ضجع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ج-ع2 sîga, 57 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قنتمَضَاجِعِهِمْخوفضجعنفقجفوهممنعسجهل

KökSîga 2Ayet 3Sure 3Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

ضجع

ض - ج - ع

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Yataktır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yataktır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR393 harf
باب العين و الجيم والضاد معهما )ض ج ع يستعمل فقط( ضجع: ضَجَعَ فلانٌ ضجوعاً، أي نام، فهو ضاجع، وكذلك اضطجع. وأصل هذه الطاء تاء، ولكنهم استقبحوا أن يقولوا: اضتجع. وأضجعته: وضعت جنبه بالأرض. وضَجَعَ هو ضَجْعا. وكل شيء خفضته فقد أضجعته. وضجيُعكَ الذي يضاجعك في فراشك. والضجاع في القوافي: أن تُميلها: قال يصف الشعر: والأعْوَجَ الضاجعُ من إكفائها يعني إكفاء القوافي. وتقول: أَضْجَعَ رأيَهُ لغيره.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR557 harf
ضَجَعَ الرجل، أي وضعَ جبنه بالأرض. يَضْجَعُ ضجْعاً وضُجوعاً، فهو ضاجِعٌ. واضْطَجَعَ مثله، وأضْجَعْتُهُ أنا. وضَجيعَكَ: الذي يُضَاجِعُكَ. والتَضْجيعُ في الأمر: التقصيرُ فيه. ويقال: ضَجَّعَتِ الشمس، إذا دنت للمغيب، مثل ضَرَّعت. وتَضَّجَعَ في الأمر، أي تَقَّعَدَ ولم يقم به. وتَضَجَّعَ السحابُ: أرَبَّ بالمكان. ورجلٌ ضَجَعةٌ: يُكثِر الاضطِجاعَ كسلاً. قال الفراء: إذا كثرت الغنمُ فهي الضاجعَةُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.004 harf
باب العين والضاد والجيم ضجع أهملت وجوهها غير حرف و هو : ضجع : قال النحويون : أصل بناء الفعل من الاضطجاع ، ضجع يضجَع فهو ضاجع . وقلّما تستعمل . والافتعال منه اضطجع يضطجع اضطجاعاً فهو مضطجع . وقال ابن المظفر : وكانت هذه الطاء في الأصل تاء ، ولكنَّه قَبُح عندهم أن يقولوا اضتجع فأبدلوا التاء طاء . وله نظائر أذكرها في مواضعها . قلت : وقال الفراء : من العرب من يقول اضَّجَعَ بتشديد الضاد ، في موضع اضطجع
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.761 harf
(باب الضاد والجيم وما يثلثهما) (*ضجر) الضاد والجيم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اغتمامٍ بكلام. يقال ضَجِرَ يَضْجَر ضَجَراً. وضجِرت النَّاقةُ: كثر رغاؤها. ويقولون في الشعر: ضجْرَ، بسكون الجيم. قال: * فإن أهجُهُ يَضْجَرْ كما ضَجْرَ بازلٌ([1]) *. (ضجع) الضاد والجيم والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على لُصوقٍ بالأرض على جنْب، ثم يُحمَل على ذلك. يقال ضَجَعَ ضُجوعاً. والمرَّة الواحدة الضَّجْعة. ويقال: اضطَجَع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.049 harf
ض ج ع طاب مضجعك ومضطجعك‏.‏ وضجع الرجل واضطجع وأضجعته أنا وأضجعت المرأة صبيها وضاجعها‏.‏ ونعم الضجيع‏.‏ ورجل ضاجع ومضطجع وهو حسن الضجعة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ضجع في الأمر‏:‏ قصر فيه‏.‏ وتضاجع عن الأمر‏:‏ تغافل عنه‏.‏ وجرل ضجعة وضجعي وضجعي‏:‏ لازم لبيته لا يكاد يبرح كالداري‏.‏ وتضجع السحاب‏:‏ أرب‏.‏ وفلان لا يتحلحل الجبل عن مضجعه وعن مضاجعه‏.‏ ونجوم ضواجع‏:‏ مائلة للغروب‏.‏ قال‏:‏ أولاك قبائل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.660 harf
أَصل بناء الفعل من الاضْطِجاعِ، ضَجَعَ يَضْجَعُ ضَجْعاً وضُجُوعاً، فهو ضاجِعٌ، وقلما يُسْتَعْمَلُ، والافتعال منه اضْطَجَع يَضْطجِعُ اضْطِجاعاً، فهو مُضْطَجِعٌ؛ قال ابن المظفر: كانت هذه الطاء تاء في الأَصل ولكنه قبح عندهم أَن يقولوا اضتجع فأَبدلوا التاء طاء، وله نظائر هي مذكورة في مواضعها. واضْطَجَع: نام وقيل: اسْتَلْقَى ووضع جنبه بالأَرض. وأَضْجَعْتُ فلاناً إِذا وضعت جنبه بالأَرض، وضَجَعَ وهو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR150 harf
* ض ج ع * * ضَجَع * الرجل من باب قطع وخضع فهو * ضَاجِعٌ * و * اضْطَجَعَ * مثله و * أضْجَعَهُ * غيره وضَجِيعُك * و * التَضْجِيعُ * في الأمر التقصير فيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.214 harf
الضجع: غاسول للثياب، قال ابن دريد: هو صمغ نبت، أو نبت تغسل به الثياب، لغة يمانية، الواحدة بهاء. قال أبو حنيفة: الضجع: نبات كالضغابيس، في خلقة الهليون، إلا أنه أغلظ كثيرا مربع القضبان، وفيه حموضة ومرارة، يؤخذ فيشدخ، ويعصر ماؤه في اللبن الرائب فيطيب، ويحدث فيه لذع اللسان قليلا، ويجعل ورقه في اللبن الحازر، كما يفعل بورق الخردل، جيد للباءة، قال: وأنشد بعض الأعراب لشاعر من أهل القرار يعيب أهل البدو:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.129 harf
ضَجَعَ 1 ضَجَعَ ذ , aor. ضَجَعَ , inf. n. ضَجْعٌ and ضُجُوعٌ, [He lay upon his side; or] he laid his side upon the ground; [and simply he lay; and he slept;] as also ↓ اِضْطَجَعَ, (S, Msb, K, TA,) which is also expl. as syn. with نَامَ, [which has the second and third of the meanings mentioned above,] and with اِسْتَلْقَى, [which has the third of those meanings,] (TA,) the ط being substituted for
Maddenin bağlantısı

ضَجَعَ 1 ضَجَعَ ذ , aor. ضَجَعَ , inf. n. ضَجْعٌ and ضُجُوعٌ, [He lay upon his side; or] he laid his side upon the ground; [and simply he lay; and he slept;] as also ↓ اِضْطَجَعَ, (S, Msb, K, TA,) which is also expl. as syn. with نَامَ, [which has the second and third of the meanings mentioned above,] and with اِسْتَلْقَى, [which has the third of those meanings,] (TA,) the ط being substituted for the ت of اِضْتَجَعَ, (Lth, S, Msb,) and ↓ اِضَّجَعَ, (S, Msb, K,) and ↓ اِلْطَجَعَ, (S, L, K, in the CK [erroneously] اطَّجَعَ,) the ض in اضطجع being changed into ل, which is the letter nearest in sound thereto, because the combination of two such letters as ض and ط is disliked, (S, L,) the same change occurring in اِلْطِرَادٌ for اِضْطِرَادٌ, (Az, TA,) though this change is anomalous; (L;) and ↓ أَضْجَعَ likewise signifies the same as ضَجَعَ; (Msb;) [and] so does ↓ انضجع, (K, TA,) as quasi-pass. of the trans. verb اضجع. (TA.) ― -b2- [And accord. to Freytag, it occurs in the Deewán of the Hudhalees as signifying He declined from the way.] ― -b3- ضَجَعَ النَّجْمُ means (tropical:) [The star, or asterism, or the Pleiades,] inclined to setting; as also ↓ ضجّع, (K, TA,) inf. n. تَضْجيعٌ. (TA.) And ضَجَعَتِ الشَّمْسُ is a dial. var. of ↓ ضجّعت, (TA,) which means (tropical:) The sun approached the setting; (S, K, TA;) like ضَرَّعَت. (S, TA.) ― -b4- ضَجَعَ فِى أَمْرِهِ (tropical:) He was, or became, weak in his affair; as also ↓ اضجع; and so ضَجِعَ, like فَرِحَ [in measure], on the authority of IKtt. (TA. [See also 2, and 5, and 6.]) And ضُجِعَ فِى رَأْيِهِ [not a mistranscription for ضَجِعَ, as is shown by its part. n., q. v.,] (tropical:) He was, or became, weak in his judgment, or opinion. (TA.)

2 ضَجَّعَ see above, in two places. ― -b2- ضجّع فِى الأَمْرِ, (Mgh, K,) inf. n. تَضْجِيعٌ, (S,) (tropical:) He fell short of doing what was requisite, or due, in the affair; (S, Mgh, K, TA;) and was, or became, weak therein. (Mgh.) [See also ضَجَعَ فِى أَمْرِهِ, and see 5, and 6.] ― -b3- Hence, التَّضْجِيعُ فِى النِّيَّةِ (assumed tropical:) The wavering, or vacillating, in intention, and not making it to take effect. (Mgh.)

ضاجعهُ 3 ضاجعهُ ذ , (S, TA,) inf. n. مُضَاجَعَةٌ, He lay upon his side, or simply he lay, or slept, with him. (TA.) And ضَاجَعَهَا, (Msb, TA,) inf. n. as above, (Msb,) He lay, or slept, with her, (Msb, TA,) namely, his girl, or young woman, (TA,) in, or on, one bed, (Msb,) or in one innermost garment. (TA.) ― -b2- And hence, ضاجعهُ الهَمُّ (tropical:) Anxiety clave to him. (TA.)

أَضْجَعْتُهُ 4 أَضْجَعْتُهُ ذ , (S, Msb, K,) inf. n. اـِضْجَاعٌ, (TA,) I laid him upon his side; (S, * Msb;) I laid his side upon the ground. (K.) ― -b2- And (tropical:) I lowered it, or depressed it, namely, a thing. (K, TA.) ― -b3- اضجع الرُّمْحُ الطَّعْنَ (tropical:) [app. The spear made the thrusting to be in a downward direction]. (TA.) ― -b4- اضجع جُوَالِقَهُ (assumed tropical:) He emptied his sack, it being full. (O, K.) ― -b5- الاـِضْجَاعُ in relation to the vowel-sounds is (tropical:) like الاـِمَالَةُ and الخَفْضُ. (K, TA. [See arts. ميل and خفض.]) -A2- See also 1, in two places.

تضجّع فِى الأَمْرِ 5 تضجّع فِى الأَمْرِ ذ (tropical:) He held back in the affair, (S, K, TA,) and did not undertake it. (S, TA.) [See also 1, and 2, and 6.] ― -b2- And تضجّع السَّحَابُ (tropical:) The clouds continued raining (أَرَبَّ) in the place. (S, K, TA.)

تضاجع عَنْ أَمْرِ كَذَا وَكَذَا 6 تضاجع عَنْ أَمْرِ كَذَا وَكَذَا ذ (tropical:) He feigned himself unmindful, or heedless, of such and such an affair. (Z, TA.) [See also 1, and 2, and 5.]

7 اـِنْضَجَعَ see 1, first sentence.

اِضْطَجَعَ 8 اِضْطَجَعَ ذ , and its vars. اِضَّجَعَ and اِلْطَجَعَ: see 1, first sentence. ― -b2- الاِضْطِجَاعُ فِى السُّجُودِ is (tropical:) The not drawing up the body from the ground in prostration [in prayer]; (Mgh, TA;) the contracting oneself, and making the breast to cleave to the ground, therein. (K, TA.) [See also its part. n., below.]

ضَجْعٌ ضَجْعٌ ذ [The species of glasswort, or kali, called] غَاسُول, for [washing] clothes: n. un. with ة: (K:) accord. to IDrd, the gum of a certain plant, or a certain plant [itself], with which clothes are washed: (O:) of the dial. of El-Yemen: (TA:) and, (O, K,) accord. to Ed-Deenawaree, (O,) i. e. AHn, (TA,) a certain plant, (K,) resembling small cucumbers, (O, K, TA,) [or] in shape like asparagus, (TA,) but thicker (O, K, TA) in a great degree, (O, TA,) four-sided in the stalks, (O, K, TA,) and having in it an acidity (O, TA,) and a bitterness (مَرَارَة O) or a taste between sweet and sour (مَزَازَة TA): it is crushed (يُشْدَخُ O) or cut into slices (يشرح TA) and its juice is expressed into milk such as is termed رَائِب [q. v.], which in consequence becomes pleasant, (O, K, TA,) and somewhat biting to the tongue; and its leaves are put into sour milk, like as is done with the leaves of the mustard: (O, TA:) it is good as an aphrodisiac. (O, K, TA.)

ضِجْعٌ ضِجْعٌ ذ (assumed tropical:) Inclination: (O, K:) so in the phrase ضِجْعُ فُلَانٍ اـِلَى فُلَانٍ (assumed tropical:) [The inclination of such a one is towards such a one], (O,) or اـِلَىَّ [towards me]. (K.)

ضَجْعَةٌ ضَجْعَةٌ ذ A single act of lying, upon the side or otherwise, or of sleeping: (IAth, O, * TA:) a sleep. (K, TA.) ― -b2- And (tropical:) Weakness in judgment; (O, K, TA;) as also ↓ ضُجْعَةٌ. (K.) One says, فِى رَأْيِهِ ضَجْعَةٌ (tropical:) In his judgment is weakness. (O, TA.) ― -b3- And (tropical:) Ease; repose; freedom from trouble or inconvenience, and toil or fatigue; as also ↓ ضُجْعَةٌ. (TA.)

ضُجْعَةٌ ضُجْعَةٌ ذ One whom people often lay upon his side [or throw down]. (K, TA.) ― -b2- [And app., One who lays others on the side, or prostrates them; as is implied by what here follows.] ― -b3- (assumed tropical:) A disease: (K, TA:) because it lays the man upon his bed. (TA.) ― -b4- See also ضَجْعَةٌ, in two places. ― -b5- And see ضُجَعَةٌ.

ضِجْعَةٌ ضِجْعَةٌ ذ A mode, or manner, of lying upon the side [or in any posture], (S, O, Msb, K,) or of sleeping. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) Sluggishness, laziness, or indolence. (K, TA.) ― -b3- Also, for ذَاتُ ضِجْعَةٍ, (assumed tropical:) A bed. (JM. [See also مَضْجَعٌ.]) It is said in a trad. that the ضِجْعَة of the Apostle of God was of skins, (IAth, JM, TA,) stuffed with fibres of the palm-tree: (IAth, TA:) meaning his bed. (JM.)

ضَجَعَةٌ ضَجَعَةٌ ذ a gen. n. (O, K) in the sense of اِضْطِجَاعٌ [i. e. The act of lying upon the side, or in any manner; and of sleeping]. (O.)

ضُجَعَةٌ ضُجَعَةٌ ذ , (S, O, K,) and, accord. to the K, ↓ ضُجْعَةٌ, but this [as an epithet] has the meaning first assigned to it above, (TA,) and ↓ ضُجْعِيَّةٌ and ↓ ضِجْعِيَّةٌ and ↓ ضُجْعِىٌّ and ↓ ضِجْعِىٌّ, (O, K,) the last two [in the CK, erroneously, ضُِجْعَى, but] like قُعْدِىٌّ and قِعْدِىٌّ, (O,) and ↓ ضَاجعٌ, (K,) [or this last is a simple part. n.,] (tropical:) A man who lies upon his side [or in any manner, or sleeps,] much, or often: (S, O, K, TA:) sluggish, lazy, or indolent: (S and O in explanation of the first, and K in explanation of all:) or who keeps to the house or tent; seldom, or never, going forth; nor rising and speeding to do a generous deed: or impotent and stationary: (K, TA:) [or,] accord. to IB, ↓ ضَاجِعٌ and ↓ ضُجْعِىٌّ and ↓ ضِجْعِىٌّ signify one who is content with his poverty, and betakes himself to his house or tent. (TA.)

ضُجْعِىٌّ ضُجْعِىٌّ ذ and ضِجْعِىٌّ: see each in two places in the next preceding paragraph.

ضُجْعِيَّةٌ ضُجْعِيَّةٌ ذ and ضِجْعِيَّةٌ: see ضُجَعَةٌ.

ضَجُوعٌ ضَجُوعٌ ذ A water-skin (قِرْبَةٌ) that makes the drawer of water to lean by reason of its heaviness. (Ibn-'Abbád, O, K.) ― -b2- A wide دَلْو [or leathern bucket]; (Ibn-'Abbád, O, K;) as also ↓ ضَاجِعَةٌ. (Ibn-'Abbád, O.) ― -b3- (tropical:) A cloud (سَحَابَةٌ) slow by reason of the abundance of its water. (IDrd, O, K, TA.) ― -b4- A well (بِئْرٌ) hollowed in the sides, the water having eaten its interior. (AA, O, K. *) ― -b5- A she-camel that pastures aside. (A'Obeyd, O, K.) ― -b6- A wife contrarious to the husband. (Ibn-'Abbád, O, K. [See also أَضْجَعُ.]) ― -b7- And (tropical:) A man weak in judgment; (IDrd, O, K;) as also ↓ مَضْجُوعٌ. (K.)

ضَجِيعٌ ضَجِيعٌ ذ [A bedfellow]. ضَجِيعُكَ means He who lies, or sleeps, with thee; (S, O, Msb;) i. q. ↓ مُضَاجِعُكَ; (K;) which latter is likewise applied to a female; as also ضَجِيعَةٌ: and you say, هُوَ ضَجِيعُهَا meaning He is he who lies, or sleeps, with her in one innermost garment; and هِىَ ضَجِيعَتُهُ She is she who so lies, or sleeps, with him. (TA.) And [hence] one says, بِئْسَ الضَّجِيعُ الجُوعُ (tropical:) [Very evil is the bedfellow, hunger]. (TA.)

ضَاجِعٌ ضَاجِعٌ ذ Lying upon his side [or in any manner; and sleeping; see its verb]; (S, Msb, K;) as also ↓ مُضْطَجِعٌ (TA) and ↓ مُضْجِعٌ. (Msb.) See also ضُجَعَةٌ, in two places. ― -b2- (tropical:) Stupid, foolish, or unsound in intellect: (IAar, O, K, TA:) because of his impotence, and his cleaving to his place. (TA.) ― -b3- دَلْوٌ ضَاجِعَةٌ A leathern bucket that is full, (IAar, ISk, O, K,) so that it leans in rising from the well by reason of its heaviness. (ISk, O, K.) See also ضَجُوعٌ. ― -b4- And ضَاجِعٌ (tropical:) A star inclining to setting: pl. ضَوَاجِعُ: (O, K, TA:) [or] الضَّوَاجِعُ signifies [or signifies also] the fixed stars. (Ham p. 364.) ― -b5- And (tropical:) Inclining as in the saying أَرَاكَ ضَاجِعًا اـِلَى فُلَانٍ (tropical:) [I see thee inclining towards such a one]. (O, TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) A place of bending of a valley: pl. ضَوَاجِعُ. (O, K.) ― -b7- Also, applied to a beast, (assumed tropical:) Worthless; in which is no good. (TA.) [But] ― -b8- غَنَمٌ ضَاجِعَةٌ means Numerous sheep or goats; as also ↓ ضَحْعَآءُ. (Fr, S, O, K.) ― -b9- And اـِبِلٌ ضَاجِعَةٌ and ضَوَاجِعُ (assumed tropical:) Camels keeping to the plants called حَمْض; remaining among them. (TA.)

ضَاجِعَةٌ ضَاجِعَةٌ ذ as a subst. i. q. مَصَبُّ وَادٍ; (AA, T, O, K, TA; [app. meaning The place where the water flows into it, of a valley; for] Az adds, in the T, as though it were a رَحَبَة, [see رَحَبَةُ الوَادِى in art. رحب,] then, afterwards, it takes a straight direction, and becomes a valley (وَادٍ): pl. ضَوَاجِعُ. (TA.) ― -b2- ضَوَاجِعُ [which is like wise pl. of ضَاجِعٌ] also signifies [Hills such as are called] هِضَاب [pl. of هَضْبَةٌ]; (S, O, K;) and is said to have no sing. [in this sense]: occurring in a verse of En-Nábighah Edh-Dhubyánee: (S:) but ISk says that, in this instance, it is the name of a certain place. (O.)

أَضْجَعُ الثَّنَايَا أَضْجَعُ الثَّنَايَا ذ (tropical:) Having the central incisors inclining; (O, K, TA;) applied to a man: (O:) pl. ضُجْعٌ. (TA.) ― -b2- And أَضْجَعُ signifies also Contrarious to his wife. (O, K. [See also ضَجُوعٌ.]) ― -b3- For a meaning of its fem., ضَجْعَآءُ, see ضَاجِعٌ, last sentence but one.

مَضْجَعٌ مَضْجَعٌ ذ A place in which, or on which, one lies upon his side [or in any manner, or sleeps]; (O, Msb, K;) as also ↓ مُضْطَجَعٌ: (O, K:) [a bed; and the like:] pl. مَضَاجِعُ: (Msb, TA:) which means sometimes places of sleep, or of passing the night: (Bd in iv. 38:) and beds; or other things spread upon the ground to lie upon. (Jel ibid., and Bd in xxxii. 16.) ― -b2- [Hence] the pl. is used as meaning (assumed tropical:) Wives, or women: so in the saying, هُوَ طَيِّبُ المَضَاجِعِ i. e. (assumed tropical:) He has well-born wives or women; like كَرِيمُ المَفَارِشِ. (TA.) ― -b3- And مَضَاجِعُ الغَيْثِ means (tropical:) The places of falling of rain. (O, K, TA.) One says, بَاتَتِ الرِّيَاضُ مَضَاجِعَ لِلْغَيْثِ (tropical:) [The meadows were during the night places of the falling of rain]. (A, TA.)

مُضْجِعٌ مُضْجِعٌ ذ : see ضَاجِعٌ, first sentence.

مَضْجُوعٌ مَضْجُوعٌ ذ : see ضَجُوعٌ, last sentence. مُضَاجِعٌ: see ضَجِيعٌ

مُضْطَجَعٌ مُضْطَجَعٌ ذ : see مَضْجَعٌ. ― -b2- It is also used as an inf. n. (Har p. 664.)

مُضْطَجَعٌ مُضْطَجَعٌ ذ : see ضَاجِعٌ, first sentence. ― -b2- [It is said that] صَلَّى مُضْطَجِعًا means (tropical:) He prayed lying upon his right side, [or app., inclining towards that side,] facing the Kibleh. (TA. [But see 8.])

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.378 harf
ضَجَعَ ضَجَعَ A ( n. ac. ضَجْع 1 , ضُجُوْع 27 ), a. Lay upon the side. b. Was near to setting ( star ). ضَجَّعَ ضَجَّعَ II , a. see I (b) . b. [ Fī ], Was slow about, remiss with. ضَاْجَعَ ضَاْجَعَ III , a. Lay by the side of. أَضْجَعَ أَضْجَعَ IV , a. Laid upon the side; lowered. تَضَجَّعَ تَضَجَّعَ V , a. see II (b) . اِنْضَجَعَ اِنْضَجَعَ VII , a. see I (a) . اِضْتَجَعَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.597 harf
ضجع ضَجَعَ - يَضْجَعُ - مَضْجَع - مَضَاجِع ضَجَعَ - يَضْجَعُ + الكائن: يستلقي ويضع جنبه للأرض متهيأً للنوم أو للراحة مَضْجَع: على وزن " مـَفـْعـَل": اسم مكان من " ضَجَعَ - يَضْجَعُ ": المكان المعد للاستلقاء أو النوم أو الراحة مَضَاجِع: جمع " مَضْجَع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي: جَلَسَ -
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler57 mücavir (74 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  2. جفو

    1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir

  3. محص

    1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir

  4. نعس

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  5. خوف

    2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  6. نشز

    1 ortak ayet · Tümsek yer demektir

  7. همم

    1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…

  8. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  9. غمم

    1 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  10. طمع

    1 ortak ayet · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir

  11. قنت

    1 ortak ayet · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…

  12. جهل

    1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

Geçtiği ayetler(3)

Sîga sayfası: الْمَضَاجِعِ
  1. … حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ …

    YataklarAllah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

  2. تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    YataklarOnların yanları yataklarından uzaklaşır. Korku ve ümid ile Rabblarına yalvarırlar. Verdiğimiz rızıklardan da infak ederler.

Sîga sayfası: مَضَاجِعِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضجع
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهجع, رقد, نوم
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Bedenin yan tarafını veya böğrünü yere koyarak uzanması, yatay konuma geçip hareketsizleşmesi
Çekirdek Özet 2İnsanın sığındığı, bedensel ve zihinsel savunmasını bıraktığı yatak, istirahatgah ve ölüm döşeği
Çekirdek Özet 3Canlılığın dikey hareketlilikten yatay eylemsizliğe çekildiği mahrem, ibadî veya ecel eksenli mekânsal konum
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir mobilya veya uyku eylemi sayarak Kur’an’daki mahremiyet, teheccüd ve kader/ecel boyutlarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضجDışa doğru taşan ses, sarsılma, iç sıkıntısı veya huzursuz bir durum neticesinde yön değiştirme (örneğin ضجج kökünde gürültü ve feryat, ضجر kökünde bezginlik ve tahammülsüzlük, ضجم kökünde ise eğrilik ve sapma)عSes ve huzursuzluk hareketini bedenin yere temas etmesi, alçalması ve derin bir durgunluk noktasına ulaşıp yan yatması yönünde daraltmış ve somutlaştırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya olta ikizi; yan yatma, eğilme, sıkışma ve yere doğru yönelme (türetme imge)Dik duruşun bozulup bedenin veya nesnenin yatay düzleme doğru meylederek alçalmasını temsil eder
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, yüklenme veya toplanmaBedenin tüm ağırlığını ve yükünü bir noktada toplayıp bir zemine devretmesini anlatır
عGöz; kaynak, açıklık, algı ve bilinç mahalliBilincin, algının veya can kaynağının yöneldiği mahalli ve durumu işaret eder
ضجعBeden ağırlığının yere bırakılarak yatay düzlemde sabitlenmesiKişinin dikey hareket ve yük taşıma halini sonlandırıp bedenini ve bilincini yan yatırarak zemine yaslaması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin böğrünü veya yanını yere koyarak uzanması, yere yapışması ve yatay hale gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, hem yatma eylemini hem de coğrafi olarak yere yapışık duran tepe veya su havzalarını nitelemek için kullanılmıştır; nitekim Züheyr b. Ebî Sülmâ veya İmruü’l-Kays şahitlerinde geçen «الضواجع» yer adı, yere yatık ve basık tepeleri tasvir eder
Erken Arapça kullanımKlasik recez şahitlerinde zorunlu dinlenme ve uzanma için kullanılmıştır; nitekim Lisânü’l-ʿArab’da aktarılan لَمَّا رَأَى أَنْ لا دَعَهْ ولا شِبَعْ / مالَ إِلى أَرْطاةِ حِقْفٍ فالْطَجَعْ beytinde gölgeliğe çekilip yan üstü uzanmak «فالْطَجَع» (فاضطجع) biçiminde kaydedilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça ضجع kökü, bedenin yatay eksene geçişini ve böğrü üzerine yere serilmesini ifade eden özgün bir Doğu/Güney Sami semantik çekirdeğine aittir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) yaygın uyku ve yatma kavramı için שכב (ş-k-b) kökü baskınken, Arapçada ضجع doğrudan yerle temas eden böğür (yan taraf) duruşunu öne çıkarır. Kökün ilk iki konsonantı olan ضج grubu, eğilme, sarsılma ve yön değiştirme dinamizmini barındırır; son harf olan ع ile birleştiğinde bu hareket zemine yapışma ve sabitlenme anlamıyla özelleşmiştir. Erken Sami katmanında genel uzanma eylemlerinden farklı olarak, bedenin ağırlığını zemine bırakarak savunmasız kaldığı yatış biçimini tanımlayan özel bir fiziki fiildir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضجع / اضطجع / مضجعBöğrü yere koyma asıl anlamından gevşeklik gösterme (ضجع في الأمر), zayıf re’y (ضجوع) ve yatılan yer (مضجع) türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami varyantlarıİbranicedeki שכב ve Ârâmîcedeki רבע köklerinin karşıladığı uzanma fiilinin Arapçadaki somut-fizyolojik karşılığıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarda doğrudan kanıtlanmış fonetik denkliği bulunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضجعAnlamlıYan yatmak, yere uzanmakBedenin yan tarafını yere koyarak dinlenmesi veya yatmasıHedef köktür; Kur'an'da geçer
ضعجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
جضعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
جعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
عضجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
عجضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضجعMerkezYatma, uzanma, yere serilmeBedenin yan tarafını zemine koyarak yatay vaziyet alması ve bu vaziyetin gerçekleştiği yerBilincin durumundan ziyade bedensel yatış pozisyonunu ve mekânını vurgular
هجعKomşuGece uykusuGeceleyin kısa süreli veya bölünerek uyunan hafif uyku haliضجع pozisyon iken هجع zamansal ve hafif bir uyku durumudur
رقدKomşuHareketsiz ve derin yatışDış dünyadan tamamen kopuk, uzun süreli ve ölüme benzeyen durağan yatışضجع fiziki uzanma iken رقد uzun süreli uyku ve hareketsizliktir
نومKomşuUyku haliDuyuların ve iradenin askıya alındığı biyolojik bilinç kesintisiضجع yatılan mekân ve bedensel duruş iken نوم zihinsel/fizyolojik durumdur
قومZıtDoğrulma, kalkma, dikilmeYatay ve eylemsiz durumdan dikey, faal ve diri duruma geçişضجع yere yapışıp kalmayı, قوم ise harekete geçip sorumluluk yüklenmeyi ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضجعYan yatmak, yatakBedenin böğrü üzerine yere temas etmesi ve bunun mahalliKesin
LatinceCubare, LectusYatmak, yatak, döşekCubare yan veya boylu boyunca uzanmayı, lectus ise bu eylemin gerçekleştiği yatağı karşılarGüçlü
İngilizceLie down, Bed, Resting placeUzanmak, yatak, istirahat yeriLie down bedensel konumu, bed ise mekânı verir; fakat Arapçadaki mahremiyet ve ölüm döşeği çağrışımlarını tam içermezGüçlü
AlmancaLiegen, Lager, SchlafstätteYatmak, döşek, yatacak yerLager fiziki yatılan yeri ve kampı karşılar; manevi/ecel boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaCoucher, Gîte, LitUzanmak, yatakhane, yatakCoucher yatay pozisyonu, lit ise yatağı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمَضَاجِعِEvlilik içi mahrem yatak ve cinsel birliktelik mahalliAile hukuku ve eşler arasındaki geçimsizliğin çözümü bağlamında yatakların ayrılması emri (Nisâ 4:34)
الْمَضَاجِعِİbadet amacıyla terk edilen istirahat yeri ve gece döşeğiMüminlerin geceleyin korku ve ümitle Rablerine yalvarmak için sıcacık yataklarından kalkmalarını tasvir eden bağlam (Secde 32:16)
مَضَاجِعِهِمْEcelin ulaştığı ölüm döşeği ve can verme mahalliUhud Gazvesi sonrasında kaderi ve eceli sorgulayanlara karşı ölümün takdir edildiği yerlere sürükleniş bağlamı (Âl-i İmrân 3:154)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel ve kader meselesiÂl-i İmrân 3:154 ayetinde geçen مضاجع lafzı üzerinden ölüm vaktinin ve mekânının kesinliği, kaçınmanın imkânsızlığıEcelin ve can tesliminin mukadder olduğu nihaî yatış yeri (maktel)
FıkıhAile hukuku ve nüşûzNisâ 4:34 ayetinde nüşûz gösteren kadına uygulanacak tedbirlerden olan «yataklarda yalnız bırakma» (ve’hcürûhünne fi’l-medâci‘) hükmünün sınırı ve tatbikiMahremiyetin, cinsel yakınlığın ve eşler arası ilişkinin askıya alındığı mekân
TefsirGece namazı ve nefis terbiyesiSecde 32:16 ayetindeki «yanları yataklardan uzaklaşır» ifadesinin teheccüd ve nafile namaz olarak yorumlanmasıNefsin en çok arzuladığı rahatlık ve rehavet mekânının Allah rızası için terk edilmesi
HadisUyku ve istirahat adabıHz. Peygamber’in sağ yanı üzerine yatması (اضطجع على شقه الأيمن) ve yatarken okunacak dualarBedenin yatış biçiminde sünnete uygun fiziki ve ruhi disiplin

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGece teheccüdü ve zikirKonforu terk mahalliNefsin rehavetini kırarak dikey yönelişi (kıyamı) başlatmaİbadet, kişinin مضجع denen yatay rahatlık alanını bilerek terk etmesiyle derinleşirKesin
İlmiFizyolojik ve biyolojik dengeDinlenme ve yenilenme merkeziZihinsel ve bedensel yıpranmayı onarma ortamıBedenin yatay konuma geçerek yerçekimi direncini azaltması ve biyolojik enerjiyi toplamasıdırGüçlü
SiyasiHukuki yaptırım ve aile nizamıMahrem disiplin alanıToplumun çekirdeği olan ailede nizamı koruma vasıtasıYatağı ayırmak, şiddete başvurmadan uygulanan sembolik ve psikolojik bir yaptırımdırKesin
İktisadiÜretim ve atalet dengesiTüketim ve tembellik riskiAşırı istirahat ile üretkenlik arasındaki denetim unsuruمضجع üzerinde gereğinden fazla kalmak atalete ve iktisadi durağanlığa yol açarMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMinimum potansiyel enerji durumu (Kararlı denge konumu)Fizikte bir cismin yatay düzlemde yere yapışarak potansiyel enerjisini sıfırlaması veya minimize etmesi gibi, bedenin de yatay konuma geçerek tüm kinetik yükünü sıfırlamasıdırGüçlü
Beşeri bilimlerMahremiyet ve pasif direnç alanıSosyoloji ve psikolojide yatak, bireyin kamusal rolden sıyrıldığı en korunaklı sığınak veya ilişki krizlerinde pasif geri çekilme mekânıdırGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca mobilya sektörüne ait sıradan bir nesne (karyola, şilte) veya sadece fizyolojik uyku mekânı olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kök; evlilik hukukunun psikolojik çatışma alanı, aşkın tefekkür için terk edilen rehavet odağı ve ölümün kaçınılmaz olarak gerçekleştiği ecel yatağı olmak üzere varoluşsal bir yelpazeyi ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 4:34’teki tedbiri sadece yatak odası krizine, Secde 32:16’daki müjdeyi sıradan bir uykusuzluğa, Âl-i İmrân 3:154’ü ise tesadüfi bir ölüm yerine indirgeme yanılgısı doğar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın en savunmasız, en mahrem ve en çok haz duyduğu istirahat durumunu tanımlayarak, Kur’an’ın ahlak, hukuk, ibadet ve kader tasavvurunu bu en çıplak insani zemin üzerinden inşa ettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile nizamını ve eşler arasındaki geçimsizliğin aşamalarını belirleyen ahkâm ayetlerinde (Nisâ 4:34), kâmil müminlerin gece vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde (Secde 32:16) ve kaza-kader eksenli Uhud tefekküründe (Âl-i İmrân 3:154).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yatağın sadece bir dinlenme yeri olduğu algısını yıkar; onun aynı zamanda nefisle cihadın başladığı, aile hukukunun korunduğu ve kaderin nihai sahnesi olduğu hakikatini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin yan tarafını veya böğrünü yere koyarak uzanması, yatay konuma geçip hareketsiz kalması ve bu yatışın gerçekleştiği zemin.
  • Soyut anlamCanlının dikey eylem ve direnç halini bırakıp savunmasızlığa, sükûnete, mahremiyete veya ölüme teslim olması.
  • Sistematik karşılıkİbadette terk edilen atalet ve nefis konforu, ailede mahrem müzakere ve terbiye alanı, varoluşta ise ecelin tecelli ettiği maktel.
  • LaTeX modeliEp→min⁡  ⟹  S={I,M,D}ancakQ  ⟺  ΔE>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ep, bedenin potansiyel enerjisini ve hareket yükünü temsil eder; bunun minimuma inmesi bedenin yatış halini (Ep→min⁡) gösterir. Bu durum üç temel mekânsal alanı belirler (S): İbadet için terk edilen alan (I), mahremiyet alanı (M) ve ölüm mahalli (D). Modelin ikinci kısmı ise, bu yatay durumdan manevi bir kalkış ve dirilişin (Q, kıyam) ancak iradî bir enerji harcanmasıyla (ΔE>0) mümkün olduğunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض