أخو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-خ-و51 sîga, 135 mücavir kök, 80 ayet, 31 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قولأَخٌعممأَخَانَاأَخَاهُأَخَاهُمْكيلأخوأبوأَخُوهُمْيوسفأَخِيهِهارونجهز

KökSîga 51Ayet 80Sure 31Mücavir 135

▶ Ağı aç (3B)

أخو

أ - خ - و

KÖK
  • 96 geçiş
  • 80 ayet
  • 51 sîga
  • 9 sözlük

Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan her birine ehv denir. Sonra aynı anneden veya aynı babadan doğmuş kimseler eh olarak adlandırılmışdır. Kur’an’ da dinde kardeşli tabiri de geçmektedir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءخو · اخو

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan her birine ehv denir. Sonra aynı anneden veya aynı babadan doğmuş kimseler eh olarak adlandırılmışdır. Kur’an’ da dinde kardeşli tabiri de geçmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.337 harf
باب اللفيف من الخاء خ و خ، و خ وخ، خ و ي، أ خ و، و خ ي، خ ي و، أ خ خ مستعملات خوخ: الخَوْخَةُ: مفترق بين بيتين أو دارين لم ينصب عليهما باب، بلغة أهل الحجاز. وناس يسمون هذه الأبواب التي يسميها الفرس بنجرقات: خَوْخات. والخَوْخَة ثمرةٌ، والجميع الخَوْخُ، وأهل مكْةَ يُسَمُّون ضَرباً من الثّياب أخضَرَ: الخَوْخَةَ. وخوخ: الوَخْوَخَةُ: حكاية أصوات الطير. والوَخواخ: الكسل الثقيل، وقال: ليس بَوخْواخٍ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.471 harf
(باب الهمزة والخاء وما معهما في الثلاثي) (أخذ) الهمزة والخاء والذال أصل واحد تتفرّع منه فروعٌ متقاربة في المعنى. [أمّا] أخذ فالأصل حَوْز الشيء وجبْيُه([1]) وجمعه. تقول أخذت الشيء آخُذه أخذاً. قال الخليل: هو خلاف العطاء، وهو التناول. قال: والأُخْذَةُ رُقْيَةٌ تَأْخُذُ العينَ ونحوَها. والمؤَخَّذ: الرجل الذي تؤخِّذه المرأة عن رأْيه وتُؤَخّذُه عن النّساء، كأنه حُبِس عنهن. والإخَاذة - وأبو عبيد يقول
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR259 harf
أ خ و إخوان الوداد أقرب من إخوة الولاد‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ بيـن السماحة والحماسة تآخٍ ولقيته بأخي الشر أي بخير وبأخي الخير أي بشر‏.‏ وله عنـد الأميـر آخيـة ثابتـة‏.‏ وشـددت لـه آخيـة لا يحلها المهر الأرن‏.‏ وشد الله بينكما أواخي الإخاء وحل أواري الرياء‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR807 harf
* أ خ و * * الأخُ * أصله أخو بفتح الخاء لأنه يجمع على * آخاء ٍ * مثل آباءٍ والذاهب منه واو لأنك تقول في التثنية أخوان وبعض العرب يقول أخان على النقص ويجمع أيضا على * إخْوان * مثل خرب وخربان قلت الخرب ذكر الحبارى وعلى * إِخْوَة * بكسر الهمزة وضمها أيضا على الفراء وقد تسع فيه فيراد به الاثنان كقوله تعالى ﴿فإن كان له إخوة﴾ وهذا قولك أنا فعلنا ونحن فعلنا وأنتما اثنان وأكثر ما يستعمل * الإخْوانُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.421 harf
: ( و *!الأَخِيَّةُ ، كأَبِيَّةٍ ، مَقْصورٌ ( ويُشَدُّ ، صَوابُه ويُمَدُّ . ثم راجَعْتُ التّكمِلَةَ فوَجَدْتُ فيه : قالَ اللَّيْثُ : *!الآخِيَةُ كآنِيَةٍ لُغَةٌ في *!الآخيَّةِ مُشَدَّدَةً ؛ فظَهَرَ أنَّ الذي في النسخِ كأبيَّةٍ غَلَطٌ ، وصَوابُه كآنِيَةٍ . وقَوْلُه : ويُشَدُّ صَحِيحٌ ، فتأَمَّلْ . ( ويُخَفَّفُ ، أَي مع المدِّ ؛ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ على المدِّ والتَّشْديدِ : ( عُودٌ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.243 harf
Madde başı: اخوأَخَوْتَ 1 أَخَوْتَ ذ , [third pers. أَخَا,] (S, K,) aor. تَأْخُو, (S,) inf. n. أُخُوَّةٌ; (S, K, &c.;) and ↓ آخَيْتَ, (K, TA,) [in the CK اَخَيْتُ, which is wrong in respect of the pers., and otherwise, for it is correctly] with medd, (TA,) inf. n. اِخَآءٌ and مُؤَاخَاةٌ; (Lth;) and ↓ تَأَخَّيْتَ; (K;) Thou becamest a brother [in the proper sense of this word, and also as meaning a friend, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR847 harf
Madde başı: ءخوأَخَا أَخَا U ( n. ac. أُخُوَّة 27t ), a. Was the brother of; became a brother to. آخَوَ آخَوَ III , آخَوَ IV , a. Fraternised with, became a brother to. تَأَخَّوَ تَأَخَّوَ V , a. Adopted as a brother. b. Endeavoured to obtain. أَخَوِيّ أَخَوِيّ 4yi , a. Fraternal, brotherly. أَخَوِيَّة أَخَوِيَّة 4yit , a. Confraternity, brotherhood. اِخَاْو اِخَاْو 23A , اِخَاْوَة 23t , a. see
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok39.641 harf
Madde başı: ءخوءخو أَخَا - يَأْخُو - أخ - أخَوَيْن - إخْوان - أخْت - أخَوات - إخْوة أخا - يَأخو + كائن + كائناً : يكون له أخاً: ينتمي معه لذات الأصل والمرجع والمأوى: يعتبر أخ كل من يشترك مع آخر بالانتماء إلى مجموعة بشرية تكون لهم أماً: أي تكون لهم الأصل من جهة، والمأوى والمرجع الذي يرجعون إليه من جهة أخرى (راجع معنى لفظ " أم ") معنى الأم : الوالدة التي ولدت
Tamamını oku

