ لا قُوَّة له، هو باطلٌ. وأصل هذا من قولهم شيءٌ صَدْقٌ، أي صُلْب. ورُمْح صَدْقٌ. ويقال صَدَقُوهم القِتالَ، وفي خلاف ذلك كَذَبوهم. والصِّدِّيق: الملازم للصِّدْق. والصَّدَاق: صَدَاقَ المرأة، سُمِّيَ بذلك لقوّته وأنَّه حقٌّ يَلزمُ. ويقال صَدَاقٌ وصُدْقة وصَدُقة([7]). قال الله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. وقرئت: ﴿صدقاتِهِنَّ([8])﴾. و[من] الباب الصَّدَقة: ما يتصدَّق به المرءُ عن نفسه وماله. وأمَّا المُصَدِّق فخبّرَنا أبو الحسن علي بن إبراهيم، عن المفسِّر،عن القُتَيْبِيّ قال: ومما يضَعُهُ النّاسُ غير موضعه قولهم: هو يتصدَّق، إِذا أعطى، ويتصدّقُ إِذا سأل. وذلك غلطٌ، لأن المتصدِّق المُعطي. قال الله تعالى في قصّة من قال: ﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]. وحدَّثَنا هذا الشيخ عن المَعْدَانيِّ عن أبيه، عن أبي مُعاذٍ، عن اللَّيْث، عن الخليل قال: المُطْعِم مُتصَدِّق والسَّائلُ متصدِّق. وهما سواء. فأمَّا الذي في القرآن فهو المعطِي. والمُصَدِّق: الذي يأخذ صَدَقات الغنم. ويقال: هو رجلُ صِدقٍ([9]). والصَّدَاقة مشتقّة من الصِّدق في المودّة. ويقال صَدِيق للواحد وللاثنين وللجماعة، وللمرأة. وربما قالوا أصدقاء، وأصادق. قال: فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])(صدم) الصاد والدال والميم كلمةٌ واحدةٌ، وهي الصَّدْم، وهو ضَرْب الشَّيءِ الصُّلْبِ بمثله. (صدن) الصاد والدال والنون أصلٌ ضعيف. يقولون: الصَّيْدَن: الثَّعْلَب. (صدي) الصاد والدال والحرف المعتل فيه كلمٌ متباعدةُ القياس، لا يكاد يلتقي منها كلمتانِ في أصل. فالصَّدَى: الذَّكَرُ من البُومِ، والجمع أصداء. قال: فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])والصَّدَى: الدِّماغُ نفسُه، ويقال بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، ولذلك يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَاهُ. ويقال بل هذا صَدَى الصَّوْت، وهو الذي يُجيبُك إذا صِحْتَ بقُرْبِ جَبَل. وقال يصف داراً: صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])والصَّدَى: الرَّجُلُ الحَسَنُ القِيام على ماله، يقال هو صَدَى مالٍ. ولا يقال إلاَّ بالإِضافة. والصَّدَى: العَطَش، يقال رجلٌ صَدٍ وصادٍ، وامرأة صادية. وتصدَّى فُلانٌ للشَّيء يستشرفُهُ ناظراً إليه. والتَّصدية: التَّصفيق باليدين. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. فأمَّا الصَّوادي من النَّخْلِ فهي الطِّوال. ويقال: صاديتُ فلاناً، إِذا دارَيْتَه. وصاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه([13])]. وإِذا كان بعد الدَّال همزة تغيَّر المعنى، فيكون من الصَّدَأ صدإ الحديد. يقولون: صاغِرٌ صَدِئٌ من صدأ العار([14]). (صدح) الصاد والدال والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوت. يقال صدح الدِّيك والغُراب. وكان اللِّحياني يقول: إِنَّهُ لَصَيْدَحٌ، أي مرتفع الصَّوت. ويقولون: ـ وليس هو من هذا القِياس: إنَّ الصُّدْحَة خَرَزة يُؤَخَّذُ بِها. ويقال الصَّدَح: الإِكام([15]). والله أعلم. --------------ـــ ([1]) هو خلف الأحمر. وفي الأصل: "الآخر"، صوابه في المجمل. ([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (صدر). ([3]) في المجمل: "من ضعفه". ([4]) في اللسان: "سمي بذلك لأنَّه لا يشتد صدغاه إلا إلى سبعة أيام. ([5]) في الأصل: "من جانب الوحشي"، صوابه في المجمل واللسان. ([6]) أنشده في المجمل واللسان، وسيأتي في (عقب). وقبله في تاج العروس: * لا ريّ حتى تنهل الروادف *. ([7]) كذا ضبطت الكلمتان في الأصل. وزاد في اللسان والقاموس: "صدقة" بالفتح، وبفتحتين وبضمتين. ويقال أيضاً: "صداق" ككتاب. ([8]) لم تضبط أي كلمة منهما في الأصل. وقد قرأ الجمهور: "صدقاتهن" بفتح الصاد وضم الدال. وقرأ قتادة بإسكان الدال وبضم الصاد، وقرأ مجاهد وموسى بن الزبير وابن أبي عبلة وفياض ابن غزوان بضمهما. تفسير ابن حيان (3: 166). ([9]) كذا ضبط في المجمل بالإضافة. ويقال أيضاً: "رجل صدق". بالوصف، مع كسر الصاد وفتحها. ([10]) لم، أي لماذا. وفي الأصل: "لم يحملنها"، صوابه من المخصص (17: 30)، حيث أنشد البيت. وأوله عنده: "فلا زلن دبرى". ([11]) البيت للبيد في ديوانه 135 واللسان (صدى، نقر). في نقير، أي ليسوا بعدك في شيء. وفي الأصل: "من نقر"، صوابه في الديوان واللسان. ([12]) لامرئ القيس في الديوان 148 واللسان (صدي). ([13]) التكملة من المجمل، وقد بيض لها في الأصل. ([14]) في اللسان: "وفلان صاغر صدئ إذا لزمه صدأ العار واللوم". ([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "الأزهري: الصدحان آكام صغار صلاب الحجارة واحدها صدح".

