عبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ب-ر5 sîga, 92 mücavir kök, 9 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عجفسوغبطنعِبْرَةٌعبرفَاعْتَبِرُواأولفرثسقيخربسمن

KökSîga 5Ayet 9Sure 8Mücavir 92

▶ Ağı aç (3B)

عبر

ع - ب - ر

KÖK
  • 9 geçiş
  • 9 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar. İtibar etme iki tarafı karşılaştırma.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar. İtibar etme iki tarafı karşılaştırma.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.667 harf
باب العين و الرّاء والباء معهما ع ر ب، ع ب ر، ر ع ب، ب ع ر، ر ب ع،ب ر ع مستعملات عرب: العرب العاربة: الصريح منهم. والأعاريب: جماعة الأعراب. ورجل عربيّ. وما بها عَريب، أي: ما بها عربيّ. وأعرب الرجل: أفصح القول والكلام، وهو عربانيّ اللسان، أي: فصيح. وأعرب الفرس إذا خلصت عربيّته وفاتته القرافة. والإبل العِراب: هي العربية. والعرب المستعربة الذين دخلوا فيهم فاستعربوا وتعرّبوا. والمرأة العَروُبُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.148 harf
العِبْرَةُ: الاسم من الاعتبار. والعَبْرَةُ بالفتح: تحلُّب الدمع. تقول منه: عَبِرَ الرجل بالكسر يَعْبَرُ عَبَراً، فهو عابِرٌ، والمرأة عابِرٌ أيضاً. قال الحارث بن وعلة: يقولُ ليَ النَهديُّ هل أنتَ مُردِفيوكيف رِداف الغِرِّ أمُّك عابِـرُ وكذلك عَبِرَتْ عينه واسْتَعْبَرَتْ، أي دَمَعت. والعَبْرَانُ: الباكي. والعَبَرُ بالتحريك: سُخْنةٌ في العين تُبكيها. والعُبْرُ بالضم مثله. يقال: لأمِّه العُبْرُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.803 harf
باب العين والراء مع الباء عرب ، عبر ، ربع ، رعب ، برع ، بعر : مستعملات . عرب : قال ابن المظفّر : العَرَب العاربة : الصريح منهم . قال : والأعاريب : جماعة الأعراب . وقال غيره : رجل عربيّ إذا كان نسبه في العرب ثابتاً وإن لم يكن فصيحاً . وجمعه العَرَب ؛ كما يقال : رجل مجوسيّ ويهوديّ ، والجمع بحذف ياء النسبة : المجوس واليهود . ورجل مُعْرِب إذا كان فصيحاً وإن كان عجميّ النسب . ورجل أعرابيّ بالألف إذا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.001 harf
(باب العين والباء وما يثلثهما) (عبث) العين والباء والثاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على الخَلط يقال: عَبَثَ الأَقِط، وأنا أعبِثُه عَبْثاً، وهو عبيث، وهو يُخلَط ويجفَّف في الشَّمس. والعَبِيث: كلُّ خِلْط. ويقال: في هذا الوادي عَبِيثةٌ، أي خِلْطٌ من حَيَّيْن. ومما قيسَ على هذا: العَبَثُ، هو الفعل لا يُفَعل على استواء وخُلوصِ صواب. تقول: عَبِثَ يعبَث عَبَثاً، وهو عابثٌ بما لا يَعْنيه وليس من بالِهِ([1])
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR819 harf
- أصل العبر: تجاوز من حال إلى حال، فأما العبور فيختص بتجاوز الماء، إما بسباحة، أو في سفينة، أو على بعير، أو قنطرة، ومنه: عبر النهر: لجانبه حيث يعبر إليه أو منه، واشتق منه: عبر العين للدمع، والعبرة كالدمعة، وقيل: عابر سبيل. قال تعالى: ﴿إلا عابري سبيل﴾ [النساء/43]، وناقة عبر أسفار، وعبر القوم: إذا ماتوا، كأنهم عبروا قنطرة الدنيا، وأما العبارة فهي مختصة بالكلام العابر الهواء من لسان المتكلم إلى سمع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.097 harf
ع ب ر الفرات يضرب العبرين بالزبد وهما شطّاه‏.‏ وناقة عبر أسفار‏:‏ لا تزال يسافر عليها‏.‏ قال النابغة‏:‏ ومنه‏:‏ فلان عبرٌ لكل عمل أي صالح له مضطلع به‏.‏ وهو عابر سبيل‏.‏ واستعبر فلان وتجلت عبرته‏.‏ وتقول‏:‏ لا عبرة بعبرة مستعبر ما لم تكن عبرة معتبر‏.‏ ولأمك العبر والعبر أي الثكل وقد عبرت عبراً وأمك عابر‏.‏ قال‏:‏ يقول لي النهديّ هل أنت مردفي وكيف رداف الفلّ أمك عابر وأراه عبر عينيه وإنه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.617 harf
عَبَرَ الرُؤيا يَعْبُرُها عَبْر وعِبارةً وعبَّرها: فسَّرها وأَخبر بما يؤول إِليه أَمرُها. وفي التنزيل العزيز: إِن كنتم للرؤُيا تَعْبُرون؛ أَي إِن كنتم تعْبُرون الرؤيا فعدّاها باللام، كما قال: قُلْ عسى أَن يكون رَدِفَ لكم؛ أَي رَدِفَكم؛ قال الزجاج: هذه اللام أُدْخِلت على المفعول للتَّبْيين، والمعنى إِن كنتم تَعْبُرون وعابرين، ثم بَيَّنَ باللام فقال: للرؤيا، قال: وتسمى هذه اللام لامَ التعقيب لأَنها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR883 harf
* ع ب ر * * العِبْرةُ * بالكسر الاسم من * الاعْتِبارِ * وبالفتح تحلب الدمع و * عَبِر * الرجل والمرأة والعين من باب طرِب أي جرى دمعه والنعت في الكل * عَابرٌ * و * اسْتَعْبَرَتْ * عينه أيضا و * العَبْرانُ * الباكي و * عُبْرُ * النهر بوزن عُذر و * عِبْرُهُ * بوزن تبِر شطُّه وجانبه و * العِبْرِيُّ * بوزن المِصرِّي * العِبْرَانِيُّ * وهو لغة اليهود و * المِعْبَرُ * بوزن المِبضع ما يُعبر عليه من قنطرة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.174 harf
عبر الرؤيا يعبرها عبرا بالفتح، وعبارة، بالكسر، وعبرها تعبيرا: فسره وأخبر بما يؤول، وكذا في المحكم وغيره، وفي الأساس بآخر ما يؤول إليه أمرها. وعبرها تعبيرا: فسرها وأخبر بما يؤول، كذا في المحكم وغيره، وفي الأساس بآخر ما يؤول إليه أمرها. وفي البصائر للمصنف: والتعبير أخص من التأويل، وفي التنزيل إن كنتم للرؤيا تعبرون أي إن كنتم تعبرون الرؤيا، فعداها باللام كما قال قل عسى أن يكون ردف لكم قال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok21.428 harf
عَبَرَهُ 1 عَبَرَهُ ذ , aor. عَبُرَ , (S, Mgh, O, Msb, K,) inf. n. عَبْرٌ and عُبُورٌ, [the latter of which is the more common,] (S, O, Msb, K,) He crossed it, went across it, or passed over it, (Mgh, Msb, K,) from one side thereof to the other; (Msb, K;) namely, a river, (S, Mgh, O, Msb, K, *) and a valley, (K, TA,) &c. (S, Mgh.) ― -b2- [Hence,] عَبَرَ بِهِ المَآءَ: see 2. ― -b3- عَبَرَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.839 harf
عَبَرَ عَبَرَ U ( n. ac. عَبْر 1 , عُبُوْر 27 ), a. Passed, passed by; passed over; elapsed ( time ). b. Crossed over; traversed. c. Read over, perused. d. Tested, weighed ( money ). e. ( n. ac. عَبْر 1 , عِبَاْرَة 23t ), Explained, expounded, interpreted. عَبِرَ عَبِرَ A ( n. ac. عَبَر 4 ), a. Wept, shed tears. عَبَّرَ عَبَّرَ II , a. Made to pass, cross, traverse. b. [ Bi ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR40.054 harf
عبر عَبَرَ - يَعْبُرُ - عِبْرَة - اعْتَبَرَ - يَعْتَبِرُ عَبَرَ - يَعْبُرُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يبين ويشير ويهدي ويدل عليه عَبَرَ - يَعْبُرُ + كائن + أمراً أو كلاماً: يبين ويشير ويهدي ويدل على معناه ودلالته عَبَرَ - يَعْبُرُ + كائن + لأمر أو كلام أو حلم: يبين ويشير ويهدي ويدل لما يدل معناه ودلالته: يبين متعلقات الشيء وارتباطاته {أفتوني في
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler92 mücavir (111 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أول

    4 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  2. فرث

    1 ortak ayet · Sindirilmiş gıda

  3. يدي

    3 ortak ayet · El ve kol demektir

  4. سقي

    2 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  5. بطن

    2 ortak ayet · Batın karın demektir

  6. بصر

    3 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  7. خرب

    1 ortak ayet · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…

  8. عجف

    1 ortak ayet · Cılızlar

  9. غوط

    1 ortak ayet · Çukur

  10. لبن

    1 ortak ayet · Süt demektir

  11. سوغ

    1 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  12. سمن

    1 ortak ayet · Yağ

Geçtiği ayetler(9)

  1. … وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ

    İbretKarşılaşan iki topluluğun durumlarında sizin için ibret vardır. Biri, Allah yolunda döğüşüyordu. Diğeri ise, kafirdi. Onlar, öbürlerinin kendilerinin iki katı olduklarını gözleriyle görüyorlardı. Allah, dilediğini yardımıyla destekler. Görebilenler için bunda ibret vardır.

  2. وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ

    İbretSizin için hayvanlarda da ibret vardır. Onların karınlarındaki fışkı ile kan arasından; size, içenlerin boğazından kolaylıkla geçen dupduru bir süt içiririz.

  3. وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهَا وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ كَثِيرَةٌ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ

    İbretDavarlarda da sizin için elbette bir ibret vardır. Onların karınlarındakinden size içiririz. Sizin için onlarda daha bir çok faydalar vardır. Ve onlardan yersiniz de.

  4. يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ

    İbretAllah; gece ile gündüzü evirip çevirir. Doğrusu, görebilenler için bunda ibret vardır.

  5. إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشَى

    İbretŞüphesiz ki bunda, korkan kimseler için ibret vardır.

Sîga sayfası: فَاعْتَبِرُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجوز, مرر, نقل, أول
Zıt Kökوقف
Çekirdek Özet 1Bir suyun, nehrin veya vadinin bir kıyısından karşı kıyısına geçmek, su setini aşmak
Çekirdek Özet 2Görünen somut durumdan, olaydan veya rüyadan hareketle arkasındaki görünmeyen manaya ve ilkeye geçiş yapmak
Çekirdek Özet 3Olayları durağan birer olgu olarak tüketmek yerine, aralarındaki nedensellik bağını çözerek ilkeler düzeyine aktaran zihinsel ve ahlaki intikal sistemi
Kritik Hata Riskiİbreti ve itibarı sadece geçmişe dönük pasif bir duygulanma, üzüntü veya rüya yorumlama zannetmek; somuttan ilkeye geçişi sağlayan analitik ve ameli geçiş boyutunu yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عبSuyun hızlıca çekilmesi, yoğunlaşma, ağırlık ve kütlesel toplanma (عبأ, عبث, عبد, عبس)رÇekirdekteki kütlesel ve yoğun hacim, ر harfinin akışkan, tekerrür eden ve başa/ileriye yönelten dinamiğiyle birleşerek bir sınır veya su kütlesi üzerinden karşı tarafa intikal etme, boydan boya geçme hareketine dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgöz; görme, bilme, kaynakKarşı kıyıyı, hedefi ve intikal edilecek olan ufku görme, derinlemesine idrak etme
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mekanın, durumun veya halin sınırları içinde bulunma, mevcut konumu kuşatma
رinsan başı; baş, ilk, üstBir sınırdan öteye yönelme, başlangıçtan nihayete aşma, üstün ve öncü intikal
عبرGözün hedeflediği karşı kıyıya mevcut konumun sınırlarını yararak aşmakMevcut durumun (iç/ev) içinden bilincin ve bedenin (göz) harekete geçerek karşı sınıra (baş/üst) geçiş yapması, suyun bir kenarından öbür kenarına intikal eylemi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nehrin, vadinin veya suyun bir kıyısından (عِبْر) diğer kıyısına yürüyerek, yüzerek veya binek/gemi ile geçmek; gözyaşının göz pınarlarından dışarı akıp yanağı aşması (عَبْرَة).
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü'l-Kays muallakasında gözyaşının sınırdan dışarı akışını kökün bu anlamıyla şöyle anar: وَإِنَّ شِفَائِي عَبْرَةٌ مَهَرَاقَةٌ / فَهَلْ عِنْدَ رَسْمٍ دَارِسٍ مِنْ مُعَوَّلِ
Erken Arapça kullanımet-Tırımmah, yolculukları ve çöl mesafelerini birbiri ardına aşan güçlü deveyi nitelemek üzere kökü şöyle kullanır: وَقَدْ تَبَطَّنْتُ بِهِلْوَاعَةٍ / عُبْرِ أَسْفَارٍ كَتُومِ البُغَامِ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde عبر kökü, en köklü ve yaygın ortak miras katmanlarından birini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ע-ב-ר / ʿ-b-r, Süryanice ܥ-ܒ-ܪ / ʿ-b-r, Ugaritçe ʿbr) ve Akatçada (ebēru) temel anlam nehrin, denizin veya bir sınırın bir tarafından öbür tarafına geçmek, aşmak ve öte tarafta bulunmaktır. Nitekim Fırat veya Ürdün nehrinin karşı yakasından gelenleri ifade eden İbrani (ʿIvrī) kelimesi de doğrudan bu coğrafi ve fiziksel geçiş çekirdeğine dayanır. Arapçada kök bir yandan bu arkaik nehir geçişi ve coğrafi kıyı (ʿibr) anlamını bütünüyle korumuş, diğer yandan gözyaşının göz sınırını aşması (ʿabre), rüyanın zahiri suretinden batıni hakikatine geçilmesi (ta‘bîr), konuşanın iç dünyasındaki manayı ses yoluyla dinleyene aktarması (‘ibâre) ve görünenden görünmeyene çıkarım yapma (i‘tibâr, ‘ibre) biçiminde zengin bir semantik genişleme yaşamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعبر kökünün türevleriNehir geçmekten (ubûr), gözyaşı dökmeye (‘abre), rüya yorumlamaya (ta‘bîr), zihinsel intikale (i‘tibâr) kadar tüm türevler bir taraftan öbür tarafa aşma paydasında birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עבר (ʿāḇar), Süryanice ܥܒܪ (ʿḇar), Akatça ebēruNehir geçmek, sınırı aşmak, karşı tarafa intikal etmek anlamında ortak Sami mirasıdır; İbrani kavim adı da bu kökten gelir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanEski Mısır dilinde karşıya geçmek veya nehir aşmakla ilgili bazı formlarla karşılaştırılsa da Sami dışı Afro-Asyatik kollarda düzenli ses denkliği sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عبرAnlamlıKarşıya geçmek, aşmakNehrin bir kıyısından diğerine geçmek; bir durumdan diğerine intikal etmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
عربAnlamlıAçık ve net olmak, fesahatİçteki manayı dışa vurarak anlaşılır kılmak; açık, fasih ve arı Arapça konuşmak.Hedef kökle içten dışa aktarma yönüyle ortak; Kur'an'da geçer.
بعرAnlamlıDışkı, hayvan gübresiDeve ve koyun gübresi; bedenden dışarı atılan katı atık.İçeriden dışarıya çıkma/atılma; Kur'an'da geçer.
برعAnlamlıÜstün gelmek, yetkinleşmekFazilet, ilim ve hünerde akranlarını geride bırakıp öne geçmek.Sınırı aşıp yukarı çıkma; Kur'an'da geçmez.
رعبAnlamlıKorku, dehşet, dolmakKorkudan yüreğin sarsılması veya bir kabın ağzına kadar dolup taşması.Sınırı zorlayan içsel yoğunluk; Kur'an'da geçer.
ربعAnlamlıDört, bahar, oturma yeriDört sayısı; bahar yağmuru ve hayvanların rahatça otladığı mekan.Sınırları belirlenmiş düzenli alan; Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عبرMerkezİntikal, aşma, ders çıkarmaBir engelin veya sınırın (nehir, biçim, hadise) bir yakasından diğerine doğrudan geçiştir.Görünen durumdan görünmeyen ilkeye geçişi merkeze alır.
جوزKomşuKatetmek, aşmakBir mesafeyi veya engeli ortasından yarıp geçmeyi, boydan boya katetmeyi ifade eder.عبر karşı kıyıya intikali hedeflerken, جوز mesafeyi delip geçme fiilidir.
مررKomşuGeçip gitmek, uğramakBir şeyin yanından durmaksızın akıp gitmesi, temas edip ayrılmasıdır.عبر kökündeki gibi bir yakadan karşı yakaya dönüşüm veya mana intikali içermez.
نقلKomşuTaşımak, aktarmakBir cismi veya bilgiyi bir mekandan başka bir mekana yer değiştirmektir.Salt yer değişimidir; عبر kökündeki derinleşme ve mana aşması bulunmaz.
أولKomşuAslına döndürmek, tevilBir şeyin başlangıç ve sonuç noktasını tespit ederek akıbetine irca etmektir.عبر göstergeden anlama doğrudan sıçrama iken, أول süreci nihayetine bağlar.
وقفZıtDurmak, hareketsiz kalmakHareketi, akışı veya intikali kesip olduğu yerde çakılı kalmaktır.Karşı kıyıya veya ilkeye geçişi reddedip yüzeysel olguda takılma halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعبرSınırı/nehri geçmek, ibret almakBir taraftan karşı tarafa fiziken veya zihnen intikal etmek.Kesin
LatinceTransire, traicere, exemplumKarşıya geçmek, aşmak, ibret verici örnekTransire mekansal geçişi tam karşılar; exemplum ise ders çıkarma yönünü karşılar fakat ikisi tek gövdede birleşmez.Güçlü
İngilizceCross, traverse, deduce/learn a lessonKarşıya geçmek, ders çıkarmak, tabir etmekCross fiziksel geçişi, learn a lesson ahlaki intikali karşılar; rüya için interpret gerekir.Güçlü
AlmancaÜberqueren, hinübergehen, Lehre ziehenKarşıya geçmek, ders çıkarmakÜberqueren kökün fiziksel nehir geçişini birebir verir; Lehre ziehen zihinsel intikali karşılar.Güçlü
FransızcaTraverser, franchir, tirer une leçonAşmak, geçmek, ibret almakTraverser mekansal geçişi kusursuz aktarırken soyut anlam için yan kavramlar kullanılır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Comparative Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَابِرِي سَبِيلٍYol geçiciler, yolcularMekansal olarak bir yerden durmaksızın geçip gitme hali (Nisâ 4:43).
تَعْبُرُونَRüya tabir etmekRüyadaki sembollerin kıyısından uyanık hayattaki gerçeklerin kıyısına intikal etmek (Yûsuf 12:43).
عِبْرَةٌ / لَعِبْرَةًTarihsel ve kevni olaylardan ders ve ilke çıkarmakGeçmiş kavimlerin helakinden veya kainattaki nizamdan tevhidi sonuçlara sıçramak (Âl-i İmrân 3:13, Nahl 16:66, Nûr 24:44, Nâziât 79:26, Yûsuf 12:111).
فَاعْتَبِرُواKıyas yapmak, basiretle ders çıkarmakGörünürdeki hadisenin sebeplerini tartarak benzer durumlara hüküm vermek (Haşr 59:2).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidlal ve marifetullah yöntemiGörünen alemden (şahit) görünmeyen aleme (gaip) geçişin imkanı ve epistemolojik değeri.Duyulur olandan akledilir olana intikal.
FıkıhKıyas teorisi ve usûl-i fıkıhHaşr 59:2 ayetindeki emir üzerinden kıyasın şer'i bir delil olup olmadığı tartışması.Hükmün illet vasıtasıyla asıldan fer'e geçirilmesi.
TefsirKıssaların ve kevni ayetlerin gayesiTarihsel anlatıların kronolojik malumat değil, ilkesel dersler (‘ibre) barındırması.Zahiri olaydan evrensel ahlaki ve ontolojik yasaya geçiş.
HadisRüya tabiri ve nasihat kültürüSadık rüyanın yorumlanması ve kabir ziyaretlerinin ahireti hatırlatması bağlamı.Sembolün arkasındaki hakikate ve ölümle asıl yurda intikal.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhit ve ahiret inancıŞahitten gayba intikalİmanı kuru taklitten tahkike ve yakin bilgisine ulaştırmaEvrendeki nizamın ve tarihin birer işaret olarak okunup yaratıcıya köprü kılınmasıdır.Kesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiAnaloji ve tümevarımTekil gözlemlerden genel yasalara ve soyut kurallara geçişVerilerin yüzeyinde kalmayıp aralarındaki illiyet bağını keşfetme sürecidir.Güçlü
SiyasiTarih felsefesi ve devlet yönetimiTarihsel tecrübeden ilke türetmeGüç sarhoşluğunu engelleyerek adalet nizamını korumaGüçlü medeniyetlerin çöküş nedenlerini analiz edip siyasal yapıyı buna göre tanzim etmektir.Güçlü
İktisadiServet ve kaynak yönetimiDeğer ve meta dönüşümüMaddi varlığı ahlaki ve sosyal yatırıma dönüştürmeServeti sadece biriktirilen nesne görmeyip, toplumsal adaleti ve ahiret sermayesini sağlayan vasıtaya çevirmektir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMatematiksel dönüşüm ve topolojik geçiş (Fonksiyon / Haritalama)Bir uzaydaki verinin veya yapının, belirli bir kural doğrultusunda başka bir uzaya taşınması; girdiden çıktıya kurulan fonksiyonel geçiş bağıntısı.Güçlü
Beşeri bilimlerYorumbilim (Hermenötik) ve semiyotik intikalMetnin veya sosyal eylemin görünen lafzi/maddi kabuğundan arkasındaki tarihsel, psikolojik ve anlamsal derinliğe doğru gerçekleştirilen anlamlandırma sıçraması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİbreti sadece 'ibretlik manzara' ifadesinde olduğu gibi pasif bir acıma, korku veya hayret hissine indirgemek; rüya tabirini ise kehanet düzeyinde daraltmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ibret, akıl ve basiret sahiplerinin somut nesnelerden (yağmur, süt, hayvanlar, kavimlerin helaki) evrensel tevhidi ve ahlaki yasalara doğru gerçekleştirdiği zihinsel ve fiili sıçramadır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerin ve tarihin sunduğu göstergelerin yüzeyinde kalınır; kıssalar edebi hikayelere, kevni ayetler kuru ansiklopedik bilgilere dönüşür ve birey kendi hayatını bu yasalara göre inşa edemez.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nazil ettiği kıssaların ve kainat tasvirlerinin temel gayesini açıklar; Kur'an malumat yüklemez, olgudan ilkeye bir intikal köprüsü kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin akıbetini anlatan kıssalarda (Âl-i İmrân 3:13, Yûsuf 12:111), kevni nizamı sergileyen ayetlerde (Nahl 16:66) ve fıkhi istidlal zemininde (Haşr 59:2).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini metinleri salt lafızcı bir durağanlıkla okuma hatasını veya tarihi kıssaları sadece geçmişe ait trajik hatıralar olarak görme yanılgısını ortadan kaldırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir suyun, nehrin veya engelin bir kıyısından karşı kıyısına geçmek, fiziki sınırı aşmak.
  • Soyut anlamGörünen, duyulur ve tekil bir olgunun sınırlarından hareketle, onun ardındaki akledilir, külli ve görünmeyen hakikate zihnen intikal etmek.
  • Sistematik karşılıkOlgular aleminden (şahit) ilkeler ve yasalar alemine (gayb/külli) doğru bilgi ve amel köprüsü kuran hermenötik ve metodolojik intikal mekanizması.
  • LaTeX modelif:X→γYo¨yle kiY=σ(X)
  • LaTeX açıklamasıModelde X müşahede edilen somut durumu, tarihi olayı veya rüya sembolünü; Y ise bu durumun arkasındaki soyut ilkeyi, ahlaki dersi veya hakikati temsil eder. γ geçiş sürecini ve karşı kıyıya intikali (ubûr eylemini); σ ise basiret ve akıl yoluyla olgunun tözünden çıkarılan anlamlandırma operatörünü gösterir. f fonksiyonu, gözlemlenen tekil veriyi karşı taraftaki evrensel ilkeye bağlayan ibret/itibar sürecinin bütünüdür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع