أخر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-خ-ر59 sîga, 264 mücavir kök, 242 ayet, 64 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نشأألهقدمأمنالْآخِرَةَأخردنوأجلدورعذبزكوالْآخِرَةِبِالْآخِرَةِأول

KökSîga 59Ayet 242Sure 64Mücavir 264

▶ Ağı aç (3B)

أخر

أ - خ - ر

KÖK
  • 250 geçiş
  • 242 ayet
  • 59 sîga
  • 13 sözlük

Uhur ense demektir. Uhra diğer demektir. Aher de diğeri demektir. Ahir son, ahiret sonraki hayat demektir. Arka, oradan da son anlamında ahir kelimesi türemiştir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءخر · آخر · اخر

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Uhur ense demektir. Uhra diğer demektir. Aher de diğeri demektir. Ahir son, ahiret sonraki hayat demektir. Arka, oradan da son anlamında ahir kelimesi türemiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.455 harf
باب الخاء والراء وو ا ي ء معهما ر ي خ، و ر خ، ر خ و، أ ر خ، خ ي ر، خ و ر، خ ر أ، أ خ ر مستعملات ريخ: راخَ يَريخ: ذَلَّ وتَكَسَّر. والتَّرْييخُ: ضعف الشيء ووهنه. ويسمى العظيم الهشُّ الوَالِجُ في جوفِ القَرْنِ الرِّخْوِ مُرَيِّخَ القَرْنِ . وضربوا فلانا حتى رَيَّخُوْهُ أي: أوهنوه، قال: بوقعها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ والمُرَيَّخُ: المرتك. ورخ: ورخَ العجين وَرْخا أي استَرْخَى، وأورَخْتُه. وهو مثل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR900 harf
أَخَّرْتُهُ فتأَخَّرَ. واسْتأْخَرَ، مثل تأَخَّرَ. والآخِرُ: بعدَ الأول، وهو صفةٌ. تقول: جاء آخِراً، أي أخيراً، والأنثى آخِرَة، والجمع أواخِرُ. والآخَرُ بالفتح: أحد الشيئين، وهو اسم على أَفْعَلَ، والأنثى أخرى. وقولهم: جاء في أُخْرَياتِ الناس أي في أواخرهم وقوله لا أفعله أخرى الليالي، أي أبداً. وأُخْرى المَنونِ، أي آخِرُ الدهر. وتقول أيضاً: بِعْتُهُ بأَخِرَةًٍ وبِنَظِرةٍ، أي بنَسِيئة. وجاء فلان
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.416 harf
باب الخاء والراء خير ، خرأ ، خور ، ريخ ، رخى ، رخو ، ورخ ، أخر ، أرخ : مستعملة . ريخ : قال الليث : التَّرْيِيخُ : ضَعْفُ الشيء ووَهْنُه . قال : ويُسَمَّى العُظَيْمُ الهَشُّ الوَالِجُ في جَوْف القَرْن _ : ) ( مُرَيَّخَ الْقَرْنِ ) ( . قال : ويقال : ضَرَبوا فلاناً حتى رَيَّخُوهُ _ أي : أَوْهَنُوهُ . وأنشد : بِوَقْعِهَا يُرَيَّخُ الْمُرَيَّخُ وَالْحَسَبُ الأوْفَى وَعِزٌّ جُنْبُخُ قال : والْمُرَيَّخُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.471 harf
(باب الهمزة والخاء وما معهما في الثلاثي) (أخذ) الهمزة والخاء والذال أصل واحد تتفرّع منه فروعٌ متقاربة في المعنى. [أمّا] أخذ فالأصل حَوْز الشيء وجبْيُه([1]) وجمعه. تقول أخذت الشيء آخُذه أخذاً. قال الخليل: هو خلاف العطاء، وهو التناول. قال: والأُخْذَةُ رُقْيَةٌ تَأْخُذُ العينَ ونحوَها. والمؤَخَّذ: الرجل الذي تؤخِّذه المرأة عن رأْيه وتُؤَخّذُه عن النّساء، كأنه حُبِس عنهن. والإخَاذة - وأبو عبيد يقول
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.201 harf
Madde başı: آخر- يقابل به الأول، وآخر يقابل به الواحد، ويعبر بالدار الآخرة عن النشأة الثانية، كما يعبر بالدار الدنيا عن النشأة الأولى نحو: ﴿وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴾ [العنكبوت/64]، وربما ترك ذكر الدار نحو قوله تعالى: ﴿أولئك الذين ليس لهم في الآخرة إلا النار﴾ [هود/16]. وقد توصف الدار بالآخرة تارة، وتضاف إليها تارة نحو قوله تعالى: ﴿وللدار الآخرة خير للذين يتقون﴾ [الأنعام/32] ﴿ولدار الآخرة خير للذين اتقوا﴾ (في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR394 harf
أ خ ر جـاءوا عـن آخرهـم‏.‏ والنهـار يحر عن آخر فآخر والناس يرذلون عن آخر فآخر والستر مثل آخرة الرحل‏.‏ ومضى قدماً وتأخر أخراً‏.‏ وجاءوا في أخريات الناس‏.‏ ولا أكلمه آخر الدهر وأخرى المنـون ونظـر إلـيّ بمؤخـر عينـه‏.‏ وجئت أخيراً وبأخرة‏.‏ وبعته بيعاً بأخرة أي بنظرة معنى ووزناً‏.‏ وهي نخلة مئخار من نخل مآخير‏.‏ ومن الكناية‏:‏ أبعد الله الآخر أي من غاب عنا وبعد والغرض الدعاء للحضور‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.008 harf
في أَسماء الله تعالى: الآخِرُ والمؤخَّرُ، فالآخِرُ هو الباقي بعد فناء خلقِه كله ناطقِه وصامتِه، والمؤخِّرُ هو الذي يؤخر الأَشياءَ فَيضعُها في مواضِعها، وهو ضدّ المُقَدَّمِ، والأُخُرُ ضد القُدُمِ. تقول: مضى قُدُماً وتَأَخَّرَ أُخُراً، والتأَخر ضدّ التقدّم؛ وقد تَأَخَّرَ عنه تَأَخُّراً وتَأَخُّرَةً واحدةً؛ عن اللحياني؛ وهذا مطرد، وإِنما ذكرناه لأَن اطِّراد مثل هذا مما يجهله من لا دُرْبَة له
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.485 harf
* أ خ ر * * أخّره فتأخَّر * و * استأخَر * أيضا و * الآخِرُ * بكسر الخاء بعد الأول وهو صفة تقول جاء * آخِرا * أي * أخيرا * وتقديره فاعل والأنثى * آخِرة * والجمع * أواخر * و * الآخَر * بفتح الخاء أحد الشيئين وهو اسم على أفعل والأنثى * أخْرَى * إلا أن فيه معنى الصفة لأن أفعل من كذا لا يكون إلا في الصفة وجاء في * أُخْرَيات * الناس أي في * أواخِرهم * ولا أفعله * أُخْرَى * الليالي أي أبدا وباعه *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.021 harf
الأخر، بضمتين: ضد القدم. تقول: مضى قدما، وتأخر أخرا. التأخر: ضد التقدم، وقد تأخر عنه تأخرا وتأخرة واحدة، عن اللحياني، وهذا مطرد، وإنما ذكرناه لأن اطراد مثل هذا مما يجهله من لا دربة له بالعربية. في حديث عمر رضي الله عنه: أن النبي صلى الله عليه وسلم قال له: أخر عني يا عمر . يقال: أخر تأخيرا وتأخر، وقدم وتقدم، بمعنى، كقوله تعالى: لا تقدموا بين يدي الله ورسوله أي لا تتقدموا، وقيل:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.089 harf
Madde başı: اخرأخّر 2 أخّر ذ , (S, K, &c.,) inf. n. تَأْخِيرٌ, (K,) is trans. (S, K, &c.) and intrans.: (K:) as a trans. verb it signifies He made to go back or backwards, to recede, retreat, retire, or retrograde: he put, or drove, back: he put, or placed, behind, or after; back, or backward: he made to be behind, or posterior, or last: he made to remain behind, hold back, hang back, or lag behind: he kept, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR738 harf
Madde başı: ءخرأَخَرَ أَخَرَ أَخَّرَ II , a. Drove back; left behind; delayed, kept back. تَأَخَّرَ تَأَخَّرَ V , اِسْتَأْخَرَ X , a. Retreated, hung back. b. Was in straits, was bankrupt. أُخْرَى أُخْرَى 3ya [ fem. ], a. Another. أَخِر أَخِر 5 , a. Distant, remote. أُخُر أُخُر 10 , a. Behind, posterior. آخَرُ آخَرُ 14 , a. Another, other. آخِر آخِر 21 , ( pl. أَوَاْخِرُ 41 ), a. Last,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR63.690 harf
Madde başı: ءخرءخر خِرَ- يَأخَرُ- آخِر- آخِرة- آخِرين- أُخْرى- أخيْر- آخَر- آخَرَيْن- آخَرِيْن أخيْرة- أخْرى- أخَر - أخَّرَ - يُؤَخِّرُ - تَأَخَّرَ - يَتَأخَّرُ - اسْتَأْخْرَ - يَسْتَأْخِرُ - مُسْتَأخِر - مُسْتَأخِريْن أَخِرَ - يَأخَرُ + الكائن: ضد " قَدِمَ - يَقْدُمُ ": يكون في المؤخرة: يتحرك من موقع يعتبر قريب من الشيء أو الكائن ، إلى موقع يعتبر بعيد جداً
Tamamını oku

Sîgalar(59)

Mücavir kökler264 mücavir (589 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دنو

    57 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  2. أجل

    18 ortak ayet · İcl havuz demektir

  3. أله

    123 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. عذب

    37 ortak ayet · Su yosunudur

  5. أمن

    58 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  6. يوم

    39 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  7. زكو

    12 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  8. نشأ

    8 ortak ayet · “Neş’et” sürgün, filiz demektir

  9. دور

    11 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  10. حيي

    20 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  11. قدم

    10 ortak ayet · “Kudüm” ön demektir

  12. أول

    19 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

Geçtiği ayetler(242)

Sîga sayfası: الْآخِرَةِ
  1. … يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ …

    SonVe onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

  2. … إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    SonAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  3. وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

    SonKendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

  4. فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

    SonHacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

  5. وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    SonKimi de; Ey Rabbımız, bize dünyada iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateş azabından koru, der.

  6. … وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ …

    SonAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

  7. وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    SonKim, İslam’dan başka bir din ararsa; ondan asla aknul olunmaz. Ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

  8. … يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ

    SonAllah’ın izni olmadıkça hiç bir kimseye ölmek yoktur. O, vadesiyle yazılmış bir yazıdır. Kim dünya nimetini isterse kendisine ondan veririz, kim de ahiret nimetini dilerse buna da ondan veririz. Ve şükredenleri mükafatlandıracağız.

  9. فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

    SonBu yüzden Allah, onlara dünya nimetini de, ahiret nimetini de fazlasıyla verdi. Ve Allah ihsan edenleri sever.

  10. وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

    SonKüfre koşanlar, seni üzmesin. Şüphesiz onlar, Allah’a zarar veremezler. Allah, onlara ahirette hiç bir nasib vermemek istiyor. Onlar için büyük bir azab vardır.

Sîga sayfası: بِالْآخِرَةِ
Sîga sayfası: وَالْآخِرَةِ
Sîga sayfası: الْآخِرَةَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأخر
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعقب, خلف, دبر, بدء
Zıt Kökقدم
Çekirdek Özet 1Bir şeyin gerisinde kalma, öne geçmeme, mekânda arkada ve zamanda sonda bulunma
Çekirdek Özet 2Dünyanın peşi sıra gelen nihai varoluş evresi, ertelenen vade ve sonradan gelen nesiller
Çekirdek Özet 3Öncelik ve sonralık düzeninde varlığın varacağı nihai hesaplaşma ve tamamlanma noktası
Kritik Hata RiskiAhiret kavramını yalnızca zamansal bir bitiş sanıp varoluşun ontolojik gayesi ve nihai hesabı olma niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أخKavrama, tutunma, bir şeye ilişilip peşinden gidilme; nitekim أخذ kökünde nesneyi tutup elde tutma, أخو kökünde ise fıtrî ve kan bağıyla birbirine raptolup arkasından yürüme esastırرRa harfinin sağladığı akış, tekrarlanma ve süreklilik niteliğiyle kavranan ve ilişilinen şeyin arkada kalması, peşi sıra sürmesi ve dizinin en son halkasını oluşturması anlamına yönelmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçSıralamada veya yapıda bir ilk kıstasın, temel hareket noktasının varlığını imler
خÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (ikiz harf ح türetmesi)Ön ile arka, ilk ile sonra arasına çekilen sınırı, kesintiyi ve ayrışma eşiğini gösterir
رİnsan başı; baş, ilk, üstSıranın ucunu, sürecin vardığı son noktayı ve hareketin nihayet bulduğu baş/son sınırını temsil eder
أخرGücün ve öncülüğün sınırlandırılarak geriye itilmesi ve sürecin en nihai sınırda sonlanmasıBir dizide önde olanın sınırlandırılmasıyla onun ardında kalan, ötelenen, nihai sınır noktasına kadar uzanan ve diziyi tamamlayan geri/son konumu ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin semerinin arka kısmı yani kaşı için kullanılan âhiretü'r-rahl tabiri ile gözün şakak tarafındaki dış kuyruğu için kullanılan mü'hiru'l-ayn ifadesidir
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi deyişlerinde ve şiirinde deve sürüsünün en arkasında doğan veya en gerisinden gelen zayıf yavruyu nitelemek üzere أنا الذي ولدت في أخرى الإبل ifadesiyle kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımVadeli, tecilli ve bedeli sonradan ödenmek üzere yapılan veresiye alışverişler için بيع بأخرة terkibi yerleşik bir ticari tabir olarak kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde أخر kökü, 'arka taraf', 'sonraki', 'öteki' ve 'ertelemek' temel semantik matrisiyle temsil edilen kadim ve ortak bir Afro-Asyatik / Sami mirasıdır. İbranicede yer alan אחר (ahar / aher) kökü mekânsal olarak arkada bulunmayı, zamansal olarak sonralığı ve sayısal olarak başkasını veya diğerini ifade eder; nitekim elohim aherim terkibi başka/öteki ilahlar demektir. Süryanicede ܐܚܪ (ehar) fiili gecikmek, geri kalmak ve tehir etmek manalarını sürdürürken, Akadcada ahru / ahrātu biçimi gelecek zamanı, sonradan gelen nesilleri ve akıbeti karşılar. Kökün bütün Sami kollarındaki bu düzenli ses ve anlam denkliği, kökün başlangıçta bedensel ve mekânsal bir arka düzlemi işaret ettiğini, ardından zamansal sonralığa ve oradan da soyut 'diğeri / öteki' kavramına evrildiğini kesin olarak göstermektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأخر kökünden türeyen lafızlarÖne geçmenin zıddı olarak geride kalma, erteleme, sonuncu olma ve başkası anlamlarına dallanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ahar, Süryanice ehar, Akadca ahrātuArka taraf, erteleme, diğer/öteki ve gelecek kuşaklar semantik alanında tam ses ve anlam denkliği mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısır hiyeroglif yazısında ve Berbericede arka/son belirteçleriAfro-Asyatik kök katmanında mekânsal yön ve art arda geliş bildiren edat benzeri yapılarla akrabalık muhtemeldirMuhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أخرAnlamlıGeri kalmak, sonraya bırakmakHedef köktür; mekânda arka, zamanda son ve sayıda diğeri anlamlarını taşırKur'an'da geçer
أرخAnlamlıVakit belirlemek, tarih düşmekBir olayın zamanını tayin etmek ve kayda geçirmek manasındadır; yavru yaban sığırı anlamı da bulunurKur'an'da geçmez
خأرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş müstakil bir kullanım kaydı yokturKur'an'da geçmez
خرأAnlamlıDışkılamak, pislik çıkarmakCanlının içindeki atığı geride bırakıp dışarı atması eylemidirKur'an'da geçmez
رأخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapı bakımından Arap dilinde kök dizilişi teşekkül etmemiştirKur'an'da geçmez
رخأAnlamlıGevşemek, yumuşamakMaddenin veya havanın yumuşayıp genişlemesi ve akıcı hale gelmesidir; çoğunlukla nakıs biçimi kullanılırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أخرMerkezGeri, son, diğerBir dizide veya süreçte öne geçmeyip arkada kalmayı, ertelenmeyi ve nihai etabı bildirirMekân, zaman ve hüviyet planında öncünün mukabilini kurar
عقبKomşuPeşi sıra gelme, topukBir şeyin hemen ardından basarak gelmeyi ve eylemin doğurduğu dolaysız sonucu vurgularأخر kökündeki gibi salt geride kalış değil, bitişik bir ardıllık söz konusudur
خلفKomşuArkada kalma, halef olmaBirinin yerini almak üzere onun arkasında durmayı veya arkasından iş çevirmeyi içerirMakam ve temsil boyutu taşır, أخر kökünde ise doğrudan sıra ve vade esastır
دبرKomşuArka, sırt, yönelişin tersiNesnenin yüzünün baktığı yönün tam zıddı olan arka yüzeyi ve işin sonunu ifade ederSomut arka cihetine ve akıbete odaklanır, أخر gibi başkası/diğeri anlamını içermez
بدءKomşuBaşlama, ilk olmaSüreci ilk defa harekete geçirme ve varoluş dizisinin en başında bulunma halidirأخر kökünün işaret ettiği nihayete karşılık ilk vuku buluşu temsil eder
قدمZıtÖne geçme, öncelikMekânda önde bulunma, zamanda önce olma ve cesaretle ileri atılma durumudurأخر kökünün bildirdiği tehir, sonralık ve geride kalmanın doğrudan zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأخرGeride kalmak, sonraya kalmak, diğeriMekânsal arka, zamansal son ve ontolojik öteki boyutlarının tamamını kapsarKesin
Latinceposterior, ultimus, differreSonraki, en sonuncu, ertelemekPosterior zamansal ve mekânsal ardıllığı, ultimus nihai sonu, differre ise tehir eylemini karşılarGüçlü
İngilizcelast, posterior, defer, otherSon, ardıl, ertelemek, diğeriLast nihayeti, defer ertelemeyi, other ise âhar kelimesindeki diğer/öteki anlamını verirGüçlü
Almancaletzt, verschieben, andereSonuncu, ertelemek, diğerLetzt nihai etabı ve ahireti, verschieben tehir ameliyesini, andere başkası kavramını karşılarGüçlü
Fransızcadernier, différer, autreSon, ertelemek, diğerDernier zaman ve sıra sonunu, différer geciktirmeyi, autre ise sayılanın haricindeki başkasını imlerGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
el-Âhire / ed-Dâru'l-ÂhireDünyadan sonraki ebedî yurt ve dirilişDünyanın faniliği ile kıyaslanan ebedî mükafat ve ceza yurdu bağlamında (el-Bakara 2:94)
Te'hîr / Müste'hirînEcelin veya azabın ertelenmesi, gecikmeMilletlerin belirlenmiş sürelerinin geriye bırakılmaması ve sıralanış bağlamında (el-Hicr 15:5)
Âhar / Uhrâ / UharDiğeri, bir başkası, eşdeğer alternatifİbadette başka ilah edinme yasağı veya oruç tutulamayan diğer günler bağlamında (el-Bakara 2:184)
el-ÂhirYüce Allah'ın mutlak ve zevalsiz nihai varlığıVarlığın başlangıcı ve sonunu kuşatan ilahi esma bağlamında (el-Hadîd 57:3)
Ahharaİnsanın sonraya bıraktığı ve ihmal ettiği amellerKıyamet günü insanın önden gönderdiği ve geride bıraktığı amellerin bildirilmesi bağlamında (el-İnfitâr 82:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelames-Sem'iyyât ve el-Esmâü'l-HüsnâAhiret inancı, diriliş, hesap ile Allah'ın el-Âhir isminin ezeli ve ebedi zevalsizliğiYok oluştan sonra baki kalan mutlak son ve yaratılmışların nihai varış menzili
Fıkıhİbadet ve muamelet hükümleriNamazın son vaktine tehir edilmesi, orucun başka günlere ertelenmesi ve borcun teciliEylemin veya edanın meşru bir sebeple sonraya bırakılması ve kazaya kalması
TefsirGayb ve eskatoloji ayetleriDünyanın öncül, ahiretin ise asıl ve nihai hayat oluşunun semantik irtibatıZaman dizisinde sonra gelenin kıymet ve kalıcılık bakımından öncelenmesi
HadisEcel, ahlak ve safların tanzimiNamazda arka saflarda kalmanın veya hayırda geriye düşmenin getirdiği manevi kayıpHayırda yarışmayıp tehir edenlerin rahmetten ve faziletten geride kalması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve inanç düzeniÂhiretNihai gaye ve adaletDünyadaki amellerin karşılık bulduğu, ertelenen hesabın görüldüğü nihai varoluş evresidirKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiTe'hir / Mantıksal ardıllıkÖncelik-sonralık tayiniBilgi hiyerarşisinde öncüllerin ardından gelen neticelerin ve delillerin sıralanış ilkesidirGüçlü
SiyasiHükümranlık ve hilafetMüste'hirîn / Sonraki nesillerTarihsel devir teslimİktidarın ve toplumsal sorumluluğun önceki milletlerden sonrakilere intikal etmesidirGüçlü
İktisadiBorç ve sözleşme hukukuNasiye / Te'hirVade ve risk ertelemesiÖdemenin sonraya bırakılması, vadeli işlemler ve sermaye akışının zamana yayılmasıdırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLimit noktası ve dizinin son terimiMatematiksel bir seride n→∞ durumunda dizinin yakınsadığı nihai sınır değeri ve termodinamikte sürecin ulaştığı son denge durumuGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki tescil ve nihai temyizYargılama süreçlerinde kararın kesinleştiği, itiraz yollarının tükendiği ve hükmün icra edildiği son merci aşamasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAhiret kavramını yalnızca bedenin ölümünden sonra başlayan belirsiz bir zaman dilimi veya mitolojik bir son olarak algılayıp ahlaki ve ontolojik ağırlığından koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; öncelik-sonralık yasasını, insanın dünyada yapıp ertelediği sorumlulukları, ilahi esmanın zevalsizliğini ve varlığın amaçsal gayesini kuşatan tümel bir nizamı bildirir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHayatı yalnızca peşin olandan ibaret sayarak dünyevileşmek, amellerin ertelenmesinin doğuracağı manevi iflası ve tarihteki ilahi yasaların tehir edilmezliğini göz ardı etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın omurgasını oluşturan ahiret tasavvuru, insanın eylemlerinin hesapsız kalmayacağı ve varoluşun bir gayeye doğru aktığı bilincini doğrudan bu kök üzerinden inşa eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gayb ve kıyamet sahneleri, dünya-ahiret karşılaştırmaları, ümmetlerin ecellerinin tehir edilmezliğini bildiren ayetler ve ibadette tevhidi vurgulayan pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlığın tesadüfi bir döngüden ibaret olduğu vehmini yıkar; insanın yapıp arkaya attığı amellerin silinmediğini, ertelenen her şeyin nihai bir hesaplaşmada ortaya çıkacağını bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir dizide veya mekânda önde olanın ardında kalmak, devenin semerinin arka kaşı gibi sınır oluşturan geri tarafta yer almak.
  • Soyut anlamZamansal olarak sonraya kalmak, vadenin ertelenmesi, eylemin ihmal edilerek geriye bırakılması ve nihai varoluş evresine ulaşmak.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve ahlaki sürecin kendisine doğru aktığı, öncüllerin neticelendiği, mutlak adaletin tecelli ettiği nihai hesap ve gaye noktası.
  • LaTeX modeliS={x1,x2,…,xn}  ⟹  lim⁡i→nxi=ωveyaf(t)→t>t0f(t+Δt)
  • LaTeX açıklamasıModelde S kümesi varlık veya ameller dizisini temsil eder. x1 ilk olanı, xn ve limit değeri olan ω ise sürecin nihayet bulduğu son ve nihai merhale olan ahireti gösterir. İkinci bağıntıda ise t0 anındaki peşin durumun Δt kadar ötelenerek sonraya bırakılması, yani tehir ve erteleme ameliyesi sembolize edilmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا