ضمر
ض - م - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Zayıf binek
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.963 harfباب الضاد والراء والميم معهما
ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات
ضرم:
الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة.
والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً.
وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال:
لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ
والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR805 harfالضُمْرُ والضُمُرُ: الهُزال وخفَّة اللحم. وقد ضَمَرَ الفرس بالفتح يَضْمُر ضموراً. وضَمُرَ بالضم: لغة فيه. وأضْمَرْتُهُ أنا وضمَّرْتُهُ تضميرا، فاضطمر هو. واللؤلؤ المُضْطَمِرُ: الذي في وسطه بعض الانضمام. والضَمْرُ: الرجل الهَضيم البطن اللطيفُ الجسم. وناقة ضامرٌ وضامرة. وتضمير الفرس أيضاً: أن تَعلِفه حتَّى يسمن ثم تَرُدَّه إلى القون، وذلك في أربعين يوماً. وهذه المدَّة تسمَّى المضمار. والموضع الذي
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.768 harfض ر م
ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات .
ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة .
والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد .
قلت :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.758 harf(باب الضاد والميم وما يثلثهما)
(ضمد) الضاد والميم والدَّال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك ضَمَدت الشيءَ أَضْمِده، إِذا جَمَعتَه. والضِّمَاد: العِصابة، يقال ضَمَدت الجُرْح. ويقولون الضَّمْد، بسكون الميم: أن تتَّخذ المرأة صديقين. قال الهذلي:
تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])ويقال شبعت الإبل من ضَمْد الأرض، إِذا شَبعت من الرَّطيب
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR334 harf- الضامر من الفرس: الخفيف اللحم من الأعمال لا من الهزال. قال تعالى: ﴿وعلى كل ضامر﴾ [الحج/27]، يقال: ضمر ضمورا (قال السرقسطي: وضمر الشيء ضمورا: رق، وأضمرتك البلاد: غيبتك. الأفعال 2/210)، واضطمر فهو مضطمر، وضمرته أنا، والمضمار: الموضع الذي يضمر فيه. والضمير: ما ينطوي عليه القلب، ويدق على الوقوف عليه، وقد تسمى القوة الحافظة لذلك ضميرا.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR573 harfض م ر
فرس ضامر وضمر ومضمر ومضطمر وقد ضمر وضمر ضمراً وضموراً ومهرة ضامر وناقة ضامر.
ورجل ضمر: مهضم البطن وامرأة ضمرة وتضمر وجهه من الهزال.
قال الأخطل: ورأين أني قد علتني كبرة فالوجه فيه تضمر وسهوم وجرى في المضمار والمضامير.
وفي ضميري كذا.
وأضمرت شيئاً في قلبي.
وعطاء ضمار.
وعدة ضمار لا ترجى.
ومن المجاز: لؤلؤ مضطمر: في وسطه انضمام.
وأضمرته البلاد إذا سافر سفراً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.879 harfالضُّمْرُ والضُّمُر، مثلُ العُّسْر والعُسُر: الهُزالُ ولَحاقُ البطنِ، وقال المرّار الحَنْظليّ:
قد بَلَوْناه على عِلاَّتِه،
وعلى التَّيْسُورِ منه والضُّمُرْ
ذُو مِراحٍ، فإِذا وقَّرْتَه،
فذَلُولٌ حَسنٌ الخُلْق يَسَرْ
التَّيْسورُ: السِّمَنُ وذو مِراح أَي ذو نَشاطٍ.
وذَلولٌ: ليس بصَعْب. ويَسَر: سَهْلٌ؛ وقد ضَمَرَ الفرسُ وضَمُرَ؛ قال ابن سيده: ضَمَرَ، بالفتح، يَضْمُر ضُموراً وضَمُر، بالضم، واضْطَمَر؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR583 harf* ض م ر * * الضُّمْرُ * بسكون الميم وضمها الهزال وخفة اللحم وقد * ضَمَر * الفرس من باب دخل و * ضَمُرَ * أيضا بالضم * ضُمْرا * بوزن قفل فهو * ضَامِرٌ * فيهما و * أضْمَرَهُ * صاحبه و * ضَمَّرَهُ تضْمِيراً فاضْطَمَر * هو وناقة * ضَامِرٌ * و * ضَامِرَةٌ * و * تضْمِيرُ * الفرس أيضا أن تعلفه حتى يسمن ثم ترده إلى القوت وذلك في أربعين يوما وهذه المدة تسمى * المِضْمَارَ * والموضع الذي تضمر فيه الخيل أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.575 harfالضمر، بالضم، وبضمتين مثل العسر: والعسر: الهزال، ولحاق البطن، وقال المرار الحنظلي:
قد بلوناه عـلـى عـلاتـه وعلى التيسور منه والضمر
ذ مـراح فـإذا وفـرتـه فذلول حسن الخلق ييسـر. التيسور: السمن. وقد ضمر الفرس يضمر ضمورا، كنصر وكرم، واضطمر، قال أبو ذؤيب:
بعيد الـغـزاة فـمـا يزا ل مضطمرا طرتاه طليحا وجمل ضامر،
الضمر، بالضم، وبضمتين مثل العسر: والعسر: الهزال، ولحاق البطن، وقال المرار الحنظلي: قد بلوناه عـلـى عـلاتـه وعلى التيسور منه والضمر ذ مـراح فـإذا وفـرتـه فذلول حسن الخلق ييسـر. التيسور: السمن. وقد ضمر الفرس يضمر ضمورا، كنصر وكرم، واضطمر، قال أبو ذؤيب: بعيد الـغـزاة فـمـا يزا ل مضطمرا طرتاه طليحا وجمل ضامر، كناقة، ضامر، بغير هاء أيضا، ذهبوا إلى النسب، وضامرة. الضمر، بالفتح: الرجل الهضيم، ونص التهذيب المهضم البطن، اللطيف الجسم، وهي بهاء، ومثله في الأساس. الضمر أيضا: الفرس الدقشيق الحاجبين، هكذا في النسخ، ونص المحكم الحاجبين، قاله كراع، قال ابن سيده، وهو عندي على التشبيه بما تقدم. والضمير، كأمير: العنب الذابل، ويقال: أطعمونا من ضميركم، وقال الصاغاني: هو ما ضمر من العنب، فليس عنبا ولا زبيبا. الضمير: السر وداخل الخاطشر، ج: ضمائر. وأضمره: أخفاه. وقال الليث: الضمير: الشيء الذي تضمره في قلبك. تقول: أضمرت صرف الحرف، إذا كان متحركا فأسكنته، وأضمرت في نفسي شيئا، والاسم الضمير. والموضع والمفعول كلاهما مضمر، قال الأحوص بن محمد الأنصاري:
سيبقى لها في مضمر القلب والحشا سريرة ود يوم تبلـى الـسـرائر وكل خليط لا مـحـالة أنـنـنـه إلى فرقة يوما من الدهر صـائر ومن يحـذر الأمـر هـو واقـع يصبه وإن لم يهـوه مـا يحـاذر أضءمرت الأرض الرجل، إذا غيبته إما بسفر أو بموت، وهو مجاز، قال الأعشى: أرانا إذا أضمرتك البـلا د نجفي وتقطع منا الرحم أراد: إذا غيبتك البلاد. وقضيب ضامر ومنضمر وقد انضمر، إذا ذهب ماؤه. قال الجوهري ضمري ضمر الخيل تضميرا: علفها حتى تسمن، ثم ردها إلى القوت بعد السمن فاضطمرت، وذلك في أربعين يوما، وهذه المدة تسمى المضمار، كأضمرها. وقال أبو منصور: تضير الخيل: أن تشد عليها سروجها، وتجلل بالأجلة، حتى تعرق تحتها فيذهب وهلها، ويشتد لحمها، ويحمل عليها غلمان خفاف يجرونها، ولا يعنفون بها، فإذا فعل ذلك بها أمن عليها البهر الشديد عند حضرها، ولم يقطعها الشد، قال: فذلك التضمير الذي شاهدت العرب تفعله، يسمون ذلك مضمارا، وتضميرا. والمضمار: الموضع تضمر فيه الخيل، ويكون المضمار غاية ووقتا للأيام التي يضمر فيها الفرس للسباق، أو للركض على العدو: جمعه مضامير. والمضمر: الذي يضمر خيله لغزو أو سباق، وفي حديث حذيفة أنه خطب فقال: اليوم المضمار، وغدا السباق، والسابق من سبق إلى الجنة قال شمر: أراد أن اليوم العمل في الدنيا للاستباق إلى الجنة، كالفرس يضمر قبل أن يسابق عليه. ويروى هذا الكلام لعلي رضي الله عنه. ومن المجاز: لؤلؤ مضطمر، أي منضم، وأنشد الأزهري بيت الراعي: تلألأت الثريا واستنارت تلألو لؤلؤ فيه اضطمار وقيل: لؤلؤ مضطمر: في وسطه بعض انضمام. وتضمر وجهه: انضمت جلدته هزالا، نقله الصاغاني، وان منظور. والإضمار: الاستقصاء، نقله الصاغاني. الإضمار في اصطلاح العروضيين: إسكان التاء من متفاعلن في الكامل حتى يصير متفاعلن، وهذا بناء غير معقول، فنقل إلى بناء مقول معقول، وهو مستفعلن، كقول عنترة: إني امرؤ من خير عبس منصبـا شطري وأحمى سائري بالمنصل فكل جزء من هذا البيت مستفعلن وأصله في الدائرة متفاعلن. وكذلك تسكين العين من فعلاتن فيه أيضا فيبقى فعلاتن فينقل في التقطيع إلى مفعولن، وبيته قول الأخطل: ولقد أبيت من الفتاة بمنـزل فأبيت لا حرج ولا محروم. وإنما قيل له: مضمر، لأن حركته كالمضمر، إن شئت جئت بها وإن شئت سكنته، كما أن أكثر الممر في العربية إن شئت جئت به، وإن شئت لم تأت به. والضمار، ككتاب، من المال الذي لا يرجى رجوعه، وقال أبو عبد: المال الضمار: هو الغائب الذي لا يرجى، فإذا رجي فليس بضمار، من أضمرت الشيء، إذا غيبته، فعال بمعنى فاعل، أو مفعل، قال: ومثله في الصفات ناقة كنار. الضمار من العدات جمع عدة وهي الوعد: ما كان ذا تسويف، وفي التهذيب: عن تسويف. يقال: عطاء ضمار، وعدة ضمار: لا يتجى. الضمار: ىخلاف العيان، قال الشاعر يذم رجلا: وعينه كالكالئ الضمار
يقول: الحاضر من عطيته كالغائب الذي لا يرجى. الضمار من الدين: ما كان بلا أجل معلوم. قال الفراء: ذهبوا بمالي ضمارا، مثل قمار، قال: وهو النسيئة أيضا. وقال الجوهري: الضمار: مالا يرجى من الدين والوعد، وكل ما لا تكةن منه على ثقة، قال الراعي: وأنضاء أنخن إلى سـعـيد طروقا ثم عجلن ابتكـارا. حمدن مزاره فأصبن منـه عطاء لم يكن عدة ضمارا. الضمار: مكان أو واد منخفض يضمر السائر فيه، قال الصمة بن عبد الله القشيري: أقول لصاحبي والعيس تهوي بنا بين المنيفة فالضـمـار. تمتع من شيم عـرار نـجـد فما بعد العشيةش من عرار. قال الصاغني: هكذا أنشده له المرزوقي، والصحيح أنه لجعدة بن معاوية بن حزن العقيلي. ضمار: صنم عبده العباس بن مرداس السلمي ورهطه، ذكره الصاغاني والحافظ. والضمر: الضيق، يقال: مكان ضمر، أي ضيق. نقله الصاغاني. الضمر أيضا: الضمير، أورده الصاغاني. ضمر: جبل، وقيل: طريق في جبل ببشلاد بني سعد، من تميم. ضمر، بالضم: جبل ببلاد بني قيس لعلياهم: وهما ضمران: ضمر وضائن. ضمير، كأمير: د، من عمان، يليه بلد دغوث. ضمير، كزبير: ع، قرب دمشق الشام. ضمير: جبل بالشام، وهو غير الأول. وبنو ضمرة بن بكر بن عبد مناة ابن كنانة: رهط عمرو بن أمية الضمري الصحابي رضي الله تعالى عنه. والضيمران، والضومران: ضرب من الشجر. وقال أبو حنيفة: الضومر والضومران، والضيمران: من ريحان البر، وقيل: هو مثل الحواك سواء. هو الشاهسفرم، أي الريحان الفارسي، كذا قاله بعض الرواة في قول الشاعر: أحب الكرائن والضومران وشرب العتيقة بالسنجلاط. ضمران، كسكران: واد بنجد، من بطن قو. الضمران، بالفتح والضم: نبت من دق الشجر، وقيل: هو من الحمض. قال أبو منصور: ليس الضمران من دق الشجر، وله هدب كهدب الأرطي. وقال أبو حنيفة: الضمران مثل الرمث إلا أنه أصغر، وله خشب قليل يحتطب، قال الشاعر: نحن منعنا منبت الحلي ومنبت الضمران والنصي ضمران وضمران بالضم والفتح، من أسماء الكلاب: الفتح رواية الأصمعي عن ابن سكيت والضم رواية الجوهري عن أبي عبيد، وهو اسم كلب في الروايتين معا لا كلبة، وغلط الجوهري وقد سبق إلى هذا التغليط الصاغاني، وقال: والبيت الذي أشار إليه هو قوله، أي النابغة الجعدي: فهاب ضمران منه حيث يوزعـه طعن المعارك عند المجحر النجد والمجحر، كمكرم، بتقديم الجيم، وفي بعض النسخ بتقديم الحاء، وهو غلط، ويروى: وكان ضمران..والنجد بضم الجيم وكسرها معا. ومما يستدرك عليه: ضمرة تضميرا: أضعفه وذلله وقلله، من الضمور، وهو الهزال والضعف، وبه فسر الحديث إذا أبصر أحدكم امرأة فليأت أهله، فإن ذلك يضمر ما في نفسه . وهوى مضمر، وضمر، كأنه اعتقد مصدرا على حذف الزيادة، أي مخفي، قال طريح: به دخيل هوى ضمـر إذا ذكـرت سلمى له جاش في الأحشاء والتهبا وقال الأصمعي : الضميرة والضفيرة: الغديرة من ذوائب الرأس، والجمع ضمائر. والتضمير: حسن ضفر الضميرة، وحسن دهنها. وضمر، بالفتح: رملة بعينها، أنشد ابن دريد: من حبل ضمر حين هابا ودجا.
ومن المجاز: الغناء مضمار الشعر. وضمرة وضمار، بالفتح فيهما: موضعان.ويونس بن عطية بن أوس بن عرفج بن ضمار بن مرثد بن رحب الحضرمي، أبو كبير، ولى القضاء بمصر، وحدث عن عثمان. وخالد بن ضمار الصدفي: مصري، ذكره يونس. واستدرك الصاغاني: لقيته بالضمير، أي عند غروب الشمس، قلت وهو تصحيف والصواب بالصاد المهملة، وقد تقدم.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.686 harfضَمَرَ
1 ضَمَرَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. ضَمُرَ ; (S, Msb, K;) and ضَمُرَ; (S, Msb, K;) inf. n. ضُمُورٌ, of the former, and ضُمْرٌ, (S, A, Mgh, Msb, K,) of the former also, (A, Mgh,) or of the latter, (Msb,) [also written ضُمُرٌ, (see an ex., voce نَهَارٌ,)] He (a horse, [&c.,] S, A, &c.) was, or became, lean, or light of flesh: (S:) or slender, and lean: (Msb:) or lean, and lank in the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.089 harfضَمَُرَ
ضَمَُرَ U ( n. ac. ضُمُوْر 27 ),
a. Was thin, lean, spare, lank.
ضَمَّرَ
ضَمَّرَ II ,
a. Made thin ( horse ).
أَضْمَرَ
أَضْمَرَ IV ,
a. see II .
b. Hid, covered over; suppressed.
c. [ acc. & [ Fī ], Imagined, conceived, thought within ( himself ).
تَضَمَّرَ
تَضَمَّرَ V ,
a. Was thin, sharp, shrunken ( face ).
اِضْتَمَرَ
اِضْتَمَرَ VIII ( D ),
a. see I .
ضَمْر
ضَمْر 1 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.959 harfضمر
ضَمَرَ - يَضْمُرُ - ضَامِر
ضَمَرَ - يَضْمُرُ + الكائن: يهزل وينحف بهلاك الشحم، وتَكَوِّن عضلٍ بدلاً منه، وخاصة بالتمرين والحركة
ضَامِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " ضَمَرَ - يَضْمُرُ ": الحيوان أو الإنسان النحيف ولكن له بنية عضلية مشدودة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (11 toplam)
- عمق
1 ortak ayet · Ulaşılması zor
- فجج
1 ortak ayet · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir
- حجج
1 ortak ayet · Hacebe kaş demektir
- رجل
1 ortak ayet · Rical ayak demektir
- أذن
1 ortak ayet · Kulak demektir
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
Geçtiği ayetler(1)
وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ
Zayıf binekİnsanlar için haccı ilan et. Gerek yaya, gerek arık binekler üzerinde uzak vadiden ve yollardan sana gelsinler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضمر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نضو, هزل, خفف |
| Zıt Kök | سمن |
| Çekirdek Özet 1 | Fazlalıklarından arınarak karnı çekilme, sıkılaşma ve incelme |
| Çekirdek Özet 2 | Uzun ve meşakkatli ibadet yolculuğuna tahammül için fiziki yükten arınmışlık |
| Çekirdek Özet 3 | Amaca ulaşmak için lüzumsuz ağırlıkları terk etme ve öz güce yoğunlaşma |
| Kritik Hata Riski | İfadenin hastalık kaynaklı bitkinlik ve çöküntü (cılızlık) sanılarak adanmışlık ve idman boyutunun ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضم | Birbirine katma, iki yanı bitiştirme, toplama ve hacmi daraltarak kenetleme; nitekim ضمم kökünde nesnelerin bir araya getirilip toplanması esastır | ر | Çekirdeğin toplama ve içeri çekme hareketine tekrar, incelme ve süreklilik katarak nesnenin fazlalıklarını atıp sıkılaşmasını, içinin toparlanarak boyutunun daralmasını ve gizlenmesini sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki filizi veya sıkıştırıcı kapan; baskı uygulama, yanaştırma ve kenetleme | Hacmi dıştan içeriye doğru sıkıştıran ve fazlalıkları dışarıda bırakan ilk baskıyı başlatır |
| م | Dalgalanan su; akış, toplanma, sıvı kaybı ve içsel kıvam | Nesnenin içindeki nem ve et dokusunun çekilmesi, kuruma ve özün toplanması sürecini temsil eder |
| ر | İnsan başı; başlangıç, hareketin son sınırına ulaşması ve yöneliş | Sıkışma ve arınma hareketinin belirli bir gaye doğrultusunda tamamlanmasını ve doruk noktasına ermesini sağlar |
| ضمر | Baskıyla sıkışıp su/yağ kaybederek gaye doğrultusunda toparlanma | Canlının veya nesnenin lüzumsuz ağırlıklarından sıyrılarak içe doğru kenetlenmesi, hacmini küçültüp hareket yeteneğini en üst seviyeye çıkarması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | At ve devenin koşuya veya sefere hazırlanması amacıyla yeminin ölçülü verilip terletilerek yağlarının eritilmesi, karnının içeri çekilmesi ve etinin sıkılaştırılmasıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî uzun ve yıpratıcı gazaya katılan bineklerin incelip çevikleşmesini şu mısra ile tasvir etmiştir: بَعِيد الغَزَاة فما إِن يَزالُ مُضْطَمِراً طُرّتاه طَلِيحا |
| Erken Arapça kullanım | Râî en-Nümeyrî şiirinde gerçekleşmesi umulmayan veya ötelenen borç ve vaadi zayıf/belirsiz anlamında şöyle dile getirmiştir: حَمِدْنَ مَزارَه ولَقِينَ منه عَطاءً لم يكنْ عِدَةً ضِمارا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça ضمر kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle hacmin daralması, büzüşme, gizlenme ve incelme kavram alanıyla bağlantılıdır. Kökün ana eksenini oluşturan sıkışma ve toplanma manası, Güney Sami ve Arapça sahasında bineklerin talimle inceltilmesi ve nefsin içe çekilerek gizlenmesi anlamında özelleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik dizilimin tam birebir yansıması zayıf olmakla birlikte, büzüşme, kurumaya yüz tutma ve gizleme anlamı taşıyan z-m-r ve s-m-r varyantlarıyla fonetik-semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, hem harici zayıflık ve incelik (karnın içe çekilmesi) hem de kalpte gizlenen düşünce (zamir) boyutunu kazanarak somuttan soyuta çift kutuplu bir genişleme kaydetmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضمر ve türevleri | Karnın sırta yapışacak kadar çekilmesi, yağların eritilip kasların pekişmesi ve gizlenen niyet/öz | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortaklığı | Bedensel incelme, büzülme ve gözden kaybolacak ölçüde daralma kavramları etrafında şekillenmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik büzülme/çekilme kökleri | Hacmin küçültülmesi ve nemin/ağırlığın dışarı atılmasına dayalı ilksel semantik matris | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضمر | Anlamlı | İncelme ve sıkılaşma | Fazlalıklarını atarak karnın içeri çekilmesi, gizleme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضرم | Anlamlı | Ateşin alevlenmesi | Ateşin hararetle tutuşup parlaması ve yayılması | Kur'an'da geçmez; hararet ve incelme ortak paydası |
| مضر | Anlamlı | Sütün ekşimesi veya beyazlık | Sütün tadının keskinleşip bozulması, Mudar kabilesi | Kur'an'da geçmez |
| مرض | Anlamlı | Denge kaybı ve zaaf | Bedensel veya ruhi itidalden sapma, zayıflık ve bozulma | Kur'an'da geçer; zayıflık semantiğinde kesişir |
| رضم | Anlamlı | Taşları üst üste yığma | Büyük taşların birbirine bitiştirilerek örülmesi veya yığılması | Kur'an'da geçmez; toplanma ve sıkışma ilişkisi |
| رمض | Anlamlı | Şiddetli sıcaklık ve yanma | Güneşin yeri yakıp kızdırması, taşların hararetten kızması | Kur'an'da geçer; açlık ve susuzlukla zayıflama bağı |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضمر | Merkez | İdman ve çaba ile incelme | Yük ve yağlardan arınarak kazanılan dayanıklı zayıflık | Amaçlı bir hareket veya yolculuk sonucu diri bir zayıflama |
| نضو | Komşu | Yolculuk yıpranması | Bineğin uzun mesafeler aşarak etinin erimesi ve soyulması | Yalnızca meşakkat ve yol yorgunluğunun bıraktığı aşınma |
| هزل | Komşu | Hastalık veya açlık zayıflığı | Kuvvet kaybı ile gelen çelimsizlik ve kuvvetsizlik | Çeviklik içermeyen, güçten düşüren ve verimsiz cılızlık |
| خفف | Komşu | Ağırlığın azlığı | Nesnenin kütlesinin hafif olması | Şekilsel büzüşme veya idman şartı aranmaksızın yükün azlığı |
| سمن | Zıt | Yağlanma ve semirme | Bedenin yağ bağlayarak hacimce büyümesi ve ağırlaşması | İncelmenin ve çevikliğin tam karşıtı olan atıl ağırlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضمر | Fazlalıklardan arınarak incelme | İdman, meşakkat ve az beslenme sonucu karnın içeri çekilip çevikleşmesi | Kesin |
| Latince | macilens, macer | Zayıf, ince, yağı alınmış | Fiziksel inceliği karşılar ancak planlı idman ve sefer boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | lean, slender, trained | Yağsız, diri, idmanlı zayıf | Hem yağsızlığı hem de amaca yönelik çevikliği dengeli biçimde yansıtır | Kesin |
| Almanca | abgezehrt, schlank, durchtrainiert | Zayıflamış, idmanla sıkılaşmış | Hem yolculukla incelmeyi hem de sportif/fiziki diri yapıyı kapsar | Güçlü |
| Fransızca | élancé, émacié | İnce yapılı, zayıflamış | İncelik ve uzun yol yorgunluğunu verir fakat gizleme yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ضَامِرٍ | Uzak yolları aşarak fazlalıklarından arınmış, yorgun fakat çevik binek | Hac çağrısına icabet ederek derin vadilerden ve uzak diyarlardan gelen bineklerin vasfı; Hac 22:27 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vicdan ve iç dünya | Kalpte saklanan inanç, niyet veya nifakın konumu olarak zamir kavramı | İnsanın içsel derinliğinde gizlediği hakiki itikat |
| Fıkıh | Zekat hukuku | Borçlunun inkar ettiği veya tahsili umulmayan alacak niteliğindeki damar mal (المال الضمار) | Tasarruf imkanı kalmamış ve ele geçmesi şüpheli mülkiyet |
| Tefsir | İbadet menasiki | Hac ibadetine yönelen bineklerin zayıflığının zillet değil adanmışlık ve tahammül nişanesi oluşu | Amaca adanmış bedensel ve vasıtasal hazırlık |
| Hadis | Cihad ve ahlak | Atların yarış ve cihad için idman ettirilmesi (tazmîr) ile nefsi dizginleme yöntemleri | Bedenin fazlalıklarından arındırılarak göreve hazır kılınması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve riyazet | Fazlalıklardan arınma | Manevi seyrüseferde nefsin ağırlıklarını atması | İbadet yolculuğunda binek ve bedenin dünyevi ağırlıklardan sıyrılması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Yalınlaştırma | Gereksiz unsurları eleyerek öz bilgiye ulaşma | Teori ve modellerin fazlalıklardan arındırılarak en yüksek işlevselliğe kavuşturulması | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve teşkilat | Çevik bürokrasi | Hantal yapıların eritilerek hızlı karar mekanizmasının kurulması | İdarenin lüzumsuz masraf ve kadrolardan arınarak krizlere hazır hale gelmesi | Güçlü |
| İktisadi | Maliye ve kaynak yönetimi | Yalın üretim ve likidite | İsrafın önlenmesi, atıl stokların tasfiyesi | Verimsiz sermaye unsurlarının elenip operasyonel verimliliğin en üst düzeye çıkarılması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Optimizasyon ve kütle-enerji verimliliği | Fizik ve mühendislikte sürtünmeyi ve atıl kütleyi azaltarak hareket verimini maksimize etme işlemi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Asketizm ve işlevsel zihniyet | Sosyoloji ve psikolojide bireyin nihai bir ideale ulaşmak için konforu terk edip direncini artırması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca açlıktan veya hastalıktan bir deri bir kemik kalmış, takatsiz hayvan anlamında cılızlık olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Uzun ve meşakkatli bir ibadet yolculuğuna tahammül edebilecek dirilikte, atıl yağlarından ve ağırlıklarından kurtulmuş çevik yapı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Haccın bir çaresizlik ve perişanlık tablosu gibi görülmesi; oysa ayetin bir adanmışlık, dayanıklılık ve yüksek hareket kabiliyeti tasvir ettiğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet yolculuğundaki vasıtayı salt bir yük hayvanı olarak değil, hedefe odaklanmışlığın ve dünyevi fazlalıklardan arınmışlığın somut bir simgesi olarak sunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac menasikini, ibadet için yola çıkmayı, meşakkate sabrı ve uzak ufuklardan ilahi merkeze yönelişi anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hac yolculuğunun konfor kaybından ibaret sefalet dolu bir süreç olduğu zannını düzeltir; arınmanın, hafiflemenin ve yüksek amaca yönelmenin getirdiği diri dayanıklılığı ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının idman, hareket veya uzun yol meşakkatiyle terleyip yağlarını eritmesi, karnının içeri çekilerek sıkı ve ince bir yapıya kavuşması.
- Soyut anlamBir amaca veya hakikate ulaşmak adına lüzumsuz dışsal yüklerin terk edilmesi, özün muhafaza edilip için toparlanması ve gizli tutulması.
- Sistematik karşılıkSistemin sürtünme ve yük üreten unsurlarını minimize ederek hedefe dönük direnç ve çevikliğin en yüksek seviyeye çıkarılması ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde toplam kütle , atıl fazlalıkların elenmesiyle kritik ve verimli öz kütle seviyesi olan 'a yaklaşırken, kinetik enerjinin kütleye oranı olan hareket verimliliği en yüksek değere ulaşır. Bu durum, gereksiz ağırlıklardan arınmanın (incelmenin) performansı ve dayanıklılığı maksimize etme sürecini formüle eder.