بدل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-د-ل32 sîga, 80 mücavir kök, 40 ayet, 25 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سننألهفَبَدَّلَأَتَسْتَبْدِلُونَمُبَدِّلَبدلغيرنُبَدِّلَكلمتَبْدِيلَفسقمكنقبل

KökSîga 32Ayet 40Sure 25Mücavir 80

▶ Ağı aç (3B)

بدل

ب - د - ل

KÖK
  • 44 geçiş
  • 40 ayet
  • 32 sîga
  • 13 sözlük

Bedr dolunay demektir. Güneşin yerini aldığı için bedel anlamında kullanılmıştır. Tebdil etmek yerine başka bir şey koymak demektir. “Bedal” malların takas edildiği pazar yeri demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bedr dolunay demektir. Güneşin yerini aldığı için bedel anlamında kullanılmıştır. Tebdil etmek yerine başka bir şey koymak demektir. “Bedal” malların takas edildiği pazar yeri demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.221 harf
باب الدال واللام والباء معهما د ل ب، ب ل د، ل ب د، د ب ل، ب د ل مستعملات دلب: الدُّلبُ شَجَرةُ العَيْثام، ويقال: شجر الصِّنار، وهو بالصِّنار أَشبَهُ، والواحدة دُلْبةٌ. بلد: البَلَدُ: كلُّ موضعٍ مُسْتَخيزٍ من الأرض، عامرٍ أو غيرِ عامرٍ، خالٍ أو مَسكون، والطائفة منه بَلْدةٌ، والجميع البِلاد. والبَلَدُ اسمٌ يقعن على الكُوَر. والبَلَدُ المقبرة، ويقال: هو نَفسُ القَبْر، ورُبَّما عُنِيَ بالبَلَد
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR458 harf
البَديلُ: البَدَلُ. وبَدَلُ الشيءِ: غيره. يقال بَدَلٌ وبِدْلٌ لغتان. والبَدَلُ: وجعٌ في اليدين والرجلين. وقد بدلَ بالكسر يَبْدَلُ بَدَلاً. وأَبْدَلْتُ الشيء بغيره. وبَدَّلَهُ الله من الخوف أمناً. وتَبْديلُ الشيء أيضاً: تغييره وإن لم يأتي بِبَدَلٍ. واسْتَبْدَلَ الشيءَ بغيره وتَبَدَّلَهُ به، إذا أخذه مكانَه. والمُبادَلَةُ: التَبادُلُ. والأَبْدالُ: قومٌ من الصالحين لا تخلُو الدنيا منهم، إذا مات
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.831 harf
د ل ب دلب ، دبل ، بدل ، بلد ، لبد : مستعملة . دلب : قال الليث : الدُّلْبُ شجرة العيثَام ، ويقال : شجر الصِّنارِ وهو بالصِّنار أشبه ، والواحدة دُلْبَةٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الدُّلْبَةُ السّوادُ ، والدُّلْبُ جنْسٌ من سُودان السِّند ، وهو مقلوب عن الدَّيْبُل . وقال الشاعر : كأن الذراع المشكُولَ منها سَلِيبٌ مِن رجال الدّيْبُلانِ قال : شَبَّهَ سوادَ الزِّقِّ بالأسود المشلَّح من رجال السند . دبل :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.101 harf
(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي) (بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء. [أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر: وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.700 harf
- الإبدال والتبديل والتبدل والاستبدال: جعل شيء مكان آخر، وهو أعلم من العوض، فإن العوض هو أن يصير لك الثاني بإعطاء الأول، والتبديل قد يقال للتغيير مطلقا وإن لم يأت ببدله، قال تعالى: ﴿فبدل الذين ظلموا قولا غير الذي قيل لهم﴾ [البقرة/59]، ﴿وليبدلنهم من بعد خوفهم أمنا﴾ [النور/55] وقال تعالى: ﴿فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات﴾ [الفرقان/70] قيل: أن يعملوا أعمالا صالحة تبطل ما قدموه من الإساءة، وقيل: هو أن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR388 harf
ب د ل أبدله بخوفه أمناً وبدله مثله‏.‏ وبدل الشيء‏:‏ غيّره‏.‏ وتبدلت الدار بإنسها وحشاً‏.‏ واستبدلته وبادلته بالسلعة إذا أعطيته شروى ما أخذته منه‏.‏ وتبادلا ثوبيهما‏.‏ وهذا بدل منه وبديل منه وهم أبدال منهم وبدلاء‏.‏ وهذا بديل ما له عديل ورب بدل شر من بدل وهو وجع العظام‏.‏ أنشد أبو عمرو لابن نعيم‏:‏ وتمدرت نفسي لذاك ولم أزل بدلاً نهاري كلـه حتـى الأصـل وهو من الأبدال أي الزهاد‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.794 harf
الفراء: بَدَلٌ وبِدْلٌ لغتان، ومَثَل ومِثْل، وشَبَه وشِبْه، ونَكَل ونِكْل. قال أَبو عبيد: ولم يُسْمَع في فَعَل وفِعْل غير هذه الأَربعة الأَحرف. والبَدِيل: البَدَل. وبَدَلُ الشيء: غَيْرُه. ابن سيده: بِدْل الشيء وبَدَله وبَدِيله الخَلَف منه، والجمع أَبدال. قال سيبوبه: إِنَّ بَدَلك زَيد أَي إِنَّ بَديلك زَيْد، قال: ويقول الرجل للرجل اذهب معك بفلان، فيقول: معي رجل بَدَلُه أَي رجل يُغْني غَناءه ويكون
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR435 harf
* ب د ل * * البَدِيلُ * البدل و * بَدَلُ * الشيء غيره يقال بدل و * بِدْلٌ * كشبه وشبه ومثل ومثل و * أبْدَل * الشيء بغيره و * بَدَّلَهُ * الله تعالى من الخوف أمنا و * تبديلُ * الشيء أيضا تغييره وإن لم يأت * ببدَلِهِ * و * استبدَلَ * الشيء بغيره و * تبدَّلَهُ * به إذا أخذه مكانه و * المُبَادَلَةُ التَبادُل * و * الأَبْدَالُ * قوم من الصالحين لا تخلو الدنيا منهم إذا مات واحد منهم أبدل الله تعالى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.200 harf
بدل الشيء، محركة، وبالكسر لغتان، مثل شبه وشبه، ومثل ومثل، ونكل ونكل، قال أبو عبيدة: ولم نسمع في فعل وفعل غير هذه الأحرف. بديل كأمير: الخلف منه وهو غيره. ج: أبدال أما المحرك والمكسور فظاهر كجبل وأجبال، ومثل وأمثال، وأما جمع بديل، فهو قليل، إذ ليس في كلامهم فعيل وأفعال من السالم، إلا أحرف، وهي شريف وأشراف، ويتيم وأيتام، وفنيق وأفناق، وبديل وأبدال، قاله ابن دريد. قلت: وكذلك شهيد وأشهاد. وتبدله، وبه،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.109 harf
بَدَلَ 1 بَدَلَ بدل بدلة دل , inf. n. بَدَالٌ: see 2, in three places. تَبْدِيلٌ 2 تَبْدِيلٌ تبديل properly signifies [The changing, or altering, a thing; or] the changing, or altering, the form, or fashion, or semblance, or the quality, or condition, [of a thing,] to another form, &c., while the substance remains the same; (Th, T, TA;) or the changing a thing from its state, or condition;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.052 harf
بَدَلَ بَدَلَ U ( n. ac. بَدَاْل 22 ), a. Changed, altered. b. [ Min or Bi ], Exchanged. بَدَّلَ بَدَّلَ II , a. Changed, altered. b. [ Bi or Min ], Exchanged. c. Substituted. d. Clad with. بَاْدَلَ بَاْدَلَ III , a. Exchanged with. أَبْدَلَ أَبْدَلَ IV , a. see II (a) , ( b ), ( c ). تَبَدَّلَ تَبَدَّلَ V , a. Received in exchange for. b. Was altered, changed, exchanged. c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR33.225 harf
بدل بَدَلَ - يَبْدُلُ - بَدَل - بَدَلاً - أَبْدَلَ - يُبْدِلُ - بَدَّلَ - يُبَدِّلُ - تَبْديْل - تَبَدَّلَ - يَتَبَدَّلُ - اسْتَبْدَلَ - يَسْتَبْدِلُ - اسْتِبْدال بَدَلَ - يَبْدُلُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناَ أو شيئاً أو أمراً: حل محله وقام مقامه: حل وقام مقامه في فعله و منزلته بعد غيابه أو زواله أو هلاكه: يتم تحديد شيء أو موضوع أول ثم
Tamamını oku

Sîgalar(32)

Mücavir kökler80 mücavir (240 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غير

    8 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  2. كلم

    5 ortak ayet · Kelime

  3. سنن

    3 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  4. مكن

    4 ortak ayet · Kevn tepe demektir

  5. رجز

    2 ortak ayet · Pislik demektir

  6. وجد

    4 ortak ayet · Su birikintisidir

  7. فسق

    3 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

  8. خير

    5 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  9. طلق

    2 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

  10. رود

    4 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  11. أله

    20 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. قبل

    6 ortak ayet · Önce

Geçtiği ayetler(40)

  1. مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

    DeğiştirmekMü’minlerden öyle erler vardır ki; Allah’a verdikleri ahde sadakat göstermişlerdir. Kimi bu uğurda canını verdi, kimi de beklemektedir. Ve onlar, hiç bir değiştirme ile değiştirmediler.

  2. سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا

    DeğiştirmekAllah’ın daha önceden geçenler hakkındaki sünnetidir. Sen, Allah’ın sünnetinde bir değişiklik bulamazsın.

  3. … يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا

    DeğiştirmekYeryüzünde büyüklenerek ve kötü düzen kurarak. Halbuki kötü düzen ancak ehline zarar verir. Öncekilerin sünnetlerini görmezler mi? Sen, Allah’ın sünnetinde bir değişiklik bulamazsın. Sen, Allah’ın sünnetinde bir başkalaşma da bulamazsın.

  4. سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا

    DeğiştirmekBu, önceden beri geçmiş olan Allah’ın sünnetidir. Ve sen; Allah’ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın.

  5. نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا

    DeğiştirmekBiz yarattık onları ve mafsallarını da Biz pekiştirdik. Dilersek onları benzerleri ile değiştiriveririz.

Sîga sayfası: أَتَسْتَبْدِلُونَ
Sîga sayfası: اسْتِبْدَالَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبدل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغير, عوض, خلف
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin giden veya kaldırılan başka bir şeyin makamına kaim olması, yerini alması
Çekirdek Özet 2İlahi yasaların, yaratılış fıtratının ve hakikatin keyfi olarak yerinden edilip yerine bâtılın konulması yahut ilahi iradeyle bir durumun zıddına dönüştürülmesi
Çekirdek Özet 3Konum ve nitelik değişimi; varlığın veya hükmün ikame ve istibdal mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir başkalaşım veya biçimsel değişim sanıp bir şeyin tamamen kaldırılıp yerine yenisinin ikame edilmesi anlamındaki kurucu takas ve halefiyet boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بدBir şeyin ilk defa ortaya çıkması, ayrışması, belirginleşmesi ve gövde kazanması; nitekim bu çekirdeği paylaşan بدأ ilk defa var etmeyi, بدر aniden ve dolunay gibi belirginleşerek öne çıkmayı, بدع örneksiz ortaya koymayı, بدن ise şahsın gövdesini ve kütlesini ifade eder.لTemas, bağlama, yöneltme ve intikal fonksiyonu taşıyan lâm harfinin eklenmesiyle ilk ortaya çıkış hareketi, bir nesnenin veya durumun kalkıp yerine diğerinin raptedilmesi, makamına yerleştirilmesi ve ikame edilmesi anlamına özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mekan, mahalli tutma, sınırlandırılmış yer veya kap
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir şeyin çıkışı ve yerine başka bir şeyin girişi, hareketli eşik
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir nesneyi bir konuma sevk etme, hedefe yöneltme, raptetme
بدلMekanın kapısından birini çıkarıp diğerini sevk ederek onun yerine yerleştirme hareketiMevcut olanın çekilmesiyle boşalan mahalle, sevk edilen yeni unsurun girip yerleşmesi ve orayı ikame etmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin diğerinin yerine fiziki olarak konulması, göç ve pazar hayatında bir malın diğerinin yerine takas edilmesi; koltuk altı ile göğüs arasındaki et parçası (bâdile).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi el-Muhabbel es-Sa'dî (veya İbn Nuaym) şiirinde gün boyu bedensel bitkinlik ve kemik ağrısı için badal kelimesini kullanmıştır; ayrıca bir emirin veya görevlinin azledilip yerine başkasının ikame edilmesini ifade eden azlü'l-emîri li'l-emîri'l-mübdeli kullanımı erken şiir dilinde yaygındır: عَزْلَ الأمِيرِ للأميرِ المُبْدَلِ
Erken Arapça kullanımKlasik sözlük geleneğinde aktarıldığı üzere, bir kimsenin yolculukta veya işte bir başkasının yerini tutması için yerine ikame edilen kimseye bedel denmesi; ticarî takasta metaın yerine denginin konulması; nahiv ilminde bir kelimenin yerine onun irabını ve yerini alan bedel ıstılahı.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde بدل kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında değiş tokuş, bir şeyin yerine geçme, karşılık ve bedel ekseninde süreklilik gösterir. İbranicede בדל (b-d-l / badal) kökü ayırmak, bölmek, fark koymak (hifil formunda hibdīl: tefrik etmek) anlamına gelirken; Arapçada bu ayrışma hareketi, bir şeyi çıkarıp yerine diğerini koyarak ikame etme semantiğine yoğunlaşmıştır. Süryanicede ve Klasik Aramicede benzer fonetik yapıdaki kökler ayrılma ve takas bağlamlarını muhafaza eder. Arapça, kökün ilksel somut ayrışma ve aralama anlamını, bir nesnenin yerini terk etmesi ve boşalan o makama başka bir nesnenin geçirilmesi şeklinde semantik bir dönüşüme uğratarak sosyal, hukuki ve ontolojik ikame düzeyine taşımıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesnenin giden başka bir nesnenin makamına kaim olması; tebdîl ve ibdâlEski durumun veya varlığın zevaliyle açılan mahalle yenisinin bağlanması, sıfat veya zat değişimiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice badal (ayırmak, tefrik etmek); Aramice ayrışma ve karşılık bildiren köklerAyrışma ve bir unsuru diğerinden ayırıp onun mevkisine geçirme hattında anlam kaymasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapçası ve Afro-Asyatik ticari takas tabakasıKarşılıklı mal mübadelesi ve bedel verme pratikleriMuhtemel

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بدلAnlamlıYerine koymak, değiştirmekGidenin yerine yenisini getirmekHedef kök
بلدAnlamlıMekan tutmak, yerleşmek, beldeİnsanın barındığı, sabitlendiği toprak parçasıMekan unsuru ortak çekirdektir
دبلAnlamlıToplamak, kümelemek, lokma yapmakParçaları bir araya getirip yuvarlamakToplanma ve sınır
دلبAnlamlıÇınar ağacı (düleb)Su çarkı veya ulu ağaç türüKur'an'da geçmez
لبدAnlamlıYapışmak, birbirine kenetlenmekKatman katman birikip yere serilmek veya yığılmakKur'an'da geçer; zıt hareket (ayrılmama, yapışma)
لدبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بدلMerkezİkame ve tebdilBir şeyin bizzat yerini kaldırıp makamına yenisini koymakHem zatın hem sıfatın yerine başkasını getirme
غيرKomşuBaşkalaşımBir şeyin özü aynı kalırken nitelik ve halinin değişmesiبدل doğrudan ikame iken, غير başkalaşmadır
عوضKomşuKarşılık vermeKaybedilen veya elden çıkan bir nesnenin telafisi olarak verilen denkZararın veya eksikliğin telafisi yönü esastır
خلفKomşuHalef olmaBirinin ardından gelip onun yerine geçmek, arkasında durmakZaman ve sıra boyutuyla ardıllık öne çıkar
ثبتZıtSabit kılmaBir yerde çakılı durmak, yerini korumak, değişmemekبدل mevkiden çekilmeyi, ثبت ise mevkide kalmayı anlatır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaبدلİkame etmek, değiştirmekBir şeyin kalkıp yerine diğerinin kaim olmasıKesin
LatinceSubstituere, commutareYerine koymak, takas etmekSubstituere tam olarak bir mevkide birinin yerine geçmeyi karşılar; mutare ise genel değişimi içerirGüçlü
İngilizceSubstitute, replace, exchangeYerine geçirmek, takas etmekReplace ve substitute gidenin yerine gelmeyi tam verir; alter kelimesi ise zattan ziyade sıfat değişimini karşılarKesin
AlmancaErsetzen, austauschenYerine koymak, mübadele etmekErsetzen boşalan yeri doldurmayı, austauschen ise iki yönlü takası karşılarKesin
FransızcaRemplacer, substituerİkame etmek, yerine geçmekBir nesnenin diğerinin fonksiyonunu devralması boyutunu kapsarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَبَدَّلَ / بَدَّلُواHakikati tahrif etmek, sözü ve nimeti bâtılla değiştirmekİsrailoğullarının kendilerine emredilen sözü değiştirmesi veya nimete karşı nankörlük edilmesi bağlamı (Bakara 2:59, İbrâhîm 14:28)
يُبَدَّلُ / تَبْدِيلَİlahi sünnetin ve sözün asla değişmezliğiAllah'ın yaratışında, kelimelerinde ve sünnetinde başkalaşma olamayacağı bağlamı (Rûm 30:30, Fetih 48:23, Yûnus 10:64)
يُبَدِّلُ / نُبَدِّلَKötülüğün iyiliğe, korkunun emniyete dönüştürülmesi (İlahi lütuf)Tövbe edenlerin günahlarının sevaba tebdili ve müminlerin korkularının güvene çevrilmesi (Furkân 25:70, Nûr 24:55)
أَتَسْتَبْدِلُونَ / اسْتَبْدَلْتُمْDeğersizi değerliye tercih ederek takas etmekAşağı olanı üstün olana yeğleme kınaması (Bakara 2:61, Nisâ 4:20)
يَسْتَبْدِلْ قَوْمًاBir toplumu helak edip yerine yenisini ikame etmekTarihsel ve sosyolojik ikame yasası (Muhammed 47:38, Tevbe 9:39)
بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًاCezanın veya yaratılışın fiziksel olarak yenilenmesiAhirette azabın sürekliliği için derilerin yenilenmesi yahut yerin başka bir yere tebdili (Nisâ 4:56, İbrâhîm 14:48)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKelamullah ve sünnetullahın değişmezliğiİlahi sözlerin tebdil edilemeyeceği kuralı; küfür ve imanın tebeddülü; ahirette tebdil-i arz meselesiHüküm ve ontik yapıda ilahi irade dışı değişimin imkansızlığı
FıkıhHukuki takas, bedel ve tazminatAkitlerde ivaz (bedel), haksız fiilde zararın bedelle tazmini, vasiyetin tebdili yasağıBir hakkın veya malın hukuki karşılığı olarak ikame edilen nesne
TefsirNesh ve ayetlerin tebdili tartışmasıBir ayetin yerine diğerinin getirilmesi (Nahl 16:101); fıtratın tebdil edilemezliğiMetin, hüküm veya tarihsel aşamalarda ilahi tasarrufun yönü
HadisEbdâl kavramı ve amellerin dönüşümüRivayetlerde geçen veliler zümresi (ebdâl) ve tövbe ile seyyiatın hasenata tebdiliBir zümrenin vefatıyla yerlerine başkalarının ikame edilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve vahyî ilkeDeğişmez hakikatÖlçü ve sınır korumaDinde bidat ve tahrif, ilahi emrin yerine beşeri hevanın tebdil edilmesidirKesin
İlmiYasa ve aksiyomlarDönüşüm kurallarıDurumlar arası geçişEnerjinin ve maddenin bir formdan diğerine girmesi, yerini alması mekanizmasıGüçlü
Siyasiİktidar ve tebaaToplumsal istibdalTasfiye ve yeni ikameGörevini yapmayan yönetici veya toplumun tarih sahnesinden silinip yenisiyle değişmesiKesin
İktisadiTicaret ve pazarMübadele ve bedelDenge ve telafiMal ve hizmetlerin pazar yerinde denk kıymetlerle takas edilmesi, bedel ödenmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel ikame ve değişken dönüşümü (Permütasyon / İkame cebri)Bir denklemde bir değişkenin yerine ona denk veya onu sıfırlayan başka bir değişkenin konularak sistemin yeniden kurulmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal ikame kuramı ve rol değişimiToplumsal yapıda çöken bir kurumun, tabakanın veya elitin yerini yeni bir aktörün alması; kurumsal halefiyetGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir fikir değişikliği, tadilat veya yüzeysel bir reform olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığı, hükmü veya toplumu kökten kaldırıp yerine yenisini koyma (istibdal); ontolojik ve ahlaki yer değiştirme
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi sünnetin değişmezliği ile tarihteki toplumların tasfiyesi (istibdal) arasındaki yapısal dengeyi kavrayamamak; tebdili sadece metin bozulması sanıp fıtratın ve hayat tarzının bozulmasını göz ardı etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem değişmezlik yasasını (kelimatullah ve sünnetullahın tebdilsizliği) hem de tarihsel değişim yasasını (halkların istibdali) aynı kök üzerinden kurması bakımından merkezi bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi sünnetlerin sürekliliğini bildiren ayetlerde; İsrailoğullarının tebdil ve tahriflerini anlatan kıssalarda; tövbenin niteliğini açıklayan ahkam ve müjde ayetlerinde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin zamanla eskiyip kendiliğinden değişebileceği yanılgısını düzeltir; değişimin ancak ilahi ölçüye uyulmadığında bir tasfiye ve ikame mekanizması olarak işlediğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin bulunduğu yerden alınıp boşalan yerine başka bir nesnenin getirilip oturtulması, takas edilmesi.
  • Soyut anlamBir ilkenin, niteliğin, hükmün veya insan topluluğunun makamından çekilerek yerini zıddına veya halefine bırakması; yapısal ikame.
  • Sistematik karşılıkSabit bir yasa çerçevesinde işletilen ikame ve dönüşüm mekanizması; liyakatsiz olanın elenip yerine layık olanın getirilmesi süreci.
  • LaTeX modeliS(x)→τS(y)o¨yle kix≠y,M(x)=M(y)
  • LaTeX açıklamasıModelde S sistemi veya mekanı, x mevcut unsuru, y ise ikame edilen yeni unsuru temsil eder. τ dönüşüm ve tebdil operatörüdür. Dönüşüm sonucunda x çekilmiş, onun işgal ettiği konum M aynı kalmak şartıyla yerine y yerleşmiştir. Böylece sistemin makamı korunurken taşıyıcı unsur tamamen yenilenmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب