صمد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-م-د1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صمدألهالصَّمَدُ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

صمد

ص - م - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Samed “içi dolu kap” demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Samed “içi dolu kap” demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.279 harf
باب الصاد والدال والميم معهما ص د م، د م ص، م ص د، ص م د مستعملات صدم: الصَّدْمُ: ضَرْبُ شيءٍ صُلْب بشيء مثله، ورجلانِ يَعْدُوانِ فتَصادَ ما، وجَيْشانِ، مثلُه، يَتَصادَمانِ. وصَدَمَهم أمْرٌ اي أصابتهم شِدَّةٌ. وصِدام: اسْمُ فَرَسٍ. ورجلٌ مِصْدَم: مُجَرِّبٌ. والصُّدامُ: داءٌ يأخُذُ رُءوسَ الدَّوابِّ. وهذا صَدَم هذا أي يُصادِمُه. دمص: كلُّ عِرْقٍ من أعراق الحائِطِ يُسمَّى دِمْصاً، ما خَلا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR335 harf
الصَمْدُ: المكان المرتفع الغليظ. والمُصْمَدُ: لغة في المُصْمَتِ، وهو الذي لا جَوْفَ له. والصِمادُ: عِفاصُ القارورة. وصَمَدَهُ يَصْمُدُه صَمْداً، أي قَصَدَهُ. والصَمَدُ: السيِّدُ، لأنّه يُصْمَدُ إليه في الحوائجِ. قال: عَلَوْتُهُ بحُسام ثُـمَّ قـلـت لـه خُذْها حُذَيْفُ فَأَنْتَ السَيِّدُ الصَمَدُ وبيتٌ مُصَمَّدٌ بالتشديد، أي مقصود.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.468 harf
ص د م صدم ، صمد ، دمص ، مصد : ( مستعملة ) . دصم ، مدص : ( مهملان ) . صدم : قال الليث : الصَّدْمُ : ضربُ الشيء الصُّلْب بشيءٍ مثله ، والرجلان يَعْدُوان فيتصادَمان . قلت : والجيشان يتصادمان واصطدام السَّفينتين : إذا ضَربَتْ كلُّ واحدةٍ صاحبتَها إذا جَرَيا فوقَ الماء بحَمُولَتهِما . وفي الحديث : ( الصبر عند الصَّدْمة الأولى ) ، أي : عند فَوْرة المصيبة وحَمْوَتِها . قال شَمِر : يقول : مَن صَبَر تلك
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.816 harf
(باب الصاد والميم وما يثلثهما ) (صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه. ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى. (صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR459 harf
- الصمد: السيد: الذي يصمد إليه في الأمر، وصمده: قصد معتمدا عليه قصده، وقيل: الصمد الذي ليس بأجوف، والذي ليس بأجوف شيئان: أحدهما لكونه أدون من الإنسان كالجمادات، والثاني أعلى منه، وهو الباري والملائكة، والقصد بقوله: ﴿الله الصمد﴾ [الإخلاص/2]، تنبيها أنه بخلاف من أثبتوا له الإليهة، وإلى نحو هذا أشار بقوله: ﴿وأمه صديقة كانا يأكلان الطعام﴾ [المائدة/75] (وموضع الإشارة أن في هذه الآية كناية، لأن من يأكل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR202 harf
ص م د صمده‏:‏ قصده‏.‏ وصمد صمد هذا الأمر‏:‏ اعتمده‏.‏ وسيد صمد ومصمود‏.‏ و ‏"‏ الله الصمد ‏"‏‏.‏ عن الحسن‏:‏ أصمدت إليه الأمور فلا يقضي فيها غيره ولا يقضى دونه‏.‏ وبيت مصمد‏.‏ وصمده بالعصا: ضربه.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.112 harf
صَمَدَه يَصْمِدُه صَمْداً وصَمَد إِليه كلاهما: قَصَدَه. وصَمَدَ صَمْدَ الأَمْر: قَصَدَ قَصْدَه واعتمده. وتَصَمَّد له بالعصا: قَصَدَ. وفي حديث معاذ بن الجَمُوح في قتل أَبي جهل: فَصَمَدْت له حتى أَمكنَتني منه غِرَّة أَي وثَبْتُ له وقَصَدْته وانتظرت غفلته. وفي حديث علي: فَصَمْداً صَمْداً حتى يَتَجلى لكم عمود الحق. وبيت مُصَمَّد، بالتشديد، أَي مَقْصود. وتَصَمَّدَ رأْسَه بالعصا: عَمَد لمعْظَمه.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR102 harf
* ص م د * * الصَّمَدُ * السيد لأنه يُصمد إليه في الحوائج أي يُقصد يقال * صَمَدَهُ * من باب نصر أي قصده
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.852 harf
الصمد، بفتح فسكون: القصد صمده يصمده صمدا، وصمده يصمده صمدا، وصمد إليه، كلاهما: قصده، وصمد صمد الأمر، أي قصد قصده واعتمده. وفي حديث معاذ بن عمرو بن الجموح في قتل أبي جهل: فصمدت له حتى أمكنتني منه غرة أي وثبت له وقصدته، وانتظرت غفلته. والصمد الضرب يقال: صمده بالعصا صمدا وصمله، إذا ضربه بها، عن أبي زيد. والصمد: النصب. والصمد ماء للضباب، كما في التكملة، وفي اللسان: للرباب، وهو في شاكلة في شق ضرية
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.109 harf
صَمَدَهُ 1 صَمَدَهُ ذ , (S, M, A, Mgh,) aor. صَمُدَ , (S, Mgh,) inf. n. صَمْدٌ; (S, M, Mgh, K;) and صَمَدَ اـِلَيْهِ; (M, A; *) He tended, repaired, betook himself, or directed himself or his course or aim, to, or towards, him, or it; or endeavoured to reach, or attain, or obtain, him, or it; or had recourse to him, or it; syn. قَصَدَهُ: (S, M, A, Mgh, K: *) and so سَمَدَهُ. (M in art. سمد.) One
Maddenin bağlantısı

صَمَدَهُ 1 صَمَدَهُ ذ , (S, M, A, Mgh,) aor. صَمُدَ , (S, Mgh,) inf. n. صَمْدٌ; (S, M, Mgh, K;) and صَمَدَ اـِلَيْهِ; (M, A; *) He tended, repaired, betook himself, or directed himself or his course or aim, to, or towards, him, or it; or endeavoured to reach, or attain, or obtain, him, or it; or had recourse to him, or it; syn. قَصَدَهُ: (S, M, A, Mgh, K: *) and so سَمَدَهُ. (M in art. سمد.) One says, صَمَدَ اـِلَيْهِ فِى الحَوَائِجِ He repaired, betook himself, or had recourse, to him in exigencies; syn. قَصَدَ. (M.) And صَمَدَ الأَمْرَ, (A,) or صَمَدَ صَمْدَ الأَمْرِ, (M,) He betook himself to the thing, or affair; aimed at it; sought it, or endeavoured after it; or intended, or purposed, it; syn. اِعْتَمَدَهُ; (A;) or قَصَدَ قَصْدَهُ. (M.) And ↓ تصمّد لَهُ بِالعَصَا He betook himself to him or towards him, or aimed at him, with the staff, or stick; syn. قَصَدَ. (M.) And رَأْسَهُ بِالعَصَا ↓ تصمّد He aimed (عَمَدَ) at the main part of his head with the staff, or stick. (M.) ― -b2- Hence, صَمَدَ لَهُ He faced it directly; directed his face exactly towards it. (Mgh.) ― -b3- And He pointed towards it. (Mgh.) ― -b4- And صَمَدْتُ لَهُ حَتَّى أَمْكَنَتْنِى مِنْهُ غِرَّةٌ I sprang and betook myself towards him, watching until heedlessness on his part made me to have him within my power. (L, from a trad. respecting the slaying of Aboo-Jahl.) ― -b5- And صَمَدَهُ بِالعَصَا, (A,) inf. n. صَمْدٌ, (K,) He struck him, or beat him, with the staff, or stick. (A, K. *) -A2- الصَّمْدُ also signifies النَّصْبُ [The setting up, or erecting, a thing]: (K:) one says صَمَدَهُ He set it up, or erected, it. (TK.) -A3- And صَمَدَتِ الشَّمْسُ وَجْهَهُ, (TK,) inf. n. صَمْدٌ, (K,) The sun scorched his face. (K, * TK.) -A4- صَمَدَ القَارُورَةَ, (M, K,) aor. صَمِدَ , (M,) or صَمَدَ , (K,) but this is strange, for there is no faucial letter, nor any other reason for it, (MF,) He put a صِمَاد [q. v.] over, or into, the mouth of the flask, or bottle. (M, K.)

2 صَمَّدَ [صمّدهُ, said of a number of persons, signifies the same as صَمَدَهُ as first expl. above; or, said of a single person, He tended, repaired, &c., repeatedly, or frequently, to him, or it; see its pass. part. n., below.] -A2- صمّد رَأْسَهُ, inf. n. تَصْمِيدٌ, He wound a piece of cloth, or a kerchief, called صِمَاد, round his head. (TA.)

صامدهُ 3 صامدهُ ذ , (TA,) inf. n. صِمَادٌ, (K, TA,) He contended with him in fight; syn. of the inf. n. جِلَادٌ. (K, * TA. [For جِلَاد, Golius appears to have found in his copy of the K جَلَّاد.])

اصمد اـِلَيْهِ الأَمْرَ 4 اصمد اـِلَيْهِ الأَمْرَ ذ He rested, or stayed, upon him the affair; syn. أَسْنَدَهُ. (M.)

5 تَصَمَّدَ see 1, in two places.

صَمْدٌ صَمْدٌ ذ inf. n. of 1. (S, M, &c.) [Hence صَمَدْتُ صَمْدَهُ, like قَصَدْتُ قَصْدَهُ, q. v.] -A2- Also, (S, L, K,) or ↓ صَمَدٌ, (as in a copy of the S and in one of the M,) Elevated ground: (L:) or elevated and rugged ground, (S, M, L, K,) not so high as to be a mountain: (M, L:) or hard, firm, or tough, ground: (AA:) pl. أَصْمَادٌ and ↓ صِمَادٌ: (M:) or a narrow, rugged, and low part of a mountain, producing trees; as also ↓ صِمَادٌ. (Aboo-Kheyreh.)

صَمَدٌ صَمَدٌ ذ (with the article ال an epithet applied to God, M) A lord; because one repairs, betakes himself, or has recourse, to him in exigencies; (S, A, K; *) or, when applied to God, because affairs are stayed, or rested, upon Him, (أُصْمِدَتْ اـِلَيْهِ,) and none but He accomplishes them: (M, A, L:) or a person to whom one repairs, betakes himself, or has recourse, in exigencies: (M, A: *) you say, سَيِّدٌ صَمَدٌ, meaning a lord, or chief, to whom recourse is had: (A:) or صَمَدٌ signifies a lord to whom obedience is rendered, without whom no affair is accomplished: or one to whom lordship ultimately pertains: (M, L:) or a lord whose lordship has attained its utmost point or degree; in which sense it is not applicable to God: (T, L:) or the Being that continues, or continues for ever or is everlasting: (M, K:) or the Being that continues, or continues for ever, after his creatures have perished: (M:) or the Creator of everything, of whom nothing is independent, and whose unity everything indicates: or one who takes no nourishment, or food: (M, L:) also high, or elevated; (L, K;) applied to anything: (L:) a man above whom is no one: (L:) a man who neither thirsts nor hungers in war. (AA, K.) ― -b2- Also Solid; not hollow; (M, K;) in which sense it may not be applied to God: (M:) and so ↓ مُصْمَدٌ, a dial. var. of مُصْمَتٌ. (S.) ― -b3- And A people having no trade, or occupation, nor anything by means of which they may live. (K.) -A2- See also صَمْدٌ.

صَمْدَةٌ صَمْدَةٌ ذ A rock firmly imbedded in the earth, even with the surface thereof, or, in some instances, somewhat elevated; (M, K; *) as also ↓ صُمْدَةٌ. (M.) -A2- And A she-camel that has been covered and has not conceived; (M, K; *) as also ↓ صَمَدَةٌ. (Kr, M.)

صُمْدَةٌ صُمْدَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صَمَدَةٌ صَمَدَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صِمَادٌ صِمَادٌ ذ The سِدَاد [or stopper, like صِمَامٌ], (IAar, K,) or the عِفَاص [or piece of skin that is put as a cover over the mouth], (Lth, S, M,) of a flask or bottle. (Lth, IAar, S, M, K.) ― -b2- And A piece of cloth, or a kerchief, which a man winds round his head, دُونَ العِمَامَةِ [which may mean either exclusively of the turban or beneath the turban]. (K.) -A2- See also صَمْدٌ, in two places.

صَمُودٌ صَمُودٌ ذ A certain idol, which belonged to the tribe of 'ءd, who worshipped it. (TA.)

مُصْمَدٌ مُصْمَدٌ ذ : see صَمَدٌ, near the end of the paragraph.

مُصَمَّدٌ مُصَمَّدٌ ذ applied to a house, or tent, (بَيْتٌ, S) repaired to [repeatedly, or frequently, or by many persons, as is indicated by the teshdeed, though only expl. as] syn. with مَقْصُودٌ. (S, K.) -A2- Also A hard thing; in which is no softness, or fragility. (K, TA.)

مِصْمَادٌ مِصْمَادٌ ذ A she-camel that endures cold, and drought, or barrenness of the earth, continuing to yield her milk: pl. مَصَامِدُ and مَصَامِيدُ. (K.)

مُصَوْمِدٌ مُصَوْمِدٌ ذ Thick, or rough, (K, TA,) and high, overtopping, or prominent. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR814 harf
صَمَدَ صَمَدَ U ( n. ac. صَمْد 1 ) a. [ La or Ila ], Repaired, betook himself to; aimed at. b. Set up, erected. c. Stopped up, corked ( bottle ). d. [ coll. ], Decked, ornamented ( apartment ). e. [ coll. ], Exhibited ( the Holy Sacrament ). صَمَّدَ صَمَّدَ II , a. see I (b) , ( c ), ( d ), ( e ). e. [ coll. ], Saved up money, economized. صَاْمَدَ صَاْمَدَ III , a. Fought with.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.800 harf
صمد صَمَدَ - يَصْمِدُ - صَمَد - الصَمَد صَمَدَ- يَصْمِدُ + كائن + إلى كائن أو مكان: يلجأ ويختبئ خلف شيء قوي ثابت في مكانه لا يتزحزح ولا يتغير مهما كانت الأحوال والشدة من حوله صَمَد: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " صَمَدَ- يَصْمِدُ ": الذي " يُصْمَدُ " إليه الله " الصَّمَد ": الله هو الملجأ القوي الثابت: الله هو الملجأ الذي يلجأ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. اللَّهُ الصَّمَدُ

    BaşvurulanAllah’tır, Samed’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصمد
YapıÜçlü kök (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقصد, عمد, لجا
Zıt Kökجوف
Çekirdek Özet 1İçi dolu, kof ve boşluğu olmayan, masif, sert ve sarsılmaz kaya kütlesi; tıkaç
Çekirdek Özet 2İhtiyaçların karşılanmasında tek başvurulan merci, sığınılan ve üstünde güç bulunmayan mutlak otorite
Çekirdek Özet 3Varlığı dış girdiye, tüketime ve boşluğa muhtaç olmayan; bütün varlığın ise var kalmak için yöneldiği kurucu ve doygun merkez
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca bir şeref unvanına veya genel bir efendilik nitelemesine indirgeyerek kökün içsel doygunluk, kofluktan ve geçicilikten münezzeh olma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صمSıkılık, kapalılık, geçirimsizlik, boşluksuzluk ve dış tesirlere karşı tıkalı olma anlamı taşır. Nitekim ses geçirmeyen ve işitmeyen kulak için صمم, ses çıkarmayıp ağzını sıkıca kapatmak için صمت, kulak memesi büzüşük ve sıkı yapı için صمع kökleri bu fiziksel kapalılığı ve doluluğu gösterir.دKapı, giriş ve yöneliş bildiren dal harfinin eklenmesiyle çekirdeğin içsel doluluk ve geçirimsizlik vasfı, kendisine doğru yönelinen, sığınılan ve dayanılan sabit bir hedef anlamı kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDağılmayı önleyen, unsurları bir araya getiren ve sıkılaştıran tutucu kuvveti imler.
مSu; akış, çokluk, derinlikHacim, kuşatıcı doluluk ve yekpare bir bütünlük zeminini imler.
دKapı; giriş, geçiş, hareketKendisine yönelinen eşik, varılan hedef ve dayanılan sınır hareketini imler.
صمدOlta ile sıkıştırma, suyun kuşatıcı kütlesi ve kapının hedef niteliğinin birleşimiBoşluğu, sızıntısı ve aralığı bulunmayan masif bir doluluğun, bütün yönelişlerin nihai kapısı ve sığınağı haline gelmesini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl zemininde yükselen, içi kof olmayan, üzerine çıkıldığında güven sağlayan sert, yüksek ve masif kaya kütlesi; ayrıca kabın ağzını hava ve su sızdırmayacak şekilde sıkıca kapatan tıkaç veya şişe tıkacı.
Cahiliye şiiri kullanımıTarafetü’b-nü’l-ʿAbd divanında kabilenin sığındığı, yöneldiği yüksek ve muhkem çadır/merci anlamında şöyle geçer: وَإِنْ يَلْتَقِ الحَيُّ الجَمِيعُ تُلاقِني / إِلى ذِرْوَةِ البَيْتِ الرَّفِيعِ المُصَمَّدِ
Erken Arapça kullanımŞair Şeddâd b. Muâviye el-Hârisî’nin Huveyse b. Mes‘ûd’u öldürürken söylediği beyitte kabilenin tek reisi ve başvurulan büyüğü anlamında şöyle kullanılmıştır: عَلَوْتُهُ بِحُسَامٍ ثُمَّ قُلْتُ لَهُ / خُذْهَا حُذَيْفُ فَأَنْتَ السَّيِّدُ الصَّمَدُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Tarafetü’b-nü’l-ʿAbd Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, fiziksel olarak sertleşme, sıkılaşma, bir araya toplanma ve kapanma semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı köksel yapı doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir türetim alanı göstermese de, صمد kökünün Arapçadaki iki temel semantik kutbu olan yönelme ve boşluksuz doluluk vasıfları, İbranicede çift koşma, bağlama ve bitiştirme bildiren צמד (tsamad) fiiliyle morfo-fonetik bir yakınlık sergiler. Bu kökteki iki şeyi birbirine sıkıca bağlama ve kenetleme fikri, Arapçadaki kabı tıkayarak kapatma ve unsurları dağılmayacak biçimde yekpare kılma anlamıyla örtüşür. Arapça, kökün fiziki sağlamlık ve sertlik boyutunu korumuş; buradan hem sosyo-politik bir sığınak hem de metafizik bir mutlaklık/doygunluk kavramı geliştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMasif sertlik ve yönelinen merci ikiliğiKök içi kof olmayan sert kaya ve şişe tıkacı gibi somut nesnelerden, kabilenin başvurulan reisine ve oradan da hiçbir eksiği bulunmayan mutlak zata aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKenetlenme ve bağlanma çekirdeğiİbranice צמד (tsamad) kökünde görülen bitiştirme, kenetleme ve bağlama tasavvuru ile Arapçadaki sıkılık ve dayanma anlamı ortak bir köksel kökene işaret eder.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan bu fonetik dizilime dayanan ikna edici bir karşılık tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صمدAnlamlıMasif doluluk ve yönelinen merciİçi boş olmayan sert nesne; ihtiyaç halinde başvurulan efendi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
صدمAnlamlıÇarpma ve tokmaklamaSert bir cismin başka bir cisme şiddetle vurması, çarpışma.Kökün sertlik boyutuyla anlamsal akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez.
مصدAnlamlıEmme ve çekmeBir şeyi kuvvetle emmek, sütü veya sıvıyı içine çekmek.Sıkı temas ve kavrama eksenindedir; Kur'an'da geçmez.
مدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.
دصمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez.
دمصAnlamlıGizlenme ve süzülmeBir deliğe veya yere başını sokup gizlenmek, kaybolup gitmek.Dar bir aralıktan sıkıca geçme hareketi; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صمدMerkezMasif doygunluk ve yönelişHem içsel olarak hiçbir boşluk ve eksiklik barındırmaz hem de bütün ihtiyaçlar için kendisine gidilir.Kendine yeten, kof olmayan ve mutlak dayanak olan merci.
قصدKomşuYönelme ve hedef almaSadece bir hedefe doğru yürüme ve aşırılıktan kaçınma niyetini bildirir; sığınılanın ontolojik doluluğunu kapsamaz.Kastetmek, bir hedefe yönelmek ve ölçülü davranmak.
عمدKomşuDirek olma ve dayanmaBir şeyi taşımak için altına konan fiziksel veya mecazi destek ayağını vurgular; iç doluluktan ziyade taşıyıcılığı öne çıkarır.Direk, sütun, bir şeye kasten yönelip ona dayanmak.
لجاKomşuSığınma ve korunmaTehlike ve korku anında korunaklı bir kovuğa veya zata çekilmeyi anlatır; merciin ontolojik mükemmelliğini içermez.Korunmak amacıyla bir yere veya kimseye sığınmak.
جوفZıtKofluk ve iç boşluğuCismin içinin boş, hafiye ve eksik olması; dış girdiye ve beslenmeye muhtaçlık hali.İçi boş olmak, çukur ve oyuk bulunmak, derin boşluk taşımak.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصمدMasif ve başvurulan merciHem içsel eksiksizlik ve doluluğu hem de dış yönelişlerin hedefi olmayı bir arada ifade eder.Kesin
LatinceSolidus, Impenetrabilis, AsylusMasif, nüfuz edilemez, sığınakSolidus ve impenetrabilis fiziksel boşluksuzluğu, asylus ise sığınılan yeri verir; ancak iki anlam tek kelimede birleşmez.Güçlü
İngilizceSelf-Sufficient, Solid, Absolute RecourseKendi kendine yeten, som, mutlak merciSelf-sufficient kelimesi ontolojik bağımsızlığı, solid cismani doluluğu karşılar; kavramın yönelinen şef unvanı boyutu dışarıda kalır.Güçlü
AlmancaDas Massiv-Ganze, Der ZufluchtsortMasif bütün, sığınakMasiflik ve bağımsızlık yönü karşılanırken her türlü ihtiyacın mutlak başvuru makamı olma nüansı bölünerek verilir.Güçlü
FransızcaPlein, Impénétrable, Refuge SuprêmeDolu, içine girilemez, yüce sığınakPlein ve impénétrable iç kofluğun yokluğunu, refuge suprême ise yöneliş hedefini verir; semantik sentez tam kurulamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الصَّمَدُMutlak sığınak, hiçbir şeye muhtaç olmayan fakat her şeyin kendisine muhtaç olduğu yegane failZat-ı ilahinin tevhidini, doğurma, doğurulma ve benzerlikten münezzehliğini bildiren ihlas bağlamında geçer; İhlâs 112:2.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı İlâhiyye ve tenzihİçi boş olmamak (musmet) nitelemesinin tecessüm ve cismaniyet ima edip etmediği tartışılmış; kelamcılar bunu hiçbir girdiye, yeme-içmeye, parçalanmaya muhtaç olmayan ganiyet-i mutlaka olarak tevil etmiştir.İhtiyaçsızlık, bölünmezlik ve mutlak zenginlik.
FıkıhHüküm ve fetva merciiDoğrudan bir fıkhi hüküm ismi olmamakla birlikte, niza anında başvurulan ve kararı nihai olan kaza merciinin vasfı bağlamında kıyasen ele alınmıştır.Nihai başvuru makamı ve bağlayıcılık.
Tefsirİhlâs Suresi tahliliSahabe ve tabiinden gelen rivayetlerde iki ana hat oluşmuştur: Birincisi her türlü hacetin kendisine arz edildiği efendi; ikincisi yiyip içmeyen ve karnında boşluk bulunmayan zattır.Seyyidlik ile kofluktan münezzehliğin tevhidi.
Hadisİsm-i A‘zam rivayetleriHz. Peygamber’in duasında bu kelimeyi zikreden kimse için Allah’ın kendisiyle istendiğinde verdiği İsm-i A‘zam ile dua ettiğini bildirdiği hadislerde yer alır.Duaların mutlak ve geri çevrilmez kabul mercii.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ibadetMutlak MelceYönelişin tekilleştirilmesiBütün ibadet ve yakarışların yalnızca kendisine aktığı, hiçbir ortağa yer bırakmayan nihai odak.Kesin
İlmiEpistemolojiTemel AksiyomZorunlu zemin olmaKendisi başka bir öncüle muhtaç olmayan, ancak bütün bilginin kendisine dayandığı sarsılmaz kurucu hakikat.Güçlü
SiyasiHilafet ve yönetimNihai OtoriteParçalanmayı önlemeÜstünde karar verici bulunmayan, kriz anında meşruiyetin ve kararın kendisine döndüğü merkez.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve servetMutlak Rezerve KaynakDışa bağımlılığı kesmeTükenmeyen, dış girdi olmadan sistemi ayakta tutan ve diğer tüm birimlerin likidite/rızık için yöneldiği asıl hazine.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSingüler kütle ve kara cisim (black body)İçinde hiçbir boşluk veya geçirgenlik barındırmayan, dışarıdan gelen tüm etkileri yutan veya sistemin dengesini tek başına sağlayan, kendi içine çökmüş ancak yoğunluğu sonsuz sabit kütle.Güçlü
Beşeri bilimlerTam güvenli meşru sığınak (asylum / egemen güç)Toplumdaki tüm bireylerin çatışma ve çaresizlik anında başvurduğu, kararı tartışılamaz olan ve otoritesi başka bir gücün onayına muhtaç bulunmayan egemen siyasi irade.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca geleneksel bir kabile büyüğü veya soyut bir efendi nitelemesine indirgeyerek kökün fiziksel olarak içerdiği masiflik, içi doluluk ve geçirimsizlik anlamını bütünüyle ihmal etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamHem ontolojik düzeyde hiçbir boşluğu, zaafı ve ihtiyacı olmayan kusursuz varlığı hem de kozmolojik düzeyde tüm yaratılmışların varoluşsal ihtiyaçlarını arz ettiği tek merci olmayı kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’ın Samed oluşunu sadece ihtiyaç giderici bir yardımcı gibi algılayıp, O’nun varlıksal olarak hiçbir şeye bağımlı olmadığını, doğurma ve doğurulma süreçlerinden münezzeh mutlak doygunluğunu kavramaktan mahrum kalmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tevhid manifestosu olan İhlâs Suresi'nin merkez kavramıdır. Şirkin her türünü tasfiye eden, Allah'ın ne içsel bir boşluğa ne de dışsal bir desteğe muhtaç olduğunu tek bir kelimede özetleyen teolojik bir düğüm noktasıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İhlas Suresi başta olmak üzere, uluhiyetin yetkinliğini, yaratıcının rızık verip rızıklanmadığını ve çocuk edinmekten münezzeh olduğunu ilan eden tüm tenzih ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tanrı'yı antropomorfik şekilde acıkan, dinlenen, yorulan, nesil devamı için oğul veya kız edinen beşeri bir varlık gibi tasavvur eden pagan ve tahrif edilmiş inanç biçimlerini kökten geçersiz kılar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİçi boş ve kof olmayan masif sert kaya; kabın ağzını dış etkenlere karşı tam kapatan sıkı tıkaç.
  • Soyut anlamVarlığında hiçbir eksiklik, ihtiyaç ve zaaf bulunmayan; bütün varlıkların ise var kalabilmek adına kendisine yöneldiği mutlak merci.
  • Sistematik karşılıkSistemin kendisi hiçbir dış girdiye muhtaç olmadan ayakta duran, fakat sistemdeki tüm alt unsurların entropi ve yok oluştan kaçmak için bağlandığı nihai düğüm noktası.
  • LaTeX modeli∀x∈U∖{S},f:x→S∧Ker⁡(S)=∅∧∂S=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde U bütünsel varlık evrenini, S Samed olan mutlak varlığı temsil eder. ∀x∈U∖{S},f:x→S ifadesi, S haricindeki her bir varlık unsurunun ihtiyaç ve yöneliş fonksiyonuyla kaçınılmaz olarak S'ye doğru aktığını ve O'na yöneldiğini gösterir. Ker⁡(S)=∅ ifadesi S varlığının içinde hiçbir kofluğun, boşluğun veya çekirdeksel zaafın bulunmadığını simgeler. ∂S=∅ ise S'nin hiçbir dış girdiye veya beslenmeye izin veren sızıntılı bir sınıra/eksikliğe sahip olmadığını matematiksel olarak ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص