صهر
ص - ه - ر
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Eritilir
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.405 harfباب الهاء والصاد والراء معهما
هص ر، ص ه ر، ر ه ص مستعملات
هصر:
الهَصْرُ: أن تأخُذَ برأس الشّيء ثم تَكْسِرُه إليه من غيرِ بَيْنونةٍ، قال:
فلمّا تنازعْنا الحديثَ وأَسْمَـحَـتْ هصرتُ بغُصْنٍ ذي شَماريخَ ميّالِ
وأسدٌ هيصير هصور هصّار.
والمُهاصِريّ: ضربٌ من بُرودِ اليَمَن.
صهر:
الصِّهْرُ: حُرْمة الخُتُونة. وخَتَن القومِ: صِهْرُهم، والمُتَزَوَّج فيهم: أصهار، ولا يُقالُ لأَهْلِ بيت الخَتَن إلاّ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR714 harfالأصْهارُ: أهل بيت المرأة، عن الخليل قال: ومن العرب من يجعل الصِهْرَ منا لأَحْماءِ والأُخْتانِ جميعاً. يقال: صاهرتُ إليهم، إذا تزوَّجْت فيهم. وأَصْهَرْتُ بهم، إذا اتَّصلتَ بهم وتَحَرَّمْتَ بجِوارٍ أو نسبٍ أو تَزَوُّجٍ، عن ابن الأعرابي. وأنشد لزهير:
قَوْدُ الجِيادِ وإصْهارُ المُلوكِ وصَبرٌ في مَواطِنَ لو كانوا بها سَئِموا
وصَهَرْتُ الشيء فانْصَهَرَ، أي أذبته فذاب، فهو صَبيرٌ. قال ابن أحمرَ يصف
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.440 harfه ص ر
هصر ، هرص ، رهص ، صهر : مستعملة .
هصر : قال الليث الهَصْرُ : أَنْ تأخُذَ برأس شيء ثم تكسره إليك من غير بينونة ، وأنشد قوله :
هَصَرْتُ بغصنٍ ذِي شماريخَ مَيّالِ
أبو عبيد : هَصَرت الشيء وَوَقَصته : إذا كسرته ، واهَتَصرْتُ النخلة : إذا ذلَّلْتَ عُذوقَهَا وسوّيتها ، وقال لبيد يصفُ النَّخل
جَعْلٌ قِصارٌ وعَيْدانٌ يَنُوءُ به
مِن الكوافِر مَهضومٌ ومُهْتَصَرُ
ويُروَى : مَكمُوم : أي مُغطَّى .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.665 harf(باب الصاد والهاء وما يثلثهما)
(صهو) الصاد والهاء والحرف المعتلّ أُصَيْلٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك الصَّهْوَة، وهو مَقعد الفارس مِنْ ظَهْر الفَرَس. والصَّهَوات: أعالي الرَّوَابِي، ربما اتُّخِذَت فوقَها بُرُوج، الواحدة صَهْوَة. وقال الشيباني: الصِّهاء: مناقع الماء الواحد صهوة. وهذا وإن كان صحيحاً فإنّ القِياس أن يكون مناقِعَ في أماكنَ عالية.
ومن الباب أن يصيب الإنسان جُرْحٌ ثم يَنْدَى دائماً، فيقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR419 harf- الصهر: الختن، وأهل بيت المرأة يقال لهم الأصهار، كذا قال الخليل (انظر: العين 3/411). قال ابن الأعرابي: الإصهار: التحرم بجوار، أو نسب، أو تزوج، يقال: رجل مصهر: إذا كان له تحرم من ذلك. قال تعالى: ﴿فجعله نسبا وصهرا﴾ [الفرقان/54]، والصهر: إذابه الشحم. قال تعالى: ﴿يصهر به ما في بطونهم﴾ [الحجر/20]، والصهارة: ما ذاب منه، وقال أعرابي: لأصهرنك بيمين مرة (انظر: أساس البلاغة ص 261؛ والمجمل 2/543؛ واللسان
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR858 harfص ه ر
بينهم صهر وصهورة وهو حرمة الزواج.
" فجعله نسباً وصهراً " وفلان صهر فلان: لمن يتزوج إليه وهم أصهار بني فلان: لأهل بيت من تزوج إليهم.
وقد يقال لأهل بيت الزوجين جميعاً: هم أصهار.
وقد يقال لأهل النسب والصهر جميعاً: أصهار وأصهرت إلى بني فلان وصاهرت إليهم إذا تزوجت إليهم وأنا مصهر بهم.
وعن ابن الأعرابي: وهو مصهر بنا إذا كان متحرماً منهم بتزوج أو نسب أو جوار.
وصهر
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.488 harfالصَّهْرُ: القرابة. والصِّهْرُ: حُرْمة الخُتُونة، وخَتَنُ الرجل صِهْرُه، والمتزوَّجُ فيهم أَصْهارُ الخَتَنِ، والأَصْهارُ أَهلُ بيت المرأَة ولا يقال لأَهل بيت الرجل إِلاَّ أَخْتان، وأَهل بيت المرأَة أَصْهار، ومن العرب من يجعل الصَّهْرَ من الأَحماءِ والأَخْتان جميعاً. يقال: صاهَرْتُ القوم إِذا تزوجت فيهم، وأَصْهَرْتُ بهم إِذا اتَّصلت بهم وتحرَّمت بجِوار أَو نسب أَو تزوُّجٍ. وصِهْرُ القوم:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR227 harf* ص ه ر * * الأصْهارُ * أهل بيت المرأة عن الخليل قال ومن العرب من يجعل * الصِّهْرَ * من الأحماء والأختان جميعا و * صَهَر * الشيء * فانْصَهَر * أي أذابه فذاب وبابه قطع فهو * صَهيرٌ * قلت ومنه قوله تعالى ﴿يُصهر به ما في بطونهم﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.370 harfالصهر، بالكسر: القرابة. والصهر: حرمة الختونة. وختن الرجل: صهرثه، والمتزوج فيهم: أصهار الختن. وقال الفراء: بيننا صهر فنحن نرعاها. فأنثها، كذا نقله الصاغاني. ج: أصهار وصهراء، الأخيرة نادرة. وقيل: أهل بيت المرأة أصهار، وأهل بيت الرجل أختان، ومن العرب من يجعل الصهر من الأختان والأحماء جميعا. وحقق بعضهم أن أقارب الزوج أحماء، وأقارب الزوجة أختان، والصهر يجمعهما. نقله شيخنا. قلت: وهو قول الأصمعي قال: لا
الصهر، بالكسر: القرابة. والصهر: حرمة الختونة. وختن الرجل: صهرثه، والمتزوج فيهم: أصهار الختن. وقال الفراء: بيننا صهر فنحن نرعاها. فأنثها، كذا نقله الصاغاني. ج: أصهار وصهراء، الأخيرة نادرة. وقيل: أهل بيت المرأة أصهار، وأهل بيت الرجل أختان، ومن العرب من يجعل الصهر من الأختان والأحماء جميعا. وحقق بعضهم أن أقارب الزوج أحماء، وأقارب الزوجة أختان، والصهر يجمعهما. نقله شيخنا. قلت: وهو قول الأصمعي قال: لا يقال غيره. قال ابن سيده: وربما كنوا بالصهر عن القبر، لأنهم كانوا يئدون البنات، فيدفنونهن، فيقولون: زوجناهن من القبر، ثم استعمل هذا اللفظ في الإسلام، فقيل: نعم الصهر القبر، وقيل: إنما هذا على المثل، إي الذي يقوم مقام الصهر،، قال: وهو الصحيح.
وقال ابن الأعرابي: الصهر: زوج بنت الرجل، وزوج أخته، والختن: أبو امرأة الرجل وأخو امرأته، والأختان أصهار أيضا، وهو قول بعض العرب، وقد تقدم . والفعل المصاهرة، وقد صاهرهم وصاهر فيهم، وأنشد ثعلب: حرائر صاهرن الملوك ولم يزل على الناس من أبنائهـن أمـير وأصهر بهم، وأصهر إليهم: صار فيهم صهرا، وفي التهذيب: أصهر بهم الختن، وأصهر: مت بالصهر، وقال أبو عبيد: يقال: فلان مصهر، بنا، وهو من القرابة. وقال الفراء في قوله تعالى وهو الذي خلق من الماء بشرا فجعله نسبا وصهرا ، فأما النسب فهو النسب الذي يحل نكاحه، كبنات العم والخال وأشباههن من القرابة التي يحل تزويجها. وقال الزجاج: الأصهار من النسب لا يجوز لهم التزويج، والنسب الذي ليس بصهر من قوله: حرمت عليكم أمهاتكم إلى قوله: وأن تجمعوا بين الأختين . قال أبو منصور: وقد روينا عن ابن عباس في تفسير النسب والصهر خلاف ما قال الفراء جملة، وخلاف بعض ما قال الزجاج، قال ابن عباس: حرم الله من النسب سبعا، ومن الصهر سبعا حرمت عليكم أمهاتكم وبناتكم وأخواتكم وعماتكم وخالاتكم وبنات الأخ وبنات الأخت ، من النسب، ومن الصهر وأمهاتكم اللاتي أرضعنكم، وأخواتكم من الرضاعة وأمهات نسائكم وربائبكم اللاتي في حجوركم من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم وحلائل أبنائكم الذين من أصلابكم . ولا تنكحوا ما نكح آباؤكم من النساء وأن تجمعوا بين الأختين . قال أبو منصور: ونحو ما روينا عن ابن عباس. قال الشافعي: حرم الله تعالى سبعا نسبا، وسبعا سببا، فجعل السبب القرابة الحادثة بسبب المصاهرة والضاع، وهذا هو الصحيح لا ارتياب فيه. قلت: وقال بعض أئمة الغريب: الفرق بين الصهر والنسب أن النسب: ما يرجع إلى ولادة قريبة من جهة الآباء، والصهر: ما كان من خلطة تشبه القرابة يحدثها التزويج. ومن المجاز: صهرته الشمس، كمنع، تصهره صهرا، صهدته، وصحرته، وذلك إذا اشتد وقعها عليه وحرها حتى ألم دماغه، وانصهر هو قال ابن أحمر يصف فرخ قطاة: تروي لقى ألقي في صفصف تصهره الشمس فيصـبـر أي تذيبه الشمس فيصبر على ذلك. وصهر فلان رأسه صهرا: دهنه بالصهارة، بالضم، وهو ما أذيب من الشحم، كما سيأتي. وصهر الشيء، كالشحم ونحوه، يصهره صهرا: أذابه، فانصهر، فهو صهير، وفي التنزيل يصهر به ما في بطونهم والجلود أي يذاب، وفي الحديث أن الأسود بن يزيد كان يصهر رجليه بالشحم وهو محرم أي كان يذيبه ويدهنهما به. والصهر، بالفتح: الحار، حكاه كراع، وأنشد: إذ لا تزال لكم مغرغرة تغلي وأعلى لونها صهر فعلى هذا يقال: شيء صهر: حار. والصهر، أيضا: الإذابة، أي إذابة الشحم، كالاصطهار، يقال: صهر الشحم، كمنع، واصطهره، إذا أذابه والصهر، بالضم، جمع صهور، كصبور، الأول من الصهر وهو الإحراق. يقال: صهرته بالنار، أي انضجته. والصهارة، ككناسة: ما أذيب من الشحم ونحوه، وقيل: كل قطعة من الشحم صغرت أو كبرت صهارة. والصهارة: النقي، وهو المخ، وهو مجاز. واصطهار فلان: أكلها، أي الصهارة، فالاصطهار يستعمل بمعنى أكل الصهارة، وبمعنى إذابة الشحم، قال العجاج:
شك السفافيد الشواء المصطهر وقال الأصمعي: يقال لما أذيب من الشحم: الصهارة والجميل. و من المجاز: اصطهر الحرباء، واصهار، كاحمار: تلألأ ظهره من شدة حر الشمس، وقد صهره الحر. والصهري، بالكسر: لغة في الصهريج، وهو كالحوض، قال الأزهري: وذلك أنهم يأتون أسفل الشعبة من الوادي الذي له مأزمان، فيبنون بينهما بالطشين والحجارة، فيتراد الماء، فيشربون به زمانا، قال: ويقال: تصهرجوا صهريا. والصيهور: شبه منبر يعمل من طين أو خشب لمتاع البيت يوضع عليه، من صفر أو نحوه، قال ابن سيده: وليس بثبت. والصهور: غلاف القمر، أعجمي معرب. ومن المجاز: أصهر الجيش للجيش، إذا دنا بعضهم من بعض نقله الصاغاني والزمخشري. ومما يستدرك عليه: الصهر: المشوي. وقال أبو زيد: صهر خبزه، إذا أدمه بالصهارة، فهو خبز صهير ومصهور. ويقال: صهر بدنه، إذا دهنه بالصهير. ومن المجاز: قولهم: لأصهرنك بيمين مرة، كأنه يريد الإذابة، قال أبو عبيدة: صهرت فلانا بيمين كاذبة توجب له النار، وقال الزمخشري وصهره باليمين صهءرا: استحلفه على يمين شديدة، وهو مصهور باليمين والصهر في حديث أهل النار: أن يسلت ما في جوفه حتى يمرق من قدميه. وصهره وأصهره، إذا قربه وأدناه. ومنه الحديث أنه كان يؤسس مسجد قباء فيصهر الحجر العظيم إلى بطنه أي يدنيه إليه.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.822 harfصَهَرَ
1 صَهَرَ ذ , (S, A, K,) aor. صَهَرَ , inf. n. صَهْرٌ, (K,) He melted, or liquefied, a thing, (S, A, K,) such as fat, (A, TA,) and the like; (TA;) as also ↓ اصطهر. (K.) The saying لَأَصْهَرَنَّكَ بِيَمِينٍ مُرَّةٍ app. means (assumed tropical:) I will assuredly melt thee [in the fire of Hell by making thee to swear a bitter oath]: (S:) or (tropical:) I will assuredly make thee to swear a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR878 harfصَهَر
صَهَر A ( n. ac. صَهْر 1 ),
a. Melted, liquefied, dissolved.
b. Greased, anointed.
صَاْهَرَ
صَاْهَرَ III
a. [ acc. or Fī ], Allied himself to, by marriage.
أَصْهَرَ
أَصْهَرَ IV
a. [ acc. or Bi or Ila ], see III .
b. Drew near to each other ( armies ).
اِنْصَهَرَ
اِنْصَهَرَ VII ,
a. Was melted.
اِصْتَهَرَ
اِصْتَهَرَ VIII ( T ),
a. see I (a) .
b. Glistened.
اِصْهَاْرَّ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.495 harfصهر
صَهَرَ - يَصْهَرُ - صِهْر
صَهَرَ - يَصْهَرُ + كائن + شيئين أو أشياء: يجعل كائنين يذوبان إلى جزيئاتهما الأصلية، ثم يختلطان ببعضهما ويصبحان كائناً واحداً
صِهْر: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " صَهَرَ - يَصْهَرُ ": ما ينتج من صَهْر " كائنين: وهو كذلك اسم آلة منه " تصهر " الكائنين: وهو اصطلاحاً في حال البشر: الذي يتزوج ابنة أو
Mücavir kökler10 mücavir (16 toplam)
- نسب
1 ortak ayet · Soy
- جلد
1 ortak ayet · Culud deri demektir
- بطن
1 ortak ayet · Batın karın demektir
- موه
1 ortak ayet · Su
- بشر
1 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- قدر
1 ortak ayet · Kıdr kazandır
- خلق
1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(2)
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا
Ve sıhri akrabalıkO’dur; insanı sudan yaratarak ona soy-sop veren. Ve Rabbın her şeye kadirdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صهر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نسب, ختن, حمو |
| Zıt Kök | فصل |
| Çekirdek Özet 1 | Sıcaklık ve hararet yoluyla katı bir maddeyi eritip sıvılaştırma ve farklı unsurları eriterek tek bir yapı halinde kaynaştırma |
| Çekirdek Özet 2 | Evlilik bağı yoluyla iki ayrı aileyi birbirine kenetleyen sıhriyet bağı ile şiddetli azabın bedeni ve iç organları eritici tasviri |
| Çekirdek Özet 3 | Farklı kökenlerden gelen yapıların bağlayıcı bir hararet veya akit ile bütünleşmesi; ayrışık unsurların eriyerek homojenleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Evlilikle kurulan akrabalığı yalnızca hukuki bir formalite sayıp erime ve kaynaşma (kayın hısımlığı) boyutunu ve varoluşsal bağ bütünlüğünü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صه | Isı, hararet, ses kesme veya içsel bir baskıyla teskin etme, yoğunlaşma hissi; صهد kökünde görülen yakıcı güneş sıcağı ve صهب kökündeki kırmızılık ve hararet gibi | ر | İnsan başı ve akış/tekrar imgesi eklenerek hararetin katı bir nesneyi baştan sona eritip sıvılaştırması ve iki ayrı soyun evlilik harareti ve bağıyla tek bir gövdede kaynaşması anlamına evrilmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağınık unsurları bir araya getirme, sıkıca kavrama ve dış etkiyle tutma hareketini başlatır |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçerideki ısının, canlılığın veya hararetin dışarıya doğru açığa çıkışını ve nefes alıp verme halini yansıtır |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin bir bedene, bütüne veya nesnenin tepe noktasına yayılmasını, süreklilik ve yön kazanmasını sağlar |
| صهر | Bir araya getirilip sıkıştırılan maddenin iç hararetle eritilerek baştan sona tek bir akışkan yapıya dönüştürülmesi | Ayrık iki tarafın veya katı maddenin ısı ve kaynaşma vasıtasıyla tek bir gövdede birleşmesi hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağın veya iç yağının ateşte eritilmesi; şiddetli güneş sıcağının bukalemunun sırtını parlatacak derecede onu eritircesine yakması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kız alıp verme ile oluşan bağ ve erimiş et/yağ tasvirinde geçer; Ru'be ve A'câc gibi recez şairlerinde şişlere geçirilip eritilerek kızartılan et anlamında şu ibare yer alır: شكَّ السَّفافيدِ الشِّواء المُصْطَهِرْ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kabileler arası diplomaside evlilik yoluyla sağlanan korunma ve dokunulmazlık ahdi; ayrıca birine şiddetli yemin ettirerek onu eritip tüketme iradesi için kullanılan لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة ifadesi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça kök صهر genel Sami dilleri dairesinde belirgin biçimde iki ana hat üzerinden varlık gösterir. Erken Batı Sami ve İbranice katmanında kök /ṣ-h-r/ veya /z-h-r/ ses denkliğiyle öğle vakti, en parlak ışık, güneşin tepe noktası ve parıldama (İbranice צָהֳרַיִם / tsohorayim «öğle vakti, günün en sıcak ve aydınlık anı») kavramlarıyla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Akadca katmanında doğrudan sıhriyet için kullanılan kökler ayrışsa da, ısı ve eritme kavramı metinlerde sıcaklık matrisiyle ilişkilidir. Arapçada ise kök, hem bu yüksek hararetin katı maddeleri (özellikle yağ ve madeni) eritmesi fiziksel eylemini korumuş hem de iki yabancı ailenin aralarındaki yabancılığı eritip tek bir sıcak bağda birleşmesini ifade eden akrabalık bağı (kayın hısımlığı) kurumuna ad olmuştur. Klasik filologlar bu iki kullanımı iki bağımsız asıl saysa da, semantik matris «hararetle eritip kaynaştırma» merkezinde birleşir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صَهَرَ - يَصْهَرُ / صِهْر | Katı cisimleri ısı ile eritme fiilinden evlilik akdiyle oluşan akrabalık ismine geçiş; soyut kaynaşma somut eritmeden türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צהר (öğle vakti, parlama, sıcaklık) | Güneşin en dik ve eritici olduğu öğle harareti ile Arapçadaki güneşin bukalemunu eritmesi tasviri aynı semantik köke dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ısı ve ışık kökleri | Parlama, hararet ve erime eksenli ilksel kök türevleriyle bağlantılıdır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صهر | Anlamlı | Eritmek, sıhriyet kurmak | Yağ veya madeni eritmek; evlilik bağıyla iki yabancı aileyi kaynaştırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صره | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| هصر | Anlamlı | Eğmek, kırmak, bükmek | Dalı veya nesneyi kendine doğru eğip kırmak; aslanın avını kırıp parçalaması | Kur'an'da geçmez |
| هرص | Anlamlı | Parçalamak, ezmek | Bir şeyi sertçe çiğnemek, ezerek ufalamak | Kur'an'da geçmez |
| رصه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رهص | Anlamlı | Sıkıştırmak, temel atmak | Duvarın temeline taş koymak, baskı uygulamak, peygamberlik öncesi harikalar | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صهر | Merkez | Kaynaşma, erime ve sıhri bağ | İki ayrı unsurun hararetle eriyip tek vücut gibi kaynaşması ve evlilikle oluşan akrabalık | Hem eritmeyi hem evlilik bağıyla kurulan hısımlığı ifade eden çift katmanlı yapı |
| نسب | Komşu | Kan bağı ve soy kütüğü | Doğum ve kan yoluyla belirlenen dikey ve yatay nesep çizgisi | صهر sonradan akitle ve kaynaşmayla kurulurken, نسب doğuştan gelen fıtri bağı bildirir |
| ختن | Komşu | Evlilik bağı, damat tarafı | Özellikle erkeğin ailesi veya damat tarafından gelen hısımlık bağı | صهر genellikle kadının ailesini (kayınları) ve genel kaynaşmayı kapsarken ختن damat eksenlidir |
| حمو | Komşu | Eşin yakın akrabaları (kayınlar) | Eşin erkek kardeşleri ve yakın erkek akrabaları için kullanılan özel terim | صهر genel hısımlık bağının ve kurumunun adı iken حمو şahıs merkezli bir isimlendirmedir |
| فصل | Zıt | Ayırma, bölme, koparma | Birleşik bir bütünü parçalarına ayırıp aralarını açmak | صهر eritip birleştirirken فصل aradaki bağı kesip sınır çizer |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صهر | Eritmek; sıhriyet hısımlığı | Katı bir cismi hararetle sıvılaştırmak ve evlilik bağı ile iki haneyi kaynaştırmak | Kesin |
| Latince | Liquefacere; Affinitas | Sıvılaştırmak; kayın hısımlığı | İlk kelime erime hareketini, ikincisi evlilikle kurulan akrabalık hukukunu tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Melt, fuse; Affinity | Eritmek, kaynaştırmak; sıhriyet | "Fuse" kelimesi hem metallerin eriyerek kaynaşmasını hem iki unsurun birleşmesini yansıtarak kökle örtüşür | Güçlü |
| Almanca | Schmelzen; Schwägerschaft | Eritmek; kayın hısımlığı | Maddenin sıvılaşması ile evlilik bağıyla doğan akrabalık ilişkisini ayrı ayrı verir | Güçlü |
| Fransızca | Fondre; Alliance | Eritmek, kaynaşmak; hısımlık bağı | "Alliance" evlilikle birleşmeyi, "fondre" erime eylemini semantik olarak karşılar | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صِهْرًا | Evlilik yoluyla kurulan hısımlık, sıhriyet bağı | İnsanın sudan yaratılışının ve toplumsal bağlarının nesep ve sıhriyet olarak ikiye ayrılışının anlatıldığı bağlam (Furkān 25:54) |
| يُصْهَرُ | Şiddetli ısı ve hararetle eritilme, sıvılaşma | Cehennemde inkârcıların başlarından aşağı kaynar su dökülerek karınlarındakilerin ve derilerinin eritilmesi bağlamı (Hac 22:20) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabının mahiyeti | Karın boşluğundaki organların ve derinin eritilmesinin bedensel ve hakiki bir ceza oluşu | Azabın şiddetinin nesneleri eriten fiziki ve yakıcı bir tesir olarak anlaşılması |
| Fıkıh | Hısımlık hukuku ve evlenme engelleri | Sıhriyet (hürmet-i musâhere) sebebiyle ebediyen evlenilmesi haram olan akrabaların tespiti | Evlilik yoluyla kurulan bağın kan bağı gibi hukuki bir dokunulmazlık ve hürmet doğurması |
| Tefsir | İnsanın sosyal dokusunun inşası | Furkān 25:54 ayetinde nesep (dikey/biyolojik soy) ile sıhriyet (yatay/sosyal kaynaşma) ayrımı | İnsan türünün devamı ve kabilelerin kaynaşmasının iki temel direğinden biri sayılması |
| Hadis | Aile içi mahremiyet ve hısımlar | Peygamber ailesine damat olma şerefi ve kayın hısımlarının hukukuna riayet tavsiyesi | Nikâh akdinin iki ayrı aileyi birbirine bağlayan sıcak bir hürmet bağı olarak görülmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve insani bağlar | Sıhriyet bağı | Birleştiricilik | Kan bağıyla gelmeyen iki yabancı tarafın ilahi bir meşruiyet ve muhabbetle tek aileye dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Maddenin faz değişimi | Faz geçişi ve ergime | Homojenleştirme | Katı fazdaki farklı maddelerin ısı verilerek sıvı fazda birbiri içinde çözünmesi ve kaynaşması | Güçlü |
| Siyasi | Kabileler veya devletler arası ittifak | Evlilik diplomasisi | Çatışmayı önleme | Siyasi hasımların veya yabancı unsurların kız alıp vererek düşmanlığı eritip müttefik olması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye birleşimi | Sermaye füzyonu | Bütünleşme | Dağınık iktisadi güçlerin ve miras hatlarının hısımlık yoluyla tek bir havuzda birleşip güçlenmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal erime ve alaşım oluşumu (Füzyon) | Katı metallerin belirli bir erime noktasında sıvılaşarak birbirine karışması ve soğuduğunda yeni, homojen ve dayanıklı bir alaşım meydana getirmesi süreciyle birebir örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal entegrasyon ve akrabalık antropolojisi | Kan bağı taşımayan iki farklı klanın veya toplumsal grubun evlilik yoluyla yabancılıklarını eritip tek bir dayanışma ağı oluşturması mekanizmasıdır | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sıhriyeti yalnızca evlilik cüzdanı ve bürokratik bir "hısımlık" statüsüne indirgeyerek, kökün taşıdığı eritici, kaynaştırıcı ve dönüştürücü gücü göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da hem insanın toplumsal varoluşunu inşa eden yatay kaynaşma bağını (Furkān 25:54) hem de ilahi adaletin inkârcı bedeni bütünüyle dize getiren nihai çözücü azabını (Hac 22:20) kapsayan çift kutuplu bir hakikattir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumun sadece biyolojik soy (نسب) ile ayakta kalabileceğini zannedip, yabancıları kaynaştıran sıhriyet bağını (صهر) ikincil görmek; ceza bağlamında ise erimeyi mecazi zayıflama sanıp bedensel/fiziksel azap gerçeğini hafife almak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan toplumsallığını iki temel direk (nesep ve sıhriyet) üzerine kurduğunu gösterir; biyolojik determinizmi yatay kaynaşma ile dengeler ve ahiret azabının bedensel tesirini en somut fiille tasvir eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın sudan yaratılışının ve toplumsal yasaların beyan edildiği ayetlerde (Furkān 25:54) ve kıyamet sahnelerindeki fiziki azap tasvirlerinde (Hac 22:20) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evliliğin sadece iki birey arasında bir sözleşme olduğu yanılgısını düzeltir; evliliğin iki ayrı sosyal gövdeyi eritip kaynaştıran kurucu bir sıhriyet bağı olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKatı maddelerin ve iç yağının şiddetli hararet altında eriyip sıvılaşması ve birbiri içine geçmesi.
- Soyut anlamFarklı ve birbirine yabancı unsurların bağlayıcı bir enerji veya akit vasıtasıyla yabancılıklarını kaybederek kaynaşması, yeni bir sosyal doku oluşturması.
- Sistematik karşılıkSosyal yapıda kan bağının yanına eklenen yatay bütünleşme bağı; fizikte faz dönüşümü ve alaşım dengesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ve başlangıçta birbirinden ayrık ve katı haldeki iki farklı unsuru veya yabancı aileyi temsil eder. Okun üzerindeki sisteme dışarıdan uygulanan harareti, nikâh akdini ve kaynaşma enerjisini simgeler. bu hararet altında tarafların sınırlarının eriyerek ortak bir ara kesitte birleşmesini; ise erime ve kaynaşma sonucunda ortaya çıkan homojen, yeni ve bölünmez sıhriyet bütünlüğünü ifade eder.