أول

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-و-ل37 sîga, 180 mücavir kök, 158 ayet, 54 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فطرذكرأُولُوأبوأَوَّلَأوللببسطرعبرمررآلِآلَنجو

KökSîga 37Ayet 158Sure 54Mücavir 180

▶ Ağı aç (3B)

أول

أ - و - ل

KÖK
  • 170 geçiş
  • 158 ayet
  • 37 sîga
  • 13 sözlük

Alet kaldıraç demektir. Bir şeyi çevirmek için altına sokulup çevirmeye yarayan sırık anlamındadır. Sonra çevirmek fiili olarak ale denmiştir. Başa döndürmek için kullanılmaya başlanmış, sonra da evvel, ahirun karşıtı olmuştur, yani başlangıcı.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءول · اول

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Alet kaldıraç demektir. Bir şeyi çevirmek için altına sokulup çevirmeye yarayan sırık anlamındadır. Sonra çevirmek fiili olarak ale denmiştir. Başa döndürmek için kullanılmaya başlanmış, sonra da evvel, ahirun karşıtı olmuştur, yani başlangıcı.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR yok18.277 harf
باب الّلفيف من الّلام لو،لا، لن، لولا إمّالا، لي، ألا، إلاّ، الألاء، لأي، ل أ ل أ، إلى، أيل، لام الاستغاثة، ألل، يلل، ليل، لوي، ولي، ويل، وأل أول، لات، أولى، أولاء، أولو، أولات مستعملات لو: لو: حرفُ أمنيّة، كقولك: لو قَدِم زيدٌ، "لو أنّ لنا كَرَّةً" فهذا قد يُكْتَفَى به عن الجواب. وقد تكون لو موقوفةً بين نَفْيٍ وأُمْنيّة إذا وُصِلَتْ ب لا. كقولك: لولا أكرمتني، أي: لم تُكرمني، ولا يكون جواب لو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.106 harf
التَأْويل: تفسير ما يَؤُولُ إليه الشيء. وقد أَوَّلْتُهُ وتأَوَّلْتُه، تأوّلاً بمعنىً. وآلُ الرجل: أهلُه وعيالُه. وآلُهُ أيضاَ: أتباعُه. قال الأعشى: فَكَذَّبوها بما قالت فصَبَّـحَـهُـمْذو آلِ حَسَّانَ يُزْجي السَمَّ والسَلَعا يعني جيش تُبَّعٍ. والآلُ: الشخصُ. والآلُ: الذي تراه في أوّل النهار وآخرهِ كأنّه يرفع الشخوص، وليس هو السراب. والآلَةُ: الأداةُ؛ والجمع الآلاتُ. والآلَةُ أيضاً: واحدةُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok72.082 harf
باب لفيف حرف اللام لام ، لو ، لا ، لات ، إمالا ، ألا ، إلا ، إلى ، لي ، ألى ، ألا ، آل ، أل ، ليل ، لوى ، ولى ، أول ، أيلول ، إيليا ، ولول ، تلو نَبدأ أولاً بالحروف التي جاءت لمعانٍ من باب اللاّم لحاجة الناس إلى معرفتها ، فمنها : لام : اللام التي توصل بها الأسماء ، والأفعال ، ولها معانٍ شتّى ، فمنها : لام الملك كقولك : هذا المالُ لِزيد ، وهذا الفرسُ لِعَمرو . ومن النحويين من يُسَمِّيها لام
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.764 harf
(باب الهمزة والواو وما بعدهما في الثلاثي) (أوي) الهمزة والواو والياء أصلان: أحدهما التجمُّع، والثاني الإشفاق. قال الخليل: يقال أوَى الرّجلُ إلى منزله وآوَى غَيرَه أُوِيّاً وإيواءً. ويقال أوَى إواءً أيضاً. والأُوِيُّ أحسن. قال الله تعالى: ﴿إذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إلى الكَهْفِ﴾ [الكهف 10]، وقال: ﴿وَآوَيْنَاهُمَا إلى رَبْوَةٍ﴾ [المؤمنون 50]. والمأوَى: مكانُ كلِّ شيءٍ يُأوى إليه ليلاً أو نهاراً. وأوَت
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.199 harf
- التأويل من الأول، أي: الرجوع إلى الأصل، ومنه: الموئل للموضع الذي يرجع إليه، وذلك هو رد الشيء إلى الغاية المرادة منه، علما كان أو فعلا، ففي العلم نحو: ﴿وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم﴾ [آل عمران/7]، وفي الفعل كقول الشاعر: *وللنوى قبل يوم البين تأويل* (العجز لعبدة بن الطبيب وأوله: *وللأحبة أيام تذكرها* من قصيدته المفضلية وهو في المفضليات ص 136). وقوله تعالى: {هل ينظرون إلا تأويله يوم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR954 harf
أ و ل آل الرعيـة يؤولهـا إيالـة حسنـة وهـو حسـن الإيالـة وأتالهـا وهـو مؤتال لقومه مقتال عليهم أي سائسٌ محتكم‏.‏ قال زياد في خطبته‏:‏ قد ألنا وإيل علينا أي سسنا وسسنا وهو مثل في التجارب‏.‏ قال الكميت‏:‏ وقـد طالمـا يـا آل مروان ألتم بلا دمس أمر العريب ولا غمل وهـو آيل مالٍ‏.‏ وأول القرآن وتأوله‏.‏ وهذا متأول حسن‏:‏ لطيف التأويل جداً‏.‏ قال عبد الله ابن رواحة رضي الله تعالى عنه‏:‏ نحن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok18.953 harf
الأَوْلُ: الرجوع. آل الشيءُ يَؤُول أَولاً ومآلاً: رَجَع. وأَوَّل إِليه الشيءَ: رَجَعَه. وأُلْتُ عن الشيء: ارتددت. وفي الحديث: من صام الدهر فلا صام ولا آل أَي لا رجع إِلى خير، والأَوْلُ الرجوع. في حديث خزيمة السلمي: حَتَّى آل السُّلامِيُّ أَي رجع إِليه المُخ. ويقال: طَبَخْت النبيذَ حتى آل إلى الثُّلُث أَو الرُّبع أَي رَجَع؛ وأَنشد الباهلي لهشام: حتى إِذا أَمْعَرُوا صَفْقَيْ مَباءَتِهِم، وجَرَّد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.298 harf
* أ و ل * * التَأْويلُ * تفسير ما يئول إليه الشيء وقد * أَوَّلَهُ * تأويلا و * تَأوَّلَهُ * بمعنى و * آلُ * الرجل أهله وعياله و * آلُهُ * أيضا أتباعه و * الآلُ * الشخص والآل أيضا الذي تراه في أول النهار وآخره كأنه يرفع الشخوص وليس هو السراب و * الآلَةُ * الأداة وجمعه * آلاتٌ * و * الآلَةُ * أيضا الجنازة و * الإيالَةُ * السياسة يقال * آلَ * الأمير رعيته من باب قال و * إيَالاً * أيضا أي ساسها وأحسن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.830 harf
آل إليه يؤول أولا ومآلا: رجع ومنه قولهم: فلان يؤول إلى كرم. وطبخت الدواء حتى آل المنان منه إلى من واحد. وفي الحديث: من صام الدهر فلا صام ولا آل أي لا رجع إلى خير، وهو مجاز. آل عنه: ارتد آل: الدهن وغيره كالقطران والعسل واللبن والشراب أولا وإيالا بالكسر: خثر فهو آيل وألته أنا أؤوله أولا، فهو لازم متعد قاله الليث. وقال الأزهري: هذا خطأ، إنما يقال: آل الشراب: إذا خثر وانتهي بلوغه من الإسكار، ولا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok29.148 harf
Madde başı: اولآلَ 1 آلَ آل , aor. يَؤُولُ, (T, S, M, &c.,) inf. n. أَوْلٌ (T, M, Mgh, Msb, K) and مَآلٌ (M, K) and اـِيَالٌ, which last is used as a subst. in relation to objects of the mind, (Msb,) and أَيْلُولَةٌ [like دَيْمُومَةٌ], (TA,) He, or it, returned; syn. رَجَعَ; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) and عَادَ; (T;) [and he resorted; (see an instance voce اـِيَّلٌ;)] اـِلَيْهِ to it; (M, K;) namely a thing [of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.237 harf
Madde başı: ءولآلَ آلَ ( w ) U ( n. ac. أَوْل 1 , مَآل [ 17A ] ) a. [ Ila ], Returned to. b. [ 'An ], Returned from; turned away from, left. c. Ruled, governed, was chief of, head over. d. [ Min ], Escaped from. أَوَّلَ أَوَّلَ II , a. [ acc. & Ila ], Returned, sent back to. b. Explained, expounded; interpreted. c. see I (d) . تَأَوَّلَ تَأَوَّلَ V , a. see II (b) . آل آل a. Family; clan;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok63.218 harf
Madde başı: ءولءول آلَ - يَؤُولُ آلَ - يَؤُولُ - آل - إِل - آيِل - أوَّل - الأوَّل - الأوليان - الأولون - آيِلة - أولى - الأولى أوَّلَ - يُؤَوِّلُ - تَأْويْل آلَ - يَؤوْلُ ( أالَ - يَؤولُ) + الكائن أو الشيء + إلى أصل أو مرجع: ينتمي وينتسب إليه: يعود ويرجع أصله ونسبه ومصدره ومنشؤه إلى ذلك الأصل أو المرجع آل: أصلها "أال": على وزن "فـَعـْل":اسم فعل " آلَ -
Tamamını oku

Sîgalar(37)

Mücavir kökler180 mücavir (486 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لبب

    16 ortak ayet · Loblar

  2. سطر

    10 ortak ayet · Et satırıdır

  3. فرعون

    13 ortak ayet · Firavun

  4. مرر

    9 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  5. أبو

    14 ortak ayet · Bab kapı demektir

  6. أخر

    19 ortak ayet · Uhur ense demektir

  7. عبر

    4 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar

  8. دأب

    3 ortak ayet · De’b (hemze) : Dabbe yürüyen hayvandır

  9. قبل

    18 ortak ayet · Önce

  10. سنن

    4 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  11. ذكر

    17 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  12. نجو

    8 ortak ayet · Özel konuşmak

Geçtiği ayetler(158)

Sîga sayfası: الْأَوَّلِينَ
  1. … يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerİçlerinden seni dinleyenler vardır. Halbuki Biz, onu anlarlar diye, kalblerine örtüler, kulaklarına da ağrılık koyduk. Onlar her ayeti görseler de yine inanmazlar. Hatta sana geldiklerinde, seninle çekişirler. O küfredenler derler ki; Bu, eskilerin masallarından başka birşey değildir.

  2. وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerAyetlerimiz onlara okunduğu zaman; işittik, istersek biz de bunun benzerini söyleriz. Bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, demişlerdi.

  3. قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ وَإِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerKüfredenlere söyle: Vazgeçerlerse; geçmiş kendilerine bağışlanacaktır. Tekrar başlarlarsa evvelkilerin hükmü muhakkak devam etmiş olacaktır.

  4. وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي شِيَعِ الْأَوَّلِينَ

    İlklerAndolsun ki; senden önce çeşitli milletler içinde de peygamberler göndermiştik.

  5. لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ وَقَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerKendilerinden öncekilerin uğradıkları ortada iken yine de ona inanmazlar

  6. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerOnlara: Size Rabbınız ne indirdi? denildiği zaman; geçmişlerin masallarını, derler.

  7. وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا

    İlklerİnsanlara hidayet geldiğinde; onları inanmaktan ve Rabblarından mağfiret dilemekten alıkoyan; öncekilerin başına gelenlerin kendilerine de gelmesini veya göz göre göre azaba uğramayı beklemeleridir.

  8. … اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ

    İlklerBunun üzerine kavminin önde gelen kafirlerinden bir grup dediler ki: Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir. Sizden üstün olmak istiyor. Şayet Allah dilemiş olsaydı; melekler indirirdi. İlk atalarımızdan da böyle bir şey işitmedik.

  9. أَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جَاءَهُمْ مَا لَمْ يَأْتِ آبَاءَهُمُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerSöyleneni düşünmediler mi hiç? Yoksa onlara, daha önce geçen atalarına gelmeyen bir şey mi geldi?

  10. لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا هَذَا مِنْ قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

    İlklerAndolsun ki biz, ve daha önce de atalarımız bununla tehdit edilmişti. Bu eskilerin masallarından başka bir şey değildir.

Sîga sayfası: الْأَوَّلُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأول
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerبدأ, رجع, فسر, قدم
Zıt Kökأخر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin başladığı aslına dönmesi, toplanması ve sevk edilerek varacağı nihai noktaya yönelmesi
Çekirdek Özet 2Varlığın ve bilginin ilk kaynağına ve nihai gerçekleşme/sonuç zeminine bağlanması
Çekirdek Özet 3İlksellik ile nihai sonucun aynı hakikat ekseninde birleştiği varoluşsal ve anlamsal düzenlilik
Kritik Hata RiskiTevil kavramını keyfi batıni yorum, evvel kavramını ise yalnızca kronolojik bir sıra sayarak anlamın varacağı nesnel hakikatten koparılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أوBoşluktan toparlanma, bir merkeze sığınma, yönelme ve geri dönme hareketi; nitekim أوب kökünde bizzat geri dönüş, أود kökünde ağırlıkla bir tarafa eğilme/yönelme, أوي kökünde ise barınacak bir yere sığınma anlamı esastır.لÇoban değneği ve sevk imgesi taşıyan ل harfinin eklenmesiyle çekirdekteki yönelme ve sığınma hareketi, bir şeyi aslına doğru yönetme, sevk etme, nihaî sonucuna ulaştırma ve idare etme (سياسة) anlamına daralmış ve özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHareketi başlatan ilk güç, önderlik eden unsur ve kaynağın kendisi.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBaşlangıçtaki gücü süreç boyunca sonraki aşamalara bağlayan irtibat halkası.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareket halindeki nesneyi veya manayı nihai gayesine doğru güden, sevk eden ve toparlayan yönlendirici irade.
أولÖncü bir ilkenin sevk edilerek gayesine ve aslına bağlanmasıKaynaktan çıkan bir gücün veya sözün, sevk ve idare edilerek kendi başlangıç gayesine, aslına ve varacağı nihai sonuca ulaştırılması hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDağılan deveyi veya sürüyü toparlayıp ilk durağına ya da barınağına geri döndürmek, bir şeyi aslına irca etmek; kaynayan sıvının buharlaşıp üçte birine veya dörtte birine çekilmesi, yoğunlaşması; bir alet veya kaldıraçla nesneyi ekseninde çevirip yöneltmek.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Abde b. et-Tabîb bir beytinde ayrılık öncesindeki belirtilerin nihai akıbetine işaretle şöyle der: وَلِلنَّوَى قَبْلَ يَوْمِ البَيْنِ تَأْوِيلُ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Kümeyt, Emevîleri kastederek kabileleri iyi yönetme anlamında şöyle demiştir: وَقَدْ طَالَمَا يَا آلَ مَرْوَانَ أُلْتُمُ / بِلَا دَمَسٍ أَمْرَ العَرِيبِ وَلَا غَمْلِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde أول kökü, hem ilksellik hem de bir sığınağa, asıl kaynağa dönme matrisinde ortak bir semantik alan sunar. İbranicede yer alan ’ûl veya ’ĕwîl biçimleri önderlik, güç veya baş olma fikriyle ilişkilendirilirken, ’ayil biçimi gücü ve öncülüğü temsil eden koç veya yönetici anlamını taşır. Süryanicede īl ve bağlantılı formlar güç, başlangıç ve sevk etme fonksiyonlarına işaret eder. Akatçada ullû veya ullûm zaman bakımından önceki, kadim ve ilk olanı imler. Kökün Afro-Asyatik katmandaki hareketi, dağılan veya ilerleyen bir unsurun toplanıp başlangıçtaki ağırlık merkezine raptedilmesidir. Arapçada kök bir yandan zaman ve derece bakımından en başta olanı (أول), diğer yandan bir şeyin yöneltilip aslına döndürülmesini, idaresini (إيالة) ve bir sözün/olayın gerçekleştiği nihai hakikati (تأويل) aynı semantik gövdede birleştirerek zenginleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأول kökünden türeyen rücû, iyâle ve tevilDağılan bir şeyi aslına çevirmek fiilinden türeyerek yönetmek (سياسة), varacağı gayeye ulaştırmak ve zamansal olarak her şeyin başlangıcı olmak anlamlarını kazanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ’ayil (önder), Akatça ullû (ilk, önceki), Süryanice türevlerZaman bakımından öncelik, güç ve asıl dayanak olma fikri Sami dillerinde düzenli bir fonetik ve semantik paralellik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök akrabalıklarıBir sığınağa çekilme, eksen etrafında dönme ve başlangıç noktasına yönelme eyleminin kök biçimleri diğer kollarda da izlenebilmektedir.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أولAnlamlıBaşa dönmek, aslına rücu etmek, ilk olmak, idare etmekDağılanı toparlayıp ilk ve asıl merkezine sevk etme eylemidir.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ألوAnlamlıİhmal etmek, gücü yetmemek, yemin etmekBir işin ifasında geri kalmak, sonuna kadar götürmemek veya kasem etmek.Kur'an'da geçer; zıtlaşma ve zaaf nüansı taşır.
وألAnlamlıSığınmak, kurtulmak, melce edinmekCanını kurtarmak için güvenli bir sığınağa kaçıp toparlanmak.Kur'an'da geçer; sığınak anlamıyla hedef köke semantik olarak çok yakındır.
ولأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir kök kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.
لأوAnlamlıZahmet, darlık, sıkıntı, şiddetYaşam şartlarının daralması ve şiddetlenmesi durumunu anlatır.Kur'an'da geçmez; çekirdeğin sıkışma ve toplanma boyutundan türer.
لوأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أولMerkezAsla rücu, başlangıç ve nihai akıbetBaşlangıç noktası ile varılacak nihai sonucun birbirine bağlanarak yönetilmesi.Sürecin başı ve varacağı nihai gaye.
بدأKomşuİptida ve yaratılışYoktan veya ilk defa ortaya çıkarmayı vurgular; أول gibi nihai akıbete irca boyutu taşımaz.Zamansal ve fiili ilk hamle.
رجعKomşuGeri dönüş ve tekerrürAyrılınan yere veya duruma fiziki ya da manevi dönüş; أول kökündeki ilksellik ve derin idare şart değildir.Yalın geri dönme hareketi.
فسرKomşuAçıklama ve beyanKapalı olanı doğrudan kelime düzeyinde açmak ve keşfetmektir; أول ise manayı bizzat gerçekleşeceği dış vakıaya bağlar.Sözün lafzi ve zahiri açıklaması.
قدمKomşuÖnde olma ve geçmişMekân veya zaman bakımından ileride olmayı bildirir; أول kökündeki ontolojik kaynak olma vasfı ikincildir.Zaman veya mekan önceliği.
أخرZıtSonralık, erteleme ve nihayetBir dizinin en gerisinde kalma, geciktirilme ve sonuncu olma halidir.Başlangıcın ve öncülüğün tam zıddı.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأولBaşlangıç, asıl ve nihai akıbete döndürmeBir şeyin ilk hali, kaynağı ve sevk edildiği nihai gerçekleşme noktası.Kesin
Latinceprimus, principium, reductioİlk, ilke ve aslına indirgemePrimus ve principium başlangıcı ve ilkeyi karşılar; reductio ise kökün rücu ve tevil yönüne tekabül eder.Güçlü
İngilizcefirst, origin, ultimate outcome, teleological fulfillmentİlk, köken, nihai sonuçFirst kökün evvel boyutunu, outcome veya fulfillment ise tevil boyutunun somutlaşmasını karşılar.Kesin
AlmancaErste, Ursprung, Endergebnisİlk, köken, son neticeZamansal başlangıç ile bir sürecin dönüp vardığı nihai neticeyi birlikte ifade eder.Güçlü
Fransızcapremier, principe, aboutissementİlk, ilke, varılan sonuçBaşlangıç ilkesi ve bir hadisenin varıp dayandığı son nokta anlamlarını taşır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أول (İsim/Sıfat)Kronolojik ve ontolojik başlangıç, ilkİman edenlerin ilki olma, yaratılışın ilki veya geçmiş topluluklar bağlamında kullanılır; Bakara 2:41, Tâhâ 20:51.
الأول (İlahi İsim)Öncesi olmayan mutlak başlangıçAllah'ın her şeyden önce var olması ve her şeyin O'na dayanması bağlamında zikredilir; Hadîd 57:3.
تأويل (Masdar)Rüyaların hakikatteki karşılığı ve vuku bulmasıRüyadaki sembollerin dış dünyada neye tekabül ettiğinin ortaya çıkması bağlamında geçer; Yûsuf 12:6, 12:100.
تأويل (Masdar)Amelin veya kararın nihai akıbeti ve sonuYapılan bir işin, ticaretin veya adil hükmün varacağı güzel netice bağlamında kullanılır; Nisâ 4:59, İsrâ 17:35.
تأويل (Masdar)İlahi haberlerin fiilen gerçekleşmesiKur'an'ın vadettiği kıyamet ve ahiret olaylarının bizzat vuku bularak somutlaşması bağlamında geçer; A‘râf 7:53, Yûnus 10:39.
تأويل (Masdar)Müteşabih ayetlerin nihai gayesi ve hakikatiKalplerinde eğrilik olanların peşine düştüğü, nihai hakikatini yalnızca Allah'ın bildiği boyut; Âl-i İmrân 3:7.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın el-Evvel ismi ve müteşabih nasların teviliÂlemin kıdemi/hudûsu tartışmalarında Allah'ın başlangıçsızlığı; lafızların zahirinden akla uygun manaya sevk edilmesi.Varlığın mutlak ilkesi ve nasların nihai tenzih gayesine irca edilmesi.
FıkıhHükümlerin gayesi ve akıbet tahliliBir akdin veya tasarrufun nihai sonucunun (مآل) dikkate alınması, sedd-i zerâi ve mesalih prensipleri.Fiillerin varacağı sonuca göre hüküm kazanması yoğunlaşması.
TefsirTefsir ile tevil arasındaki metodolojik ayrımTefsirin rivayet ve lafzi açıklamayla, tevilin ise dirayet ve nassın nihai maksadıyla ilişkilendirilmesi.Lafzın işaret ettiği derin ve nihai hakikatin tespiti.
HadisDünyevi siyaset ve işlerin yönetimiİdarecilerin toplumu gütmesi ve rücu ettirmesi bağlamındaki rivayetler ile rüya tabirleri.Siyaset, yönetim (إيالة) ve hadiselerin hakikatine erdirilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve inanç hiyerarşisiİlk kaynak ve nihai gayeYaratılışı Allah'a bağlamak ve akıbeti O'nun huzurunda hesap vermeye irca etmekVarlığın Allah'tan başlayıp yine O'na döneceği ilkesini kurar.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıtlama ve tevilBilgiyi ilk aksiyomlarına ve olgusal gerçekleşme zeminine dayandırmakSöz veya teoriyi havada bırakmayıp vuku bulduğu hakikatle test eder.Güçlü
SiyasiKamu yönetimi ve liderlikİyâle (toplumu sevk ve idare)Dağınık unsurları ortak bir gaye etrafında toplayıp düzeni korumakToplumun maslahatını nihai akıbete göre planlayıp yönetme işlevidir.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve yatırımNihai getiri ve fizibiliteEmek ve sermayeyi varacağı en verimli neticeye göre yönlendirmekKaynakların atıl kalmayıp katma değer üretecek nihai sonuca ulaştırılmasıdır.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve başlangıç koşullarıDinamik sistemlerde bir sürecin başlangıç parametrelerine bağımlı olması ve zaman sonsuza giderken denge durumuna doğru büzülüp toplanması.Güçlü
Beşeri bilimlerTeleolojik aksiyon ve geri bildirim döngüsüİnsan eylemlerinin başlangıçtaki saikten ziyade hedeflenen nihai sonuca göre anlam kazanması ve sürecin bu gayeye göre yönetilmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiأول lafzını yalnızca basit bir kronolojik sıra sayısına, تأويل lafzını ise keyfi, sübjektif ve metni lafzından koparan bir yorumlama fantezisine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem her şeyin ilk ilkesini ve başlangıcını hem de bir sözün veya vaadin dış dünyada fiilen gerçekleşerek kendi nihai gayesine kavuşmasını kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'daki tevil ayetlerini soyut felsefi spekülasyonlara alet etmek ve vahyin vadettiği somut tarihi/ahirete dair akıbeti gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin hem ilk kaynağını (Allah'ın el-Evvel oluşunu) hem de sözün doğrulanacağı nihai varoluşsal akıbeti birbirine bağlayan temel kavramsal köprüdür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müteşabih nasların tabiatını bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân 3:7), Yûsuf kıssasındaki rüya gerçekleşmelerinde ve kıyametin vuku bulmasını anlatan vaad sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tevilin metne dışarıdan zorlama anlam yüklemek değil, metnin vadettiği dış hakikatin bizzat tecelli etmesi olduğunu ortaya koyarak sübjektivizmi engeller.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağılan bir sürüyü veya nesneyi toparlayıp ilk barınağına döndürmek, bir aletle yönünü çevirmek ve kaynayan sıvıyı özüne kadar çektirmek.
  • Soyut anlamBaşlangıç ilkesi ile nihai sonucun birbirini gerektirdiği bir süreçte, her aşamayı asıl gayesine doğru sevk ve idare etmek.
  • Sistematik karşılıkBilgi ve varlığın, ilk aksiyomundan çıkıp tekâmül ederek kendi nihai hakikatinde son bulduğu teleolojik bütünlük.
  • LaTeX modeliS0→fSt→ΩS∞=R(S0)
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 başlangıç durumunu ve ilk ilkeyi, f zaman içindeki sevk ve idare sürecini, St herhangi bir andaki tezahürü, Ω nihai gerçekleşme ve akıbet operatörünü, R(S0) ise sürecin ulaştığı nihai sonucun doğrudan başlangıçtaki ilkeye rücu etmesini ve onun hakikati olarak tamamlanmasını temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا