عبقر
ع - ب - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
عبقر “Habek” bir tür güzel kokulu yabani bitkidir. “A’bker” ise bu tür bitkilerin yetiştiği yer olmuştur. Sonra cinlerin var sayıldığı hayali ülke anlamı kazanmıştır. عَبْقَر karada bulunan caddeler anlamında ism-i cemdir. Bunun sonuna getirilen nispet yası ile bu caddelerde taşımacılık yapan araçlar anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
عبقر “Habek” bir tür güzel kokulu yabani bitkidir. “A’bker” ise bu tür bitkilerin yetiştiği yer olmuştur. Sonra cinlerin var sayıldığı hayali ülke anlamı kazanmıştır.
عَبْقَر karada bulunan caddeler anlamında ism-i cemdir. Bunun sonuna getirilen nispet yası ile bu caddelerde taşımacılık yapan araçlar anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR829 harfعبقر:
عَبْقَرٌ: موضعٌ بالبادية كثير الجنِّ. يقال كأنَّهم جِنٌّ عَبْقَر، قال زهير:
بِخَيْلٍ عليها جِـنَّةٌ عَـبْـقَـريَّةٌ جَديرونَ يَوْماً أن يَنالوا فيَسْتَعلوا
والعَبْقَرَةُ: المرأةُ التارَّةٌ الجميلةُ، قال الشاعر:
تَبَدَّلَ حِصْنٌ بأزواجِـهِ عِشاراً وعَبْقَرةً عَبْقَرا
أراد: عَبْقَرَةً عَبْقَرَةً، فذهَبَتِ الهاء في القافية وصارَت ألفاً بَدَلاً للهاء.
والعَبْقَريُّ: ضربُ من البُسُط،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR516 harfالعَبْقَرُ: موضعٌ تزعم العرب أنه من أرض الجنّ. قال لبيد:
كُهول وشُبَّان كجِنَّةِ عَبْقَرِ
ثم نسبوا إليه كلِّ شيء تعجَّبوا من حِذقه أو جودة صنعته وقوته، فقالوا: عَبْقَرِيٌّ. وهو واحد وجمع، والأنثى عَبْقَرِيَّةٌ، يقال ثيابٌ عبقرية. وفي الحديث: "أنه كانَ يسجُد على عَبْقَرِيٍّ"، وهو هذه البسط التي فيها الأصباغ والنقوش، حتَّى قالوا: ظُلْمٌ عبقريّ؛ وهذا عبقريُّ قومٍ، للرجل القويّ. وفي الحديث: "فلم
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR582 harf- عبقر قيل: هو موضع للجن ينسب إليه كل نادر من إنسان، وحيوان، وثوب، ولهذا قيل في عمر: (لم أر عبقريا مثله) (الحديث عن أبي هريرة قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: بينا أنا نائم رأيتني على قليب عليها دلوا، فنزعت منها ما شاء الله، ثم أخذها ابن أبي قحافة، فنزع بها ذنوبا أو ذنوبين، وفي نزعه ضعف، والله يغفر له، ثم استحالت عزبا، فأخذها ابن الخطاب، فلم أر عبقريا من الناس ينزع نزع عمر حتى ضرب
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.883 harfعَبْقَر: موضع بالبادية كثير الجن. يقال في المثل: كأَنهم جِنُّ عَبْقَر؛ فأَما قول مَرَّار بن مُنْقِذٍ العَدَوي:
هل عَرَفْتَ الدارَ أَم أَنكرتَهَا
بَيْنَ تِبْراكٍ فَشَمَّيْ عَبَقُرْ؟
وفي الصحاح: فَشَسَّيْ عَبَقُرْ، فإِن أَبا عثمان ذهب إِلى أَنه أَراد عَبْقَر فغير الصيغة؛ ويقال: أَراد عبَيْقُر فحذف الياء، وهو واسع جدّاً؛ قال الأَزهري: كأَنه توهم تثقيل الراء وذلك أَنه احتاج إِلى تحريك الباء لإِقامة
عَبْقَر: موضع بالبادية كثير الجن. يقال في المثل: كأَنهم جِنُّ عَبْقَر؛ فأَما قول مَرَّار بن مُنْقِذٍ العَدَوي: هل عَرَفْتَ الدارَ أَم أَنكرتَهَا بَيْنَ تِبْراكٍ فَشَمَّيْ عَبَقُرْ؟ وفي الصحاح: فَشَسَّيْ عَبَقُرْ، فإِن أَبا عثمان ذهب إِلى أَنه أَراد عَبْقَر فغير الصيغة؛ ويقال: أَراد عبَيْقُر فحذف الياء، وهو واسع جدّاً؛ قال الأَزهري: كأَنه توهم تثقيل الراء وذلك أَنه احتاج إِلى تحريك الباء لإِقامة الوزن، فلو ترك القاف على حالها مفتوحة لتحول البناء إِلى لفظ لم يجئ مثله، وهو عَبَقَر، لم يجئ على بنائه ممدود ولا مُثَقَّل، فلما ضم القاف توهم به بناء قَرَبوسٍ ونحوه والشاعر يجوز له أَن يَقْصُِر قربوس في اضطرار الشعر فيقول قَرَبُس، وأَحسن ما يكون هذا البناء إِذا ذهب حرف المدّ منه أَن يثقل آخره لأَن التثقيل كالمد؛ قال الجوهري: إِنه لما احتاج إِلى تحريك الباء لإِقامة الوزن وتَوَهَّمَ تشديد الراء ضم القاف لئلا يخرج إِلى بناء لم يجئ مثله فأَلحقه ببناءٍ جاء في المَثَل، وهو قولهم هو أَبْردُ من عَبَقُرٍّ، ويقال: حَبَقُرٍّ كأَنهما كلمتان جُعِلَتا واحدة لأَن أَبا عمرو بن العلاء يرويه أَبرد من عَبِّ قُرٍ؛ قال: والعَبُّ اسم للبَرَد الذي ينزل من المُزْن، وهو حَبُّ الغَمام، فالعين مبدلة من الحاء. والقُرُّ: البَردُ؛ وأَنشد: كأَنَّ فاها عَبُّ قُرٍ باردٌ، أَو ريحُ مسك مَسَّه تَنْضاحُ رِكْ ويروى: كأَنَّ فاها عَبْقَرِيٌّ بارد والرِّكُّ: المطر الضعيف، وتَنْضاحُهُ: ترشُّشه. الأَزهري: يقال إِنه لأَبْرَدُ من عَبَقُرٍّ وأَبرد من حَبَقُرٍّ وأَبرد من عَضْرَسٍ؛ قال: المبرد والحَبَقُرُّ والعَبَقُرُّ والعَضْرَسُ البَرَدُ. الأَزهري: قال عَبَقُرٌّ والعَبَقُرُّ البَرَد. الجوهري: العَبْقَرُ موضع تزعم العرب أَنه من أَرض الجن؛ قال لبيد: ومَنْ فادَ من إِخوانِهِم وبَنِيهِمُ، كُهُول وشُبَّان كجنَّةِ عَبْقَرِ مَضَوْاً سَلَفاً قَصْدُ السبيلِ عليهمُ بَهيّاً من السُّلاَّفِ، ليس بِجَيْدَر أَي قصير؛ ومنها: أَقي العِرضَ بالمال التِّلادِ، وأَشْتَري به الحمدَ، إِن الطالبَ الحمد مُشْتَري وكم مُشْتَرٍ من ماله حُسْنَ صِيته لآِبائِهِ في كلّ مَبْدًى ومَحْضَرِ ثم نسبوا إِليه كل شيء تعجبوا من حِذْقِهِ أَو جَوْدة صنعته وقوته فقالوا: عَبْقَرَِيٌّ، وهو واحد وجمع، والأُنثى عَبْقَرِيَّةٌ؛ يقال: ثياب عبقرية. قال ابن بري: قول الجوهري العَبْقرُ موضع صوابه أَن يقول عَبْقَرٌ بغير أَلف ولام لأَنه اسم علم لموضع؛ كما قال امرؤ القيس: كأَنّ صَليلَ المَرْوِ، حين تشدُّهُ، صَليلُ زُيُوفٍ يُنْتَقَدْنَ بعَبْقَرا وكذلك قول ذي الرمة: حتى كأَنَّ رِياض القُفِّ أَلْبَسَها، من وشْيِ عَبْقَر، تَجْليلٌ وتَنْجِيدُ قال ابن الأَثير: عَبْقَر قرية تسكنها الجن فيما زعموا، فكلَّما رأَوا شَيئاً فائقاً غريباً مما يصعب عملُه ويَدِقُّ أَو شيئاً عظيماً في نفسه نسبوه إِليها فقالوا: عَبْقَرِيٌّ، اتُّسِعَ فيه حتى سمي به السيّد والكبير. وفي الحديث: أَنه كان يسجد على عَبْقَرِيٍّ؛ وهي هذه البُسُط التي فيها الأَصْباغ والنُّقوش، حتى قالوا ظُلْمٌ عبقريّ، وهذا عبقريٌّ قوم للرجل القوي، ثم خاطبهم الله تعالى بما تعارَفوه: فقال عَبْقَريّ حِسانٍ؛ وقرأَه بعضهم: عَباقِريّ، وقال: أَراد جمع عبقريّ، وهذا خطأٌ لأَن المنسوب لا يجمع على نسبته ولا سيما الرباعي، لا يُجْمَع الخَثْعَمِيُّ بالخَثاعِمِيّ ولا المُهَلَّبِيُّ بالمَهالِبِيّ، ولا يجوز ذلك إِلاَّ أَن يكون نُسِب إِلى اسم على بناء الجماعة بعد تمام الاسم نحو شيء تنسبه إِلى حَضاجِر فتقول حضاجِرِيّ، فينسب كذلك إِلى عباقِر فيقال عباقِرِيّ، والسراويلُ ونحو ذلك كذلك؛ قال الأَزهري: وهذا قول حُذَّاق النحويين الخليل وسيبويه والكسائي؛ قال الأَزهري: وقال شمر قرئ عباقَريّ، بنصب القاف، وكأَنه منسوب إِلى عباقِر. قال الفراء: العَبْقَرِيّ الطنافِس الثخانُ، واحدتها عَبقريّة، والعَبْقَرِيّ الديباج؛ ومنه حديث عمر: أَنه كان يسجد على عَبْقَرِيّ. قيل: هو الديباج، وقيل: البسُط المَوْشِيّة، وقيل: الطنافس الثخان، وقال قتادة: هي الزَّرابيّ، وقال سعيد بن جبير: هي عِتاقُ الزرابي، وقد قالوا عَباقِر ماء لبني فزارة؛ وأَنشد لابن عَنمة: أَهْلي بِنَجْدٍ ورحْلي في بيوتكمُ، على عباقِرَ من غَوْريّة العلَم قال ابن سيده: والعَبْقَرِيّ والعَباقري ضرب من البسط، الواحدة عَبْقَرِيّة. قال: وعَبْقَر قرية باليمن تُوَشَّى فيها الثياب والبسط، فثيابها أَجود الثياب فصارت مثلاً لكل منسوب إِلى شيء رفيع، فكلما بالغوا في نعت شيء مُتَناهٍ نسبوه إِليه، وقيل: إِنما يُنْسَب إِلى عَبْقَر الذي هو موضع الجن، وقال أَبو عبيد: ما وجدنا أَحداً يدري أَين هذه البلاد ولا متى كانت. ويقال: ظُلْمٌ عَبْقَرِيّ ومالٌ عَبْقَرِيّ ورجل عَبْقَرِيّ كامل. وفي الحديث: أَنه قصَّ رُؤيا رآها وذكر عمرَ فيها فقال: فلم أَرَ عَبْقَرِيّاً يَفْرِي فَرِيَّه؛ قال الأَصمعي: سأَلت أَبا عمرو بن العلاء عن العَبْقَرِيّ، فقال: يقال هذا عَبْقَرِيُّ قومٍ، كقولك هذا سيدُ قوم وكبيرهم وشديدهم وقويُّهم ونحو ذلك. قال أَبو عبيد: وإِنما أَصل هذا فيما يقال أَنه نسب إِلى عَبْقَر، وهي أَرض يسكنها الجنُّ، فصارت مثلاً لكل منسوب إِلى شيء رفيع؛ وقال زهير: بِخَيْلٍ عليها جِنَّةٌ عَبْقَريةٌ، جَديرون يوماً أَن يَنالوا فيَسْتَعْلُوا وقال: أَصل العَبْقَرِيّ صفةٌ لكل ما بولغ في وصفه، وأَصله أَن عَبْقَرَ بلد يُوشَّى فيه البسُط وغيرُها، فنُسب كل شيء جيّد إِلى عَبْقَر. وعَبْقَريُّ القومِ: سيدُهم، وقيل: العَبْقَريّ الذي ليس فوقه شيء، والعَبْقَريّ: الشديد، والعَبْقَرِيُّ: السيد من الرجال، وهو الفاخر من الحيوان والجوهر. قال ابن سيده: وأَما عَبَقُرٌ فقيل أَصله عَبَيْقُرٌ، وقيل: عَبَقُور فحذفت الواو، وقال: وهو ذلك الموضع نفسه. والعَبْقَرُ والعَبْقَرةُ من النساء: المرأَة التارّة الجميلة؛ قال: تَبَدَّلَ حِصْنٌ بأَزواجه عِشاراً، وعَبقرةً عَبْقَرا أَراد عَبْقَرَةً عَبْقَرَةً فأَبدل من الهاء أَلفاً للوصل، وعَبْقَر: من أَسماء النساء. وفي حديث عصام: عينُ الظَّبْية العَبْقَرةِ؛ يقال: جارية عَبْقَرةٌ أَي ناصِعَةُ اللون، ويجوز أَن تكون واحدةَ العَبْقَرِ، وهو النرْجِسُ تشبّه به العين. والعَبْقَرِيّ: البساطُ المُنَقّش. والعَبْقَرةُ: تَلأْلُؤُ السراب. وعَبْقَرَ السرابُ: تَلأْلأَ. والعَبَوْقَرة: اسم موضع؛ قال الهجري: هو جبل في طريق المدينة من السَّيالة قبل مَللٍ بميلين؛ قال كثير عزة: أَهاجَك بالعَبَوْقَرةِ الدِّبارُ؟ نَعَمْ منّا مَنازِلُها قِفارُ والعَبْقَرِيّ: الكذب البحت. كَذِبٌ عَبْقَرِيٌّ وسُمَاقٌ أَي خالص لا يَشوبُه صِدْق. قال الليث: والعَبْقَرُ أَول ما ينبت من أُصول القصب ونحوه، وهو غضٌّ رَخْصٌ قبل أَن يظهر من الأَرض، الواحدة عَبْقَرة؛ قال العجاج:كَعَبْقَراتِ الحائرِ المَسْحور قال: وأَولادُ الدهاقِين يقال لهم عَبْقر، شبَّههمِ لتَرارتِهم ونَعْمتِهم بالعَبْقَر؛ هكذا رأَيت في نسخ التهذيب، وفي الصحاح: عُنْقُرُ القَصَب أَصْلُه، بزيادة النون، وهذا يحتاج إِلى نظر، والله أَعلم بالصواب.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR490 harf* ع ب ق ر * * العَبْقَرُ * بوزن العنبر موضع تزعم العرب أنه من أرض الجن ثم نسبوا إليه كل شيء تعجبوا من حذقه أو جودة صنعته وقوته فقالوا * عَبْقَرِيٌّ * وهو واحد وجمع والأنثى * عَبْقَرِيَّةٌ * يُقال ثياب عبقرية وفي الحديث ﴿أنه كان يسجد على عبقري﴾ وهو هذه البُسُط التي فيها الأصباغ والنقوش حتى قالوا ظُلم * عَبْقَرِيٌّ * وهذا عبقري قوم للرجل القوي وفي الحديث ﴿فلم أر عبقريا يفري فرية﴾ ثم خاطبهم الله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.249 harfعبقر كجعفر: ع بالبادية كثر الجن، يقال في المثل: كأنهم جن عبقر وفي كلام بعضهم أنه باليمن، وفي الصحاح: تزعم العرب أنه في أرض الجن، قال لبيد:
ومن فاد من إخوانهم وبنيهم كهول وشبان كجنة عبقر
ثم نسبوا إليه كل شيء تعجبوا من حذقه أو جودة صنعته وقوته. وقال ابن الأثير: عبقر: قرية يسكنها الجن فيما زعموا، فكلما رأوا شيئا فائقا غريبا مما يصعب عمله ويدق، أو شيئا عظيما في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.847 harfعَبْقَرٌ
عَبْقَرٌ ذ : see the following paragraph, in two places.
عَبْقَرِىٌّ
عَبْقَرِىٌّ ذ a rel. n. from ↓ عَبْقَرٌ, a place which the Arabs assert to be of the lands of the Jinn, or Genii: (S, O, Msb:) or a certain place, (K,) in the desert, (TA,) abounding with Jinn: (K:) AO says, We have not found any one who knows where this country is, or when it existed. (TA.) Hence it is applied as an
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR439 harfعَبْقَرَ
عَبْقَرَ
a. Shone, glittered ( mirage ).
عَبْقَر
عَبْقَر 51 ,
a. Demons.
b. Haunted place.
عَبْقَرَة
عَبْقَرَة 51t ,
a. Glitter of the mirage.
عَبْقَرِيّ
عَبْقَرِيّ 51yi ,
a. Excellent, admirable; wonderful, extraordinary.
b. Handsome, stately.
c. Rich carpets or stuffs.
d. Pure fabrication, utter falsehood.
عَبْقَرِيَّة
عَبْقَرِيَّة 51yit ,
a. Beautiful workmanship.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.559 harfعبقر
عَبْقَرَ - يُعَبْقِرُ - عَبْقَريّ
عَبْقَرَ - يُعَبْقِرُ + كائن + شيئاً: يصنعه ليكون تحفة فنية مريحة ومزركشة ومنقوشة ومزينة
عَبْقَر: اسم فعل " عَبْقَرَ - يُعَبْقِرُ "، وهو بمعنى مفعول: الشيء الفريد والتحفة المصنوعة للراحة والجمال والتزيين: التحفة الفنية الفريدة في أثاث المنزل
عَبْقَرِيّ: اسم نسبة: منسوب لـ " عبقر ": بنتمي إلى زمرة الأثاث
Mücavir kökler4 mücavir (5 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ
Ve kara araçlarıYeşil yastıklara ve güzel işlemeli döşeklere yaslanırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عبقر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زرب, نمرق, بسط |
| Zıt Kök | رثث |
| Çekirdek Özet 1 | Sıra dışı ustalık, mükemmellik ve nadide zanaat eseri; hayal gücünü aşan güzellikteki dokuma ve sergi |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehline sunulan en üstün nitelikli, göz alıcı desenli ve kusursuz dokunmuş döşek ve sergiler |
| Çekirdek Özet 3 | Standart beşerî kapasiteyi ve vasat üretimi aşan, aşkın nitelik ve benzersiz yetkinlik ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca efsanevi cin anlatılarına indirgeyerek Kur'an'daki somut ve estetik döşek/kumaş vasfını gözden kaçırmak veya modern teknik anlamları bağlamsızca köke yüklemek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عب | Yoğunlaşma, kabarma, ağırlık ve belirginleşme; عبأ kökünde ağırlık ve önem verme, عبر kökünde geçiş ve yoğunlaşma, عبس kökünde toplanıp sertleşme anlamlarında görülür | ق | Yoğunlaşmış tabana sınır çekme, biçimlendirme ve dikkat çekici bir odak kazandırma |
| عبق | Kokunun veya etkinin bir nesneye iyice sinmesi, yapışması ve yayılması | ر | Belirginleşen ve sinen niteliğe süreklilik, akıcılık ve üstün bir mükemmellik kazandırarak kökü eşsiz bir zanaat eserine dönüştürme |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz | Görme, seçme, dikkatle izleme ve hayranlıkla bakma |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, barınma, koruma ve döşenen alan |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | İnce işçilik, sınır, toplanma ve odak noktası |
| ر | İnsan başı | Üstünlük, tepe nokta, öncülük ve seçkinlik |
| عبقر | Gözün seçtiği iç mekân sergisinde ince işçilik ve zirve ustalık | Göze hitap eden, barınma alanını tezyin eden, en ince ayrıntısına kadar işlenmiş ve benzerleri arasında başı çeken nadide eser hareketini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde insanların ulaşmakta zorlandığı, her türlü harikulade ve açıklanamaz şeyin nispet edildiği varsayımsal bir vadi veya yer adı; buradan hareketle göz alıcı desenlerle dokunmuş, havı kalın ve yumuşak, işçiliği emsalsiz lüks döşek ve sergiler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ meşhur muallakasında cesur ve yenilmez savaşçıları bu yere nispetle anar: بِخَيْلٍ عليها جِـنَّةٌ عَـبْـقَـريَّةٌ / جَديرونَ يَوْماً أن يَنالوا فيَسْتَعلوا |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber gördüğü bir rüyayı anlatırken Hz. Ömer'in kuyu başında su çekmedeki olağanüstü gücünü, kabiliyetini ve dâhice sebatını tasvir etmek üzere bu kökten türeyen ismi kullanmıştır: فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيّاً مِنَ النَّاسِ يَنْزِعُ نَزْعَ عُمَرَ |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisānü'l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça عبقر kökü, dörtlü yapısıyla klasik Sami dillerinin genel üçlü morfolojik çekirdek şemasına tam olarak oturmayan, semantik gelişimi bakımından Arap yarımadasının kültürel ve coğrafi algısıyla derinleşmiş bir kelimedir. Kökün ilk aşamada güney veya kuzey Sami dillerinde doğrudan ortak bir fiil kökü olarak tespiti zordur; ancak Güney Arabistan veya erken Aramice/Süryanice dokuma, boyama ve kumaş terminolojisiyle ilişkili lüks ticaret eşyası adlandırmalarıyla teması muhtemeldir. Arap dilinde kelime, fevkalade ve alışılmışın dışındaki yetenekleri, üretimi ve dokumaları simgeleyen bir odak kavram haline gelmiş; cismani olmayan aşkın bir yetkinlik tasavvuru ile üstün zanaat eseri kumaşlar arasında çift kutuplu bir anlam alanı kurmuştur. Kökün türevleri, Sami dillerindeki ortak kök mirasından ziyade Arapçanın kendi iç mecazi aktarım mekanizmasıyla nadirlik, dâhilik ve ince sanat ekseninde semantik olarak zenginleşmiştir.
Güven Muhtemel
Kaynak Lisānü'l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عبق kökünden genişleme | Kokunun veya rengin iyice işlemesi, sinmesi anlamındaki köke ر harfinin eklenmesiyle dokumada mükemmellik bildiren dörtlü yapı türetilmiştir | Muhtemel |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Bölgesel lüks dokuma ve zanaat terminolojisi | Komşu Sami dillerindeki doğrudan bir kökle tam ses denklikleri sınırlı olup lüks dokuma ticaretine bağlı kültürel etkileşim görülür | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve düzenli bir fonetik paralellik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisānü'l-ʿArab, Maqāyīsü'l-Luğa, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عبقر | Anlamlı | Sıra dışı ustalık ve mükemmel dokuma | Harikulade güzellikteki sergi, üstün zekâ ve beşer üstü görünen maharet | Kur'an'da geçer; hedef kök |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عبقر | Merkez | Sanatlı döşek ve üstün nitelik | İşçiliğindeki emsalsiz incelik, nakış ve fevkalade yetkinlikle öne çıkan lüks zemin sergisi | Nadide dokuma ve zanaatın zirve noktası |
| زرب | Komşu | Zemin sergisi ve halı | Üzerine basılan, tüylü, havlı ve yaygın döşeme türünü ifade eder; عبقر kadar nadirlik ve mutlak mükemmellik vurgusu taşımaz | Halı ve yaygı yayma |
| نمرق | Komşu | Yastık ve minder | Yaslanmaya mahsus, sıralanmış ve dizilmiş destek unsurlarını anlatır; serginin kendisinden ziyade yaslanma aracına odaklanır | Koltuk yastığı ve minder |
| بسط | Komşu | Yayma ve geniş döşek | Yere boylu boyunca serilen her türlü örtüyü kapsar; sanat ve işçilik kalitesinden ziyade alan kaplama vasfını öne çıkarır | Yayma ve zemin örtüsü |
| رثث | Zıt | Eskilik ve bayağılık | Yıpranmış, tiftiklenmiş, dökülen, kıymetsiz ve estetikten yoksun kaba kumaş veya eşya | Değersiz, aşınmış dokuma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عبقر | Mükemmel dokuma ve harikulade nitelik | Benzeri az bulunan lüks kumaş, fevkalade maharet ve emsalsiz zanaat | Kesin |
| Latince | tapete exquisitum, genius | Seçkin halı döşemesi, üstün deha | Eşyanın sanatsal değerini ve kişideki üstün fıtri yeteneği karşılar; vadi tasavvuru dışarıda kalır | Güçlü |
| İngilizce | exquisite carpet, masterwork, stroke of genius | Nadide halı sergisi, şaheser | Dokumanın üstün işçiliğini ve zihinsel mükemmelliği verir; kültürel mitolojik çağrışımı eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Prachtteppich, Meisterwerk, Genialität | Görkemli halı, başyapıt | İnce el işçiliğini ve deha düzeyindeki vasfı karşılar; çöl kültüründeki kök bağlamını yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | tapis précieux, chef-d'œuvre, génie | Değerli halı, şaheser, üstün istidat | Sanatsal mükemmelliği ve benzersiz niteliği ifade eder; yerel semantik tabakayı içermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عَبْقَرِيٍّ | Cennete özgü fevkalade güzellikteki sergiler ve yaygılar | Rahman suresinde cennet nimetlerinin, oradaki eşsiz rahatlığın ve estetik mükemmelliğin tasviri bağlamında zikredilir; Rahman 55:76 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret tasvirleri ve tecsim tartışmaları | Cennet sergilerinin dünyevi benzerleriyle sadece isim birliği taşıyıp taşımadığı, hakiki mahiyetlerinin aşkınlığı | İdrak ötesi ilahi nimet ve mükemmel tasvir |
| Fıkıh | Zinet ve lüks eşya kullanımı | Lüks kumaşların, ipekli ve nakışlı yaygıların kullanımı ve israf sınırları ile tezyinat fıkhı | Kıymetli kumaş ve kullanım ölçüsü |
| Tefsir | Rahman suresinin estetik tahlili | Kelimenin Cahiliye lügatındaki mitolojik/coğrafi kökeninden Kur'an'da arındırılarak saf estetik ve somut sergi manasında kullanımı | Harikulade güzellikte nakışlı sergi |
| Hadis | Sahabe faziletleri ve rüya tabiri | Hz. Ömer'in dâhice liderliğini ve yönetim dirayetini vasfeden teşbihin mahiyeti | İnsanlar arasında benzeri az bulunan kudret ve deha |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi mükâfat nizamı | Aşkın estetik donanım | Cennet ehline vadedilen huzur ve sükûnetin en ince detayına kadar karşılanması | İlahi lütfun sıradanlıktan uzak, kusursuz estetik mertebesini gösterir | Kesin |
| İlmi | Yüksek zihinsel kapasite | Deha ve çığır açıcı yetenek | Bilimsel veya sanatsal üretimde vasat sınırları aşan olağanüstü kavrayış | Sıradan yöntemlerle ulaşılamayan keşif ve sentez gücünü kurar | Güçlü |
| Siyasi | Liyakat ve devlet yönetimi | Üstün idari dirayet | Toplumsal sorunları sebat ve güçle çözen liderlik kalitesi | Kriz anlarında toplumu sevk ve idare eden emsalsiz yönetim kapasitesidir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim kalitesi ve katma değer | Yüksek nitelikli zanaat ve lüks meta | Emek-yoğun üretimin zirvesi olan nadide katma değerli ürün arzı | Piyasada benzeri bulunmayan, en üst kalite standardını temsil eden meta üretimidir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ekstremum ve asimptotik mükemmellik | Bir fonksiyonun yerel dalgalanmaları aşarak eriştiği mutlak tepe değeri veya hata payının sıfıra yaklaştığı ideal optimizasyon noktası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Seçkin estetik üretim ve virtüözlük | Sosyolojide ve sanat felsefesinde kolektif normların çok üzerinde beliren, taklit edilemez bireysel maharet ve zanaatkârlık | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern Türkçedeki zihinsel "deha" veya "dâhi" kavramına hapsetmek ya da kökün erken Arapçadaki coğrafi/mitolojik kökenini ayetin tek maksadı zannetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime soyut bir zekâ övgüsü değil; ahiret yurdundaki somut, göz alıcı, ince nakışlı, konforun ve zarafetin zirvesini teşkil eden somut bir sergi ve döşek vasfıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahman suresindeki tasviri soyut bir masala veya cin mitolojisine indirgemek; tezyinattaki ilahi ihsanın somut gerçekliğini ve cennet estetiğini gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhataplarının zihnindeki kültürel ve dilsel zirve kavramları alıp onları vahyin arı, nezih ve somut ahiret tasavvuruna nasıl dönüştürdüğünü gösteren seçkin bir örnek olduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinin, nimetlerin kemalinin ve müminlere hazırlanan uhrevi mükâfatların estetik boyutunun ele alındığı eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an lügatinin sadece basit çöl nesnelerinden ibaret olduğu zannını yıkar; aksine en ince zanaat, desen ve zevk unsurlarını içeren yüksek bir estetik dili temsil ettiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİnce nakışlarla, nadide malzemeyle ve emsalsiz bir ustalıkla dokunmuş, üzerine oturulan veya yaslanılan lüks sergi ve kumaş.
- Soyut anlamSıradanlığı ve vasat üretim sınırlarını kökten aşan, hayranlık uyandırıcı mükemmellik, fıtri yetkinlik ve üstün zanaat.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki tüm unsurların kalite, verimlilik ve estetik bakımından ulaşabileceği en üst doyum ve optimizasyon derecesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde incelenen eseri veya niteliği, eseri meydana getiren her bir tikel zanaat, incelik ve tasarım unsurunu, bu unsurların ağırlık katsayısını, ise beşerî tecrübedeki standart azami kalite eşiğini gösterir. Bu unsurların toplam kalitesi olan , standart eşiği aştığında ortaya çıkan harikulade ve aşılmış mükemmellik durumu kökün taşıdığı aşkın niteliği sembolize eder.