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR384 harf
- صدف عنه: أعرض إعراضا شديدا يجري مجرى الصدف، أي: الميل في أرجل البعير، أو في الصلابة كصدف الجبل أي: جانبه، أو الصدف الذي يخرج من البحر. قال تعالى: ﴿فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها﴾ [الأنعام/157]، ﴿سنجزي الذين يصدفون...﴾ الآية إلى ﴿بما كانوا يصدفون﴾ [الأنعام/157] (تمام الآية: ﴿فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها، سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون﴾ ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR322 harf
ص د ف صدف عن الشيء صدوفاً‏:‏ أعرض عنه وفيه صدوف عن الفحشاء‏.‏ وامرأة صدوف‏:‏ تصد عن الريبة‏.‏ وصادفته‏:‏ وجدته وصادفه‏:‏ قابله وتصادفا‏:‏ تقابلا ومنه‏:‏ صدفا المحارة‏:‏ لتقابلهما‏.‏ و ‏"‏ ساوى بين الصدفين ‏"‏‏:‏ بين رأسي الجبلين المتقابلين‏.‏ ومن الكناية‏:‏ رجل صدوف‏:‏ أبخر لأنه كلما حدّث صدف بوجهه لئلا يوجد بخره‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.050 harf
الصُّدُوفُ: المَيْلُ عن الشيء. وأَصْدَفَني عنه كذا وكذا أَي أَمالَني. ابن سيده: صَدَفَ عنه يَصْدِفُ صَدْفاً وصُدُوفاً: عَدَلَ. وأَصْدَفَه عنه: عَدَل به، وصَدَفَ عني أَي أَعْرَضَ. وقوله عز وجل: سَنَجْزِي الذين يَصْدِفون عن آياتنا سُوء العذاب بما كانوا يَصْدِفُونَ، أَي يُعْرِضون. أَبو عبيد: صَدَفَ ونكَبَ إذا عَدلَ؛ وقيل في قول الأَعشى: ولقد ساءها البياض فَلَطَّتْ بِحِجابٍ، من بَيْنِنا، مَصْدُوفِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR253 harf
* ص د ف * * صَدَف * عنه أعرض وبابه ضرب وجلس و * أصْدَفهُ * عنه كذا أماله عنه و * صَدَفُ * الدُّرَّة غشاؤها الواحدة * صَدَفةٌ * و * الصَّدَفُ * بفتحتين وبضمتين أيضا مُنقطع الجبل المرتفع ز وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿بين الصُّدُّفيْن﴾ و * صادَفَ * فلانا وجده
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.834 harf
الصدف، محركة: غشاء الدر، الواحدة بهاء، هذا نص الصحاح، والعباب، وقال الليث: الصدف: غشاء خلق في البحر، تضمه صدفتان مفروجتان عن لحم فيه روح، يسمى المحارة، وفي مثله يكون اللؤلؤ: ج: أصداف، كسبب وأسباب، ومنه حديث ابن عباس: إذا مطرت السماء فتحت الأصداف أفواهها. وقال الأصمعي: كل شيء مرتفع عظيم، من حائط ونحوه صدف، وهدف، وحائط، وجبل، ومنه الحديث: كان إذا مر بهدف مائل، أو صدف مائل، أسرع المشي ومنه حديث
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.648 harf
صَدَفَ عَنِّى 1 صَدَفَ عَنِّى ذ , (S, O,) or عَنْهُ, (Msb, K,) aor. صَدِفَ , (O, K,) He turned away from, avoided, shunned, and left, (S, O, Msb, K,) me, (S, O,) or him, or it; (Msb, K;) so the verb signifies in the Kur vi. 158 [and a similar instance occurs in verse 46 of the same chap.]; (O;) and so عَنْهُ ↓ تصدّف: (O, * K:) and (so in the K [but more properly “ or ”]) صَدَفَ, (A'Obeyd, M, O,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR714 harf
صَدَفَ صَدَفَ I , U ( n. ac. صَدْف 1 , صُدُوْف 27 ) a. [ 'An ], Turned away from, avoided. b. Turned away, caused to revert from. c. [ coll. ]. see III . صَاْدَفَ صَاْدَفَ III , a. Met by chance, found, encountered. تَصَدَّفَ تَصَدَّفَ V , a. see I (a) . b. [ coll. ], Happened by chance, befell. صُدْفَة صُدْفَة 3t a. [ coll. ], Meeting. صَدَف صَدَف 4 , ( pl. أَصْدَاْف 38 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.476 harf
صدف صَدَفَ - يَصْدِفُ - صَدَف - صَدَفَيْن صَدَفَ - يَصْدِفُ + كائن + بشيء: يمر قرب الشيء وهو يعطيه ويقابله بجانبه: وفيه كناية عن المرور والتلاقي من غير عزم أو نية (صُدفة) صَدَفَ - يَصْدِفُ + كائن + عن شيء: يمر مبتعداً عن الشيء وهو يعطيه ويقابله بجانبه: وفيه كناية عن عدم الاكتراث أو اللا مبالاة صَدَف: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler34 mücavir (50 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قطر

    1 ortak ayet · Maden eriyiğidir

  2. فرغ

    1 ortak ayet · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır

  3. ختم

    1 ortak ayet · Ve mühürledi

  4. قول

    3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  5. زبر

    1 ortak ayet · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir

  6. نفخ

    1 ortak ayet · Körük demektir

  7. حدد

    1 ortak ayet · Hadid demir demektir

  8. صرف

    1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  9. بين

    2 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  10. أتي

    2 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  11. أيي

    2 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  12. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

Geçtiği ayetler(3)

  1. قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

    Yüz çevirirlerDe ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

  2. … مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

    Yüz çevirirlerVeya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

  3. … الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

    Yüz çevirirlerVeya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

Sîga sayfası: الصَّدَفَيْنِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصدف
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعرض, صدد, نكب
Zıt Kökأقبل
Çekirdek Özet 1İki yüzeyin açılı biçimde karşılaşması, bir kenara eğilme, doğrudan temastan saparak yan çizme
Çekirdek Özet 2İlahi hakikatle yüz yüze gelindiğinde kasıtlı olarak yönü çevirip savuşma, hakka sırt dönme
Çekirdek Özet 3Hakikate karşı kurulan açısal kapanma ve geçit vermeyen iki engel arasında set çekme
Kritik Hata RiskiAnlamı yalnızca pasif bir yüz çevirme veya rastlantısal karşılaşma sayıp bilinçli ve eğrilerek uzaklaşan direnç boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدSert bir cisme çarpma, set çekme, engelleme ve geri püskürtme; صدد, صدر, صدع, صدق köklerinde olduğu gibi katı bir yüzeyle karşılaşma ve dirençفKenar, ağız ve ayrılma yönünü temsil eden harfin eklenmesiyle çarpışmanın doğrudan değil, bir kenara doğru açı yaparak kırılması, yan çizme ve iki kanadın birbirine açılı durması anlamı kazanılmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki sapı; kıvrılma, yana bükülme, sıkışmaDoğrusal gidişin bir eksene bükülmesi, dirençle karşılaşan yönün eğrilmesi
دÇadır kapısı; geçiş, açılıp kapanma, eşikİki durum veya yön arasında bir açıklık ve geçit oluşturma hareketi
فAğız; dışa açılma, kenar, nefesin kenardan salınmasıYönelişin uç noktada kenara kayması ve merkezden dış çepere doğru açılması
صدفBir eşik veya direnç noktasında bükülerek kenara doğru açılma ve yüzeyi eğmeKarşılaşılan hakikat veya kütle karşısında doğrudan hiza almayıp açılı durma, yan dönme ve iki kanat gibi birbirine karşı durup arayı açma

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin tabanının veya ayağının dış kenara doğru eğrilmesi (صدف البعير); istiridyenin birbirine açılı kapanan iki sert kabuğu (الصدف); iki dağ yamacının karşı karşıya gelip aralarında geçit bırakması (جانب الجبل)
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde saçındaki beyazlığı sevmeyip araya açılı bir örtü çeken kadını anlatırken türemiş formu örtülmüş, araya açı konmuş anlamında şöyle kullanır: ولقد ساءها البياض فَلَطَّتْ / بِحِجابٍ، من بَيْنِنا، مَصْدُوفِ
Erken Arapça kullanımSu içme sırasını beklerken havuzun gerisinde yan durup bekleyen develer için erken kabile dilinde الصوادف nitelemesi kullanılmıştır; ayrıca bedende bir tarafa çarpık duran el veya ayak için صدف tabiri sabittir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-A‘şâ.

Sami etimolojik katman

Arapça صدف kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda özellikle açılı duruş, iki sert kanadın birbirine kavuşması veya bir yüzeyden açı yaparak sapma anlam örgüsüyle belirginleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ص-د-ف kök harfleriyle birebir örtüşen yaygın bir fiil kökü bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki ünsüzü olan צ-ד (Arapça صد) kökü yan taraf, kenar ve sarp sınır bildiren צַד (tsad) kelimesiyle fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada üçüncü harf olan ف eklentisiyle kavram, salt bir yan olma durumundan bir yüzeyden açı çizerek ayrılma (صُدُوف) ve deniz kabuklusunun karşılıklı iki sert kanadına (صَدَف) ad olma yönünde morfo-semantik bir özelleşme yaşamıştır. Kökün karşıt iki dağ yamacını ifade etmesi de iki yan yüzeyin birbirine açı oluşturması esasına dayanır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصد ikilisinden ف ilavesiyle türemeSert bir duruş ve engelleme bildiren kökten açı yaparak yan tarafa sapma ve iki sert kapağın birbirine kavuşması türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צַד (tsad: yan, taraf, yamaç) kökü ile fonetik bağYan taraf, sınır ve eğik yüzey kavramları Sami tabanında ortaktır; üçüncü harf Arapçada özelleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yan/kanat kökleriİki sert kabuk veya iki dağ kanadı arasındaki yarığa dair somut göçebe tasviri sınırlı bir alanda korunmuştur.Muhtemel

Kaynak Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, Lane’s Arabic-English Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صدفAnlamlıYan dönme, açılı durma, yüz çevirmeİki kanatlı kabuk, dağ yamacı ve haktan sapıp yan çizmeHedef kök; Kur'an'da geçer
صفدAnlamlıBağlamak, sıkıca tutturmak, bukağıElleri boyuna bağlamak veya kişiyi ihsan ile kendine bağlamakKalb ve ortak temas; Kur'an'da geçer
دصفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kullanım tespiti yokturKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder
دفصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıTehzîb'de müsta'mel kaydedilse de yerleşik anlamı bulunmazKur'an'da geçmez
فصدAnlamlıDamar yarmak, kan akıtmakKan almak için damarı boylamasına kesip kanını boşaltmakKesme ve ayırma eylemi; Kur'an'da geçmez
فدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKullanımı olmayan harf dizilişidirKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydeder

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صدفMerkezAçılı sapma ve yüz çevirmeHakikatle yüzleştiği anda açı yaparak kasten yan çizme ve sırt dönmeHakka karşı sert ve bilinçli bir açısal kırılma
عرضKomşuYüz çevirme, yanını dönmeGenişlik ve yan boyutu gösterme; ilgisizlik sebebiyle yan dönmeصدف köküne göre daha genel ve ilgisizlikle de olabilen sapma
صددKomşuEngelleme, set çekmeDoğrudan karşı koyarak veya bir engelle geçişi tümden durdurmaصدف yan çizmeyi, صدد ise yolu doğrudan kesmeyi öne çıkarır
نكبKomşuYoldan sapmaRotadan çıkıp kenara kayma, ayağın tökezleyip istikametten çıkmasıصدف karşılaşılan somut delile karşı kasti açı almayı belirtir
أقبلZıtYönelme, karşılamaBütün varlığıyla yüzünü ve yönünü bir şeye doğru çevirmeAçıyı sıfırlayarak dosdoğru hedefe doğru yöneliş

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصدفYan çizmek, kabukBir tarafa meyil ederek yüz çevirmek; iki simetrik sert yüzeyKesin
Latincedeclinare, avertereSapmak, başka yöne çevirmekDeclinare doğrultudan açılı sapmayı karşılar; deniz kabuğu anlamını içermezGüçlü
İngilizceto turn away, to swerve, valveAçılı sapmak, yüz çevirmek, kavkıTo swerve doğrultudan kasıtlı açıyla kaçmayı karşılar; valve ise iki kanatlı kabuğu ifade ederGüçlü
Almancaabwenden, abweichen, SchaleYüz çevirmek, sapmak, kabukAbwenden bilinçli yön değişimini, abweichen ise rotadaki açısal sapmayı verirGüçlü
Fransızcase détourner, déclinerYönünü değiştirmek, sapmakDoğrusal akıştan yana doğru kırılma eylemini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَصْدِفُونَ / وَصَدَفَAyetlerden kasten ve dirençle yüz çevirmeKendilerine açık deliller, mucizeler ve ilahi uyarılar geldikten sonra bile bile haktan yan çizenlerin tutumu (En‘âm 6:46, 6:157)
الصَّدَفَيْنِKarşı karşıya duran iki dağ yamacıZülkarneyn kıssasında iki dik dağ kütlesinin birbirine bakan ve aralarında geçit oluşturan dik yüzeyleri (Kehf 18:96)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnkâr psikolojisi ve hidayetten sapmaHakkı bilmesine rağmen inatla ve açı yaparak uzaklaşan kâfirin sorumluluğuBasit cehalet değil, delille karşılaştıktan sonra kasten yan çizme iradesi
FıkıhSözleşmelerden ve yükümlülüklerden kaçınmaBir haktan veya meşru akitten yüz çevirip borçtan savuşmanın hukuki hükmüBelirgin bir terimleşme tespit edilmedi; ahlaki-hukuki sapma bağlamı
TefsirEn‘âm ve Kehf surelerindeki lafızlarالصدفين lafzında iki dağın temas açısı; صدف lafzında اعراض kelimesinden daha şiddetli bir yüz çevirmeİki sert kütlenin birbirine bakması ve hakka sırt çevirmedeki katı meyil
HadisYolu saptırma ve meclisten yan çizmeDoğru istikametten yan çizenlerin ve yüzünü çevirenlerin yerildiği rivayetlerDoğru yönden açılı biçimde ayrılma davranışı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy karşısındaki tutumBilinçli yüz çevirmeHakikatle teması kesmek için açısal direnç geliştirmeDelil ile temas anında yönü başka tarafa kırarak sorumluluktan kaçmaKesin
İlmiMetodoloji ve veri ahlakıDoğrulanmış veriyi yok saymaHipotezi çürüten kesin delilden yan çizmeApaçık kanıt karşısında teorik tutarlılığı bozma pahasına savuşmaGüçlü
SiyasiHukuk ve meşruiyet düzeniKamusal sözleşmeden sapmaToplumsal adaleti kuracak ilkeleri görmezden gelmeDevletin veya otoritenin temel ilkelerden yan çizerek keyfiliğe yönelmesiGüçlü
İktisadiPiyasa ve kaynak yönetimiPazar dengesinden kaçınmaİki tarafın birbirine denk durduğu adil zemini bozmaİki kanatlı dengeyi (arz-talep) görmezden gelip tek taraflı meyil oluşturmaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKırılma açısı ve açısal sapmaBir ışının veya kuvvet vektörünün yoğun ortama çarptığında dik doğrultudan saparak bir açıyla yol değiştirmesiGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel kaçınmaBireyin inançlarıyla çelişen güçlü bir kanıtla karşılaştığında gerilimi düşürmek için dikkatini kasten başka yöne çevirmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir ilgisizlik, unutma veya rastlantısal bir yüz çevirme gibi daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamDelil ile bilfiil burun buruna gelindiği anda, gerçeği bilerek ve dirençli bir meyil ile yan çizmek; fiziki olarak ise iki kütlenin birbirine bakan kanatları olmak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki şiddetli azap tehdidini hakikate ulaşamamış kitlelere teşmil etmek; oysa tehdit delili görüp bile bile açı yaparak savuşan inatçı tutumadır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın inkâr tipolojisinde basit bilgi eksikliği ile yüzleşme sonrası bilinçli direniş arasındaki ayrımı netleştirdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?En‘âm suresindeki peş peşe mucize ve kanıt sunumundan sonra gelen uyarı ayetlerinde ve Kehf suresindeki Zülkarneyn kıssasının inşa bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatten uzaklaşmanın sadece pasif bir kopuş olmadığını, aksine bilinçli bir eğrilme, yön değiştirme ve açılanma eylemi olduğunu göstererek sorumluluğun ağırlığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki sert yüzeyin açılı biçimde karşı karşıya gelmesi veya bir nesnenin/ayağın doğrusal eksenden dış kenara doğru açı yaparak meyil etmesi.
  • Soyut anlamİlahi bir kanıt veya apaçık hakikat karşısında doğrusal yönelişi bozup kasten yan çizme, gerçeğe sırt dönerek açısal kaçınma üretme.
  • Sistematik karşılıkİki karşıt blok arasında sınır inşa etme yeteneği veya kanıttan kaçınarak hakikat eksenini terk etme sapması.
  • LaTeX modeliθ=arccos⁡(u⃗⋅v⃗∥u⃗∥∥v⃗∥)>0
  • LaTeX açıklamasıModelde u⃗ vektörü gelen hakikat veya referans doğrultusunu, v⃗ vektörü muhatabın yönelişini temsil eder. İki vektör arasındaki açı θ, sıfırdan büyük olduğu ölçüde doğrusal hizalanmanın bozulduğunu ve sistemin bir kenara doğru açı yaparak saptığını sembolize eder. Kehf suresindeki iki yamaçta ise bu açı, iki kütle vektörünün birleşmeyip aralarında bir açıklık bıraktığı durumu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص