ضجع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ج-ع2 sîga, 57 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قنتمَضَاجِعِهِمْخوفضجعنفقجفوهممنعسجهل

KökSîga 2Ayet 3Sure 3Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

ضجع

ض - ج - ع

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Yataktır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yataktır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR393 harf
باب العين و الجيم والضاد معهما )ض ج ع يستعمل فقط( ضجع: ضَجَعَ فلانٌ ضجوعاً، أي نام، فهو ضاجع، وكذلك اضطجع. وأصل هذه الطاء تاء، ولكنهم استقبحوا أن يقولوا: اضتجع. وأضجعته: وضعت جنبه بالأرض. وضَجَعَ هو ضَجْعا. وكل شيء خفضته فقد أضجعته. وضجيُعكَ الذي يضاجعك في فراشك. والضجاع في القوافي: أن تُميلها: قال يصف الشعر: والأعْوَجَ الضاجعُ من إكفائها يعني إكفاء القوافي. وتقول: أَضْجَعَ رأيَهُ لغيره.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR557 harf
ضَجَعَ الرجل، أي وضعَ جبنه بالأرض. يَضْجَعُ ضجْعاً وضُجوعاً، فهو ضاجِعٌ. واضْطَجَعَ مثله، وأضْجَعْتُهُ أنا. وضَجيعَكَ: الذي يُضَاجِعُكَ. والتَضْجيعُ في الأمر: التقصيرُ فيه. ويقال: ضَجَّعَتِ الشمس، إذا دنت للمغيب، مثل ضَرَّعت. وتَضَّجَعَ في الأمر، أي تَقَّعَدَ ولم يقم به. وتَضَجَّعَ السحابُ: أرَبَّ بالمكان. ورجلٌ ضَجَعةٌ: يُكثِر الاضطِجاعَ كسلاً. قال الفراء: إذا كثرت الغنمُ فهي الضاجعَةُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.004 harf
باب العين والضاد والجيم ضجع أهملت وجوهها غير حرف و هو : ضجع : قال النحويون : أصل بناء الفعل من الاضطجاع ، ضجع يضجَع فهو ضاجع . وقلّما تستعمل . والافتعال منه اضطجع يضطجع اضطجاعاً فهو مضطجع . وقال ابن المظفر : وكانت هذه الطاء في الأصل تاء ، ولكنَّه قَبُح عندهم أن يقولوا اضتجع فأبدلوا التاء طاء . وله نظائر أذكرها في مواضعها . قلت : وقال الفراء : من العرب من يقول اضَّجَعَ بتشديد الضاد ، في موضع اضطجع
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.761 harf
(باب الضاد والجيم وما يثلثهما) (*ضجر) الضاد والجيم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اغتمامٍ بكلام. يقال ضَجِرَ يَضْجَر ضَجَراً. وضجِرت النَّاقةُ: كثر رغاؤها. ويقولون في الشعر: ضجْرَ، بسكون الجيم. قال: * فإن أهجُهُ يَضْجَرْ كما ضَجْرَ بازلٌ([1]) *. (ضجع) الضاد والجيم والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على لُصوقٍ بالأرض على جنْب، ثم يُحمَل على ذلك. يقال ضَجَعَ ضُجوعاً. والمرَّة الواحدة الضَّجْعة. ويقال: اضطَجَع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.049 harf
ض ج ع طاب مضجعك ومضطجعك‏.‏ وضجع الرجل واضطجع وأضجعته أنا وأضجعت المرأة صبيها وضاجعها‏.‏ ونعم الضجيع‏.‏ ورجل ضاجع ومضطجع وهو حسن الضجعة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ضجع في الأمر‏:‏ قصر فيه‏.‏ وتضاجع عن الأمر‏:‏ تغافل عنه‏.‏ وجرل ضجعة وضجعي وضجعي‏:‏ لازم لبيته لا يكاد يبرح كالداري‏.‏ وتضجع السحاب‏:‏ أرب‏.‏ وفلان لا يتحلحل الجبل عن مضجعه وعن مضاجعه‏.‏ ونجوم ضواجع‏:‏ مائلة للغروب‏.‏ قال‏:‏ أولاك قبائل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.660 harf
أَصل بناء الفعل من الاضْطِجاعِ، ضَجَعَ يَضْجَعُ ضَجْعاً وضُجُوعاً، فهو ضاجِعٌ، وقلما يُسْتَعْمَلُ، والافتعال منه اضْطَجَع يَضْطجِعُ اضْطِجاعاً، فهو مُضْطَجِعٌ؛ قال ابن المظفر: كانت هذه الطاء تاء في الأَصل ولكنه قبح عندهم أَن يقولوا اضتجع فأَبدلوا التاء طاء، وله نظائر هي مذكورة في مواضعها. واضْطَجَع: نام وقيل: اسْتَلْقَى ووضع جنبه بالأَرض. وأَضْجَعْتُ فلاناً إِذا وضعت جنبه بالأَرض، وضَجَعَ وهو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR150 harf
* ض ج ع * * ضَجَع * الرجل من باب قطع وخضع فهو * ضَاجِعٌ * و * اضْطَجَعَ * مثله و * أضْجَعَهُ * غيره وضَجِيعُك * و * التَضْجِيعُ * في الأمر التقصير فيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.214 harf
الضجع: غاسول للثياب، قال ابن دريد: هو صمغ نبت، أو نبت تغسل به الثياب، لغة يمانية، الواحدة بهاء. قال أبو حنيفة: الضجع: نبات كالضغابيس، في خلقة الهليون، إلا أنه أغلظ كثيرا مربع القضبان، وفيه حموضة ومرارة، يؤخذ فيشدخ، ويعصر ماؤه في اللبن الرائب فيطيب، ويحدث فيه لذع اللسان قليلا، ويجعل ورقه في اللبن الحازر، كما يفعل بورق الخردل، جيد للباءة، قال: وأنشد بعض الأعراب لشاعر من أهل القرار يعيب أهل البدو:
Maddenin bağlantısı

الضجع: غاسول للثياب، قال ابن دريد: هو صمغ نبت، أو نبت تغسل به الثياب، لغة يمانية، الواحدة بهاء. قال أبو حنيفة: الضجع: نبات كالضغابيس، في خلقة الهليون، إلا أنه أغلظ كثيرا مربع القضبان، وفيه حموضة ومرارة، يؤخذ فيشدخ، ويعصر ماؤه في اللبن الرائب فيطيب، ويحدث فيه لذع اللسان قليلا، ويجعل ورقه في اللبن الحازر، كما يفعل بورق الخردل، جيد للباءة، قال: وأنشد بعض الأعراب لشاعر من أهل القرار يعيب أهل البدو: ولا تأكل الخوشان خـود كـريمة ولا الضجع إلا من أضر به الهزل ضجع، كعنب: ع، قال أبو محمد الفقعسي: وقيل: عكاشة بن أبي مسعدة: فالضارب الأيسر من حيث ضلع بها المسيل ذات كهف فضجـع

وضجع، كمنع، ضجعا، وضجوعا، بالضم: وضع جنبه بالأرض، كما في الصحاح، قال: فهو ضاجع، وقلما يستعمل، كانضجع، ومنه حديث عمر: جمع كومة من رمل فانضجع عليها، وهو مطاوع أضجعه فانضجع، نحو أزعجته فانزعج، وفي حديث لقمان بن عاد: إذا انضجعت لا أجلنظي. واضطجع اضطجاعا، فهو مضطجع: نام، وقيل: استلقى ووضع جنبه بالأرض. قال الليث: كانت هذه الطاء تاء في الأصل، ولكنه قبح عندهم أن يقولوا: اضتجع، فأبدلوا التاء طاء، وله نظائر مذكورة في محلها. قال الجوهري: وفي افتعل من ضجع لغتان: من العرب من يقلب التاء طاء، ثم يظهر البدل، فيقول: اضطجع، ومنهم من يدغم، فيقول: اضجع، فيظهر الأصلي. قلت: أدغم الضاد في التاء فجعلها ضادا شديدة على لغة من قال: مصبر في مصطبر، ثم قال: ولا يقال: اطجع، لأنهم لا يدغمون الضاد في الطاء. قال المازني: إن بعض العرب يكره الجمع بين حرفين مطبقين، فيقول: الطجع، ويبدل مكان الضاد أقرب الحروف إليها، وهي اللام. زاد في اللسان: وهو شاذ، وقال الأزهري: وربما أبدلوا اللام ضادا، كما أبدلوا الضاد لاما، قال بعضهم: الطراد واضطراد، لطراد الخيل وأنشد الصاغاني قول الراجز: يا رب أباز من العفر صـدع تقبض الذئب إليه واجتـمـع لما رأى أن لا دعه ولا شبـع مال إلى أرطاة حقف فالطجع والمضجع، كمقعد: موضعه، والجمع: المضاجع، قال الله تعالى: تتجافى جنوبهم عن المضاجع قيل: لصلاة العشاء الأخيرة، وقيل: للتهجد، وقيل: لصلاة الفجر، وهذه التفاسير عن ابن عباس رضي الله عنهما، كالمضطجع، قال الأعشى يخاطب ابنته: عليك مثل الذي صليت فاغتمضي نوما فإن لجنب المرء مضطجعا أي: موضعا يضطجع عليه إذا قبر مضجعا على يمينه. قال أبو محمد الأسود: المضجع: د، فيه بروث بيض لبني أبي بكر بن كلاب، ويقال له: المضاجع أيضا، قال أبو زياد الكلابي في نوادره: خير بلاد أبي بكر بن كلاب المضاجع، وأنشد: كلابية حلت بنعـمـان حـلة ضرية أدنى دارها فالمضاجع الضجوع، كصبور: القربة، تميل بالمستقي ثقلا، عن ابن عباد. الضجوع: موضع، وقيل: رحبة لهم، وقال الأصمعي: لبني أبي بكر بن كلاب، نقله الجوهري، وأنشد لعامر بن الطفيل: لا تسقني بيديك إن لم أغترف نعم الضجوع بغارة أسراب وقال الصاغاني: البيت للبيد رضي الله عنه، والرواية: إن لم ألتمس، وقال غيرهما: الضجوع: رملة بعينها معروفة، قال أبو ذؤيب: أمن آل ليلى بالضجوع وأهلنا بنعف اللوى أو بالصفية عير

هكذا نسبه له الصاغاني، وقال أبو محمد الأخفش: القصيدة ليست له، وإنما هي لمالك بن الحارث، كذا في شرح الديوان. الضجوع: الدلو لواسعة، عن ابن عباد. قال: الضجوع أيضا: المرأة المخالفة للزوج. قال ابن دريد: الضجوع: الضعيف الرأي، وهو مجاز كالمضجوع، وقد ضجع في رأيه. الضجوع: السحابة البطيئة لكثرة مائها، وهو مجاز. قال أبو عبيد: الضجوع: الناقة التي ترعى ناحية. قال أبو عمرو: الضجوع: البئر الدحول، أي ذات تلجف، إذا أكل الماء جرابها. الضجوع، بضم الضاد: حي من بني عامر، نقله الأزهري. الضجعة، بالكسر: الكسل وعدم النهوض. الضجعة أيضا: هيئة الاضطجاع، وهو النوم، كالجلسة من الجلوس، يقال: فلان حسن الضجعة، نقله الجوهري، وأما الحديث: كانت ضجعة رسول الله صلى الله عليه وسلم أدما حشوها ليف، فتقديره: كانت ذات ضجعته، أو ذات اضطجاعه فراش أدم حشوها ليف. قاله ابن الأثير. قال الليث: يقال: فلان يحب الضجعة، بالتحريك: اسم الجنس، وبالفتح، المصدر بمعنى الرقدة، وفي النهاية: الضجعة، بالفتح للمرة الواحدة. من المجاز: الضجعة، بالضم: الوهن في الرأي، يقال: في رأيه ضجعة، ويفتح. الضجعة: المرض، لأنه يضجع الإنسان على فراشه. الضجعة: من يضجعه الناس كثيرا، كالسخرة، بمعنى المسخور. وضجيعك: مضاجعك، والأنثى ضجيع وضجيعة، قال قيس بن ذريح: لعمري لمن أمسى وأنت ضـجـيعـه ممن الناس ما اختيرت عليه المضاجع وأنشد ثعلب: كل النساء على الفراش ضجيعة فانظر لنفسك بالنهار ضجيعـا والضاجع: واد ينحدر من ثجرة در، ودر: ثجرة كثيرة السلم بأسفل حرة بني سليم، قال كثير: سقى الكدر فاللعباء فالبرق فالحمىفلوذ الحصى من تغلمين فأظلما فأروى جنوب الدونكين فضاجعا فدر فـأبـلـى صـــادق الـــودق أســـحـــمـــا الضاجع: منحنى الوادي، ج: ضواجع، كما في العباب. من المجاز: الضاجع: الأحمق، عن ابن الأعرابي، سمي لعجزه ولزومه مكانه. من المجاز أيضا: الضاجع: النجم المائل للمغيب، وقد ضجع، كمنع، إذا مال للغروب، كذا ضجع تضجيعا، وهو مجاز. والضواجع: الجمع، قال الشاعر: على حين ضم الليل من كل جانب جناحيه وانصب النجوم الضواجع وقال آخر: ألاك قبائل كبنـات نـعـش ضواجع لا يغرن مع النجوم أي ثوابت لا ينتقلن. الضواجع: الهضاب، كما في الصحاح والعباب، وفي التهذيب: الضواجع: مصاب الأودية، واحدها ضاجعة، كأن الضاجعة رحبة ثم تستقيم بعد، فتصير واديا. المضاجع: ع، بعينه، وبه فسر ابن السكيت قول النابغة: و عيد أبي قابوس في غير كنهه أتاني ودوني راكس فالضواجع

وأنشد الجوهري المصراع الأخير، وزاد: يقال: لا واحد لها. من المجاز: مضاجع الغيث: مساقطه، يقال: باتت الرياض مضاجع للغيث، كما في الأساس. يقال: رجل ضاجع وضجعة، بالضم، وضجعة، كهمزة، وضجعية وضجعي، بكسرهما وضمهما، وكذلك قعدي وقعدي: كثير الاضطجاع، أي النوم. وقيل: كسلان، وهو مجاز أو لازم للبيت، لا يكاد يخرج منه ولا ينهض لمكرمة، أو عاجز مقيم، وفي كل ذلك مجاز. وقال ابن بري: ويقال: لمن رضي بفقره، وصار إلى بيته: الضاجع والضجعي، لأن الضجعة: خفض العيش. ثم إن المصنف ساوى بين الضجعة، بالضم، وبين الضجعة، كهمزة، والصواب أن الضجعة، بالضم: من يضجعه الناس كثيرا، كما مر للمصنف قريبا، وكهمزة: هو الكثير الاضطجاع إلى آخر ما ذكر، وقد مر تحقيق هذا البحث في خ-د-ع فراجعه. والضاجعة: الغنم الكثيرة، كالضجعاء، نقله الجوهري عن الفراء، يقال: غنم ضاجعة. الضاجعة: مصب الوادي، عن أبي عمرو، قال الأزهري: كأنها رحبة، ثم تستقيم بعد، فتصير واديا، كما تقدم. قال ابن الأعرابي: الضاجعة: الممتلئة من الدلاء، زاد ابن السكيت: حتى تميل في ارتفاعها من البئر، لثقلها، وأنشد لبعض الرجاز يصف دلوا: إن لم تجئ كالأجدل المسف ضاجعة تعدل ميل الـدف إذا فلا آبت إلـى كـفـي أو يقطع العرق من الألف من المجاز: أراك ضاجعا إلى فلان، أي مائلا. ويقال: ضجع فلان إلي، بالكسر، أي ميله، كقولك: صغوه إليه. هو أضجع الثنايا: مائلها، والجمع: الضجع، بالضم، وهو مجاز أيضا. والأضجع أيضا: المخالف لامرأته، وهي ضجوع، كما تقدم. وأضجعته إضجاعا: وضعت جنبه بالأرض، فانضجع. قال الليث: أضجعت الشيء، أي خفضته، وهو مجاز. أضجع جوالقه: كان ممتلئا ففرغه، ومنه قول الراجز: تعجل إضجاع الجشير القاعد والجشير: الجوالق، والقاعد: الممتلئ. من المجاز: الإضجاع في القوافي: كالإكفاء، أو كالإقواء، قال رؤبة يصف الشعر: والأعوج الضاجع من إقوائها ويروى: من إكفائها، وخصص به الأزهري الإكفاء خاصة، ولم يذكر الإقواء، وقال: هو أن يختلف إعراب القوافي، يقال: أكفا وأضجع، بمعنى واحد. الإضجاع في باب الحركات كالإمالة والخفض، وهو مجاز أيضا، يقال: أضجع الحرف، أي أماله إلى الكسر. والاضطجاع في السجود: أن يتضام ويلصق صدره بالأرض ولم يتجاف، وهو مجاز، وإذا قالوا: صلى مضطجعا، فمعناه: أن يضطجع على شقه الأيمن مستقبلا القبلة. وتضجع فلان في الأمر، إذا تقعد ولم يقم به، نقله الجوهري وهو مجاز. تضجع السحاب: أرب بالمكان، نقله الجوهري أيضا، وهو مجاز أيضا. ضجعت الشمس وضرعت: دنت للمغيب، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: ضاجعه مضاجعة: اضطجع معه، وخصص الأزهري هنا، فقال: ضاجع الرجل جاريته، إذا نام معها في شعار واحد، وهو ضجيعها، وهي ضجيعته، وبئس الضجيع الجوع، وهو مجاز. وضاجعه الهم، على المثل، يعنون بذلك ملازمته إياه، قال الشاعر: فلم أر مثل الهم ضاجعه الفتى ولا كسواد الليل أخفق صاحبه ويروى مثل الفقر أي هم الفقر. والضجعة والضجعة، بالفتح والضم: الخفض والدعة، وهو مجاز، يقال: هو يحب الضجعة. قال الأسدي: وقارعت البعوث وقارعونـي ففاز بضجعة في الحي سهمي

وضجع في أمره، وأضجع، وهن، وكذلك ضجع، كفرح، عن ابن القطاع، وهو مجاز. ويقال: تضاجع فلان عن أمر كذا وكذا، إذا تغافل عنه، نقله الجوهري والزمخشري، وهو مجاز. والضاجع من الدواب: الذي لا خير فيه. وإبل ضاجعة وضواجع: لازمة للحمض، مقيمة فيه. وضجعت الشمس، بالتخفيف: لغة في ضجعت، بالتشديد. وبنو ضجعان، بالكسر: قبيلة من العرب، كما في التكملة واللسان. من المجاز: أضجع الرمح للطعن. وهو طيب المضاجع، أي كريمها، كما يقال: كريم المفارش، وهي النساء. والضجاعيون، بالفتح مخففا: بطن باليمن.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.129 harf
ضَجَعَ 1 ضَجَعَ ذ , aor. ضَجَعَ , inf. n. ضَجْعٌ and ضُجُوعٌ, [He lay upon his side; or] he laid his side upon the ground; [and simply he lay; and he slept;] as also ↓ اِضْطَجَعَ, (S, Msb, K, TA,) which is also expl. as syn. with نَامَ, [which has the second and third of the meanings mentioned above,] and with اِسْتَلْقَى, [which has the third of those meanings,] (TA,) the ط being substituted for
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.378 harf
ضَجَعَ ضَجَعَ A ( n. ac. ضَجْع 1 , ضُجُوْع 27 ), a. Lay upon the side. b. Was near to setting ( star ). ضَجَّعَ ضَجَّعَ II , a. see I (b) . b. [ Fī ], Was slow about, remiss with. ضَاْجَعَ ضَاْجَعَ III , a. Lay by the side of. أَضْجَعَ أَضْجَعَ IV , a. Laid upon the side; lowered. تَضَجَّعَ تَضَجَّعَ V , a. see II (b) . اِنْضَجَعَ اِنْضَجَعَ VII , a. see I (a) . اِضْتَجَعَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.597 harf
ضجع ضَجَعَ - يَضْجَعُ - مَضْجَع - مَضَاجِع ضَجَعَ - يَضْجَعُ + الكائن: يستلقي ويضع جنبه للأرض متهيأً للنوم أو للراحة مَضْجَع: على وزن " مـَفـْعـَل": اسم مكان من " ضَجَعَ - يَضْجَعُ ": المكان المعد للاستلقاء أو النوم أو الراحة مَضَاجِع: جمع " مَضْجَع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي: جَلَسَ -
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler57 mücavir (74 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفق

    2 ortak ayet · İki yüzlüler

  2. جفو

    1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir

  3. محص

    1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir

  4. نعس

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  5. خوف

    2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  6. نشز

    1 ortak ayet · Tümsek yer demektir

  7. همم

    1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…

  8. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  9. غمم

    1 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  10. طمع

    1 ortak ayet · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir

  11. قنت

    1 ortak ayet · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…

  12. جهل

    1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

Geçtiği ayetler(3)

Sîga sayfası: الْمَضَاجِعِ
  1. … حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ …

    YataklarAllah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

  2. تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    YataklarOnların yanları yataklarından uzaklaşır. Korku ve ümid ile Rabblarına yalvarırlar. Verdiğimiz rızıklardan da infak ederler.

Sîga sayfası: مَضَاجِعِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضجع
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهجع, رقد, نوم
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Bedenin yan tarafını veya böğrünü yere koyarak uzanması, yatay konuma geçip hareketsizleşmesi
Çekirdek Özet 2İnsanın sığındığı, bedensel ve zihinsel savunmasını bıraktığı yatak, istirahatgah ve ölüm döşeği
Çekirdek Özet 3Canlılığın dikey hareketlilikten yatay eylemsizliğe çekildiği mahrem, ibadî veya ecel eksenli mekânsal konum
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir mobilya veya uyku eylemi sayarak Kur’an’daki mahremiyet, teheccüd ve kader/ecel boyutlarını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضجDışa doğru taşan ses, sarsılma, iç sıkıntısı veya huzursuz bir durum neticesinde yön değiştirme (örneğin ضجج kökünde gürültü ve feryat, ضجر kökünde bezginlik ve tahammülsüzlük, ضجم kökünde ise eğrilik ve sapma)عSes ve huzursuzluk hareketini bedenin yere temas etmesi, alçalması ve derin bir durgunluk noktasına ulaşıp yan yatması yönünde daraltmış ve somutlaştırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya olta ikizi; yan yatma, eğilme, sıkışma ve yere doğru yönelme (türetme imge)Dik duruşun bozulup bedenin veya nesnenin yatay düzleme doğru meylederek alçalmasını temsil eder
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, yüklenme veya toplanmaBedenin tüm ağırlığını ve yükünü bir noktada toplayıp bir zemine devretmesini anlatır
عGöz; kaynak, açıklık, algı ve bilinç mahalliBilincin, algının veya can kaynağının yöneldiği mahalli ve durumu işaret eder
ضجعBeden ağırlığının yere bırakılarak yatay düzlemde sabitlenmesiKişinin dikey hareket ve yük taşıma halini sonlandırıp bedenini ve bilincini yan yatırarak zemine yaslaması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin böğrünü veya yanını yere koyarak uzanması, yere yapışması ve yatay hale gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde kök, hem yatma eylemini hem de coğrafi olarak yere yapışık duran tepe veya su havzalarını nitelemek için kullanılmıştır; nitekim Züheyr b. Ebî Sülmâ veya İmruü’l-Kays şahitlerinde geçen «الضواجع» yer adı, yere yatık ve basık tepeleri tasvir eder
Erken Arapça kullanımKlasik recez şahitlerinde zorunlu dinlenme ve uzanma için kullanılmıştır; nitekim Lisânü’l-ʿArab’da aktarılan لَمَّا رَأَى أَنْ لا دَعَهْ ولا شِبَعْ / مالَ إِلى أَرْطاةِ حِقْفٍ فالْطَجَعْ beytinde gölgeliğe çekilip yan üstü uzanmak «فالْطَجَع» (فاضطجع) biçiminde kaydedilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça ضجع kökü, bedenin yatay eksene geçişini ve böğrü üzerine yere serilmesini ifade eden özgün bir Doğu/Güney Sami semantik çekirdeğine aittir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) yaygın uyku ve yatma kavramı için שכב (ş-k-b) kökü baskınken, Arapçada ضجع doğrudan yerle temas eden böğür (yan taraf) duruşunu öne çıkarır. Kökün ilk iki konsonantı olan ضج grubu, eğilme, sarsılma ve yön değiştirme dinamizmini barındırır; son harf olan ع ile birleştiğinde bu hareket zemine yapışma ve sabitlenme anlamıyla özelleşmiştir. Erken Sami katmanında genel uzanma eylemlerinden farklı olarak, bedenin ağırlığını zemine bırakarak savunmasız kaldığı yatış biçimini tanımlayan özel bir fiziki fiildir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضجع / اضطجع / مضجعBöğrü yere koyma asıl anlamından gevşeklik gösterme (ضجع في الأمر), zayıf re’y (ضجوع) ve yatılan yer (مضجع) türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami varyantlarıİbranicedeki שכב ve Ârâmîcedeki רבע köklerinin karşıladığı uzanma fiilinin Arapçadaki somut-fizyolojik karşılığıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış kollarda doğrudan kanıtlanmış fonetik denkliği bulunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضجعAnlamlıYan yatmak, yere uzanmakBedenin yan tarafını yere koyarak dinlenmesi veya yatmasıHedef köktür; Kur'an'da geçer
ضعجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
جضعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
جعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
عضجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir
عجضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضجعMerkezYatma, uzanma, yere serilmeBedenin yan tarafını zemine koyarak yatay vaziyet alması ve bu vaziyetin gerçekleştiği yerBilincin durumundan ziyade bedensel yatış pozisyonunu ve mekânını vurgular
هجعKomşuGece uykusuGeceleyin kısa süreli veya bölünerek uyunan hafif uyku haliضجع pozisyon iken هجع zamansal ve hafif bir uyku durumudur
رقدKomşuHareketsiz ve derin yatışDış dünyadan tamamen kopuk, uzun süreli ve ölüme benzeyen durağan yatışضجع fiziki uzanma iken رقد uzun süreli uyku ve hareketsizliktir
نومKomşuUyku haliDuyuların ve iradenin askıya alındığı biyolojik bilinç kesintisiضجع yatılan mekân ve bedensel duruş iken نوم zihinsel/fizyolojik durumdur
قومZıtDoğrulma, kalkma, dikilmeYatay ve eylemsiz durumdan dikey, faal ve diri duruma geçişضجع yere yapışıp kalmayı, قوم ise harekete geçip sorumluluk yüklenmeyi ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضجعYan yatmak, yatakBedenin böğrü üzerine yere temas etmesi ve bunun mahalliKesin
LatinceCubare, LectusYatmak, yatak, döşekCubare yan veya boylu boyunca uzanmayı, lectus ise bu eylemin gerçekleştiği yatağı karşılarGüçlü
İngilizceLie down, Bed, Resting placeUzanmak, yatak, istirahat yeriLie down bedensel konumu, bed ise mekânı verir; fakat Arapçadaki mahremiyet ve ölüm döşeği çağrışımlarını tam içermezGüçlü
AlmancaLiegen, Lager, SchlafstätteYatmak, döşek, yatacak yerLager fiziki yatılan yeri ve kampı karşılar; manevi/ecel boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaCoucher, Gîte, LitUzanmak, yatakhane, yatakCoucher yatay pozisyonu, lit ise yatağı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمَضَاجِعِEvlilik içi mahrem yatak ve cinsel birliktelik mahalliAile hukuku ve eşler arasındaki geçimsizliğin çözümü bağlamında yatakların ayrılması emri (Nisâ 4:34)
الْمَضَاجِعِİbadet amacıyla terk edilen istirahat yeri ve gece döşeğiMüminlerin geceleyin korku ve ümitle Rablerine yalvarmak için sıcacık yataklarından kalkmalarını tasvir eden bağlam (Secde 32:16)
مَضَاجِعِهِمْEcelin ulaştığı ölüm döşeği ve can verme mahalliUhud Gazvesi sonrasında kaderi ve eceli sorgulayanlara karşı ölümün takdir edildiği yerlere sürükleniş bağlamı (Âl-i İmrân 3:154)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEcel ve kader meselesiÂl-i İmrân 3:154 ayetinde geçen مضاجع lafzı üzerinden ölüm vaktinin ve mekânının kesinliği, kaçınmanın imkânsızlığıEcelin ve can tesliminin mukadder olduğu nihaî yatış yeri (maktel)
FıkıhAile hukuku ve nüşûzNisâ 4:34 ayetinde nüşûz gösteren kadına uygulanacak tedbirlerden olan «yataklarda yalnız bırakma» (ve’hcürûhünne fi’l-medâci‘) hükmünün sınırı ve tatbikiMahremiyetin, cinsel yakınlığın ve eşler arası ilişkinin askıya alındığı mekân
TefsirGece namazı ve nefis terbiyesiSecde 32:16 ayetindeki «yanları yataklardan uzaklaşır» ifadesinin teheccüd ve nafile namaz olarak yorumlanmasıNefsin en çok arzuladığı rahatlık ve rehavet mekânının Allah rızası için terk edilmesi
HadisUyku ve istirahat adabıHz. Peygamber’in sağ yanı üzerine yatması (اضطجع على شقه الأيمن) ve yatarken okunacak dualarBedenin yatış biçiminde sünnete uygun fiziki ve ruhi disiplin

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGece teheccüdü ve zikirKonforu terk mahalliNefsin rehavetini kırarak dikey yönelişi (kıyamı) başlatmaİbadet, kişinin مضجع denen yatay rahatlık alanını bilerek terk etmesiyle derinleşirKesin
İlmiFizyolojik ve biyolojik dengeDinlenme ve yenilenme merkeziZihinsel ve bedensel yıpranmayı onarma ortamıBedenin yatay konuma geçerek yerçekimi direncini azaltması ve biyolojik enerjiyi toplamasıdırGüçlü
SiyasiHukuki yaptırım ve aile nizamıMahrem disiplin alanıToplumun çekirdeği olan ailede nizamı koruma vasıtasıYatağı ayırmak, şiddete başvurmadan uygulanan sembolik ve psikolojik bir yaptırımdırKesin
İktisadiÜretim ve atalet dengesiTüketim ve tembellik riskiAşırı istirahat ile üretkenlik arasındaki denetim unsuruمضجع üzerinde gereğinden fazla kalmak atalete ve iktisadi durağanlığa yol açarMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMinimum potansiyel enerji durumu (Kararlı denge konumu)Fizikte bir cismin yatay düzlemde yere yapışarak potansiyel enerjisini sıfırlaması veya minimize etmesi gibi, bedenin de yatay konuma geçerek tüm kinetik yükünü sıfırlamasıdırGüçlü
Beşeri bilimlerMahremiyet ve pasif direnç alanıSosyoloji ve psikolojide yatak, bireyin kamusal rolden sıyrıldığı en korunaklı sığınak veya ilişki krizlerinde pasif geri çekilme mekânıdırGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca mobilya sektörüne ait sıradan bir nesne (karyola, şilte) veya sadece fizyolojik uyku mekânı olarak görmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kök; evlilik hukukunun psikolojik çatışma alanı, aşkın tefekkür için terk edilen rehavet odağı ve ölümün kaçınılmaz olarak gerçekleştiği ecel yatağı olmak üzere varoluşsal bir yelpazeyi ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 4:34’teki tedbiri sadece yatak odası krizine, Secde 32:16’daki müjdeyi sıradan bir uykusuzluğa, Âl-i İmrân 3:154’ü ise tesadüfi bir ölüm yerine indirgeme yanılgısı doğar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın en savunmasız, en mahrem ve en çok haz duyduğu istirahat durumunu tanımlayarak, Kur’an’ın ahlak, hukuk, ibadet ve kader tasavvurunu bu en çıplak insani zemin üzerinden inşa ettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile nizamını ve eşler arasındaki geçimsizliğin aşamalarını belirleyen ahkâm ayetlerinde (Nisâ 4:34), kâmil müminlerin gece vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde (Secde 32:16) ve kaza-kader eksenli Uhud tefekküründe (Âl-i İmrân 3:154).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yatağın sadece bir dinlenme yeri olduğu algısını yıkar; onun aynı zamanda nefisle cihadın başladığı, aile hukukunun korunduğu ve kaderin nihai sahnesi olduğu hakikatini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBedenin yan tarafını veya böğrünü yere koyarak uzanması, yatay konuma geçip hareketsiz kalması ve bu yatışın gerçekleştiği zemin.
  • Soyut anlamCanlının dikey eylem ve direnç halini bırakıp savunmasızlığa, sükûnete, mahremiyete veya ölüme teslim olması.
  • Sistematik karşılıkİbadette terk edilen atalet ve nefis konforu, ailede mahrem müzakere ve terbiye alanı, varoluşta ise ecelin tecelli ettiği maktel.
  • LaTeX modeliEp→min⁡  ⟹  S={I,M,D}ancakQ  ⟺  ΔE>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ep, bedenin potansiyel enerjisini ve hareket yükünü temsil eder; bunun minimuma inmesi bedenin yatış halini (Ep→min⁡) gösterir. Bu durum üç temel mekânsal alanı belirler (S): İbadet için terk edilen alan (I), mahremiyet alanı (M) ve ölüm mahalli (D). Modelin ikinci kısmı ise, bu yatay durumdan manevi bir kalkış ve dirilişin (Q, kıyam) ancak iradî bir enerji harcanmasıyla (ΔE>0) mümkün olduğunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض