ضجع
ض - ج - ع
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Yataktır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Yataktır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR393 harfباب العين و الجيم والضاد معهما
)ض ج ع يستعمل فقط( ضجع: ضَجَعَ فلانٌ ضجوعاً، أي نام، فهو ضاجع، وكذلك اضطجع. وأصل هذه الطاء تاء، ولكنهم استقبحوا أن يقولوا: اضتجع. وأضجعته: وضعت جنبه بالأرض. وضَجَعَ هو ضَجْعا. وكل شيء خفضته فقد أضجعته. وضجيُعكَ الذي يضاجعك في فراشك.
والضجاع في القوافي: أن تُميلها: قال يصف الشعر:
والأعْوَجَ الضاجعُ من إكفائها
يعني إكفاء القوافي. وتقول: أَضْجَعَ رأيَهُ لغيره.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR557 harfضَجَعَ الرجل، أي وضعَ جبنه بالأرض. يَضْجَعُ ضجْعاً وضُجوعاً، فهو ضاجِعٌ. واضْطَجَعَ مثله، وأضْجَعْتُهُ أنا. وضَجيعَكَ: الذي يُضَاجِعُكَ. والتَضْجيعُ في الأمر: التقصيرُ فيه. ويقال: ضَجَّعَتِ الشمس، إذا دنت للمغيب، مثل ضَرَّعت. وتَضَّجَعَ في الأمر، أي تَقَّعَدَ ولم يقم به. وتَضَجَّعَ السحابُ: أرَبَّ بالمكان. ورجلٌ ضَجَعةٌ: يُكثِر الاضطِجاعَ كسلاً. قال الفراء: إذا كثرت الغنمُ فهي الضاجعَةُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.004 harfباب العين والضاد والجيم
ضجع
أهملت وجوهها غير حرف و هو :
ضجع : قال النحويون : أصل بناء الفعل من الاضطجاع ، ضجع يضجَع فهو ضاجع . وقلّما تستعمل . والافتعال منه اضطجع يضطجع اضطجاعاً فهو مضطجع .
وقال ابن المظفر : وكانت هذه الطاء في الأصل تاء ، ولكنَّه قَبُح عندهم أن يقولوا اضتجع فأبدلوا التاء طاء . وله نظائر أذكرها في مواضعها .
قلت : وقال الفراء : من العرب من يقول اضَّجَعَ بتشديد الضاد ، في موضع اضطجع
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.761 harf(باب الضاد والجيم وما يثلثهما)
(*ضجر) الضاد والجيم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اغتمامٍ بكلام. يقال ضَجِرَ يَضْجَر ضَجَراً. وضجِرت النَّاقةُ: كثر رغاؤها. ويقولون في الشعر: ضجْرَ، بسكون الجيم. قال:
* فإن أهجُهُ يَضْجَرْ كما ضَجْرَ بازلٌ([1]) *.
(ضجع) الضاد والجيم والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على لُصوقٍ بالأرض على جنْب، ثم يُحمَل على ذلك. يقال ضَجَعَ ضُجوعاً. والمرَّة الواحدة الضَّجْعة. ويقال: اضطَجَع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.049 harfض ج ع
طاب مضجعك ومضطجعك.
وضجع الرجل واضطجع وأضجعته أنا وأضجعت المرأة صبيها وضاجعها.
ونعم الضجيع.
ورجل ضاجع ومضطجع وهو حسن الضجعة.
ومن المجاز: ضجع في الأمر: قصر فيه.
وتضاجع عن الأمر: تغافل عنه.
وجرل ضجعة وضجعي وضجعي: لازم لبيته لا يكاد يبرح كالداري.
وتضجع السحاب: أرب.
وفلان لا يتحلحل الجبل عن مضجعه وعن مضاجعه.
ونجوم ضواجع: مائلة للغروب.
قال: أولاك قبائل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.660 harfأَصل بناء الفعل من الاضْطِجاعِ، ضَجَعَ يَضْجَعُ ضَجْعاً وضُجُوعاً، فهو ضاجِعٌ، وقلما يُسْتَعْمَلُ، والافتعال منه اضْطَجَع يَضْطجِعُ اضْطِجاعاً، فهو مُضْطَجِعٌ؛ قال ابن المظفر: كانت هذه الطاء تاء في الأَصل ولكنه قبح عندهم أَن يقولوا اضتجع فأَبدلوا التاء طاء، وله نظائر هي مذكورة في مواضعها. واضْطَجَع: نام وقيل: اسْتَلْقَى ووضع جنبه بالأَرض. وأَضْجَعْتُ فلاناً إِذا وضعت جنبه بالأَرض، وضَجَعَ وهو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR150 harf* ض ج ع * * ضَجَع * الرجل من باب قطع وخضع فهو * ضَاجِعٌ * و * اضْطَجَعَ * مثله و * أضْجَعَهُ * غيره وضَجِيعُك * و * التَضْجِيعُ * في الأمر التقصير فيه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.214 harfالضجع: غاسول للثياب، قال ابن دريد: هو صمغ نبت، أو نبت تغسل به الثياب، لغة يمانية، الواحدة بهاء. قال أبو حنيفة: الضجع: نبات كالضغابيس، في خلقة الهليون، إلا أنه أغلظ كثيرا مربع القضبان، وفيه حموضة ومرارة، يؤخذ فيشدخ، ويعصر ماؤه في اللبن الرائب فيطيب، ويحدث فيه لذع اللسان قليلا، ويجعل ورقه في اللبن الحازر، كما يفعل بورق الخردل، جيد للباءة، قال: وأنشد بعض الأعراب لشاعر من أهل القرار يعيب أهل البدو:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.129 harfضَجَعَ
1 ضَجَعَ ذ , aor. ضَجَعَ , inf. n. ضَجْعٌ and ضُجُوعٌ, [He lay upon his side; or] he laid his side upon the ground; [and simply he lay; and he slept;] as also ↓ اِضْطَجَعَ, (S, Msb, K, TA,) which is also expl. as syn. with نَامَ, [which has the second and third of the meanings mentioned above,] and with اِسْتَلْقَى, [which has the third of those meanings,] (TA,) the ط being substituted for
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.378 harfضَجَعَ
ضَجَعَ A ( n. ac. ضَجْع 1 , ضُجُوْع 27 ),
a. Lay upon the side.
b. Was near to setting ( star ).
ضَجَّعَ
ضَجَّعَ II ,
a. see I (b) .
b. [ Fī ], Was slow about, remiss with.
ضَاْجَعَ
ضَاْجَعَ III ,
a. Lay by the side of.
أَضْجَعَ
أَضْجَعَ IV ,
a. Laid upon the side; lowered.
تَضَجَّعَ
تَضَجَّعَ V ,
a. see II (b) .
اِنْضَجَعَ
اِنْضَجَعَ VII ,
a. see I (a) .
اِضْتَجَعَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.597 harfضجع
ضَجَعَ - يَضْجَعُ - مَضْجَع - مَضَاجِع
ضَجَعَ - يَضْجَعُ + الكائن: يستلقي ويضع جنبه للأرض متهيأً للنوم أو للراحة
مَضْجَع: على وزن " مـَفـْعـَل": اسم مكان من " ضَجَعَ - يَضْجَعُ ": المكان المعد للاستلقاء أو النوم أو الراحة
مَضَاجِع: جمع " مَضْجَع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي:
جَلَسَ -
Mücavir kökler57 mücavir (74 toplam)
- نفق
2 ortak ayet · İki yüzlüler
- جفو
1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
- محص
1 ortak ayet · Parlatılmış demirdir
- نعس
1 ortak ayet · Uyuklamak
- خوف
2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- نشز
1 ortak ayet · Tümsek yer demektir
- همم
1 ortak ayet · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
- برز
1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir
- غمم
1 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer
- طمع
1 ortak ayet · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir
- قنت
1 ortak ayet · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
- جهل
1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
Geçtiği ayetler(3)
… حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ …
YataklarAllah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.
تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
YataklarOnların yanları yataklarından uzaklaşır. Korku ve ümid ile Rabblarına yalvarırlar. Verdiğimiz rızıklardan da infak ederler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضجع |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هجع, رقد, نوم |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin yan tarafını veya böğrünü yere koyarak uzanması, yatay konuma geçip hareketsizleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın sığındığı, bedensel ve zihinsel savunmasını bıraktığı yatak, istirahatgah ve ölüm döşeği |
| Çekirdek Özet 3 | Canlılığın dikey hareketlilikten yatay eylemsizliğe çekildiği mahrem, ibadî veya ecel eksenli mekânsal konum |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir mobilya veya uyku eylemi sayarak Kur’an’daki mahremiyet, teheccüd ve kader/ecel boyutlarını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضج | Dışa doğru taşan ses, sarsılma, iç sıkıntısı veya huzursuz bir durum neticesinde yön değiştirme (örneğin ضجج kökünde gürültü ve feryat, ضجر kökünde bezginlik ve tahammülsüzlük, ضجم kökünde ise eğrilik ve sapma) | ع | Ses ve huzursuzluk hareketini bedenin yere temas etmesi, alçalması ve derin bir durgunluk noktasına ulaşıp yan yatması yönünde daraltmış ve somutlaştırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya olta ikizi; yan yatma, eğilme, sıkışma ve yere doğru yönelme (türetme imge) | Dik duruşun bozulup bedenin veya nesnenin yatay düzleme doğru meylederek alçalmasını temsil eder |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, yüklenme veya toplanma | Bedenin tüm ağırlığını ve yükünü bir noktada toplayıp bir zemine devretmesini anlatır |
| ع | Göz; kaynak, açıklık, algı ve bilinç mahalli | Bilincin, algının veya can kaynağının yöneldiği mahalli ve durumu işaret eder |
| ضجع | Beden ağırlığının yere bırakılarak yatay düzlemde sabitlenmesi | Kişinin dikey hareket ve yük taşıma halini sonlandırıp bedenini ve bilincini yan yatırarak zemine yaslaması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin böğrünü veya yanını yere koyarak uzanması, yere yapışması ve yatay hale gelmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, hem yatma eylemini hem de coğrafi olarak yere yapışık duran tepe veya su havzalarını nitelemek için kullanılmıştır; nitekim Züheyr b. Ebî Sülmâ veya İmruü’l-Kays şahitlerinde geçen «الضواجع» yer adı, yere yatık ve basık tepeleri tasvir eder |
| Erken Arapça kullanım | Klasik recez şahitlerinde zorunlu dinlenme ve uzanma için kullanılmıştır; nitekim Lisânü’l-ʿArab’da aktarılan لَمَّا رَأَى أَنْ لا دَعَهْ ولا شِبَعْ / مالَ إِلى أَرْطاةِ حِقْفٍ فالْطَجَعْ beytinde gölgeliğe çekilip yan üstü uzanmak «فالْطَجَع» (فاضطجع) biçiminde kaydedilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça ضجع kökü, bedenin yatay eksene geçişini ve böğrü üzerine yere serilmesini ifade eden özgün bir Doğu/Güney Sami semantik çekirdeğine aittir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) yaygın uyku ve yatma kavramı için שכב (ş-k-b) kökü baskınken, Arapçada ضجع doğrudan yerle temas eden böğür (yan taraf) duruşunu öne çıkarır. Kökün ilk iki konsonantı olan ضج grubu, eğilme, sarsılma ve yön değiştirme dinamizmini barındırır; son harf olan ع ile birleştiğinde bu hareket zemine yapışma ve sabitlenme anlamıyla özelleşmiştir. Erken Sami katmanında genel uzanma eylemlerinden farklı olarak, bedenin ağırlığını zemine bırakarak savunmasız kaldığı yatış biçimini tanımlayan özel bir fiziki fiildir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضجع / اضطجع / مضجع | Böğrü yere koyma asıl anlamından gevşeklik gösterme (ضجع في الأمر), zayıf re’y (ضجوع) ve yatılan yer (مضجع) türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami varyantları | İbranicedeki שכב ve Ârâmîcedeki רבע köklerinin karşıladığı uzanma fiilinin Arapçadaki somut-fizyolojik karşılığıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarda doğrudan kanıtlanmış fonetik denkliği bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضجع | Anlamlı | Yan yatmak, yere uzanmak | Bedenin yan tarafını yere koyarak dinlenmesi veya yatması | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ضعج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir |
| جضع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir |
| جعض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir |
| عضج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir |
| عجض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn’da mühmel kaydedilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضجع | Merkez | Yatma, uzanma, yere serilme | Bedenin yan tarafını zemine koyarak yatay vaziyet alması ve bu vaziyetin gerçekleştiği yer | Bilincin durumundan ziyade bedensel yatış pozisyonunu ve mekânını vurgular |
| هجع | Komşu | Gece uykusu | Geceleyin kısa süreli veya bölünerek uyunan hafif uyku hali | ضجع pozisyon iken هجع zamansal ve hafif bir uyku durumudur |
| رقد | Komşu | Hareketsiz ve derin yatış | Dış dünyadan tamamen kopuk, uzun süreli ve ölüme benzeyen durağan yatış | ضجع fiziki uzanma iken رقد uzun süreli uyku ve hareketsizliktir |
| نوم | Komşu | Uyku hali | Duyuların ve iradenin askıya alındığı biyolojik bilinç kesintisi | ضجع yatılan mekân ve bedensel duruş iken نوم zihinsel/fizyolojik durumdur |
| قوم | Zıt | Doğrulma, kalkma, dikilme | Yatay ve eylemsiz durumdan dikey, faal ve diri duruma geçiş | ضجع yere yapışıp kalmayı, قوم ise harekete geçip sorumluluk yüklenmeyi ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضجع | Yan yatmak, yatak | Bedenin böğrü üzerine yere temas etmesi ve bunun mahalli | Kesin |
| Latince | Cubare, Lectus | Yatmak, yatak, döşek | Cubare yan veya boylu boyunca uzanmayı, lectus ise bu eylemin gerçekleştiği yatağı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Lie down, Bed, Resting place | Uzanmak, yatak, istirahat yeri | Lie down bedensel konumu, bed ise mekânı verir; fakat Arapçadaki mahremiyet ve ölüm döşeği çağrışımlarını tam içermez | Güçlü |
| Almanca | Liegen, Lager, Schlafstätte | Yatmak, döşek, yatacak yer | Lager fiziki yatılan yeri ve kampı karşılar; manevi/ecel boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Coucher, Gîte, Lit | Uzanmak, yatakhane, yatak | Coucher yatay pozisyonu, lit ise yatağı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَضَاجِعِ | Evlilik içi mahrem yatak ve cinsel birliktelik mahalli | Aile hukuku ve eşler arasındaki geçimsizliğin çözümü bağlamında yatakların ayrılması emri (Nisâ 4:34) |
| الْمَضَاجِعِ | İbadet amacıyla terk edilen istirahat yeri ve gece döşeği | Müminlerin geceleyin korku ve ümitle Rablerine yalvarmak için sıcacık yataklarından kalkmalarını tasvir eden bağlam (Secde 32:16) |
| مَضَاجِعِهِمْ | Ecelin ulaştığı ölüm döşeği ve can verme mahalli | Uhud Gazvesi sonrasında kaderi ve eceli sorgulayanlara karşı ölümün takdir edildiği yerlere sürükleniş bağlamı (Âl-i İmrân 3:154) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve kader meselesi | Âl-i İmrân 3:154 ayetinde geçen مضاجع lafzı üzerinden ölüm vaktinin ve mekânının kesinliği, kaçınmanın imkânsızlığı | Ecelin ve can tesliminin mukadder olduğu nihaî yatış yeri (maktel) |
| Fıkıh | Aile hukuku ve nüşûz | Nisâ 4:34 ayetinde nüşûz gösteren kadına uygulanacak tedbirlerden olan «yataklarda yalnız bırakma» (ve’hcürûhünne fi’l-medâci‘) hükmünün sınırı ve tatbiki | Mahremiyetin, cinsel yakınlığın ve eşler arası ilişkinin askıya alındığı mekân |
| Tefsir | Gece namazı ve nefis terbiyesi | Secde 32:16 ayetindeki «yanları yataklardan uzaklaşır» ifadesinin teheccüd ve nafile namaz olarak yorumlanması | Nefsin en çok arzuladığı rahatlık ve rehavet mekânının Allah rızası için terk edilmesi |
| Hadis | Uyku ve istirahat adabı | Hz. Peygamber’in sağ yanı üzerine yatması (اضطجع على شقه الأيمن) ve yatarken okunacak dualar | Bedenin yatış biçiminde sünnete uygun fiziki ve ruhi disiplin |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gece teheccüdü ve zikir | Konforu terk mahalli | Nefsin rehavetini kırarak dikey yönelişi (kıyamı) başlatma | İbadet, kişinin مضجع denen yatay rahatlık alanını bilerek terk etmesiyle derinleşir | Kesin |
| İlmi | Fizyolojik ve biyolojik denge | Dinlenme ve yenilenme merkezi | Zihinsel ve bedensel yıpranmayı onarma ortamı | Bedenin yatay konuma geçerek yerçekimi direncini azaltması ve biyolojik enerjiyi toplamasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki yaptırım ve aile nizamı | Mahrem disiplin alanı | Toplumun çekirdeği olan ailede nizamı koruma vasıtası | Yatağı ayırmak, şiddete başvurmadan uygulanan sembolik ve psikolojik bir yaptırımdır | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve atalet dengesi | Tüketim ve tembellik riski | Aşırı istirahat ile üretkenlik arasındaki denetim unsuru | مضجع üzerinde gereğinden fazla kalmak atalete ve iktisadi durağanlığa yol açar | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Minimum potansiyel enerji durumu (Kararlı denge konumu) | Fizikte bir cismin yatay düzlemde yere yapışarak potansiyel enerjisini sıfırlaması veya minimize etmesi gibi, bedenin de yatay konuma geçerek tüm kinetik yükünü sıfırlamasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mahremiyet ve pasif direnç alanı | Sosyoloji ve psikolojide yatak, bireyin kamusal rolden sıyrıldığı en korunaklı sığınak veya ilişki krizlerinde pasif geri çekilme mekânıdır | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca mobilya sektörüne ait sıradan bir nesne (karyola, şilte) veya sadece fizyolojik uyku mekânı olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da kök; evlilik hukukunun psikolojik çatışma alanı, aşkın tefekkür için terk edilen rehavet odağı ve ölümün kaçınılmaz olarak gerçekleştiği ecel yatağı olmak üzere varoluşsal bir yelpazeyi ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ 4:34’teki tedbiri sadece yatak odası krizine, Secde 32:16’daki müjdeyi sıradan bir uykusuzluğa, Âl-i İmrân 3:154’ü ise tesadüfi bir ölüm yerine indirgeme yanılgısı doğar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın en savunmasız, en mahrem ve en çok haz duyduğu istirahat durumunu tanımlayarak, Kur’an’ın ahlak, hukuk, ibadet ve kader tasavvurunu bu en çıplak insani zemin üzerinden inşa ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile nizamını ve eşler arasındaki geçimsizliğin aşamalarını belirleyen ahkâm ayetlerinde (Nisâ 4:34), kâmil müminlerin gece vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde (Secde 32:16) ve kaza-kader eksenli Uhud tefekküründe (Âl-i İmrân 3:154). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yatağın sadece bir dinlenme yeri olduğu algısını yıkar; onun aynı zamanda nefisle cihadın başladığı, aile hukukunun korunduğu ve kaderin nihai sahnesi olduğu hakikatini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedenin yan tarafını veya böğrünü yere koyarak uzanması, yatay konuma geçip hareketsiz kalması ve bu yatışın gerçekleştiği zemin.
- Soyut anlamCanlının dikey eylem ve direnç halini bırakıp savunmasızlığa, sükûnete, mahremiyete veya ölüme teslim olması.
- Sistematik karşılıkİbadette terk edilen atalet ve nefis konforu, ailede mahrem müzakere ve terbiye alanı, varoluşta ise ecelin tecelli ettiği maktel.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , bedenin potansiyel enerjisini ve hareket yükünü temsil eder; bunun minimuma inmesi bedenin yatış halini () gösterir. Bu durum üç temel mekânsal alanı belirler (): İbadet için terk edilen alan (), mahremiyet alanı () ve ölüm mahalli (). Modelin ikinci kısmı ise, bu yatay durumdan manevi bir kalkış ve dirilişin (, kıyam) ancak iradî bir enerji harcanmasıyla () mümkün olduğunu sembolize eder.