ضهي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-ه-ي1 sîga, 12 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نصرقولقتلهودضهيعزريُضَاهِئُونَكفرمسحقبلأفكبنوأله

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 12

▶ Ağı aç (3B)

ضهي

ض - ه - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Taklit ederler

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ضهى

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR960 harf
باب الهاء والضاد ووايء معها ضهو،هي ض، ضهي،هض ء مستعملات ضهو: الضَّهْواء: التي لم تَنْهَد. هيض: الهَيْض: كَسْرُك العَظْمَ بعدما كاد يَسْتوي جَبْرُه. هِضْتُه فانهاض. والهَيْضَةُ: مُعاوَدةُ الهَمَّ والحزنِ، والَمْرضَة بعدَ المَرْضةِ. والُمْسَتهاضُ: المريضُ. قال: أُخَوَّفُ بالحجّاج حتّى كأنّـمـا يُحَرَّكُ عظمٌ في الفؤاد مَهِيضُ وقال: وما عادَ قَلْبي الهَمُّ إلاّ تَهَيَّضا وهَيْضُ الطائِر:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR236 harf
Madde başı: ضهىالضَهْياء ممدودٌ: شجر. والضَهْياءُ أيضاً: المرأة التي لا تحيض. وحكى أبو عمرو: امرأةٌ ضَهْياةٌ وضَهْياهٌ، بالتاء والهاء، قال: وهي التي لا تَطمُث. وهذا يقتضي أن يكون الضَهْيا مقصوراً. والمُضاهاة: المشاكلة، تهمز ولا تهمز. وهذا ضَهِيُّ هذا.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.592 harf
Madde başı: ضهىباب الهاء والضاد ضهى ، ضاهي ، ضهو ، وهض ، هاض ، هضى . هضي : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : هاضاهُ إذا اسْتَحْمَقَه ، واستَخَفَّ به . وقال : الأَهْفاءُ : الجماعاتُ من الناس . والهَضَّاء بتشديد الضاد : الجَماعةُ من النّاس . ضهى : قال الليث : المُضاهاةُ : مُشاكلةُ الشيء بالشيء ، وربَّما هَمزوا فيه . قال الله جلّ وعزّ : ( يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ ) ( التوبة : 30 ) . وقال الفرّاء :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.934 harf
(باب الضاد والهاء وما يثلثهما) (ضهي) الضاد والهاء والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مشابهة شيءٍ لشيء([1]). يقال ضاهاه يُضاهِيهِ، إِذا شاكَلَهُ؛ وربما هُمِزَ فقيل يُضاهِئُ. والمرأة الضَّهْياء، هي التي لا تَحِيض؛ فيجوز على تمحُّلٍ واستكراه، أن يقال كأنَّها قد ضاهت الرِّجالَ فلم تَحِضْ. (ضهب) الضاد والهاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شَيءٍ وما أشبَه ذلك. فمن ذلك اللحم المضَهَّب: الذي يُشْوَى. وقال قومٌ: هو
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR76 harf
ض ه ي فلان لا يضاهي كرماً ولا يضاهيه أحد وتقول‏:‏ فلان يباهيك ولا يضاهيك‏.‏
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.920 harf
: ( ى *!الضَّهْياءُ ) ، بالمدِّ ( وتُقْصَرُ ) : هي ( المرأَةُ التي لا تَحيضُ ولا تَحْمِلُ ) فكأَنَّها رجلٌ شَبَهاً ، وهي فَعْلاءُ ، الهَمْزَةُ زائِدَةٌ كزِيادَتِها في شَعْأَلٍ وغِرْقِىء البَيْضِ ، ولا نَعْلَمُها زِيْدَت غَيْر أَوَّلٍ إلاَّ في هذه الأَسْماءِ ؛ ويجوزُ كَوْن *!الضِّهْيَأ بوزْنِ الضَّهْيَعِ فَعْيَلاً ، وإن كانتْ لا نَظِيرَ لها ، فقد قالوا كنَهْبَل ولا نَظِيرَ له ؛ قالَهُ الزجَّاجُ .
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.945 harf
Madde başı: ضهىضَهِيَتْ 1 ضَهِيَتْ ذ , aor. ضَهَىَ , inf. n. ضَهًى, She was, or became, such as is termed ضَهْيَآء. (K.) ضاهاهُ 3 ضاهاهُ ذ , (S, Msb, K,) inf. n. مُضَاهَاةٌ, (S, Msb,) He resembled, or conformed with, him, or it; syn. شَاكَلَهُ; (S, Msb, K;) like ضَاهَأَهُ [q. v.]: (S, Msb:) and, like the latter, he imitated him. (Msb, TA. *) It is said in a trad., أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ القِيَامَةِ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR443 harf
ضَهِيَ ضَهِيَ A ( n. ac. ضَهًى [ 4 ] ), a. Was barren ( ground ); had no milk ( woman ). ضَاْهَيَ ضَاْهَيَ III , a. Resembled, was like. b. Conformed with, imitated. c. [ Bi ], Was gentle, courteous to. أَضْهَيَ أَضْهَيَ IV , a. Married. ضَهِيّ ضَهِيّ [ 25 ], a. Similar, like. ضَهْيَآء ضَهْيَآء [ 42 ], a. Sterile, barren. b. A thorny plant. مُضَاهَاة مُضَاهَاة [ N. Ac. ضَاْهَيَ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler12 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عزر

    1 ortak ayet · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur

  2. مسح

    1 ortak ayet · Mesih

  3. فوه

    1 ortak ayet · Onların ağızları ile

  4. أفك

    1 ortak ayet · Fek alt veya üst çene demektir

  5. هود

    1 ortak ayet · “Hidayet”in değişik söylenişidir

  6. قتل

    1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  7. بنو

    1 ortak ayet · Oğullar

  8. نصر

    1 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

  9. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  10. كفر

    1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  11. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  12. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: يُضَاهِئُونَ
  1. … وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى …

    Taklit ederlerYahudiler dediler ki: Uzeyr Allah’ın oğludur. Hristiyanlar da dediler ki: Mesih Allah’ın oğludur. Bu, onların ağızlarında dolaşan sözlerdir ki, daha önce küfretmiş olanların sözüne benzetiyorlar. Allah onları yok etsin, nasıl da uyduruyorlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضهي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs kök; kullanımda hemzeli ضهأ biçimiyle eşdeğerlik gösterir
Bağlamsal Yakın Köklerشبه, مثل, حكي
Zıt Kökخلف
Çekirdek Özet 1Bir şeyin şekil, nitelik veya tavırda başka bir şeye benzemesi, denk tutulması veya taklit edilmesi
Çekirdek Özet 2İnanç, söylem ve iddialarda önceki bâtıl kalıpları ve inkârcı modelleri öykünerek kopyalama
Çekirdek Özet 3Hakikat zemininden yoksun, harici bir modeli taklit yoluyla üretilen sahte kavramsal paralellik
Kritik Hata RiskiKökü nötr bir benzerlik sayıp, bâtıl bir inancı ve söylemi kopyalayarak üretme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضهBir etkinin tesiriyle şekil değiştirme, açığa çıkma veya bir kalıbın rengini/biçimini alma; karşılaştır: ضهب etin ateşte renk ve kıvam değiştirmesi, ضهر dağ yapısında farklılaşan kaya dokusuيAçığa çıkan bu biçimsel durumu dinamik bir uyuma, başka bir modele öykünerek şekilsel veya sözlü denklik kurma eylemine dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضYan yatma, baskı, sıkıştırma (türetme imge)Dışsal bir etkinin veya hazır bir modelin oluşturduğu yönlendirici baskı
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesDış baskı veya model karşısında biçimin görünür hale gelmesi, açığa çıkması
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaHarici modele fiilen el uzatarak onun şeklini ve söylemini işleyip kopyalama
ضهيBaskılanan veya örnek alınan bir modele doğru uzanarak onun biçimini görünür kılmaDışarıdan hazır bulunan bir örneğe veya söze bilinçli biçimde öykünerek onunla aynı kalıba girme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kadının hiç hayız görmemesi veya göğüslerinin belirginleşmemesi sebebiyle bedenen erkeği andırması; dış görünüşün başka bir cinse veya kalıba denk gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde tasvir yapanlar hakkında geçen ifadedir: أَشدُّ النّاس عذاباً الّذينَ يُضاهِئُونَ خَلْقَ اللهِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça kök ضهي, arkaik katmanda biçimsel uyum, eşleşme ve bir nesnenin diğerine dışsal nitelikler bakımından benzemesini ifade eder. Sami dilleri genelinde kökün doğrudan fonetik denklikleri sınırlı olup, Arapçada nâkıs form ضهي ile hemzeli form ضهأ birbirinin yerine kullanılabilen diyalektik varyantlar olarak gelişmiştir. Kökün temel anlamsal ekseni, iki nesne arasında içsel bir mahiyet özdeşliğinden ziyade, dışarıdan algılanan şekil, tavır veya söylem denkliğidir (müdâhât). Arapçada bu semantik çekirdek, özellikle bir başkasının fiilini, yaratmasını veya sözünü taklit ederek ona denk iddialar üretme yönünde özelleşmiştir.

Güven Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisānü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضاها ve ضاهأ ses ve imla varyantlarıDilde hem nâkıs hem de hemzeli olarak bir modele öykünme ve denk durma anlamını karşılarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerinde sınırlı izlerKökün Sami dilleri genelindeki yayılımı zayıf olup Arapçada kavramsal bir terimleşme alanı bulmuşturMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik bağlamda doğrulanmış geniş bir kök akrabalığı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضهيAnlamlıBenzemek, taklit etmekBir modelin şeklini veya sözünü kopyalayarak ona denk olmaya çalışmakHedef kök; Kur'an'da geçer
ضيهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
هضيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
هيضAnlamlıİncitmek, kırığı nüksettirmekİyileşmekte olan bir kemiği yeniden kırmak veya kederi tazelemekKur'an'da geçmez; hedef kökle anlam bağı zayıftır
يضهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يهضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضهيMerkezÖykünme ve benzeşmeHarici bir modeli veya sözü taklit ederek ona denk durmaya çalışmakBilinçli veya bilinçsiz bir kopyalama süreciyle biçimsel uyum sağlama
شبهKomşuNiteliksel benzerlikİki şey arasındaki yapısal benzerlik sebebiyle durumun belirsizleşmesiŞekil veya nitelikte taklit kastı olmaksızın var olan nesnel örtüşme
مثلKomşuMahiyet ve ölçü denkliğiİki şeyin birbirine değer, hakikat veya örnek olma bakımından tam denkliğiModel olma, misil teşkil etme ve mahiyette birebir eşitlik
حكيKomşuAktarma ve taklitBir eylemi, sesi veya sözü doğrudan canlandırma ve nakletmeTaklidin daha çok dışsal ses, tavır ve aktarım boyutunda yoğunlaşması
خلفZıtAyrışma ve başkalıkBir modele uymamak, farklılaşmak ve zıt yönde kalmakBenzeşmenin ve taklit yoluyla örtüşmenin bütünüyle reddedilmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضهيBenzemek, taklit etmekBir modele öykünerek ona denk söz veya şekil üretme eylemini tam karşılarKesin
Latinceaemulari, simulareÖykünmek, taklidini yapmakaemulari denk gelme çabasını, simulare ise hakikati taklit eden sahte görüntüyü verirGüçlü
İngilizceemulate, imitateTaklit etmek, öykünmekimitate kopyalamayı, emulate model alarak ona denk duruma gelmeyi anlatırGüçlü
Almancanachahmen, nacheifernÖykünmek, taklit etmeknachahmen dış görünüş ve davranışı kopyalamayı, nacheifern modele erişme çabasını içerirGüçlü
Fransızcaimiter, émulerTaklit etmek, öykünmekimiter doğrudan söz ve davranışı kopyalamayı, émuler modele denk olma gayretini kapsarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُضَاهِئُونَÖnceki inkârcıların bâtıl iddia ve mitolojik söylemlerini taklit etmeEhl-i Kitab'ın teolojik iddialarının geçmiş putperestlerin inanç kalıplarına öykünmesi bağlamı; Tevbe 9:30

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞirkin kökeni ve teolojik sapmalarEhl-i Kitab'ın teslis ve oğul iddialarının vahiy kaynaklı olmayıp arkaik putperest doktrinlerin bir kopyası oluşuVahiy dışı dogmaların özgün fikirler değil, geçmiş şirk kültürlerinin taklidi sayılması
FıkıhTasvir ve suret yapma yasağıCanlı resmi veya heykeli yapmanın ilahi yaratma eylemine öykünme sayılıp sayılmayacağıYaratıcılık vasfına şekilsel veya sembolik düzeyde benzeşme çabasının sınırları
TefsirTevbe 9:30 ayetinin semantik analizi"Üzeyir Allah'ın oğludur" ve "Mesih Allah'ın oğludur" sözlerinin geçmiş kâfirlerin sözlerine denk kılınmasıTeolojik sapmanın dilsel ve kavramsal düzeyde pagan mitolojileri taklit etmesi
HadisMusavvirler hakkındaki tehdit lafızlarıYaratılışı taklit edenlerin ahiretteki sorumluluğu ve kendilerinden can vermelerinin istenmesiİlahlık alanına ait fiillere biçimsel öykünmenin manevi ve ahlaki vebali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid inancının korunmasıPutperest dogmaların kopyalanmasıVahiy çizgisinden sapan inançların pagan mitolojileri taklit etmesini engellemekDini sistemde saf vahiy terk edildiğinde zihinler geçmiş şirk unsurlarını taklit ederek benzer sapmalar üretirGüçlü
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKör taklitçilikAraştırma ve tahkik yerine hazır kalıpları kopyalamayı eleştirmekBilgi üretiminde hakiki delil yerine geçmiş paradigmaların öykünülmesi ilmi özgünlüğü yok ederGüçlü
SiyasiKurumsal ve ideolojik meşruiyetYabancı rejim taklitçiliğiToplumların kendi değer zeminini bırakıp egemen güçlerin söylemlerini benimsemesini engellemekSiyasi yapılarda zayıflayan otoriteler hâkim imparatorlukların diskurlarını ve sembollerini taklit ederGüçlü
İktisadiÜretim kalitesi ve inovasyonTaklit ürün ve sahte metaÖzgün üretim yapmaksızın başkalarının modellerini kopyalama eğilimini sınırlamakİktisadi sistemde taklitçilik, hakiki değer üretimi yerine dışsal formların kopyalanmasına dayanırMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSimülasyon ve sistem modellemeGerçek bir fiziksel sistemin veya veri kümesinin davranışlarını başka bir ortamda yapay olarak benzetip eşlemeGüçlü
Beşeri bilimlerMimetik arzu ve sosyal taklitBirey veya grupların kendi özgün fikirlerini değil, çevrelerindeki hâkim veya geçmiş modellerin dilini ve tavırlarını kopyalamalarıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir "benzerlik" veya "andırma" olarak görüp, kökteki bâtıl bir modeli bilinçsizce kopyalama ve sahte bir kurgu üretme boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, fiziksel benzerlikten öte, inanç ve teolojik söylem düzeyinde geçmiş inkârcıların mitolojik sapmalarını birebir yeniden üretme mekanizmasını ifşa eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEhl-i Kitab'ın teolojik iddialarını kendi iç gelişimlerinin münferit bir hatası sanmak; oysa Kur'an onların bu söylemlerle arkaik putperest doktrinleri doğrudan kopyaladıklarını göstermektedir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiyden uzaklaşan toplumların özgün sapmalar değil, tarihteki şirk kültürlerinin kalıplarını yeniden üreten taklitçiler olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitab'ın teolojik söylemlerinin pagan inançlarla mukayese edilip eleştirildiği ayetlerde, özellikle Tevbe 9:30 bağlamında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ehl-i Kitab'ın şirk unsurları taşıyan iddialarının ilahi vahyin bir yorumu olduğu yanılgısını yıkar; bunların kökeninde pagan mitolojileri taklit etme refleksinin yattığını ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir varlığın şekil, görünüş veya dışsal özellikler bakımından başka bir varlığa denk getirilmesi, benzetilmesi.
  • Soyut anlamBir düşünce, inanç veya söylemi, harici bir modelden alarak özgünlükten yoksun bir biçimde taklit edip kopyalama.
  • Sistematik karşılıkOrijinal bir hakikat zeminine dayanmaksızın, geçmiş veya harici bir sistemin çıktılarını birebir simüle eden mimetik kopyalama mekanizması.
  • LaTeX modeliS1≈S0,d(S1,S0)→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 harici veya tarihsel olarak önceden var olan model söylemi (geçmiş inkârcıların iddialarını), S1 ise bu modeli taklit ederek üretilen yeni söylemi temsil eder. d bu iki söylem arasındaki semantik veya biçimsel mesafe fonksiyonu olup, farkın sıfıra yaklaşması (d→0) ve aradaki yaklaşık eşitlik (≈), yeni yapının özgün bir hakikate değil, tamamen geçmiş modelin kopyalanmasına dayandığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض