شبه
ش - ب - ه
KÖK- 12 geçiş
- 9 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Benzeşen
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.575 harfباب الهاء والشين والباء معهما
هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات
هبش:
يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة.
شهب:
الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله.
والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك.
ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR656 harfشِبْهٌ وَشَبَهٌ لغتان بمعنىً. يقال: هذا شِبْهُهُ، أي شَبيهَهُ. وبينهما شِبَهٌ بالتحريك، والجمع مَشابَهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِنُ ومذاكيرُ والشُبْهَةُ: الالتباسُ. والمُشْتَبِهات من الأمور: المشْكِلاتُ. والمُتشابِهاتُ: المُتَماثِلاتُ. وتَشَبَّهَ فلان بكذا. والتَشْبيهُ: التمثيلُ. وأَشْبَهْتُ فلاناً وشابَهْتُهُ. واشْتَبَهَ عليّ الشيء. والشِبْهُ: ضربٌ من النحاس. يقال: كوزُ شَبَهٍ وشِبْهٍ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.520 harfه ش ب
شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة .
شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد :
وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب
قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد :
شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب
ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد .
ويقال
ه ش ب شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة . شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد : وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد : شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد . ويقال للشجاع : شِهاب ، وجمعُه شُهبان . قال ذو الرمة : إذا عَمّ داعيها أَتته بمالك وشُهبانِ عمرو كلُّ شَوْهاءَ صِلْدِمِ عم داعيها : أي دعا الأب الأكبر ، وأراد بشهْبان عمرو : بني عمرو بن تميم ، وأما بنو المنذر فإنهم يسمَّون الأشاهِب لجمالهم ، قال الأعشى : وبنو المنذر الأشاهب وقال أبو سعيد : شَهَّبَ البردُ الشجرَ : أي غَيَّرَ ألوانها ، وشهَّبَ الناسَ البردُ . والشوْهاء : الفَرَس الرايعة الواسعةُ الفم ، والصِّلْدِم الصُّلب . أبو عبيد عن الأصمعي : يقال كَتيبة شهباء إذا كانت عِلْيتَها بياضُ الحديد . وقال غيره : سَنَة شهباء : إذا كانت جَدْبةً ، ويوم أشهب : ذو حَلِيتٍ وأَزيز . وقال الليث : اشهابَّ الزّرع : إذا كاد يهيج وفي خلاله خُضْرة . وقال : اشهابَّت مَشافِرُه . والشِّهاب : شعْلة نار ساطع ، والجميع الشُّهْبُ والشُّهْبان ، ويقال للرجل الماضي في الحَرْب : شهابُ حَرْب . وقال الله جلّ وعزّ : ( بِخَبَرٍ أَوْ ءَاتِيكُمْ بِشِهَابٍ ( . قال الفرّاء : نَوَّن عاصمٌ والأعشَى فيهما ، قال : وأضافَه أهلُ المدينة ) ءَاتِيكُمْ بِشِهَابٍ ( قال : وهذا ممّا يُضَاف الشيءُ إلى نفسه . وأخبرني المنذريُّ عن الحَرّاني عن ابن السكيت قال : الشِّهاب : العُودُ الذي فيه نار . وقال أبو الهيثم : الشِّهاب أصلُ خشَبَة أو عُود فيها نارٌ ساطِعَة ، ويقال للكوكب الذي ينقضُّ على إثر الشّيطان بالليل : شِهاب . قال الله جلّ وعزّ : ( خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ ) ( الصَّافات : 10 ) . وسمعتُ غيرَ واحدٍ من الأعراب يقول للَّبن المَمزْوج بالماء : شَهاب ، كما ترى بفتح الشين . وقال أبو حاتم : هو الشُّهابة بضمّ الشين ، وَهو الفَضيخُ والخَضَار ، والشَّهاب والسَّجاج والسَّحار والضَّياح والسَّمار ، كلُّه واحد . والشَّهبَان والشَّبهان : شجرٌ معروفٌ يُشْبِه الثُّمام . أنشد المازِنيّ : وما أَخَذَ الدِّيوانَ حتى تَصَعْلَكا زماناً وحَتَّ الأشْهبان كِلاهما الأشْهبان : عامان أَبْيضان ليس فيهما خُضْرَة من النَّبات . وسنَة شَهْباء : جَدْبة كثيرةُ الثَّلْج . والشَّهْباء أَمْثَلُ من البيضاء . والحَمراء أشَدّ من البَيْضاء ، وَسَنَةٌ غَبْرَاء : لا مَطَرَ فيها ، وقال : إذا السَّنةُ الشَّهباءُ حَلَّ حَرَامُها أيْ حَلَّت المَيْتَةُ فيها . وقال أبو عبيدة : الشُّهْبة في ألوانِ الخَيْل : أنْ تَشُقَّ معظَمَ لونه شَعْرَةٌ أو شَعَرَاتٌ بيضُ ، كُميتاً كان أو أدْهَم أو أشقَر . بهش : قال ابن شميل : بَهْشُ الصَّقْر للصَّيْد : تَفَلُّتُهُ عليه ، وبَهَشَ الرّجلُ إلى الرَّجُل : كأنّه يتناوَلُه لينصُوَه : أي ليأخُذَ بناصِيَته فيجرَّه ، وقد تَبَاهَشا : إذا تَناصَيا برءُوسِهِما ، وإن تناوَلَه ولم يأخُذْه أيضاً فقد بَهَشَ إليه ، ونَصَوْتُ الرجُلَ نَصْواً : إذا أخَذتَ برأسِه ، ولفلانٍ رأسٌ طويلٌ : أي شَعْرٌ طويلٌ . وفي الحديث : أَنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كانَ يُدلِعُ لسانَه للحَسن بنِ عليّ فإِذا رَأَى الصَّبيُّ حُمْرَةَ لسانه بَهشَ إليه . قال أبو عبيد : يقال للإنسان إذا نظر إلى شيء فأعجَبَه واشتَهاه ، فتناوَله وأَسْرَع إليه وفَرِح به : قد بَهَش إليه . وقال المغيرة بن حَبْناء التميميّ : سَبقتُ الرِّجالَ الباهِشِين إلى النَّدى فعالاً ومَجْداً والفعالُ سِباقُ وفي حديثٍ آخَرَ ، أنّ رجلاً سأل ابنَ عبّاس عن حَيَّة قَتَلَها وهو مُحرِم فقال : هل بَهَشَتْ إليك ؟ أراد : هل أقبلَتْ إليك تريدُك ؟ قال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابي : البَهْش : الإسراع في المعروف بالفرح . وفي حديث آخر أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل : أَمِنْ أَهْلِ البَهْش أنت ؟ أرادَ : أمن أهلِ البلاد التي يكون بها البَهْش ؟ والبَهْش هاهنا فيما رَوَى ابنُ نَجْدة ، عن أبي زيد أنه قال : الخَشْل : المُقْل اليابس ، والبَهْش : رَطبُه . والمُلْج : نَواه ، والحَتِيُّ : سُوَيقُه . وقال الليث : البَهْشُ رديءُ المُقْل ، ويقال : هو ما قد أُكِل قِرْفُه ، وأنشد : كما يَحْتَفِي البَهْشَ الدّقيقَ الثعالبُ قلت : والقولُ في تفسير البَهْش ما فسّره أبو زيد . وقال الليث : رجل بَهِش شِنّ بمعنًى واحد ، وقد بَهَشْتُ إلى فلان . بمعنى حَنَنْتُ إليه . قلت : والقول في تفسير البَهْشِ ما قاله أبو عبيد وابن الأعرابيّ . وقال الليث : بَهَش القومُ وبَحَشُوا : أي اجتَمَعوا . قلتُ : هذا عندي وَهْم ، والذي أراده الليث : تَحَبَّشُوا وتَهبَّشوا : إذا اجتمَعوا الهاء والحاء قبل الباء ، ولا يُعرَف بَحَش في كلام العرب . هبش : أهمله الليث ، وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الهَبْش : ضربُ التَّلف ، وقد هَبَشَه : إذا أَوجَعَه ضَرْباً . وقال اللحياني : هو يهبش لِعياله ويَهْتَبِش ويَحرِف ويَحْترِف ويَخْرِش ويَخْترِش معناها يَكسَب ويَطلُب ويَحتال . وقال الأصمعيّ : الهُباشة والحُباشة : الجماعة من الناس . وقال الرُّوَاسيّ : إنّ المجلسَ لَيَجمعُ هُباشات وحُباشات : أي ناساً ليسوا من قبيلةٍ واحدة ، وقد تهبَّشوا وتحبَّشوا : إذا اجتمعوا . ومنه قولُ رؤبة : لولا هُباشاتٌ من التَّهْبِيشِ لِصبْيةٍ كأَفْرِخِ العُشُوشِ قال : أراد بالهُباشات : ما كَسَبه من المال وجَمَعه . شبه : قال الليث : الشَّبَه : ضَربٌ من النُّحاس يُلقَى عليه دواءٌ فيصفرّ ، وسُمِّي بالشَّبَه لأنه شُبِّه بالذَّهَب . وتقول : في فلانٍ شَبَهٌ من فلان ، وهو شَبَههُ وشِبْههُ وشَبِيهه . وقال العجّاج يصف رَمْلاً : وشَبَهٌ أَمَيلُ مَيْلانيُّ ويقال : شبَّهتُ هذا بهذا ، وأشْبَه فلانٌ فلاناً . وقال الله جلّ وعزّ : ( مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ) ( آل عِمرَان : 7 ) . قيل : معناه يُشبه بعضُها بعضاً . قلت : وقد اختلف المفسِّرون في تفسير قوله : ( وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ( ؛ فرُوي عن ابن عبّاس أنه قال : المتشابهات ( ألم ) و ( ألر ) وما اشتبه على اليَهود من هذه ونحوِها . قلت : وهذا لو كان صحيحاً عن ابن عباس كان التفسير مسلّماً له ، ولكنّ أهلَ المعرفة بالأخبار وَهَّنوا إسناده ، وقد كان الفرّاء يذهب إلى ما رُوِي عن ابن عبّاس في هذا ورُوِي عن الضحّاك أنه قال : المُحْكَمات : ما لم يُنسَخ ، والمتشابِهات : ما قد نُسخ . وقال غيره : المُتشابِهات هي الآيات التي نَزلتْ في ذِكر القيامة والبَعْث ، ضَرْبَ قوله : ( الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِى خَلْقٍ ( . ( سبأ : 7 ، 8 ) . وضَرْبَ قوله : ( ( خَلْقٍ جَدِيدٍ أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَم بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالاَخِرَةِ فِى الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ أَفَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِّنَ السَّمَآءِ وَالاَرْضِ إِن نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الاَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفاً مِّنَ السَّمَآءِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لاََيَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلاً ياَجِبَالُ أَوِّبِى مَعَهُ وَالطَّيْرَ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِى السَّرْدِ وَاعْمَلُواْ صَالِحاً إِنِّى بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَن يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَن يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَارِيبَ وَتَمَاثِيلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ اعْمَلُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ ءَالَ دَاوُودَ شُكْراً وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِىَ الشَّكُورُ فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلاَّ دَابَّةُ الاَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُواْ فِى الْعَذَابِ الْمُهِينِ لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَشِمَالٍ كُلُواْ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُواْ لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ فَأَعْرَضُواْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّاتِهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَىْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَىْءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِيلٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُواْ وَهَلْ نُجْزِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 إِلاَّ الْكَفُورَ ) ( الصافات : 15 17 ) فهذا الذي تَشابَه عليهم فأَعلمهم الله جلّ وعزّ الوجهَ الذي ينبغي أن يستدلّوا به على أنّ هذا المُتشابه عليهم كالظاهر لو تدبَّروه ، فقال : ( خَصِيمٌ مٌّ بِينٌ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِىَ خَلْقَهُ قَالَ مَن يُحىِ الْعِظَامَ وَهِىَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ( إلى قوله : ( مِّنْه تُوقِدُونَ أَوَلَيْسَ الَذِى خَلَقَ السَّمَاواتِ وَالاَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم ) ( يس : 78 81 ) ، أي إذا كنتم قد أقررتم بالإنشاء والابتداء فما تُنكرون من البَعْث والنُّشور ؟ وهذا قولُ كثيرٍ من أهل العلم ، وهو بيِّن واضح ، وممّا يدلّ على هذا القول قولُه جلّ وعزّ : ( فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَآءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِ ) ( آل عِمرَان : 7 ) ، أي أنهم طلبوا تَأْويل بَعْثِهم وإحيائهم ، فأَعلم الله أنَّ تأْويلَ ذلك ووقتَه لا يَعلمُه إلاّ الله جلّ وعزّ . والدَّليل على ذلك قوله : ( هَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِى تَأْوِيلُهُ ) ( الأعرَاف : 53 ) يريد قيامَ الساعة وما وُعدوا من البَعْث والنُّشور وهذا قولُ كثير من أهل العلم والله أعلم . وأمَّا قولُه عزّ وجلّ ) وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً ) ( البَقَرَة : 25 ) فإن أهل اللغة قالوا : معنى قوله : ( مُتَشَابِهاً ( يُشْبِه بعضُه بعضاً في الجودةِ والحُسْن . وقال المفسِّرون : ( مُتَشَابِهاً ( يُشْبه بعضُه بعضاً في الصُّورة ، ويختلف في الطعم ، ودليل المفسِّرين قوله جلّ وعزّ : ( هَاذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ) ( البَقَرَة : 25 ) لأنّ صُورته الصُّورة الأولى ، ولكنَّ اختلافَ الطُّعوم مع اتِّفاق الصُّورة أَبلَغ وأَغْرب عند الخلق ، لو رأيْتَ تُفَّاحاً فيه طَعم كلِّ الفاكهة لكان نهايةً في العجب . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : شَبِّه الشيءُ : إذا أَشْكَل ، وشَبَّه : إذا ساوَى بين شيءٍ وشيء . قال : وسأَلْتُه عن قوله : ( وَأُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً ( ، فقال : ليس من الاشتباه المُشْكِل ، إنَّما هو من التَّشابُه الذي هو بمعنى الاشتباه . وقال الليث : المُشْبهات من الأمور : المُشْكِلات ، وتقول : شَبَّهتَ عليّ يا فلانُ : إذا خَلَّط عليك ، واشْتَبَه الأمر : إذا اخْتَلط ، وتقول : أَشْبَه فلانٌ أباه ، وأنتَ مثله في الشَّبه والشِّبْه ، وفيه مَشابِه من فلان ، ولم أَسمع فيه مَشْبَهة من فلان ، وتقول : إنِّي لفي شُبْهَةٍ منه . رُوِي عن عمَرَ أنه قال : اللَّبَنُ يُشْبَه عليه ، ومعناه أَنَّ المُرْضِعة إذا أَرْضَعتْ غلاماً فإِنه يَنْزِع إلى أَخلاقِها فيُشْبِهها ، ولذلك يُختار للرَّضيع امرأةٌ عاقلةٌ غيرُ حَمْقاءَ . وفي الحديث : نَهى رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أن تُسْتَرْضَعَ الحَمقاء ، فإنَّ اللَّبن يُشَبَّه . وحُروف الشين يقال لها : أَشْباه ، وكذلك كلُّ شيءٍ يكون سواءً فإِنها أَشباه ، كقول لَبِيدٍ في السَّواري وتَشْبِيه قوائم النَّاقة بها : كعُقْرِ الهاجِريّ إذا ابْتَناه بِأَشْباهٍ حُذِين على مِثالِ قال : شبَّه قوائمَ ناقتِه بالأساطين . قلت : وغيرُه يَجْعَلُ الأشباهَ في بيت لَبِيد الآجُرَّ ؛ لأنّ لَبِنَها أَشباهٌ يُشْبه بعضُها بعضاً ، وإنما شبَّه ناقته في تمام خَلْقِها وحَصانة جِبِلَّتِها بقَصْرٍ مَبنِي بالآجرّ . وقال الليث : الشَّباه حَبٌّ عَلَى لَوْن الحُرْف يُشْرَبُ للدَّواء . والشَّبَهان : الثُّمام ، ومنه قوله : وأسفلُه بالمَرخِ والشَّبَهان وجمع الشُّبْهَة : شُبَه ، وهو اسمٌ من الأشْباه .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.334 harf(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR4.757 harf- الشبه والشبهه والشبيه: حقيقتها في المماثلة من جهة الكيفية، كاللون والطعم، وكالعدالة والظلم، والشبهة: هو أن لا يتميز أحد الشيئين من الآخر لما بينهما من التشابه؛ عينا كان أو معنى، قال: ﴿وأتوا به متشابها﴾ [البقرة/ 25]، أي: يشبه بعضه بعضا لونا لا طعما وحقيقة، وقيل: متماثلا في الكمال والجودة، وقرئ قوله: ﴿مشتبها وغير متشابه﴾ [الأنعام/99]، وقرئ: ﴿متشابها﴾ [الأنعام/141]، جميعا، ومعناها متقاربان. وقال:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR466 harfش ب ه
ماله شبه وشبه وشبيه وفيه شبه منه وقد أشبه أباه وشابهه وما أشبههبأبيه.
وفي الحديث " اللبـن يشبـه عليـه " وتشابـه الشيئـان واشتبهـا وشبّهتـه بـه وشبّهتـه إيـاه واشتبهـت الأمـور وتشابهت: التبسـت لإشبـاه بعضهـا بعضـاً.
وفـي القـرآن المحكـم والمتشابـه.
وشبـه عليه الأمر: لُبّس عليه وإياك والمشبهات: الأمور المشكلات.
ووقع في الشبهة والشبهات.
وعنده أواني الشبه والشبه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.262 harfالشِّبْهُ والشَّبَهُ والشَّبِيهُ: المِثْلُ، والجمع أَشْباهٌ. وأَشْبَه الشيءُ الشيءَ: ماثله. وفي المثل: مَنْ أَشْبَه أَباه فما ظَلَم. وأَشْبَه الرجلُ أُمَّه: وذلك إذا عجز وضَعُفَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِ،
من عِظَمِ الرأْسِ ومن خرْطُمِّهِ
أَراد من خُرْطُمِهِ، فشدد للضرورة، وهي لغة في الخُرْطُوم، وبينهما شَبَه بالتحريك، والجمع مَشَابِهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR444 harf* ش ب ه * * شِبْهٌ * و * شَبَهٌ * لغتان بمعنى يقال هذا شِبْهُه أي شبيه وبينهما * شَبَهٌ * بالتحريك والجمع * مُشَابِهُ * على غير قياس كما قالوا محاسن ومذاكير و * الشُّبْهةُ * الالتباس و * المُشْتَبِهاتُ * من الأمور المشكلات و * المُتَشَابِهاتُ * المتماثلات و * تَشَبَّهَ * فلان بكذا و * التَّشْبِيهُ * التمثيل و * أشْبَهَ * فلانا و * شابَهَهُ * و * اشْتَبَهَ * عليه الشيء و * الشَّبَهُ * و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.948 harf: ( الشِّبْهُ ، بالكسْرِ والتّحْريكِ وكأَميرٍ : المِثْلُ ، ج أَشْباهٌ ) ، كجِذْعٍ وأَجْذاعٍ وسَبَبٍ وأَسْبابٍ وشَهِيدٍ وأَشْهادٍ .
( وشابَهَهُ وأَشْبَهَهُ : ماثَلَهُ ) ، ومنه : مَنْ أَشْبَه أَباهُ فما ظَلَم ؛ ويُرْوَى :
ومَنْ يُشابه أبه فما ظَلَم ( و ) أَشْبَه الرَّجُلُ ( أُمَّهُ ) : ) إذا ( عَجَزَ وضَعُفَ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِمن عِظَم الرأْسِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.756 harf٢
2 شَبَّهَهُ اـِيَّاهُ ذ and بِهِ , (MA, K,) inf. n. تَشْبِيهٌ, (S, K, KL,) He made it to be like it, or to resemble it; he assimilated it to it; (MA, KL;) i. q. مَثَّلَهُ [meaning thus: and also meaning he likened it to it, or compared it with it; agreeably with the explanation here next following]: (S, * K:) شَبَّهَتُ الشَّىْءَ بِالشَّىْءِ I put the thing in the place, or predicament, of the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.487 harfشَبَهَ
شَبَهَ شَبَّهَ II
a. [ acc. & Bi ], Made like, assimilated to; compared to, likened.
b. [ acc. & 'Ala ], Rendered dubious, obscure to.
c. [ acc. & Ila ], Represented, pictured to.
شَاْبَهَ
شَاْبَهَ III ,
a. Was, became like to, resembled.
أَشْبَهَ
أَشْبَهَ IV ,
a. see III .
تَشَبَّهَ
تَشَبَّهَ V
a. [ Bi ], Became, made himself like to; imitated; resembled.
تَشَاْبَهَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.198 harfشبه
شَبِهَ - يَشْبَهُ - اشْتَبَهَ - يَشْتَبِهُ - مُشْتَبِه - مُشْتَبِهَاً - شَبَّهَ- يُشَبِّهُ، شُبِّهَ - يُشَبَّهُ - تَشَابَهَ - يَتَشَابَهُ- مُتَشَابِه - مُتَشَابِهاً - مُتَشَابِهَة - مُتَشَابِهَات
شَبِهَ - يَشْبَهُ + كائن + كائناً: تكون الملامح والصفات بين كائنين قريبة بالشكل والهيئة والمقدار، وتكون الفروق والاختلافات قليلة، مما يجعل
Mücavir kökler105 mücavir (132 toplam)
- ثمر
3 ortak ayet · Meyve demektir
- رمن
2 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- زيت
2 ortak ayet · Zeytindir
- نخل
2 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- قشعر
1 ortak ayet · قشعر Kürklük deridir
- قنو
1 ortak ayet · Hurma salkımı demektir
- ينع
1 ortak ayet · Ve onun olgunlaşması
- يقن
2 ortak ayet · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
- قلب
3 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- رسخ
1 ortak ayet · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir
- جنن
3 ortak ayet · Bahçe demektir
- شيأ
4 ortak ayet · Şey
Geçtiği ayetler(9)
… قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Benzeşenİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.
… وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا …
BenzeşenÇardaklı ve çardaksız bağları, tatları değişik ekin ve hrumaları, zeytin ve narı, birbirine benzer ve benzemez şekilde yaratıp yetiştirmiş olan O’dur. Her biri mahsul verdiği zaman, mahsulünden yeyin, hasad edildiği gün de, hakkını verin ve israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ …
BenzeşenAllah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شبه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مثل, شكل, ندد, كفء |
| Zıt Kök | فرق |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla nesnenin renk, nitelik veya biçim bakımından birbirine denk düşerek sınırlarının zihinde veya gözde birbirine karışması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların, nimetlerin veya metinlerin biçimsel örtüşmesi üzerinden imtihan, kavrayış ve çok boyutlu anlam üretimi |
| Çekirdek Özet 3 | Birbiriyle benzeşen unsurların kesin ve sabit asıllara (muhkem) irca edilmeksizin bağımsız algılanmasının yol açtığı iltibas ve sapma |
| Kritik Hata Riski | Benzeşmeyi özdeşlik veya aynılık sayarak lafzî/şeklî benzerlik üzerinden hakikatin aslını tahrif etmek veya teşbihi ontolojik aynılık kabul etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شب | Yükselme, alev alma, büyüme, sivrilip öne çıkma ve baskın hâle gelme; nitekim شبب tazelik ve parlayış, شبو keskin uç ve sivrilik bildirir | ه | Hareketi somut sivrilme ve tutuşmadan algısal/zihinsel bir yansıma ve tecelli alanına doğru yayarak bir nesnenin baskın niteliğinin bir diğerinde tezahür etmesini ve böylece iki suretin üst üste binip iltibas üretmesini sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, ayrıştırma, bir yüzeye temas ederek iz bırakma ve parçalama |
| ب | Ev, çadır | İçerik, sığınak, bir mahalde bulunma, çevreyle sınırlanma |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, ortaya çıkma, tecelli etme, nefes ve işaret |
| شبه | Diş, ev ve açığa çıkan işaretin birleşimi | Bir vasfın sınırlı bir kalıp veya içerik (ev) içinde diğerine temas edip iz bırakarak (diş) algıda görünür bir benzerlik işareti olarak dışa vurulması (kollarını kaldırmış insan); böylece iki ayrı formun tek bir görünümde üst üste gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sarı pirinç (sarı bakır) madenine sarılığı ve ışıltısı sebebiyle altına benzemesinden ötürü eş-şebeh (الشَّبَه) denmesi; ayrıca iki canlının veya nesnenin renk, suret ve boyutsal nitelik bakımından ayırt edilemeyecek derecede örtüşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın veya benzeri bedevi şairlerin beyitlerinde develerin burun halkası veya gemlerindeki sarı madeni nitelemek üzere "min eş-şebeh" (من الشَّبَه) terkibiyle pirinç alaşımı anlamında kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyfe b. el-Yemân'ın fitneyi tasvir ederken söylediği "Fitne yaklaştığında benzeşir (tüşebbehu mukbileten), dönüp gittiğinde ise hakikati açığa çıkar (tübeyyinu müdbireten)" rivayetinde olduğu gibi, henüz vuku bulurken hakkı bâtıldan ayırt etmeyi zorlaştıran belirsizlik ve iltibas hâli |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça شبه kökü, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik katmanda belirgin bir morfo-semantik yayılıma sahiptir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice paralellerinde doğrudan "ş-b-h" diziliminden ziyade "d-m-h" (İbranice דמה) ve "ş-w-h" (İbranice שוה, denk olmak, benzeşmek) kökleri birincil temsilci olsa da, kök içi ses kaymaları ve bölgesel lehçelerde ş-b kökünün "üzerine alma, bürünme" nüansıyla birleştiği görülür. Süryanicede "şbah" (ܫܒܚ) kökü daha çok parıldama, övülme ve ihtişam kazanma çizgisine evrilirken; Arapçada kökün somut tabiatı "altına benzeyen sarı maden" (eş-şebeh) üzerinden fiziksel bir yansıma ve aldatıcı bir suret örtüşmesi alanına çekilmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki temel semantik odağı, bir varlığın kendi mahiyetini başka bir mahiyetin görüntüsüyle örtmesi veya iki ayrı varlığın dış niteliklerde birbirine denk düşerek tefrik edilemez bir ortak payda üretmesidir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شبه / شبو | Keskinlik, sivrilik ve belirginleşme anlamındaki çekirdekten, bir vasfın başka bir nesnede baskın şekilde parıldaması ve iki suretin örtüşmesi anlamına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami formları | Süryanice ve Güney Arapça lehçelerinde parıltı, dış görünüş ve denk düşme bağlamlarıyla ilişkilenen ortak Afro-Asyatik arka plan | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve genetik olarak kanıtlanabilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شبه | Anlamlı | Benzeşmek, andırmak, iltibas | İki şeyin keyfiyet ve surette birbirine denk düşüp zihinde karışması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شهب | Anlamlı | Ak ile karanın karışması, parlak ateş | Rengin alacalı hâle gelmesi veya karanlığı yaran parlak alev hüzmesi | Hedef kökle görsel algı ve karışım zemininde irtibatlıdır; Kur'an'da geçer |
| بشه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| بهش | Anlamlı | Sevinçle yönelmek, el uzatmak | Bir şeye iştiyakla ve tebessümle yönelme, aceleyle alma | Çekirdeğin dışa yönelim hareketi; Kur'an'da geçmez |
| هشب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| هبش | Anlamlı | Toplamak, bir araya getirmek | Farklı yerlerden kazanç veya mal toplayıp biriktirmek | Dağınık unsurların bir araya gelmesi; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شبه | Merkez | Niteliksel benzerlik | İki şeyin renk, şekil ve sıfatta birbirine benzeyerek ayırt edilmesinin zorlaşması | Mahiyet birliği şart değildir; benzerlik algısal veya şeklîdir |
| مثل | Komşu | Zâtî ve ölçüsel denklik | Bir şeyin bütün boyutlarıyla diğeriyle tam olarak uyuşması ve onun yerini tutabilmesi | شبه yalnızca bir veya birkaç vasıfta örtüşürken مثل tam bir model ve ölçü eşitliği bildirir |
| شكل | Komşu | Formel ve yapısal yakınlık | Dış görünüş, tip ve tarz bakımından birbirine uygunluk | Bir kalıp ve biçim uyumudur; شبه gibi zihinsel iltibasa yol açması zorunlu değildir |
| ندد | Komşu | Rakip ve denk ortak | Bir şeyin karşısına zıt ya da eşdeğer bir otorite olarak dikilen benzer | Çatışmacı ve denk kabul edilen bir ortaklık nüansı taşır |
| كفء | Komşu | Hukukî ve fonksiyonel denklik | Görev, güç ve liyakat bakımından birbirine denk olma | Ehliyet ve konum eşitliğidir; görsel benzerlik içermez |
| فرق | Zıt | Ayrışma ve tefrik | Birbirine karışmış iki şeyi kesin bir sınırla birbirinden ayırma | Şüphe ve iltibası ortadan kaldırarak her unsuru kendi sınırına yerleştirir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شبه | Niteliksel benzerlik ve iltibas | Bir nesnenin diğerine dış görünüşte benzemesi, şüpheye düşürmesi | Kesin |
| Latince | Similis / Simulacrum | Benzer / Benzetme, hayal | Dış görünüşün benzerliğini verir; ancak kökteki "iltibas ve şüpheye düşürme" dinamizmini tam karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Resemble / Similarity / Ambiguity | Benzemek / Benzerlik / Belirsizlik | Resemble şeklî benzerliği, ambiguity ise kökün "şüphe" boyutunu karşılar; tek bir kelime her iki katmanı birden taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Ähneln / Mehrdeutigkeit | Benzemek / Çok anlamlılık | Ähneln benzerliği aktarırken, Kur'anî terim olan müteşâbih için Mehrdeutigkeit kullanılır | Güçlü |
| Fransızca | Ressembler / Équivoque | Benzemek / İki anlamlılık, şüphe | Équivoque lafzın zihinde şüphe doğurmasını ve benzeşmeden doğan iltibası karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتَشَابِهًا / مُتَشَابِهٍ | Şeklen ve renkte benzeşen fakat tatta ve mahiyette farklı nimetler | Cennet rızıkları ve yeryüzündeki bitkilerin/meyvelerin tasviri (Bakara 2:25, En'âm 6:99, En'âm 6:141) |
| تَشَابَهَ | İneklerin vasıflarının birbirine denk gelmesiyle oluşan ayırt etme güçlüğü | İsrâiloğulları'nın sığır boğazlama emrindeki tereddütleri ve iltibas (Bakara 2:70) |
| تَشَابَهَتْ | Kalplerin inkâr, cehalet ve kibir tavrında birbirinin aynısı olması | Önceki inkârcılar ile sonrakilerin zihniyet ve talep birliği (Bakara 2:118) |
| شُبِّهَ | Bir şahsın başkası sanılması, suretin ve durumun algıda karışması | Hz. İsa'nın çarmıha gerilmesi iddiasının reddi bağlamı (Nisâ 4:157) |
| مُتَشَابِهَاتٌ | Anlamı birden fazla yöne çekilebilen, yoruma açık, aslına dönülmedikçe anlaşılamayan ayetler | Kitabın ayetlerinin muhkem ve müteşâbih olarak taksimi (Âl-i İmrân 3:7) |
| فَتَشَابَهَ | Yaratma fiilinin sahte ilahlara nispet edilmesiyle algıda oluşan karışıklık | Yaratma sıfatında Allah'a ortak koşulanların acziyeti (Ra'd 13:16) |
| مُتَشَابِهًا | Ayetleri birbirine benzeyen, ahenk ve hakikatte birbirini teyit eden vahiy | Kur'an'ın kendi içindeki bütünselliği ve tenakuzdan uzaklığı (Zümer 39:23) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye ve teşbih | Allah'ın yaratılmışlara benzetilmesi (müşebbihe) veya tenzih adına sıfatların iptali (ta'tîl) tartışması | Benzerliğin zât ve sıfat düzeyinde ontolojik bir ortaklık doğurup doğurmayacağı |
| Fıkıh | Şüphe ve iltibas taşıyan hükümler | Helal ile haram arasındaki sınırın netleşmediği ve iki hükme de benzeyen durumlar (şübühât) | Delilin veya illetin kesin olmaması sebebiyle mükellefin sakınması gereken gri alan |
| Tefsir | Müteşâbih ayetler nazariyesi | Âl-i İmrân 3:7 bağlamında muhkem ayetlerin esas alınıp müteşâbihlerin tevil edilip edilemeyeceği | Lafzın zahiri ile murad-ı ilâhî arasındaki çok katmanlılık ve delalet açıklığı |
| Hadis | Şüpheli şeylerden sakınma | "Helal bellidir, haram bellidir; ikisi arasında insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır" ilkesi | Amelî hayatta takva ekseninde sınırların korunması ve harama düşme riski |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Müteşâbih ayetler ve tenzih | Sabit ve muhkem temeller etrafında aklı terbiye etmek, gayb sınırını korumak | İnsanın mutlak bilgi iddiasını kırarak teslimiyet ve tefekkür dengesini kurar | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve usul | Analoji, kıyas ve modelleme | Bilinen bir olgudan hareketle bilinmeyene dair hipotez kurma ve test etme | Benzerlikler yanıltıcı olabileceğinden, hipotezin ana ilkelere dayandırılmasını zorunlu kılar | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Hak ile bâtılın birbirine benzetilmesi (demagoji ve manipülasyon) | Toplumsal krizlerde hakikatin üzerini örterek kitleleri yanıltma riski | Yöneticilerin ve toplumların kriz dönemlerinde adalet kıstaslarını yitirmemesini sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve piyasa | Taklit ürün, aldatıcı reklam ve belirsizlik (garar) | Kalitesiz veya sahte olanın hakiki değerle karıştırılmasını önleme | Piyasada şeffaflığı temin ederek sahteciliğin ve haksız kazancın önüne geçer | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İzomorfizm ve Homomorfizma (Cebir) | Farklı iki matematiksel yapının belirli işlem ve bağıntılar altında birbiriyle eşleşmesi, yapısal benzerlik göstermesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Taklit, Rol Çatışması ve İllüzyon (Sosyoloji ve Psikoloji) | Bireyin veya kurumun hakiki bir modele dışsal olarak öykünmesi ve algının bu yüzeysel uyum üzerinden manipüle edilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "anlaşılmaz, kapalı, agnostik metinler" olarak görüp vahyin müteşâbih boyutunu atıl bir bilmeceye veya sırra indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da benzeşme hem cennet nimetlerinin pedagojik tanınırlığını (Bakara 2:25) hem kitabın mucizevi iç ahengini (Zümer 39:23) hem de aklın muhkemi merkez alarak dinamik düşünmesini sağlayan bir inşa mekanizmasını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müteşâbih olanı muhkemden kopararak kendi hevasına göre yorumlamak, tefrika çıkarmak (Âl-i İmrân 3:7) veya suret benzerliğini zât benzerliği sanarak antromorfizme (teşbih ve tecsime) sürüklenmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem epistemolojik mimarisini (muhkem-müteşâbih dengesi) hem de varlık tasavvurunu (yaratılmışların birbirine benzetilmesi ama hiçbir şeyin Allah'a denk olmaması) belirleyen anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin metodolojisini vazeden usul ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:7), tevhid ve yaratılış delillerinde (Ra'd 13:16, En'âm 6:99) ve ahiret nimetlerinin tanıtıldığı tasvirlerde (Bakara 2:25). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Benzerliğin aynılık demek olmadığını gösterir; dış görünüşteki ortaklığın mahiyet farkını ortadan kaldırmayacağını, zihnin zahire aldanıp asıldan sapmaması gerektiğini öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki cevherin veya cismin renk, biçim ve parıltı bakımından üst üste binerek aralarındaki sınırın çıplak gözle ayırt edilemez hâle gelmesi.
- Soyut anlamBir delilin, anlamın veya kavramın zihinde birden fazla ihtimale kapı aralaması; bu kapalılığın ancak ölçü niteliğindeki ana ilkelere müracaatla giderilebilmesi.
- Sistematik karşılıkDeğişken ve çok anlamlı formların (), sabit ve kurucu aksiyomlar kümesine () indirgenerek anlamlandırıldığı bir bilişsel/yorumlayıcı haritalama.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, ve varlıkları/kavramları arasındaki benzerliği () tanımlar. Bu benzerlik, iki nesnenin belirli ortak fonksiyonel veya biçimsel niteliklerde () eşitlenmesi, ancak daha temel başka niteliklerde () zorunlu olarak farklılaşması durumudur. Buradan doğan belirsizlik ve iltibas, ancak muhkem zemin () referans alınarak yapılan bir haritalama ve yönlendirme ile çözüme kavuşturulabilir.