Sîgalar(51)

Mücavir kökler135 mücavir (399 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أبو

    15 ortak ayet · Bab kapı demektir

  2. يوسف

    9 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  3. قول

    43 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  4. هارون

    7 ortak ayet · Harun

  5. كيل

    5 ortak ayet · Kile ölçü birimidir

  6. مدين

    4 ortak ayet · Medyen

  7. جهز

    2 ortak ayet · Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir

  8. نصف

    3 ortak ayet · Yarısı

  9. بنو

    9 ortak ayet · Oğullar

  10. عاد

    4 ortak ayet · Âd

  11. عمم

    2 ortak ayet · “An” ve “ma”dan oluşmuştur

  12. شعب

    3 ortak ayet · Ağacın dalı demektir

Geçtiği ayetler(80)

  1. … وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ …

    Onun erkek kardeşiEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

  2. فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    Onun erkek kardeşiBunun üzerine kardeşini öldürmekte nefsine uydu ve onu öldürdü de hüsrana uğrayanlardan oldu.

  3. … غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ قَالَ يَاوَيْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ …

    Onun erkek kardeşiSonra Allah; kardeşinin ölüsünü nasıl gömeceğini göstermek için, ona yeri eşeleyen bir karga gösterdi. Yazıklar olsun bana, bu karga gibi bile olmaktna aciz kaldım da kardeşimin ölüsünü örtemedim, dedi. Pişmanlık duyanlardan oldu.

  4. … بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي …

    Onun erkek kardeşiMusa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.

  5. قَالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَا أَمِنْتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

    Onun erkek kardeşiDedi ki: Daha önce kardeşinizi size ne kadar inandıysam, bunu da ancak o kadar inanırım. Ama Allah, koruyucuların en hayırlısıdır ve o, merhametlilerin en merhametlisidir.

  6. فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ

    Onun erkek kardeşiOnların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.

  7. فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاءِ أَخِيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَاءِ أَخِيهِ كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ …

    Onun erkek kardeşiBunun üzerine kardeşinin kablarından evvel onlarınkini aramaya başladı. Sonra onu kardeşinin kabından çıkardı. İşte Biz, Yusuf için böyle bir tedbir kullandık. Yoksa o hükümdarın dinine göre; kardeşini tutabilecek değildi. Meğer ki Allah dileye. Dilediğimizi derecelerle yükseltiriz. Ve her bilgi sahibinin üstünde bir bilen vardır.

  8. … بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاءِ أَخِيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَاءِ أَخِيهِ كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِي …

    Onun erkek kardeşiBunun üzerine kardeşinin kablarından evvel onlarınkini aramaya başladı. Sonra onu kardeşinin kabından çıkardı. İşte Biz, Yusuf için böyle bir tedbir kullandık. Yoksa o hükümdarın dinine göre; kardeşini tutabilecek değildi. Meğer ki Allah dileye. Dilediğimizi derecelerle yükseltiriz. Ve her bilgi sahibinin üstünde bir bilen vardır.

  9. … يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ

    Onun erkek kardeşiEy iman edenler; zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü bazı zan günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, kiminiz kiminizi arkasından çekiştirmesin. Hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Bundan tiksindiniz değil mi? Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; Tevvab’dır, Rahim’dir.

  10. يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ

    Onun erkek kardeşiKişinin kaçacağı gün; kardeşinden,

Sîga sayfası: إِخْوَانِهِنَّ
Sîga sayfası: فَإِخْوَانُكُمْ
Sîga sayfası: لِإِخْوَانِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأخو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli ve hemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerصحب, ولي, عشر
Zıt Kökعدو
Çekirdek Özet 1Hayvanı bağlamak üzere yere çakılan kazık, sabit bağ, ortak kökene veya ipe tutunarak bağlanma
Çekirdek Özet 2Aynı kökten neşet eden nesep bağı ile ortak inanç, hedef ve ahlakta kenetlenen iradi dayanışma bağı
Çekirdek Özet 3Karşılıklı hak ve hukuku doğuran, tarafları birbirine karşı koruma ve gözetimle yükümlü kılan sarsılmaz irtibat
Kritik Hata RiskiKökün anlamını yalnızca biyolojik soy bağına indirgeyerek Kur'an'ın kurduğu akidevi, kavmi ve ahlaki sorumluluk kardeşliğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أخTutma, raptetme, yakalama ve bir merkezde birleşme; bu çekirdek أخذ kökünde nesneyi el ile kavramayı, أخر kökünde ise peşi sıra gelip merkeze eklemlenmeyi ifade eder.وÇekirdeğin tutma ve bağlanma hareketine esneklik, süreklilik, iki taraf arasında karşılıklı uzanan bir bağ ve ahit niteliği katarak kavramı organik veya iradi bir ortaklık bağına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçBirincil kaynak ve gücü, ortak bir kökten veya atadan çıkışı simgeler.
خÇit, duvar (türetme imge); koruma, çevreleme, bölme ve perdelemeİki unsuru dış tehlikelere karşı aynı çatı ve koruma dairesi içine almayı ifade eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ayrı varlığı birbirine kenetleyen, sabitleyen ve bağı kopmaz kılan rabıtayı temsil eder.
أخوBaşlangıçtaki kökten çıkanların koruyucu bir çit içinde çengelle birbirine bağlanmasıOrtak bir kaynaktan veya ilkeden beslenen fertlerin, koruyucu bir sınır içinde birbirlerine çadır kazığı gibi kenetlenerek sarsılmaz bir bağ oluşturması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBinek hayvanını sabitlemek amacıyla yere çakılan ya da duvara monte edilen sağlam kazık veya ip halkası (el-āḫiyyeh). İki hayvanın aynı ipe veya kazığa bağlanması durumu.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Amr b. Kulsûm ve çağdaşları tarafından soydaş, kabiledaş ve sadık yoldaş anlamında kullanılmış; şahsın arkasını dayadığı, zor günde desteğini aldığı müttefik için metaforlaşmıştır.
Erken Arapça kullanımBir kimseyle dostluk kurmak, ahitleşmek ve hedef birliği yapmak anlamında fiil olarak kullanılmıştır. Bir kimsenin yanında sarsılmaz yeri olan kişi hakkında da bu kökten mecazlar üretilmiştir: لفلان عند الأمير آخية ثابتة

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Luğa, Esâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin en arkaik ve müşterek akrabalık terimlerinden biridir. Kök biçimi Proto-Semitik evrede *ʾaḫ- (erkek kardeş) olarak yeniden kurulur ve neredeyse bütün Doğu, Kuzeybatı ve Güney Sami kollarında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. Akadcada ahu(m) biçiminde erkek kardeş, eş veya ortak anlamındadır; Ugarit dilinde ảḫ, İbranicede āḥ (אָח), Aramice ve Süryanicede ʾaḥā (ܐܚܐ), Ge'ez dilinde ʾəḫw biçiminde yaşamaktadır. Bu leksikal süreklilik, kavramın ilksel aile ve kabile teşekkülünün merkezinde yer aldığını gösterir. Arapçada kökün üçüncü radikali olarak beliren illetli harf (و), Proto-Semitik ikili çekirdeğin çekim esnasında aldığı eklemlenmenin (üçlü kök sistemine intibakının) ve bağlama, raptetme, çadır kazığına iliştirme eylemleriyle kurulan anlamsal genişlemenin bir tezahürüdür. İbranice ve Aramicede kelime hem biyolojik kardeşi hem de aynı kabileye, birliğe mensup yoldaşı karşılayarak Arapçadaki semantik çeşitliliğin köklerini doğrular.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأخو / وخي / أخيKazık çakıp hayvanı bağlama (el-āḫiyyeh) ve bir amaca yönelip kastetme (tevaḫḫî) ile aynı kökten gelenlerin ortak bağı.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Semitik *ʾaḫ-Akadca ahu(m), İbranice āḥ, Süryanice ʾaḥā ile ortak ata kökten türeyen düzenli akrabalık terimi.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipoteziAntik Mısır dilindeki snw (kardeş/çift) ile doğrudan kökdeş olmasa da kavramsal alan Afro-Asyatik ailede benzer ikili bağ mantığıyla gelişmiştir.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lisânü'l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أخوAnlamlıBağlanma, kardeşlik, kazıkSoy veya inanç bağıyla birbirine raptolunma haliHedef kök; Kur'an'da geçer
أوخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
خأوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
خوأAnlamlıBoşluk, açlık, çöküntüKarnın boşalması, yerin ıssız kalması, yıldızın yağmursuz batmasıKur'an'da geçmez; hedef kökle zıt çağrışım taşır
وأخAnlamlıBir hedefe kastetme, uyum sağlamaYolunda gitme, birinin adımlarına uyarak peşinden yürümeKur'an'da geçmez; وخي ile dönüşümlü kullanım
وخأAnlamlıAyak basma, ezmeYere basıp iz bırakma veya çiğnemeKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أخوMerkezKardeşlik ve sarsılmaz bağOrtak bir kökten (biyolojik, manevi veya kavmi) neşet eden zorunlu veya iradi eşitlik bağıTaraflar arasında hiyerarşisiz bir kader, hak ve himaye ortaklığı kurar.
صحبKomşuBirliktelik, arkadaşlıkMekânsal veya zamansal refakat; yol ve süreç ortaklığıSüreç bittiğinde sona erebilir, kardeşlik gibi ontolojik bir bağ şart koşmaz.
وليKomşuYakınlık, dostluk, hamiyetYardım, yetki, himaye ve hiyerarşik veya hukuki arka çıkmaİçinde sahiplenme, tasarruf ve öncelik hakkı barındırır.
عشرKomşuSosyal kaynaşma, muaşeretBir arada yaşama, karışıp görüşme ve toplumsal temasDuygusal veya akidevi derinlik olmaksızın sadece bir arada bulunmayı da kapsar.
عدوZıtDüşmanlık, haddi aşmaSınırı çiğneyerek karşı tarafa zarar verme kastı ve kopuklukBirlikte tutan bağı kopararak çatışma ve ayrışma üretir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأخوKardeşlik bağıBiyolojik nesep, akide ortaklığı ve kavmi müttefikliği kapsayan organik rabıtaKesin
LatinceFrater, germanusKardeş, öz kardeş, tarikat yoldaşıFrater hem kan kardeşliğini hem de dini/kurumsal cemaat üyeliğini karşılar; germanus ise biyolojik özlüğü vurgular.Güçlü
İngilizceBrother, brethren, kinErkek kardeş, dindaş, hısımBrother biyolojik bağı; çoğul formu brethren ise inanç ve cemiyet kardeşliğini iyi karşılar.Kesin
AlmancaBruder, GlaubensbruderKardeş, dindaşBruder biyolojik ve manevi bağı kapsar; mecazi toplumsal dayanışma için kullanılır.Kesin
FransızcaFrère, confrèreKardeş, meslektaş, tarikat mensubuFrère biyolojik ve genel kardeşliktir; confrère ortak amaçtaki kurumsal birlikteliği karşılar.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَخ / إِخْوَةÖz veya üvey nesep kardeşiMiras hükümleri, aile hukuku, nikâh engelleri ve kıssa bağlamları (Nisâ 4:11, 4:23; Yûsuf 12:7)
أَخ / إِخْوَانİman ve akide kardeşliğiMüminlerin birbirine karşı hukuku, iç barış, kalplerin kaynaşması ve cennet ehlinin tasviri (Âl-i İmrân 3:103; el-Hucurât 49:10; el-Hicr 15:47)
أَخُو...Kavmiyet, soydaşlık ve hemşehrilikPeygamberlerin tebliğ yaptıkları kavimle olan beşeri ve nesep bağı (el-A'râf 7:65, 7:73, 7:85; Hûd 11:50)
إِخْوَانFikir, yol ve kötülük yoldaşlığıİnkârda, israfta veya şeytani amellerde birbirine destek olma durumu (el-İsrâ 17:27; el-Haşr 59:11; el-A'râf 7:202)
أُخْتKız kardeş (biyolojik veya nispet)Meryem'in Harun'a nispeti veya kan bağıyla mirasçı kız kardeş (Meryem 19:28; Nisâ 4:12, 4:176)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman bağı ve tekfir meselesiBüyük günah işleyenin dinden çıkıp çıkmadığı tartışmasında katil ile maktulün velisi arasındaki uhuvvetin sürdüğünü belirten ayetin yorumu (el-Bakara 2:178).Kardeşliğin küfürle bozulup günahla büsbütün yok olmadığı, akidenin asgari müşterekinde varlığını koruduğu vurgusu.
FıkıhMiras, evlenme yasakları ve kısasAsabe ve ashâb-ı ferâiz olarak kardeşlerin terekeye intikali; süt kardeşliği ve mahremiyet sınırları.Şahsi iradeden bağımsız olarak doğan, devredilemez hukuki ve mali yükümlülükler manzumesi.
TefsirPeygamberlerin kavimlerine kardeş kılınmasıKavimlerine hitap eden peygamberler için kullanılan "kardeşleri" ifadesinin nesep mi yoksa tebliğ şefkati mi olduğu.Ortak beşeri zemini, soydaşlığı ve peygamberin tebliğ ettiği kitleye yabancı olmadığını gösteren bağ.
HadisMüslümanların toplumsal dayanışmasıMüslümanın Müslümana zulmetmeyeceğini, onu terk etmeyeceğini bildiren kardeşlik nebevi ilkesi.Birbirine kenetlenmiş kurşun perçinli bina metaforuyla somutlaşan ahlaki ve hukuki koruma kalkanı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid eksenli cemaatleşmeİman KardeşliğiBirleştirici EksenBiyolojik bağların ötesinde vahye dayalı üst kimlik inşa eder (el-Hucurât 49:10).Kesin
İlmiHakikat arayışı ve epistemik cemaatFikir ve Yöntem YoldaşlığıDoğrulama ve MüzakereAynı aksiyomatik ilkeleri benimseyen ilim ehlinin ortak mesaisi ve müzakeresi.Muhtemel
SiyasiHukuk önünde eşit vatandaşlık ve ittifakEşit Hak SahipliğiSosyal Barış ve TahkimHiyerarşik tahakküm yerine eşitler arası adil uzlaşma ve dayanışma modeli getirir.Güçlü
İktisadiMülkiyetin paylaşımı ve teavünİnfak ve Miras HukukuKaynak DağılımıTerekenin adil paylaşımı ve yardımlaşma ile servetin tek elde tekelleşmesini önler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüğümler arası paralel bağ / Simetrik graf (Undirected Graph)İki düğüm (node) arasında yön bağımlılığı olmaksızın çift taraflı bilgi, enerji veya kuvvet aktarımı sağlayan eşdeğer ilişki yapısı.Güçlü
Beşeri bilimlerYatay dayanışma / Sosyal sermaye (Social Capital)Dikey hiyerarşi ve tahakküme dayanmayan, güven ve ortak normlar üzerinden üyelerine karşılıklı güvence sunan kurumsal yapı.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca romantik bir hissiyata, duygusal bir muhabbete ya da katı kan bağına (etnik/biyolojik) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamBiyolojik soyu tanıdığı gibi; peygamberin kavmiyle olan insani-kavmi bağını, müminlerin akidevi bağını ve hatta sapanların bâtıldaki suç ortaklığını da aynı kökle açıklar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKardeşliği sadece kan bağı sanmak Kur'an'ın miras dışındaki tüm ahlaki ve siyasi adalet teorisini işlevsiz kılar; salt duygusal algılamak ise kardeşliği getirdiği hukuki yükümlülük ve sorumluluklardan arındırarak içi boş bir slogana dönüştürür.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın inşa ettiği toplum nizamının omurgasını oluşturur. Dikey otorite ve tahakküm ilişkisi yerine yatay, eşitlikçi, birbirini gözeten ve koruyan bir toplumsal dokunun anahtar kavramıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kısas ve miras hükümlerinin belirlendiği ahkâm ayetlerinde, peygamber kıssalarındaki tebliğ süreçlerinde ve Medine toplumunda inşa edilen müminler arası hukukun açıklandığı pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Üstünlüğü soylulukta, kabile gücünde veya kan bağı tahakkümünde gören cahiliye asabiyetini yıkar; biyolojik bağı inanç ve ahlak bağıyla tahkim veya tasfiye eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHayvanların ve nesnelerin güvenliğini temin etmek üzere yere çakılan sağlam kazık, ip halkası ve bu merkeze bağlanan varlıkların ortak tutunma noktası.
  • Soyut anlamOrtak bir kaynaktan, kökten veya inanç ekseninden neşet eden fertler arasında kurulan, hiyerarşisiz, eşitlikçi, koruma ve sorumluluk doğuran organik rabıta.
  • Sistematik karşılıkToplumsal, hukuki ve dini düzlemde taraflara karşılıklı hak, gözetim, savunma ve adalet yükümlülüğü yükleyen yatay dayanışma matrisi.
  • LaTeX modeliRij=I(Ci∩Cj≠∅)⋅(Hi↔j×Si↔j)
  • LaTeX açıklamasıFormülde i ve j iki ayrı ferdi simgeler. I gösterge fonksiyonu olup, iki ferdin ortak bir kök, ilke veya inanç kümesini (Ci∩Cj) paylaşması durumunda 1 değerini alır. Bu ortak zemin üzerinde iki taraf arasında karşılıklı ve simetrik haklar matrisi (Hi↔j) ile koruma-yardımlaşma sorumluluğu (Si↔j) çarpımsal olarak devreye girerek kardeşlik rabıtasını (Rij) eksiksiz inşa eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا