عرض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ر-ض39 sîga, 103 mücavir kök, 72 ayet, 35 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كننأَعْرَضَخبردنوعَرَضَعرضذكرجهلبغيأتيفَأَعْرِضْحدث

KökSîga 39Ayet 72Sure 35Mücavir 103

▶ Ağı aç (3B)

عرض

ع - ر - ض

KÖK
  • 79 geçiş
  • 72 ayet
  • 39 sîga
  • 13 sözlük

Ön dişler demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ön dişler demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.875 harf
باب العين والضاد والراء معهما ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد: .......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع. قال الأحوص: كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR10.619 harf
عَرَضَ له أمرُ كذا يَعرِضُ، أي ظَهَر. وعَرَضْتُ عليه أمر كذا. وعَرَضْتَ له الشيء، أي أظهرته له وأبرزته إليه. يقال: عَرَضْتُ له ثوباً مكان حَقِّهِ. وفي المثل: "عَرْضٌ سابِرِيٌّ" لأنَّه ثوبٌ جيِّدٌ يُشترى بأول عَرْضٍ ولا يُبالغ فيه. وعَرَضَتِ الناقة، أي أصابها كسرٌ وآفةٌ. وعَرَضْتُ البعير على الحَوْضَ، وهذا من المقلوب، ومعناه عَرَضْتُ الحَوْض على البعير. وعَرَضْتُ الجاريةَ على البيع، وعَرَضْتُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.847 harf
باب العين والضاد مع الراء عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج . وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR24.353 harf
(باب العين والراء وما يثلثهما) (عرز) العين والراء والزاء أصل صحيح يدلُّ على استصعابٍ وانقباض. قال الخليل: استعرز عليَّ مثل استعصب. وهذا الذي قال صحيح، وحجّته قولُ الشّمّاخ: وكلُّ خليلٍ غير هاضِمِ نفِسه *** لوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ([1]) أراد المنقبِض عنه. والعرب تقول: "الاعتراز الاحتراز"، أي الانقباضُ داعيةُ الاحتراز. يَنْهَون عن التبسُّط والتذرُّع، فربما أدَّى إلى مكروه. ويقال العَرْز:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.417 harf
- العرض: خلاف الطول، وأصله أن يقال في الأجسام، ثم يستعمل في غيرها كما قال: ﴿فذو دعاء عريض﴾ [فصلت/51]. والعرض خص بالجانب، وأعرض الشيء: بدا عرضه، وعرضت العود على الإناء، واعترض الشيء في حلقه: وقف فيه بالعرض، واعترض الفرس في مشيه، وفيه عرضيه. أي: اعتراض في مشيه من الصعوبة، وعرضت الشيء على البيع، وعلى فلان، ولفلان نحو: ﴿ثم عرضهم على الملائكة﴾ [البقرة/31]، ﴿وعرضوا على ربك صفا﴾ [الكهف/48]، {إنا عرضنا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.895 harf
ع ر ض عرضهم على السيف أي قتلهم وعلى النار أي أحرقهم‏.‏ وعرض لفلان إذا جن‏.‏ و ‏"‏ أعرض ثوب الملبس ‏"‏ أي صار ذا عرض‏.‏ يقال لمن يقال له‏:‏ ممن أنت فقال‏:‏ من نزارٍ‏.‏ ‏"‏ وطأ معرضاً ‏"‏ أي ضع رجلك حيث وقعت ولا تتّق شيأ‏.‏ قال البعيث‏:‏ فطأ معرضاً إن الحتوف كثيرة وإنك لا تبقي لنفسك باقياً وأعرض لك الشيء إذا أمكنك من عرضه‏.‏ وأعرض لك الصيد فارمه وهو معرض لك‏.‏ وأعرض لبّي عن كذا إذا نسيته‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok54.606 harf
العَرْضُ: خلافُ الطُّول، والجمع أَعراضٌ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: يَطْوُونَ أَعْراضَ الفِجاجِ الغُبْرِ، طَيَّ أَخي التَّجْرِ بُرودَ التَّجْرِ وفي الكثير عُرُوضٌ وعِراضٌ؛ قال أََبو ذؤيب يصف برذوناً: أَمِنْكَ بَرْقٌ أَبِيتُ الليلَ أَرْقُبُه، كأَنَّه في عِراضِ الشامِ مِصباحُ؟ وقال الجوهري: أَي في شِقِّه وناحِيتِه. وقد عَرُضَ يَعْرُضُ عِرَضاً مثل صَغُرَ صِغَراً، وعَراضةً، بالفتح؛ قال جرير: إِذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR3.271 harf
* ع ر ض * * عَرَضَ * له كذا أي ظهر و * عَرَضْتُهُ * له أظهرته له وأبرزته إليه يقال * عَرَضْتُ * له ثوبا مكان حقه وثوبا من حقه بمعنى واحد و * عَرَضَ * البعير على الحوض وهو من المقلوب والمعنى الحوض على البعير وعَرَضَ الجارية على البيع وعرض الكتاب وعرض الجند إذا أمرهم عليه ونظر ما حالهم و * اعْتَرَضَهُم * و * عَرَضَهُ عارِضٌ * من الحمى ونحوها و * عَرَضَهُم * على السيف قتلا كل ذلك من باب ضرب و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR60.595 harf
العروض ، كصبور: مكة والمدينة، شرفهما الله تعالى وما حولهما ، كما في الصحاح، والعباب، والمحكم، والتهذيب، مؤنث، كما صرح به ابن سيده وروي عن محمد بن صيفي الأنصاري، رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم خرج يوم عاشوراء وأمرهم أن يؤذنوا أهل العروض أن يتموا بقية يومهم . قيل: أراد من بأكناف مكة والمدينة. وقوله: ما حولهما داخل فيه اليمن، كما صرح به غير واحد من الأئمة، وبه فسروا قولهم: استعمل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok99.814 harf
عَرُضَ 1 عَرُضَ ذ , aor. عَرُضَ , inf. n. عِرَضٌ, [instead of which, as a simple subst., عَرْضٌ is generally used,] and عَرَاضَةٌ, It was, or became, broad, or wide; (S, O, * Msb, K, TA;) as also ↓ اعرض, (A, TA,) which occurs in this sense in two exs. following. (TA.) [And in like manner, ↓ استعرض It grew, or spread, wide; said of a tree; opposed to طَالَ; occurring in the TA in art. بهل.] It is
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR6.508 harf
عَرَضَ عَرَضَ I ( n. ac. عَرْض 1 ), a. Happened, took place, occurred, befell. b. [ acc. & La ], Showed to; placed before; presented to. c. [ acc. & c. ), slew; flogged, whipped. d. Reviewed; held a review. e. Read, recited. f. Followed ( the footsteps of ). g. [ La ], Interfered with. h. [ La ], Became practicable, easy to. i. Hit in the side. j. [ acc. & 'Ala ], Placed
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR110.752 harf
عرض BAB2 عَرَضَ - يَعْرِضُ، عُرِضَ – يُعْرَضَ - عَرْض(عرضها) – عَرْضاً - عَارِض - عُرْضَة - عَرَض - أَعْرَضَ – يُعْرِضُ - أَعْرِضْ- إِعْراض - مُعْرِض – مُعْرِضُوْن - عَرَّض – يُعَرِّضُ الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 15:16 عَرَضَ – يَعْرِضُ + كائن + شيئاً: يظهر الشيء المخفي أو المستور بشكل واضح وجلي للناظر: يظهر الشيء المخفي أو المستور بوضعه بحيث يتبين عرضه للناظر (أي نسبة
Tamamını oku

Sîgalar(39)

Mücavir kökler103 mücavir (303 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذكر

    12 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  2. جهل

    4 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

  3. نأي

    2 ortak ayet · Ve uzaklaştı

  4. أتي

    14 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  5. خبر

    4 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  6. دنو

    6 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  7. بغي

    5 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  8. لغو

    2 ortak ayet · Reğev, köpüktür

  9. مرر

    3 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  10. حلف

    2 ortak ayet · Hilye süs demektir

  11. كنن

    2 ortak ayet · Okların konduğu kap demektir

  12. حدث

    3 ortak ayet · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…

Geçtiği ayetler(72)

Sîga sayfası: مُعْرِضُونَ
  1. … وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerHani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.

  2. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerKendilerine Kitab’tan bir pay verilmiş olanları görmedin mi ki; aralarında hüküm vermen için Allah’ın kitabına çağırılıyorlar da, sonra onlardan bir zümre arkasını çeviriyor. Onlar, temelli yüz çevirenlerdendir.

  3. وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَأَسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerŞayet Allah onlarda bir hayır görseydi; onlara işittirirdi. Eğer işittirmiş olsaydı; yine de yüz çevirenler olarak arkalarını dönerlerdi.

  4. فَلَمَّا آتَاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerAma Allah onlara lütuf ve kereminden ihsan edince; cimrilik ettiler ve yüz çevirdiler. Onlar zaten dönektirler.

  5. وَكَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerGöklerde ve yerde nice ayetler vardır ki; yüzlerini çevirerek onları görüp geçerler.

  6. اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerİnsanların hesab zamanı yaklaştı. Fakat onlar hala gaflet içinde yüz çeviriyorlar.

  7. أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerYoksa O’ndan başka tanrılar mı edindiler? De ki: Kesin delilinizi getirin işte benimle birlikte olanların zikri ve benden öncekilerin zikri. Hayır onların çoğu hakkı bilmezler de onun için yüz çevirirler.

  8. وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerGökyüzünü de korunmuş bir tavan kıldık. Fakat onlar, bundaki ayetlerden yüz çeviriyorlar.

  9. قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمَنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerDe ki: Geceleyin ve gündüzün sizi Rahman’dan kim koruyabilir? Ne var ki onlar, Rabblarının zikrinden yüz çevirmektedirler.

  10. وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenlerKi onlar; boş sözlerden yüz çevirirler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعرض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبدل, ولي, صدف, نفر
Zıt Kökطول
Çekirdek Özet 1Bir şeyin boyuna değil enine doğru yayılması, yan yüzünün veya genişliğinin ortaya çıkması, karşıya dikilip görünür kılınması
Çekirdek Özet 2İlahi hakikatlerin muhatabın önüne sergilenmesi ve insanın buna karşılık yanını dönerek yüz çevirmesi, tecelliye karşı ilgisizlik göstermesi
Çekirdek Özet 3Varlıkta geçici, sonradan ortaya çıkan ve sürekliliği olmayan ilineklerin (araz/dünyalık) kalıcı ve asıl varlığa tercih edilmesi tehlikesi
Kritik Hata RiskiKökün "yüz çevirmek" (i‘râz) anlamındaki türevlerini yalnızca kaba bir inat veya inkâr sanıp, insanın hakikate karşı kayıtsız kalmasını, yan çizmesini ve dünyevi geçici çıkarlara (araz) dalarak tecelliyi görmezden gelmesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عرOrtaya çıkma, yüzeye vurma, açığa çıkıp belirme ve dış etkiye maruz kalma; nitekim عرر kökünde uyuzun deride belirmesi, عرف kökünde belirginleşip tanınma, عرش kökünde yukarı kalkıp belirgin bir çatı kurma, عري kökünde ise örtünün kalkıp açığa çıkması anlamı esastırضBaskı, sertlik ve yana doğru yayılma niteliği katarak ortaya çıkış hareketini enlemesine genişletmiş; nesnenin yan yüzünü sergilemesi veya kişinin yana dönerek yüz çevirmesi biçiminde cismani ve zihni bir yönelim oluşturmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakBir şeyin görünürlük alanına girmesini, fark edilmeyi ve algı odağına yerleşmeyi simgeler
رİnsan başı; baş, ilk, üstYönelişi, hareketin yöneldiği cepheyi, karşı karşıya gelinen öncü düzlemi ifade eder
ضOlta, bitki (türetme imge); sıkıştırma, yana açılma, baskıYan sınırların zorlanmasını, enlemesine yayılmayı ve yana doğru yön değiştirmeyi temsil eder
عرضGörünürlük alanında yan yüzeyini açarak enlemesine belirmek veya yana dönerek cepheden çıkmakBir nesnenin veya varlığın boydan ziyade en düzleminde kendini algıya sunması, tecelli etmesi ya da kişinin cepheyi terk edip yanını dönerek savuşması hareketini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin boyuna (tûl) karşıt olan eni, genişliği; bir şeyin yan tarafı, böğrü ve dağın ya da vadinin yan cephesi
Cahiliye şiiri kullanımıCerîr öncesi erken bedevi kullanımında ve Muallaka şairi Tarafetü’b-nü’l-‘Abd ile diğer erken dönem şiirlerinde yolun enine geçilmesi veya bineğin yana meyletmesi anlamında geçer. Câhiliye şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî bir şimşeği tasvir ederken şöyle der: أَمِنْكَ بَرْقٌ أَبِيتُ الليلَ أَرْقُبُه / كأَنَّه في عِراضِ الشامِ مِصباحُ (Şam tarafının genişliğinde, ufkun yan cephesinde parlayan bir lamba gibi gece boyu gözlediğim bir şimşek)
Erken Arapça kullanımAskeri teftişte ordunun komutanın önünden geçirilmesi (‘ardü’l-ceynd), satılacak malın alıcının önüne serilmesi (isti‘râz) ve insanın gülerken görünen yan dişleri (el-‘avârıd) için kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça عرض kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde hem enlemesine genişlik ve yan düzlem hem de ortaya çıkma, karşılaşma ve rastlantısal oluş durumlarıyla etimolojik paralellik gösterir. İbranicede ע-ר-ץ (ʿ-r-ṣ) kökü sarsılma, korkutma veya ani bir baskıyla karşılaşma anlamlarına evrilirken; Aramice ve Süryanicede ע-ר-ע (ʿ-r-ʿ) kökü bir şeyle karşılaşmak, rast gelmek, bir hadisenin vuku bulması veya tesadüf etmek manalarında yerleşik bir zemin kurar (Süryanice ‘era‘ / ‘ra‘: karşılaşmak, başına gelmek). Arapçadaki "araz" (sonradan başa gelen hal, tesadüfi olay, geçici nitelik) kavramı bu semantik hatla doğrudan örtüşür. Kökün enine yayılma ve ortaya konma boyutu, Arapçada fonetik olarak "ḍ" (ض) harfinin lateral-frikatif (yan dişlerden çıkan sürtünmeli) karakteriyle yan cepheye ve enleme doğru yönelmiş; böylece hem "öne serip sunmak" hem de "yan dönüp savuşmak" zıt kutuplu (ezdâd) anlamlarını aynı kök çekirdeğinde toplamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعرض çekirdeğiBoyun zıddı olan en; bir nesnenin önünü değil yan yüzünü göstermesi, sergileme ve yüz çevirmeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ‘ra‘ (karşılaşmak, vuku bulmak), İbranice ʿ-r-ṣKarşılaşma, bir hadisenin önüne çıkması ve sonradan beliren arızi hallerle örtüşen ortak semantik zeminGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yan/genişlik izleriÇad ve Kuşitik dillerinde benzer lateral seslerle yan ve kenar kavramları arasında zayıf paralelliklerMuhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عرضAnlamlıEnine olmak, sergilemek, yüz çevirmekHedef kök; genişlik, sunum ve yana dönmeKur'an'da geçer
عضرAnlamlıKatılık, sertlik ve kabalıkKarakterde sertlik, huysuzluk ve kaba davranışKur'an'da geçmez
رعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
رضعAnlamlıSüt emmekÇocuğun memeyi emmesi ve sütten beslenmesiKur'an'da geçer
ضعرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
ضرعAnlamlıBoyun eğmek, zayıflık, yalvarmakGüçsüz düşüp tevazu göstermek ve sızlanmakKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عرضMerkezSunmak, enine yayılmak, yana dönmekNesnenin yanını veya tamamını ortaya sermesi yahut muhatabın yan çizerek ilgisiz kalmasıNötr bir sergileme ve yana yöneliş
بدلKomşuDeğiştirmek, başkasıyla ikame etmekBir şeyi bırakıp yerine başkasını alma eylemi; عرض ise değiştirmekten ziyade yüz çevirip geçici olana yönelmektirYer değiştirme vurgusu
وليKomşuSırtını dönmek, çekip gitmekArkasını dönüp fiziksel veya zihinsel olarak tamamen uzaklaşmak; عرض ise yana meyletmek ve ilgisizce geçiştirmektirTam arkasını dönme hali
صدفKomşuYüz çevirip engellemekSadece yüz çevirmeyip başkasını da o şeyden saptırmak ve yan çizmekYüz çevirmede aktif direnç
نفرKomşuÜrküp kaçmakBir korku veya nefret sebebiyle hızla uzaklaşmak; عرض ise kaçmaktan ziyade umursamazca yanını dönmektirÜrkerek savrulma
طولZıtBoy, uzunluk, süreklilikDikey uzanım, derinlik ve kalıcılık; عرض ise yatay uzanım, en ve geçici arızî boyutturDikey ve sürekli oluş

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعرضEn, sunmak, yüz çevirmek, geçici metaVarlığın yatay düzlemi, algıya sunulması ve ilgisizce yan dönülmesi bütünlüğüKesin
LatinceProponere, Avertere, AccidensSunmak, yüz çevirmek, ilinek (araz)Proponere sunma boyutunu, avertere yüz çevirmeyi, accidens ise geçici niteliği karşılarGüçlü
İngilizceTo display, to turn away, accident/transientSergilemek, yüz çevirmek, geçici durumDisplay arz etmeyi, turn away i‘râzı, transient dünyevi geçici metayı ifade ederGüçlü
AlmancaDarbieten, Abwenden, AkzidenzSunmak, çevirmek, ilinekDarbieten tecelli ve sunumu, abwenden ilgisizliği, Akzidenz felsefi arazı tam karşılarGüçlü
FransızcaExposer, Se détourner, AccidentSunmak, yüz çevirmek, geçici şeyExposer göz önüne sermeyi, se détourner ilgisizce yüz çevirmeyi verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْرَضَ / مُعْرِضُونَ / فَأَعْرِضْYüz çevirmek, hakikate ilgisiz kalmakVahiy, peygamber ve ayetler karşısında yan çizip umursamaz davrananların tavrı; En‘âm 6:4, Kehf 18:57, Tâhâ 20:124
عَرَضَ / يُعْرَضُونَSunmak, göz önüne sermek, arz etmekEşyanın meleklere, insanların ve amellerin Allah’a yahut cehennemin kâfirlere gösterilmesi; Bakara 2:31, Hûd 11:18, Kehf 18:100
عَرَض / عَرَضًاDünyalık, geçici menfaat, fani nesneSürekliliği olmayan, çarçabuk tükenen dünyevi çıkar ve ganimet; Âl-i İmrân 3:152, Nisâ 4:94, A‘râf 7:169
عَرْضُهَاEn, genişlik, hacim boyutuCennetin büyüklüğünü ve sınırsızlığını gökler ve yerle kıyaslayarak tasvir eden ayetler; Âl-i İmrân 3:133, Hadîd 57:21
عَرَّضْتُمْÜstü kapalı ima etmek, çıtlatmakEvlenme niyetini doğrudan açıkça söylemeyip dolaylı yoldan hissettirmek; Bakara 2:235
عَارِضUfukta beliren enlemesine bulutHelak edici fırtına öncesi yağmur zannedilerek sevinilen yaygın bulut kütlesi; Ahkāf 46:24

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCevher-araz teorisiKendi başına kaim olamayan, cevherde yer alan ve iki zamanda baki kalmayan geçici nitelikler; kâinatın hudûs deliliKendi kendine var olamayan, anlık yaratılan geçici nitelik
FıkıhTa‘rîz (kinaye/ima) ve mal satımıİddet bekleyen kadına evlilik niyetini imayla bildirme; malı pazara arz etme ve kusurları gizlememeDolaylı ifade ile bağlayıcı olmayan beyan ve iktisadi teşhir
Tefsirİ‘râz ayetlerinin tahliliPeygamberin müşriklerden yüz çevirmesi emrinin tebliğden vazgeçiş mi yoksa polemikten kaçınma mı olduğu tartışmasıHakikate karşı kayıtsızlık ile bâtıla karşı bilinçli mesafe ayrımı
HadisAmellerin arzı ve ‘arîdaAmellerin pazartesi-perşembe günleri Allah’a sunulması; geniş ve kapsamlı dua ve meselelerin tasviriDenetime ve müşahedeye çıkarma, yaygınlık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve mükellefiyetTecelli ve teslimiyet imtihanıHakikatin bilince arz edilmesi karşısında kibrin ya da ihmalin frenlenmesiHakikat insanın önüne serilir; i‘râz eden kişi hakikati inkârdan önce ona ilgisiz kalarak sorumluluktan kaçarKesin
İlmiVarlık ontolojisiAraz ve töz ayrışmasıVarlığın değişken ve geçici tezahürlerinin tespitiDeğişen görünüşlerin arkasındaki sabit yasayı kavrayabilmek için arızi olanla kalıcı olanı ayırma yöntemi kurulurKesin
SiyasiYönetim ve denetimHesap verme ve teftiş (‘ard)Kamusal yetkilerin ve halkın durumunun otoriteye arzıGücün ve tebaanın şeffaf biçimde sergilenmesi, gizli ajandaların kamusal alana çıkarılarak yargılanmasıGüçlü
İktisadiTicaret ve piyasaArz-talep ve geçici sermayeMalın piyasaya sürülmesi ve fani metanın dolaşımıÜretilen değerlerin pazarda alıcıya sunulması; ancak bu metanın (araz) nihai gaye değil araç kılınması dengesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerProjeksiyon (izdüşüm) ve pertürbasyon (sapma/salınım)Üç boyutlu bir nesnenin iki boyutlu düzleme enlemesine yansıtılması (arz) veya kararlı bir yörüngeye dışarıdan etki eden geçici, arızi sarsıntıların sistemi yana doğru saptırması (i‘râz)Güçlü
Beşeri bilimlerBilişsel kaçınma (cognitive avoidance) ve tüketim fetişizmiBireyin yüzleşmekten korktuğu hakikat verisi karşısında dikkatini bilinçli olarak yan uyaranlara kaydırması ve varoluşsal derinliği geçici metalarla ikame etmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "yüz çevirmek" (düşmanlık edip ters gitmek) ve fiziksel "arz etmek" (göstermek) ikiliğine hapsederek, araz ile dünyevi meta arasındaki ontolojik bağı koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da عرض hakikatin en açık biçimde insanın görüş alanına çıkarılması (arz), insanın ise sorumluluk almamak için yan çizmesi (i‘râz) ve derin manayı bırakıp yüzeydeki geçici kazançlara (araz) saplanması sürecini bir bütün olarak açıklar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİ‘râz edenlerin sadece açık inkârcılar olduğu zannedilir; oysa hakikati kabul ettiği halde ona lakayt kalan, gündelik geçici heveslerin (araz) peşine düşüp vahyin davasına yan çizen dindarların bu kapsama girdiği gözden kaçırılır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap psikolojisini ve varlık hiyerarşisini kurduğu temel kavramlardan biridir. İnsanın helak oluşunun kökeninde doğrudan bilgi eksikliği değil, önüne serilen (ma‘rûd) hakikate karşı kayıtsız kalıp yan çizmesi (i‘râz) yatar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanetin arzı (Ahzâb 33:72), isimlerin meleklere arzı (Bakara 2:31), ahirette amellerin ve safların sergilenmesi (Kehf 18:48, Kehf 18:100), peygamberlerin muhataplarının yüz çevirmesi karşısındaki tavırları (En‘âm 6:68, Nisâ 4:63) ve dünya malının yerildiği ayetlerde (Nisâ 4:94) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikate karşı duruşun yalnızca "küfür" ve "yalanlama" (tekzîb) gibi aktif bir savaşla sınırlı olmadığını; pasif umursamazlığın, gündelik dünyevi çıkarlara dalarak yan çizmenin de aynı derecede yıkıcı bir sapma olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin boyuna karşıt olan eni, yan tarafı; bir şeyin gizli kalmayıp yan yüzeyiyle ortaya serilmesi veya bir kimsenin yüzünü doğrudan hedeften yana doğru eğmesi.
  • Soyut anlamHakikatin bütün açıklığıyla idrake sunulması (tecelli/arz) karşısında öznenin iradi olarak odağını kaydırması, yan çizerek kayıtsızlaşması (i‘râz) ve kalıcı cevheri terk edip geçici ilineklere (araz) saplanması.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanında asıl olan ile geçici olanın (cevher-araz), ahlak ve inanç alanında ise tebliğ edilen hakikat ile ona karşı takınılan kayıtsızlığın karşı karşıya geldiği dinamik yüzleşme matrisi.
  • LaTeX modeliM→πV∧θ(O,V)≠0  ⟹  ΔO=f(ω)
  • LaTeX açıklamasıFormülde M tecelli eden hakikat ve manayı, π bu hakikatin insanın algı düzlemine enlemesine sergilenmesini (arz/projeksiyon), V insanın idrak alanına giren görünür hakikat vektörünü simgeler. θ(O,V)≠0 ifadesi, öznenin yöneliş ekseni (O) ile hakikat vektörü (V) arasındaki açısal sapmayı, yani yan çizmeyi ve yüz çevirmeyi (i‘râz) gösterir. Bu sapma gerçekleştiğinde, öznenin nihai yönelimi (ΔO), kalıcı hakikatten koparak geçici ve arızi dünyevi metaların (ω) belirlediği bir fonksiyona (f(ω)) dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع