ضمر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-م-ر1 sîga, 7 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أنسأذنضمرعمقضَامِرٍفججرجلأتي

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 7

▶ Ağı aç (3B)

ضمر

ض - م - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Zayıf binek

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.963 harf
باب الضاد والراء والميم معهما ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات ضرم: الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة. والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً. وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال: لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR805 harf
الضُمْرُ والضُمُرُ: الهُزال وخفَّة اللحم. وقد ضَمَرَ الفرس بالفتح يَضْمُر ضموراً. وضَمُرَ بالضم: لغة فيه. وأضْمَرْتُهُ أنا وضمَّرْتُهُ تضميرا، فاضطمر هو. واللؤلؤ المُضْطَمِرُ: الذي في وسطه بعض الانضمام. والضَمْرُ: الرجل الهَضيم البطن اللطيفُ الجسم. وناقة ضامرٌ وضامرة. وتضمير الفرس أيضاً: أن تَعلِفه حتَّى يسمن ثم تَرُدَّه إلى القون، وذلك في أربعين يوماً. وهذه المدَّة تسمَّى المضمار. والموضع الذي
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.768 harf
ض ر م ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات . ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة . والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم . أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد . قلت :
Maddenin bağlantısı

ض ر م ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات . ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة . والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم . أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد . قلت : والضِّرام : ما دَقّ من الحَطَب ولم يكن جَزْلاً يثقبه النارُ ، الواحد ضَرَم وضَرمة ومنه قولُ الشاعر : أَرَى خَللَ الرَمادِ وَمِيضَ جَمْرٍ أُحاذِرُ أن يَشِبَّ له ضِرامُ ويقال : أضرَمْتُ النارَ فاضْطَرَمَتْ ، وضَرَّمتُها فَضرَمَتْ وتضرّمَتْ . وقال زهير : وتَضْرَ إذا ضَرَّيْتُموها فتَضرِم وقال الليث : الضَّرِيمُ : اسمٌ للحريق ، وأَنشَد : شَدّاً كما تُشَيِّع الضَّريمَا شَبّه حَفيفَ شَدِّه بحفيف النار إذا شَيَّعْتَها بالحَطَب ، أي : ألقيتَ عليها ما يُذْكيها به ؛ قاله الأصمعيّ . وقال اللّيْثُ : الضَّرَمُ : شِدّةُ العَدْو . ويقال : فرسي ضَرِمُ العَدْوِ ، ومنه قولُ جرير : ضَرِمِ الرَّفاقِ مُناقِلِ الأَجْرالِ وقال أبو زيد : ضَرِمَ فلانٌ عند الطَّعام ضَرَاماً : إِذا جَدَّ في أَكْله لا يَدفَع منه شيئاً . ويقال : ضَرِمَ عليه تَضرّم : إذا احتَدَمَ غَضَباً . وقال ابن شُميل : المُضْطَرِم : المُغْتَلِمُ من الجِمال ، تراه كأنه قد حُسْحِسَ بالنار . وقد أضْرَمَتْه الغُلْمة . رضم : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي ، يقال : إنّ عَدْوَك لرَضَمَان ، أي : بطيء . وإنّ أَكْلَك لَسَلَجَان ، وإن قَضاءكَ لَلِيّان . قال شَمِر : قال الأصمعي : الرِّضامُ : صُخور عِظامٌ أمثالُ الجُزر واحدتها رَضْمة . ويقال : بنى فلان دارَه فرضم فيها الحجارة رَضْماً ، ومنه قيل : رَضَم البعيرُ بنفسه : إذا رَمَى بنفسِه . وقال لَبِيد : حُفِزَت وزايلَها السَّرابُ كأنها أجزاعُ بِيشة أَثْلُها ورِضَامُها وقال أبو عمرو : الرِّضامُ : حِجارةٌ تجمع واحدتها رَضْمَة ورَضْم ، وأَنْشَد : يَنْصَاحُ من جِبْلَةِ رَضْمٍ مُدَّهقْ أي : من حجارةٍ مَرْضومة . وقال شَمِر : يقال : رَضْمٌ ورَضَمٌ للحجارة المَرْضومة . وقال رُؤبة : حَدِيدُه وقِطْرُهُ ورَضمُهُ وقال الليث : بِرْذَوْنٌ مَرْضومُ العَصَب : إذا تشنّج وصار فيه كالعَقَد ، وأَنشد : مُبيَّن الأَمْشاشِ مَرضُوم العَصَبْ وقال النضر : طائِرٌ رُضمَة ، وقد رَضَمت ، أي : نَبَتت ، ورَضَم الرجلُ في بيتِه ، أي : سَقَط ولا يَخرُج من بيته . ورَمَأَ كذلك . وقد رَضَم يَرضِم رُضوماً . ورُضام : اسم موضع . رمض : قال اللّيْثُ : الرّمَضُ : حَرُّ الحجارة من شدّةِ حرّ الشمس ، والاسمُ الرّمْضاء . ورَمِض الإنسانُ رمْضاً : إذا مَشَى على الرّمْضاء ، والأرضُ رَمِضَة . الحرّانيُّ عن ابن السكيت : الرَمْضُ : مصدرُ رَمَضْتُ النَّصْلَ أَرمِضُهُ رَمْضاً : إذا جعلته بين حَجَرين ثم دقَقْتَه ليَرِقَّ . قال : والرّمَضُ : مصدرُ رَمِض الرجلُ يَرمَض رَمَضاً : احتَرَق قدماه في شدّة الحرّ ، وأَنشَد : فهنّ معترِضاتٌ والحَصَى رَمِضٌ والرِّيح ساكنةٌ والظلُّ معتدِلُ ويقال : رَمِضَت الغنمُ تَرمَض رَمَضاً : إذا رَعَتْ في شدّة الحرّ فتَحْبَن رئاتُها وأكبادُها ، يُصيبها فيها قُروح . وفي الحديث : ( صَلاةُ الأوّابين إذا رَمِضَت الفِصَال ) ، وهي الصلاةُ الّتي سَنّها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في وقت الضُّحى عند ارتفاع النهار . ورَمَضُ الفِصالِ : أن تَحترِق الرّمْضاءُ ، وهو الرّمل ، فتَبرُك الفِصال مِن شدّة حَرّها وإحراقِها أَخفافَها وفَراسِنَها . ويقال : رَمّض الراعِي مَواشِيه وأرمَضَها : إذا رعاها في الرّمْضاء أو أَرْبَضَها عليها . وقال عمرُ بنُ الخطّاب لراعي الشاة : عليكَ والظَّلَفَ من الأرض لا تُرَمِّضها . والظَلَفُ من الأرض : المكانُ الغَليظ الّذي لا رَمْضَاءَ فيه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المَرْموضُ : الشِّواءُ الكَبِس . ومَررْنا على مَرْمِض شاةٍ ومَنْدَةِ شاةٍ . وقد رمضْتُ الشاةَ فأنا أُرْمِضُها رَمْضاً ، وهو ألا يَسلُخها إذا ذبَحَها ويَبقُر بَطنُها ، ويُخرج حُشْوتَها ، ثم يُوقِدَ على الرِّضافِ حتى تحمَرَّ فتصيرَ ناراً تتّقد ، ثم يَطْرَحها في جوف الشَّاة ويكسر ضلوعَها لتنطبق على الرِّضاف ، ولا يزال يتابع عليها الرِّضافَ المُحْرَقة حتى يعلَم أنها قد أنْضَجَتْ لحمُها ، ثم يُقشَر عنها جِلدُها الذي يُسلَخ عنها ، وقد انشوَى عنها لحْمُها ؛ يقال : لحمٌ مَرْمُوض ، وقد رُمِض رَمْضاً . والرّمِيض : قريبٌ من الحَنِيذ ، غير أن الحَنيذ يُكْبَس ثم يُوقَد فوقَه . أبو عُبَيد عن الكسائيّ : أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه فرمَّضتُ ترْمِيضاً . قال شمر : تَرْمِيضُه أن ينتظِره ثم يَمضِي . اللَّيث : الرمَضُ : حُرْقَةُ القَيْظ . وقد أرمضَني هذا الأمرُ فرمِضْتُ ؛ قال رُؤْبة : ومن تَشَكَّى مَضْلَةَ الإِرْماضِ أو خُلَّةً أحْرَكْتُ بالإحماضِ وقال أبو عمرو : الإرْماضُ : كلُّ ما أَوْجَع ؛ يقال : أرْمَضَني ، أي : أَوْجَعَني . والرّمَضِيُّ من السَّحاب والمَطَر : ما كان في آخِر القَيْظ وأوّلِ الخريف ؛ فالسحابُ رَمَضِيٌّ ، والمطرَ رَمضّي . وإنما سُمِّي رَمَضِيّاً ، لأنه يُدرِك سُخونةَ الشمس وحَرَّها . سلَمة عن الفرّاء يقال : هذا شهرُ رمضان ، وهما شهرَا ربيع ؛ ولا يُذكرُ الشهر مع سائر أسماءِ الشهور العربية ، يقال : هذا شعبانُ قد أَقبَل . وقال جل وعز : ( شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ ) ( البقرة : 185 ) . وقال أبو ذُؤيب : به أبلَتْ شَهْرَيْ رَبيعٍ كليْهِما فقد مارَ فيها نَسْؤُها واقْتِرَارها وقال مُدرِكٌ الكلابيّ فيما روى ابن الفَرَج : ارْتمزَتِ الفَرَسُ بالرّجُل ، وارتَمَضَتْ به ، أي : وثَبَتْ به . مرض : قال الليث : المريضُ معروف ، والجميع المَرْضَى . قال : والتمريض : حُسنُ القيام على المريض . يقال : مَرَّضتُ المريضَ تمريضاً : إذا قُمتَ عليه . وتمرِيض الأمر : أن تُوَهِّنه ولا تُحْكمه . ويقال : قلبٌ مرِيض من العداوة ومن النِّفاق . قال الله تعالى : ( فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ ) ( البقرة : 10 ) ، أي : نِفاق . ثعلب عن ابن الأعرابي : أصل المَرَض النُّقْصان : بَدَنٌ مرِيض : ناقِصُ القوّة . وقلبٌ مريض : ناقصُ الدِّين . ومَرَّض فلانٌ في حاجتي : إذا نقصَتْ حركتُه فيها . وأخبرَني المنذِرِيّ عن بعض أصحابه أنه قال : المَرَض : إظْلامُ الطبيعة واضطرابُها بعد صفائها واعتدالها . قال : والمَرَض : الظُّلَمة . وأنشد أبو العبّاس : وليلةٍ مرِضَت من كل ناحية فلا يضيءُ لها شمسٌ ولا قمر قال : مَرِضَتْ ، أي : أظلَمَتْ ونقَص نُورُها . وقال أبو عُبيدة في قوله : ( فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ ( معناه : شكٌّ ونِفاق . قال : والمرَض في القَلْب يَصلُح لكلّ ما خَرج به الإنسانُ عَن الصحّة في الدِّين . وقال الليث : المَراضَانِ : وادِيان مُلتقاهما واحدٌ . قلت : المَراضان والمَرَايض : مواضع في ديار تميم بين كاظمة والنَّقِيرة فيها أحْساء ، وليست من باب المَرَض ، والميم فيها ميم مَفعَل ، من استراض الوادِي : إذا استنقع فيه الماء . ويقال : أرض مريضةٌ : إذا ضاقت بأهلها ، وأرض مريضة : إذا كثُر بها الهَرْج والفِتن والقَتْل . وقال أوسُ بن حَجَر : ترَى الأرض مِنَّا بالفضاءِ مريضةً مُعَضَّلةً مِنّا بجَمْع عَرَمْرَم وليلةٌ مريضةٌ : مظلمة لا تُرى فيها كواكبُها . وقال الراعي : وطَخْياء من لَيلِ التَّمام مريضةٍ أجَنّ العَماءُ نجمها فهو ماصِحُ ورَأْيٌ مريضٌ : فيه انحراف عن الصواب ، قال الشاعر : رأيتُ أبَا الوليد غَداةَ جَمْعٍ به شَيْبٌ وما فَقَد الشَّبابَا ولكنْ تحتَ ذاكَ الشَّيبِ حَزْمٌ إذا ما ظَنَّ أمرَض أو أصَابَا أمرَضَ : أي : قارَبَ الصواب وإن لَم يُصِب كلَّ الصَّواب . ويقال : أتيت فلاناً فأمرَضتُه : أي : وجدتُه مريضاً . وأمْرض بنو فلانٍ : إذا مَرِضتْ نَعَمُهُم فهم ممْرِضون . مضر : قال الليث : لبنٌ مضيرٌ : شديد الحموضة . قال : ويقال : إن مُضَرَ كان مُولَعاً بشُرْبه فسمِّي به . أبو عُبَيد عن أبي زيد : الماضر : اللّبن الذي يَحذِي اللسان قبل أن يُدرك . وقد مَضر يَمضرُ مُضوراً ، وكذلك النبيذ . قال : وقال أبو البَيْداء : اسم مُضَر مشتقٌّ منه . وقيل : سُمِّي مُضَراً لبيَاض لونِه . من مَضِيرة الطَّبِيخ . قلتُ : والمضِيرةُ عند العرب : أن يُطبَخ اللحمُ باللّبن البَحْت الصَّريح ، الذي قد حَذَى اللسانَ حتى يَنضَج اللحمُ وتَخْثُر المَضيرة وربّما خَلَطُوا الحليبَ بالحَقِين للمَضِيرة ، وهي حينئذ أطيبُ ما تكون . وقال الليثُ : يُقال : فلانٌ يتمَضَّر ، أي : يتعصّب لمُضَر . أبو عُبَيْد عن الكسائيّ يقال : ذهب دمُه خَضِراً مَضِراً : إذا ذَهب هَدَراً . وقال أبو سعيد : ذهب دمُه خِضْراً مِضْراً ، أي : هنيئاً مريئاً . قال : والعرب تقول : مَضّرَ اللَّهُ لك الثناء ، أي : طيّبه ، وتُماضِرُ اسم امرأة . ضمر : رُوي عن حُذيفة أنه قال في خطبته : اليومَ مِضْمارٌ ، وغداً السِّباق ، والسَّابقُ مَن سَبَقَ إلى الجنّة . قال شَمِر : أراد اليومَ العمل في الدنيا للاسْتباق إلى الجنّة ؛ كالفَرس يُضَمَّر قبل أن يُسابَق عليه . وقال الليث : الضُّمْرُ من الهُزال ولُحوق البَطْن والفعلُ ضَمَرَ يَضمُر ضُموراً . وقَضيبٌ ضامر ، وقد انضَمَرَ : إذا ذَهب ماؤه . قال : والمِضمار : موضعٌ تُضمَّر فيه الخيل ، وتَضمِيرها أن تُعْلَف قُوتاً بعد سِمَنها . قلتُ : وقد يكون المِضمار وقتاً للأيام التي تُضمَّر فيها الخيلُ للسباق أو للرَّكْض إلى العَدُوّ ، وتضميرُها أن تُشدّ عليها سُروجُها ، وتُجَلَّلَ بالأجِلَّة حتى تعرَق تحتَها فيذهَب رَهَلُها ويشتدّ لحمها ، ويُحمل عليها غِلمانٌ خِفافٌ يُجرونها البردين ولا يُعَنِّفُون بها ، فإذا ضُمِّرَتْ واشتدّتْ لحومُها أُمِنَ عليها القَطْع عند حُضْرها ولم يَقْطَعْها الشَّدُّ ، فذلك التَّضْمير الّذي تعرفه العرب ، ويُسمونه مِضماراً وتَضْميراً . وقال الليث : الضَمِرُ : الشيء الذي تُضمِره في ضمير قَلْبِك ، تقول : أضمرتُ صَرْف الحرف : إذا كان متحركاً فأسكَنْتَه . قال : والضَّمْرُ من الرجال : المُهَضَّم البطن ، الخفيف الجسم . وامرأة ضَمْرة وقد تَضمَّر وجهُها : إذا انضمّتْ جلدتُه من الهزال . ورُوِي عن عمر بن عبد العزيز أنّه كتب إلى مَيْمون بن مِهران في مَظالم كانت في بيت المال أن يردَّها على أربابِها ولا يأخذ منها زكاةَ عامها ، فإنّه كان مالاً ضِماراً . قال أبو عُبيد : الضِّمارُ : هو الغائب الذي يُرْجَى ، فإذا رُجِيَ فليس بِضمار ؛ وقال الراعي : طلَبْن مَزَارَه فأَصبْن منه عطاءً لَم يكن عِدَةً ضِمارَا وقال الأعشى : أرَانا إذا أَضْمَرَتْكَ البِلاَ دُ تُجْفَى وتُقْطَع مِنّا الرَّحِمْ أراد : إذا غيّبتْك البلادُ . وقال الليث : الضِّمارُ من العِداتِ ما كان ذا تَسْويف ، وأنشد بيتَ الراعي . قال : واللؤْلُؤ المضطمِر : الذي فيه بعض الانضماد ، وأنشد قولَ الشاعر : تلأْلأَتِ الثُّرَيَّا فاستنارتْ تلألُؤَ لؤلؤٍ فيه اضطِمارُ قال : والضُمْران من دِقّ الشجر . قلت : ليس الضُّمْران من دِقّ الشجر وله هَدَبٌ كهَدَب الأرْطَى . ومنه قولُ عُمَر بن لَجأ : تحْسِبْ مُجْتَلّ الإماءِ الخُدَّم من هَدَبِ الضُّمْران لم يحطَّمِ وقال الأصمعي فيما رَوَى ابن السكّيت له أنه قال في قول النابغة : فهابَ ضُمران منهُ حيثُ يُوزِعُهُ قال : ورواه أبو عُبيدة صُمْرَانُ ، وهو اسم كَلْبٍ في الروايتين معاً . وقال الليث : الضَّيْمُران والضَّوْمَران : نوعٌ من الرياحين . وقال الأصمعي : الضَمِيرة والضَّفِيرةُ : الغَدِيرةُ من ذَوائب الرَّأْس ، وجمعها ضمائر . وقال الفرّاء : ذهبوا بِمَالِي ضِماراً مثل قِماراً ؛ قال : وهو النَّسِيئةُ أيضاً . قال : والتَّضْمير : حُسْنُ ضَفْر الضَّمِيرة وحُسْنُ دَهْنِها .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.758 harf
(باب الضاد والميم وما يثلثهما) (ضمد) الضاد والميم والدَّال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك ضَمَدت الشيءَ أَضْمِده، إِذا جَمَعتَه. والضِّمَاد: العِصابة، يقال ضَمَدت الجُرْح. ويقولون الضَّمْد، بسكون الميم: أن تتَّخذ المرأة صديقين. قال الهذلي: تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])ويقال شبعت الإبل من ضَمْد الأرض، إِذا شَبعت من الرَّطيب
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR334 harf
- الضامر من الفرس: الخفيف اللحم من الأعمال لا من الهزال. قال تعالى: ﴿وعلى كل ضامر﴾ [الحج/27]، يقال: ضمر ضمورا (قال السرقسطي: وضمر الشيء ضمورا: رق، وأضمرتك البلاد: غيبتك. الأفعال 2/210)، واضطمر فهو مضطمر، وضمرته أنا، والمضمار: الموضع الذي يضمر فيه. والضمير: ما ينطوي عليه القلب، ويدق على الوقوف عليه، وقد تسمى القوة الحافظة لذلك ضميرا.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR573 harf
ض م ر فرس ضامر وضمر ومضمر ومضطمر وقد ضمر وضمر ضمراً وضموراً ومهرة ضامر وناقة ضامر‏.‏ ورجل ضمر‏:‏ مهضم البطن وامرأة ضمرة وتضمر وجهه من الهزال‏.‏ قال الأخطل‏:‏ ورأين أني قد علتني كبرة فالوجه فيه تضمر وسهوم وجرى في المضمار والمضامير‏.‏ وفي ضميري كذا‏.‏ وأضمرت شيئاً في قلبي‏.‏ وعطاء ضمار‏.‏ وعدة ضمار لا ترجى‏.‏ ومن المجاز‏:‏ لؤلؤ مضطمر‏:‏ في وسطه انضمام‏.‏ وأضمرته البلاد إذا سافر سفراً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.879 harf
الضُّمْرُ والضُّمُر، مثلُ العُّسْر والعُسُر: الهُزالُ ولَحاقُ البطنِ، وقال المرّار الحَنْظليّ: قد بَلَوْناه على عِلاَّتِه، وعلى التَّيْسُورِ منه والضُّمُرْ ذُو مِراحٍ، فإِذا وقَّرْتَه، فذَلُولٌ حَسنٌ الخُلْق يَسَرْ التَّيْسورُ: السِّمَنُ وذو مِراح أَي ذو نَشاطٍ. وذَلولٌ: ليس بصَعْب. ويَسَر: سَهْلٌ؛ وقد ضَمَرَ الفرسُ وضَمُرَ؛ قال ابن سيده: ضَمَرَ، بالفتح، يَضْمُر ضُموراً وضَمُر، بالضم، واضْطَمَر؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR583 harf
* ض م ر * * الضُّمْرُ * بسكون الميم وضمها الهزال وخفة اللحم وقد * ضَمَر * الفرس من باب دخل و * ضَمُرَ * أيضا بالضم * ضُمْرا * بوزن قفل فهو * ضَامِرٌ * فيهما و * أضْمَرَهُ * صاحبه و * ضَمَّرَهُ تضْمِيراً فاضْطَمَر * هو وناقة * ضَامِرٌ * و * ضَامِرَةٌ * و * تضْمِيرُ * الفرس أيضا أن تعلفه حتى يسمن ثم ترده إلى القوت وذلك في أربعين يوما وهذه المدة تسمى * المِضْمَارَ * والموضع الذي تضمر فيه الخيل أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.575 harf
الضمر، بالضم، وبضمتين مثل العسر: والعسر: الهزال، ولحاق البطن، وقال المرار الحنظلي: قد بلوناه عـلـى عـلاتـه وعلى التيسور منه والضمر ذ مـراح فـإذا وفـرتـه فذلول حسن الخلق ييسـر. التيسور: السمن. وقد ضمر الفرس يضمر ضمورا، كنصر وكرم، واضطمر، قال أبو ذؤيب: بعيد الـغـزاة فـمـا يزا ل مضطمرا طرتاه طليحا وجمل ضامر،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.686 harf
ضَمَرَ 1 ضَمَرَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. ضَمُرَ ; (S, Msb, K;) and ضَمُرَ; (S, Msb, K;) inf. n. ضُمُورٌ, of the former, and ضُمْرٌ, (S, A, Mgh, Msb, K,) of the former also, (A, Mgh,) or of the latter, (Msb,) [also written ضُمُرٌ, (see an ex., voce نَهَارٌ,)] He (a horse, [&c.,] S, A, &c.) was, or became, lean, or light of flesh: (S:) or slender, and lean: (Msb:) or lean, and lank in the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.089 harf
ضَمَُرَ ضَمَُرَ U ( n. ac. ضُمُوْر 27 ), a. Was thin, lean, spare, lank. ضَمَّرَ ضَمَّرَ II , a. Made thin ( horse ). أَضْمَرَ أَضْمَرَ IV , a. see II . b. Hid, covered over; suppressed. c. [ acc. & [ Fī ], Imagined, conceived, thought within ( himself ). تَضَمَّرَ تَضَمَّرَ V , a. Was thin, sharp, shrunken ( face ). اِضْتَمَرَ اِضْتَمَرَ VIII ( D ), a. see I . ضَمْر ضَمْر 1 , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.959 harf
ضمر ضَمَرَ - يَضْمُرُ - ضَامِر ضَمَرَ - يَضْمُرُ + الكائن: يهزل وينحف بهلاك الشحم، وتَكَوِّن عضلٍ بدلاً منه، وخاصة بالتمرين والحركة ضَامِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " ضَمَرَ - يَضْمُرُ ": الحيوان أو الإنسان النحيف ولكن له بنية عضلية مشدودة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي: ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler7 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عمق

    1 ortak ayet · Ulaşılması zor

  2. فجج

    1 ortak ayet · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir

  3. حجج

    1 ortak ayet · Hacebe kaş demektir

  4. رجل

    1 ortak ayet · Rical ayak demektir

  5. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  6. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  7. أتي

    1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ

    Zayıf binekİnsanlar için haccı ilan et. Gerek yaya, gerek arık binekler üzerinde uzak vadiden ve yollardan sana gelsinler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضمر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنضو, هزل, خفف
Zıt Kökسمن
Çekirdek Özet 1Fazlalıklarından arınarak karnı çekilme, sıkılaşma ve incelme
Çekirdek Özet 2Uzun ve meşakkatli ibadet yolculuğuna tahammül için fiziki yükten arınmışlık
Çekirdek Özet 3Amaca ulaşmak için lüzumsuz ağırlıkları terk etme ve öz güce yoğunlaşma
Kritik Hata Riskiİfadenin hastalık kaynaklı bitkinlik ve çöküntü (cılızlık) sanılarak adanmışlık ve idman boyutunun ıskalanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضمBirbirine katma, iki yanı bitiştirme, toplama ve hacmi daraltarak kenetleme; nitekim ضمم kökünde nesnelerin bir araya getirilip toplanması esastırرÇekirdeğin toplama ve içeri çekme hareketine tekrar, incelme ve süreklilik katarak nesnenin fazlalıklarını atıp sıkılaşmasını, içinin toparlanarak boyutunun daralmasını ve gizlenmesini sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki filizi veya sıkıştırıcı kapan; baskı uygulama, yanaştırma ve kenetlemeHacmi dıştan içeriye doğru sıkıştıran ve fazlalıkları dışarıda bırakan ilk baskıyı başlatır
مDalgalanan su; akış, toplanma, sıvı kaybı ve içsel kıvamNesnenin içindeki nem ve et dokusunun çekilmesi, kuruma ve özün toplanması sürecini temsil eder
رİnsan başı; başlangıç, hareketin son sınırına ulaşması ve yönelişSıkışma ve arınma hareketinin belirli bir gaye doğrultusunda tamamlanmasını ve doruk noktasına ermesini sağlar
ضمرBaskıyla sıkışıp su/yağ kaybederek gaye doğrultusunda toparlanmaCanlının veya nesnenin lüzumsuz ağırlıklarından sıyrılarak içe doğru kenetlenmesi, hacmini küçültüp hareket yeteneğini en üst seviyeye çıkarması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAt ve devenin koşuya veya sefere hazırlanması amacıyla yeminin ölçülü verilip terletilerek yağlarının eritilmesi, karnının içeri çekilmesi ve etinin sıkılaştırılmasıdır
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî uzun ve yıpratıcı gazaya katılan bineklerin incelip çevikleşmesini şu mısra ile tasvir etmiştir: بَعِيد الغَزَاة فما إِن يَزالُ مُضْطَمِراً طُرّتاه طَلِيحا
Erken Arapça kullanımRâî en-Nümeyrî şiirinde gerçekleşmesi umulmayan veya ötelenen borç ve vaadi zayıf/belirsiz anlamında şöyle dile getirmiştir: حَمِدْنَ مَزارَه ولَقِينَ منه عَطاءً لم يكنْ عِدَةً ضِمارا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça ضمر kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle hacmin daralması, büzüşme, gizlenme ve incelme kavram alanıyla bağlantılıdır. Kökün ana eksenini oluşturan sıkışma ve toplanma manası, Güney Sami ve Arapça sahasında bineklerin talimle inceltilmesi ve nefsin içe çekilerek gizlenmesi anlamında özelleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik dizilimin tam birebir yansıması zayıf olmakla birlikte, büzüşme, kurumaya yüz tutma ve gizleme anlamı taşıyan z-m-r ve s-m-r varyantlarıyla fonetik-semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada kök, hem harici zayıflık ve incelik (karnın içe çekilmesi) hem de kalpte gizlenen düşünce (zamir) boyutunu kazanarak somuttan soyuta çift kutuplu bir genişleme kaydetmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضمر ve türevleriKarnın sırta yapışacak kadar çekilmesi, yağların eritilip kasların pekişmesi ve gizlenen niyet/özKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortaklığıBedensel incelme, büzülme ve gözden kaybolacak ölçüde daralma kavramları etrafında şekillenmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik büzülme/çekilme kökleriHacmin küçültülmesi ve nemin/ağırlığın dışarı atılmasına dayalı ilksel semantik matrisMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضمرAnlamlıİncelme ve sıkılaşmaFazlalıklarını atarak karnın içeri çekilmesi, gizlemeHedef kök; Kur'an'da geçer
ضرمAnlamlıAteşin alevlenmesiAteşin hararetle tutuşup parlaması ve yayılmasıKur'an'da geçmez; hararet ve incelme ortak paydası
مضرAnlamlıSütün ekşimesi veya beyazlıkSütün tadının keskinleşip bozulması, Mudar kabilesiKur'an'da geçmez
مرضAnlamlıDenge kaybı ve zaafBedensel veya ruhi itidalden sapma, zayıflık ve bozulmaKur'an'da geçer; zayıflık semantiğinde kesişir
رضمAnlamlıTaşları üst üste yığmaBüyük taşların birbirine bitiştirilerek örülmesi veya yığılmasıKur'an'da geçmez; toplanma ve sıkışma ilişkisi
رمضAnlamlıŞiddetli sıcaklık ve yanmaGüneşin yeri yakıp kızdırması, taşların hararetten kızmasıKur'an'da geçer; açlık ve susuzlukla zayıflama bağı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضمرMerkezİdman ve çaba ile incelmeYük ve yağlardan arınarak kazanılan dayanıklı zayıflıkAmaçlı bir hareket veya yolculuk sonucu diri bir zayıflama
نضوKomşuYolculuk yıpranmasıBineğin uzun mesafeler aşarak etinin erimesi ve soyulmasıYalnızca meşakkat ve yol yorgunluğunun bıraktığı aşınma
هزلKomşuHastalık veya açlık zayıflığıKuvvet kaybı ile gelen çelimsizlik ve kuvvetsizlikÇeviklik içermeyen, güçten düşüren ve verimsiz cılızlık
خففKomşuAğırlığın azlığıNesnenin kütlesinin hafif olmasıŞekilsel büzüşme veya idman şartı aranmaksızın yükün azlığı
سمنZıtYağlanma ve semirmeBedenin yağ bağlayarak hacimce büyümesi ve ağırlaşmasıİncelmenin ve çevikliğin tam karşıtı olan atıl ağırlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضمرFazlalıklardan arınarak incelmeİdman, meşakkat ve az beslenme sonucu karnın içeri çekilip çevikleşmesiKesin
Latincemacilens, macerZayıf, ince, yağı alınmışFiziksel inceliği karşılar ancak planlı idman ve sefer boyutunu eksik bırakırGüçlü
İngilizcelean, slender, trainedYağsız, diri, idmanlı zayıfHem yağsızlığı hem de amaca yönelik çevikliği dengeli biçimde yansıtırKesin
Almancaabgezehrt, schlank, durchtrainiertZayıflamış, idmanla sıkılaşmışHem yolculukla incelmeyi hem de sportif/fiziki diri yapıyı kapsarGüçlü
Fransızcaélancé, émaciéİnce yapılı, zayıflamışİncelik ve uzun yol yorgunluğunu verir fakat gizleme yönünü dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضَامِرٍUzak yolları aşarak fazlalıklarından arınmış, yorgun fakat çevik binekHac çağrısına icabet ederek derin vadilerden ve uzak diyarlardan gelen bineklerin vasfı; Hac 22:27

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVicdan ve iç dünyaKalpte saklanan inanç, niyet veya nifakın konumu olarak zamir kavramıİnsanın içsel derinliğinde gizlediği hakiki itikat
FıkıhZekat hukukuBorçlunun inkar ettiği veya tahsili umulmayan alacak niteliğindeki damar mal (المال الضمار)Tasarruf imkanı kalmamış ve ele geçmesi şüpheli mülkiyet
Tefsirİbadet menasikiHac ibadetine yönelen bineklerin zayıflığının zillet değil adanmışlık ve tahammül nişanesi oluşuAmaca adanmış bedensel ve vasıtasal hazırlık
HadisCihad ve ahlakAtların yarış ve cihad için idman ettirilmesi (tazmîr) ile nefsi dizginleme yöntemleriBedenin fazlalıklarından arındırılarak göreve hazır kılınması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve riyazetFazlalıklardan arınmaManevi seyrüseferde nefsin ağırlıklarını atmasıİbadet yolculuğunda binek ve bedenin dünyevi ağırlıklardan sıyrılmasıKesin
İlmiMetodoloji ve mantıkYalınlaştırmaGereksiz unsurları eleyerek öz bilgiye ulaşmaTeori ve modellerin fazlalıklardan arındırılarak en yüksek işlevselliğe kavuşturulmasıGüçlü
SiyasiDevlet ve teşkilatÇevik bürokrasiHantal yapıların eritilerek hızlı karar mekanizmasının kurulmasıİdarenin lüzumsuz masraf ve kadrolardan arınarak krizlere hazır hale gelmesiGüçlü
İktisadiMaliye ve kaynak yönetimiYalın üretim ve likiditeİsrafın önlenmesi, atıl stokların tasfiyesiVerimsiz sermaye unsurlarının elenip operasyonel verimliliğin en üst düzeye çıkarılmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOptimizasyon ve kütle-enerji verimliliğiFizik ve mühendislikte sürtünmeyi ve atıl kütleyi azaltarak hareket verimini maksimize etme işlemiKesin
Beşeri bilimlerAsketizm ve işlevsel zihniyetSosyoloji ve psikolojide bireyin nihai bir ideale ulaşmak için konforu terk edip direncini artırmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca açlıktan veya hastalıktan bir deri bir kemik kalmış, takatsiz hayvan anlamında cılızlık olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamUzun ve meşakkatli bir ibadet yolculuğuna tahammül edebilecek dirilikte, atıl yağlarından ve ağırlıklarından kurtulmuş çevik yapı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHaccın bir çaresizlik ve perişanlık tablosu gibi görülmesi; oysa ayetin bir adanmışlık, dayanıklılık ve yüksek hareket kabiliyeti tasvir ettiğinin gözden kaçırılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ibadet yolculuğundaki vasıtayı salt bir yük hayvanı olarak değil, hedefe odaklanmışlığın ve dünyevi fazlalıklardan arınmışlığın somut bir simgesi olarak sunduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hac menasikini, ibadet için yola çıkmayı, meşakkate sabrı ve uzak ufuklardan ilahi merkeze yönelişi anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hac yolculuğunun konfor kaybından ibaret sefalet dolu bir süreç olduğu zannını düzeltir; arınmanın, hafiflemenin ve yüksek amaca yönelmenin getirdiği diri dayanıklılığı ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının idman, hareket veya uzun yol meşakkatiyle terleyip yağlarını eritmesi, karnının içeri çekilerek sıkı ve ince bir yapıya kavuşması.
  • Soyut anlamBir amaca veya hakikate ulaşmak adına lüzumsuz dışsal yüklerin terk edilmesi, özün muhafaza edilip için toparlanması ve gizli tutulması.
  • Sistematik karşılıkSistemin sürtünme ve yük üreten unsurlarını minimize ederek hedefe dönük direnç ve çevikliğin en yüksek seviyeye çıkarılması ilkesi.
  • LaTeX modeliη=lim⁡M→M0EkM=max⁡
  • LaTeX açıklamasıModelde toplam kütle M, atıl fazlalıkların elenmesiyle kritik ve verimli öz kütle seviyesi olan M0'a yaklaşırken, kinetik enerjinin Ek kütleye oranı olan hareket verimliliği η en yüksek değere ulaşır. Bu durum, gereksiz ağırlıklardan arınmanın (incelmenin) performansı ve dayanıklılığı maksimize etme sürecini formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض