شبه

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ب-ه8 sîga, 105 mücavir kök, 9 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حببجننتَشَابَهَتْتَشَابَهَقشعرشبهثمررمنمُتَشَابِهًانخلينعشيأ

KökSîga 8Ayet 9Sure 6Mücavir 105

▶ Ağı aç (3B)

شبه

ش - ب - ه

KÖK
  • 12 geçiş
  • 9 ayet
  • 8 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Benzeşen

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.575 harf
باب الهاء والشين والباء معهما هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات هبش: يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة. شهب: الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله. والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك. ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR656 harf
شِبْهٌ وَشَبَهٌ لغتان بمعنىً. يقال: هذا شِبْهُهُ، أي شَبيهَهُ. وبينهما شِبَهٌ بالتحريك، والجمع مَشابَهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِنُ ومذاكيرُ والشُبْهَةُ: الالتباسُ. والمُشْتَبِهات من الأمور: المشْكِلاتُ. والمُتشابِهاتُ: المُتَماثِلاتُ. وتَشَبَّهَ فلان بكذا. والتَشْبيهُ: التمثيلُ. وأَشْبَهْتُ فلاناً وشابَهْتُهُ. واشْتَبَهَ عليّ الشيء. والشِبْهُ: ضربٌ من النحاس. يقال: كوزُ شَبَهٍ وشِبْهٍ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.520 harf
ه ش ب شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة . شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد : وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد : شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد . ويقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.334 harf
(باب الشين والباء وما يثلثهما) (شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال: * مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) * أي دبيب. (شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.757 harf
- الشبه والشبهه والشبيه: حقيقتها في المماثلة من جهة الكيفية، كاللون والطعم، وكالعدالة والظلم، والشبهة: هو أن لا يتميز أحد الشيئين من الآخر لما بينهما من التشابه؛ عينا كان أو معنى، قال: ﴿وأتوا به متشابها﴾ [البقرة/ 25]، أي: يشبه بعضه بعضا لونا لا طعما وحقيقة، وقيل: متماثلا في الكمال والجودة، وقرئ قوله: ﴿مشتبها وغير متشابه﴾ [الأنعام/99]، وقرئ: ﴿متشابها﴾ [الأنعام/141]، جميعا، ومعناها متقاربان. وقال:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR466 harf
ش ب ه ماله شبه وشبه وشبيه وفيه شبه منه وقد أشبه أباه وشابهه وما أشبههبأبيه‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ اللبـن يشبـه عليـه ‏"‏ وتشابـه الشيئـان واشتبهـا وشبّهتـه بـه وشبّهتـه إيـاه واشتبهـت الأمـور وتشابهت‏:‏ التبسـت لإشبـاه بعضهـا بعضـاً‏.‏ وفـي القـرآن المحكـم والمتشابـه‏.‏ وشبـه عليه الأمر‏:‏ لُبّس عليه وإياك والمشبهات‏:‏ الأمور المشكلات‏.‏ ووقع في الشبهة والشبهات‏.‏ وعنده أواني الشبه والشبه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.262 harf
الشِّبْهُ والشَّبَهُ والشَّبِيهُ: المِثْلُ، والجمع أَشْباهٌ. وأَشْبَه الشيءُ الشيءَ: ماثله. وفي المثل: مَنْ أَشْبَه أَباه فما ظَلَم. وأَشْبَه الرجلُ أُمَّه: وذلك إذا عجز وضَعُفَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِ، من عِظَمِ الرأْسِ ومن خرْطُمِّهِ أَراد من خُرْطُمِهِ، فشدد للضرورة، وهي لغة في الخُرْطُوم، وبينهما شَبَه بالتحريك، والجمع مَشَابِهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR444 harf
* ش ب ه * * شِبْهٌ * و * شَبَهٌ * لغتان بمعنى يقال هذا شِبْهُه أي شبيه وبينهما * شَبَهٌ * بالتحريك والجمع * مُشَابِهُ * على غير قياس كما قالوا محاسن ومذاكير و * الشُّبْهةُ * الالتباس و * المُشْتَبِهاتُ * من الأمور المشكلات و * المُتَشَابِهاتُ * المتماثلات و * تَشَبَّهَ * فلان بكذا و * التَّشْبِيهُ * التمثيل و * أشْبَهَ * فلانا و * شابَهَهُ * و * اشْتَبَهَ * عليه الشيء و * الشَّبَهُ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.948 harf
: ( الشِّبْهُ ، بالكسْرِ والتّحْريكِ وكأَميرٍ : المِثْلُ ، ج أَشْباهٌ ) ، كجِذْعٍ وأَجْذاعٍ وسَبَبٍ وأَسْبابٍ وشَهِيدٍ وأَشْهادٍ . ( وشابَهَهُ وأَشْبَهَهُ : ماثَلَهُ ) ، ومنه : مَنْ أَشْبَه أَباهُ فما ظَلَم ؛ ويُرْوَى : ومَنْ يُشابه أبه فما ظَلَم ( و ) أَشْبَه الرَّجُلُ ( أُمَّهُ ) : ) إذا ( عَجَزَ وضَعُفَ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ : أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِمن عِظَم الرأْسِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.756 harf
٢ 2 شَبَّهَهُ اـِيَّاهُ ذ and بِهِ , (MA, K,) inf. n. تَشْبِيهٌ, (S, K, KL,) He made it to be like it, or to resemble it; he assimilated it to it; (MA, KL;) i. q. مَثَّلَهُ [meaning thus: and also meaning he likened it to it, or compared it with it; agreeably with the explanation here next following]: (S, * K:) شَبَّهَتُ الشَّىْءَ بِالشَّىْءِ I put the thing in the place, or predicament, of the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.487 harf
شَبَهَ شَبَهَ شَبَّهَ II a. [ acc. & Bi ], Made like, assimilated to; compared to, likened. b. [ acc. & 'Ala ], Rendered dubious, obscure to. c. [ acc. & Ila ], Represented, pictured to. شَاْبَهَ شَاْبَهَ III , a. Was, became like to, resembled. أَشْبَهَ أَشْبَهَ IV , a. see III . تَشَبَّهَ تَشَبَّهَ V a. [ Bi ], Became, made himself like to; imitated; resembled. تَشَاْبَهَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR22.198 harf
شبه شَبِهَ - يَشْبَهُ - اشْتَبَهَ - يَشْتَبِهُ - مُشْتَبِه - مُشْتَبِهَاً - شَبَّهَ- يُشَبِّهُ، شُبِّهَ - يُشَبَّهُ - تَشَابَهَ - يَتَشَابَهُ- مُتَشَابِه - مُتَشَابِهاً - مُتَشَابِهَة - مُتَشَابِهَات شَبِهَ - يَشْبَهُ + كائن + كائناً: تكون الملامح والصفات بين كائنين قريبة بالشكل والهيئة والمقدار، وتكون الفروق والاختلافات قليلة، مما يجعل
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler105 mücavir (132 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثمر

    3 ortak ayet · Meyve demektir

  2. رمن

    2 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir

  3. زيت

    2 ortak ayet · Zeytindir

  4. نخل

    2 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  5. قشعر

    1 ortak ayet · قشعر Kürklük deridir

  6. قنو

    1 ortak ayet · Hurma salkımı demektir

  7. ينع

    1 ortak ayet · Ve onun olgunlaşması

  8. يقن

    2 ortak ayet · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…

  9. قلب

    3 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  10. رسخ

    1 ortak ayet · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir

  11. جنن

    3 ortak ayet · Bahçe demektir

  12. شيأ

    4 ortak ayet · Şey

Geçtiği ayetler(9)

Sîga sayfası: مُتَشَابِهًا
  1. … قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Benzeşenİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. … وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا …

    BenzeşenÇardaklı ve çardaksız bağları, tatları değişik ekin ve hrumaları, zeytin ve narı, birbirine benzer ve benzemez şekilde yaratıp yetiştirmiş olan O’dur. Her biri mahsul verdiği zaman, mahsulünden yeyin, hasad edildiği gün de, hakkını verin ve israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

  3. اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ …

    BenzeşenAllah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

Sîga sayfası: مُتَشَابِهَاتٌ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشبه
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمثل, شكل, ندد, كفء
Zıt Kökفرق
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla nesnenin renk, nitelik veya biçim bakımından birbirine denk düşerek sınırlarının zihinde veya gözde birbirine karışması
Çekirdek Özet 2Varlıkların, nimetlerin veya metinlerin biçimsel örtüşmesi üzerinden imtihan, kavrayış ve çok boyutlu anlam üretimi
Çekirdek Özet 3Birbiriyle benzeşen unsurların kesin ve sabit asıllara (muhkem) irca edilmeksizin bağımsız algılanmasının yol açtığı iltibas ve sapma
Kritik Hata RiskiBenzeşmeyi özdeşlik veya aynılık sayarak lafzî/şeklî benzerlik üzerinden hakikatin aslını tahrif etmek veya teşbihi ontolojik aynılık kabul etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شبYükselme, alev alma, büyüme, sivrilip öne çıkma ve baskın hâle gelme; nitekim شبب tazelik ve parlayış, شبو keskin uç ve sivrilik bildirirهHareketi somut sivrilme ve tutuşmadan algısal/zihinsel bir yansıma ve tecelli alanına doğru yayarak bir nesnenin baskın niteliğinin bir diğerinde tezahür etmesini ve böylece iki suretin üst üste binip iltibas üretmesini sağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişKeskinlik, ayrıştırma, bir yüzeye temas ederek iz bırakma ve parçalama
بEv, çadırİçerik, sığınak, bir mahalde bulunma, çevreyle sınırlanma
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, ortaya çıkma, tecelli etme, nefes ve işaret
شبهDiş, ev ve açığa çıkan işaretin birleşimiBir vasfın sınırlı bir kalıp veya içerik (ev) içinde diğerine temas edip iz bırakarak (diş) algıda görünür bir benzerlik işareti olarak dışa vurulması (kollarını kaldırmış insan); böylece iki ayrı formun tek bir görünümde üst üste gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSarı pirinç (sarı bakır) madenine sarılığı ve ışıltısı sebebiyle altına benzemesinden ötürü eş-şebeh (الشَّبَه) denmesi; ayrıca iki canlının veya nesnenin renk, suret ve boyutsal nitelik bakımından ayırt edilemeyecek derecede örtüşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın veya benzeri bedevi şairlerin beyitlerinde develerin burun halkası veya gemlerindeki sarı madeni nitelemek üzere "min eş-şebeh" (من الشَّبَه) terkibiyle pirinç alaşımı anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımHuzeyfe b. el-Yemân'ın fitneyi tasvir ederken söylediği "Fitne yaklaştığında benzeşir (tüşebbehu mukbileten), dönüp gittiğinde ise hakikati açığa çıkar (tübeyyinu müdbireten)" rivayetinde olduğu gibi, henüz vuku bulurken hakkı bâtıldan ayırt etmeyi zorlaştıran belirsizlik ve iltibas hâli

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça شبه kökü, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik katmanda belirgin bir morfo-semantik yayılıma sahiptir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice paralellerinde doğrudan "ş-b-h" diziliminden ziyade "d-m-h" (İbranice דמה) ve "ş-w-h" (İbranice שוה, denk olmak, benzeşmek) kökleri birincil temsilci olsa da, kök içi ses kaymaları ve bölgesel lehçelerde ş-b kökünün "üzerine alma, bürünme" nüansıyla birleştiği görülür. Süryanicede "şbah" (ܫܒܚ) kökü daha çok parıldama, övülme ve ihtişam kazanma çizgisine evrilirken; Arapçada kökün somut tabiatı "altına benzeyen sarı maden" (eş-şebeh) üzerinden fiziksel bir yansıma ve aldatıcı bir suret örtüşmesi alanına çekilmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki temel semantik odağı, bir varlığın kendi mahiyetini başka bir mahiyetin görüntüsüyle örtmesi veya iki ayrı varlığın dış niteliklerde birbirine denk düşerek tefrik edilemez bir ortak payda üretmesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشبه / شبوKeskinlik, sivrilik ve belirginleşme anlamındaki çekirdekten, bir vasfın başka bir nesnede baskın şekilde parıldaması ve iki suretin örtüşmesi anlamına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami formlarıSüryanice ve Güney Arapça lehçelerinde parıltı, dış görünüş ve denk düşme bağlamlarıyla ilişkilenen ortak Afro-Asyatik arka planGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrudan ve genetik olarak kanıtlanabilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شبهAnlamlıBenzeşmek, andırmak, iltibasİki şeyin keyfiyet ve surette birbirine denk düşüp zihinde karışmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
شهبAnlamlıAk ile karanın karışması, parlak ateşRengin alacalı hâle gelmesi veya karanlığı yaran parlak alev hüzmesiHedef kökle görsel algı ve karışım zemininde irtibatlıdır; Kur'an'da geçer
بشهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
بهشAnlamlıSevinçle yönelmek, el uzatmakBir şeye iştiyakla ve tebessümle yönelme, aceleyle almaÇekirdeğin dışa yönelim hareketi; Kur'an'da geçmez
هشبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
هبشAnlamlıToplamak, bir araya getirmekFarklı yerlerden kazanç veya mal toplayıp biriktirmekDağınık unsurların bir araya gelmesi; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شبهMerkezNiteliksel benzerlikİki şeyin renk, şekil ve sıfatta birbirine benzeyerek ayırt edilmesinin zorlaşmasıMahiyet birliği şart değildir; benzerlik algısal veya şeklîdir
مثلKomşuZâtî ve ölçüsel denklikBir şeyin bütün boyutlarıyla diğeriyle tam olarak uyuşması ve onun yerini tutabilmesiشبه yalnızca bir veya birkaç vasıfta örtüşürken مثل tam bir model ve ölçü eşitliği bildirir
شكلKomşuFormel ve yapısal yakınlıkDış görünüş, tip ve tarz bakımından birbirine uygunlukBir kalıp ve biçim uyumudur; شبه gibi zihinsel iltibasa yol açması zorunlu değildir
نددKomşuRakip ve denk ortakBir şeyin karşısına zıt ya da eşdeğer bir otorite olarak dikilen benzerÇatışmacı ve denk kabul edilen bir ortaklık nüansı taşır
كفءKomşuHukukî ve fonksiyonel denklikGörev, güç ve liyakat bakımından birbirine denk olmaEhliyet ve konum eşitliğidir; görsel benzerlik içermez
فرقZıtAyrışma ve tefrikBirbirine karışmış iki şeyi kesin bir sınırla birbirinden ayırmaŞüphe ve iltibası ortadan kaldırarak her unsuru kendi sınırına yerleştirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشبهNiteliksel benzerlik ve iltibasBir nesnenin diğerine dış görünüşte benzemesi, şüpheye düşürmesiKesin
LatinceSimilis / SimulacrumBenzer / Benzetme, hayalDış görünüşün benzerliğini verir; ancak kökteki "iltibas ve şüpheye düşürme" dinamizmini tam karşılamazGüçlü
İngilizceResemble / Similarity / AmbiguityBenzemek / Benzerlik / BelirsizlikResemble şeklî benzerliği, ambiguity ise kökün "şüphe" boyutunu karşılar; tek bir kelime her iki katmanı birden taşımazGüçlü
AlmancaÄhneln / MehrdeutigkeitBenzemek / Çok anlamlılıkÄhneln benzerliği aktarırken, Kur'anî terim olan müteşâbih için Mehrdeutigkeit kullanılırGüçlü
FransızcaRessembler / ÉquivoqueBenzemek / İki anlamlılık, şüpheÉquivoque lafzın zihinde şüphe doğurmasını ve benzeşmeden doğan iltibası karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُتَشَابِهًا / مُتَشَابِهٍŞeklen ve renkte benzeşen fakat tatta ve mahiyette farklı nimetlerCennet rızıkları ve yeryüzündeki bitkilerin/meyvelerin tasviri (Bakara 2:25, En'âm 6:99, En'âm 6:141)
تَشَابَهَİneklerin vasıflarının birbirine denk gelmesiyle oluşan ayırt etme güçlüğüİsrâiloğulları'nın sığır boğazlama emrindeki tereddütleri ve iltibas (Bakara 2:70)
تَشَابَهَتْKalplerin inkâr, cehalet ve kibir tavrında birbirinin aynısı olmasıÖnceki inkârcılar ile sonrakilerin zihniyet ve talep birliği (Bakara 2:118)
شُبِّهَBir şahsın başkası sanılması, suretin ve durumun algıda karışmasıHz. İsa'nın çarmıha gerilmesi iddiasının reddi bağlamı (Nisâ 4:157)
مُتَشَابِهَاتٌAnlamı birden fazla yöne çekilebilen, yoruma açık, aslına dönülmedikçe anlaşılamayan ayetlerKitabın ayetlerinin muhkem ve müteşâbih olarak taksimi (Âl-i İmrân 3:7)
فَتَشَابَهَYaratma fiilinin sahte ilahlara nispet edilmesiyle algıda oluşan karışıklıkYaratma sıfatında Allah'a ortak koşulanların acziyeti (Ra'd 13:16)
مُتَشَابِهًاAyetleri birbirine benzeyen, ahenk ve hakikatte birbirini teyit eden vahiyKur'an'ın kendi içindeki bütünselliği ve tenakuzdan uzaklığı (Zümer 39:23)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye ve teşbihAllah'ın yaratılmışlara benzetilmesi (müşebbihe) veya tenzih adına sıfatların iptali (ta'tîl) tartışmasıBenzerliğin zât ve sıfat düzeyinde ontolojik bir ortaklık doğurup doğurmayacağı
FıkıhŞüphe ve iltibas taşıyan hükümlerHelal ile haram arasındaki sınırın netleşmediği ve iki hükme de benzeyen durumlar (şübühât)Delilin veya illetin kesin olmaması sebebiyle mükellefin sakınması gereken gri alan
TefsirMüteşâbih ayetler nazariyesiÂl-i İmrân 3:7 bağlamında muhkem ayetlerin esas alınıp müteşâbihlerin tevil edilip edilemeyeceğiLafzın zahiri ile murad-ı ilâhî arasındaki çok katmanlılık ve delalet açıklığı
HadisŞüpheli şeylerden sakınma"Helal bellidir, haram bellidir; ikisi arasında insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır" ilkesiAmelî hayatta takva ekseninde sınırların korunması ve harama düşme riski

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve akideMüteşâbih ayetler ve tenzihSabit ve muhkem temeller etrafında aklı terbiye etmek, gayb sınırını korumakİnsanın mutlak bilgi iddiasını kırarak teslimiyet ve tefekkür dengesini kurarKesin
İlmiEpistemoloji ve usulAnaloji, kıyas ve modellemeBilinen bir olgudan hareketle bilinmeyene dair hipotez kurma ve test etmeBenzerlikler yanıltıcı olabileceğinden, hipotezin ana ilkelere dayandırılmasını zorunlu kılarGüçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetHak ile bâtılın birbirine benzetilmesi (demagoji ve manipülasyon)Toplumsal krizlerde hakikatin üzerini örterek kitleleri yanıltma riskiYöneticilerin ve toplumların kriz dönemlerinde adalet kıstaslarını yitirmemesini sağlarGüçlü
İktisadiTicaret ve piyasaTaklit ürün, aldatıcı reklam ve belirsizlik (garar)Kalitesiz veya sahte olanın hakiki değerle karıştırılmasını önlemePiyasada şeffaflığı temin ederek sahteciliğin ve haksız kazancın önüne geçerGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİzomorfizm ve Homomorfizma (Cebir)Farklı iki matematiksel yapının belirli işlem ve bağıntılar altında birbiriyle eşleşmesi, yapısal benzerlik göstermesiGüçlü
Beşeri bilimlerTaklit, Rol Çatışması ve İllüzyon (Sosyoloji ve Psikoloji)Bireyin veya kurumun hakiki bir modele dışsal olarak öykünmesi ve algının bu yüzeysel uyum üzerinden manipüle edilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "anlaşılmaz, kapalı, agnostik metinler" olarak görüp vahyin müteşâbih boyutunu atıl bir bilmeceye veya sırra indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da benzeşme hem cennet nimetlerinin pedagojik tanınırlığını (Bakara 2:25) hem kitabın mucizevi iç ahengini (Zümer 39:23) hem de aklın muhkemi merkez alarak dinamik düşünmesini sağlayan bir inşa mekanizmasını ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüteşâbih olanı muhkemden kopararak kendi hevasına göre yorumlamak, tefrika çıkarmak (Âl-i İmrân 3:7) veya suret benzerliğini zât benzerliği sanarak antromorfizme (teşbih ve tecsime) sürüklenmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem epistemolojik mimarisini (muhkem-müteşâbih dengesi) hem de varlık tasavvurunu (yaratılmışların birbirine benzetilmesi ama hiçbir şeyin Allah'a denk olmaması) belirleyen anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahyin metodolojisini vazeden usul ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:7), tevhid ve yaratılış delillerinde (Ra'd 13:16, En'âm 6:99) ve ahiret nimetlerinin tanıtıldığı tasvirlerde (Bakara 2:25).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Benzerliğin aynılık demek olmadığını gösterir; dış görünüşteki ortaklığın mahiyet farkını ortadan kaldırmayacağını, zihnin zahire aldanıp asıldan sapmaması gerektiğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki cevherin veya cismin renk, biçim ve parıltı bakımından üst üste binerek aralarındaki sınırın çıplak gözle ayırt edilemez hâle gelmesi.
  • Soyut anlamBir delilin, anlamın veya kavramın zihinde birden fazla ihtimale kapı aralaması; bu kapalılığın ancak ölçü niteliğindeki ana ilkelere müracaatla giderilebilmesi.
  • Sistematik karşılıkDeğişken ve çok anlamlı formların (xi), sabit ve kurucu aksiyomlar kümesine (M) indirgenerek anlamlandırıldığı bir bilişsel/yorumlayıcı haritalama.
  • LaTeX modeliS(A,B)={fk∣fk(A)=fk(B)}∧∃gj[gj(A)≠gj(B)]  ⟹  A⟶MB
  • LaTeX açıklamasıFormül, A ve B varlıkları/kavramları arasındaki benzerliği (S) tanımlar. Bu benzerlik, iki nesnenin belirli ortak fonksiyonel veya biçimsel niteliklerde (fk) eşitlenmesi, ancak daha temel başka niteliklerde (gj) zorunlu olarak farklılaşması durumudur. Buradan doğan belirsizlik ve iltibas, ancak muhkem zemin (M) referans alınarak yapılan bir haritalama ve yönlendirme ile çözüme kavuşturulabilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش