عشر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ش-ر19 sîga, 79 mücavir kök, 26 ayet, 19 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شهرعَشَرَةِعَشْرَةَعَشْرًاعَشَرَةٌالْعِشَارُعشرثنيالْعَشِيرُبِعَشْرٍعَشِيرَتَهُمْتممسقيثلثوجدحجر

KökSîga 19Ayet 26Sure 19Mücavir 79

▶ Ağı aç (3B)

عشر

ع - ش - ر

KÖK
  • 27 geçiş
  • 26 ayet
  • 19 sîga
  • 13 sözlük

“On” demektir. Küçük kalabalıklara “aşiret”, büyük kalabalıklara da “elf” denmiştir. Aşereye 10, elfe de 1.000 denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“On” demektir. Küçük kalabalıklara “aşiret”, büyük kalabalıklara da “elf” denmiştir. Aşereye 10, elfe de 1.000 denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.363 harf
باب العين و الشين والراء معهما )ع ش ر، ع رش، ش ع ر، ش ر ع، ر ع ش مستعملات، ر ش ع مهمل( عشر: العَشْرُ: عدد المؤنّث، والعَشَرَةُ: عدد المذكّر، فإذا جاوزت ذلك أنّثت المؤنث وذكّرت المذكر. وتقول: عَشْرُ نسوة، وإحدى عَشْرَةَ امرأة، وعشرةُ رجالٍ، وأَحدَ عَشَرَ رجلاً وثلاثةَ عَشَرَ رجلاً تلحق الهاء في ثلاثة وتنزعها من عشرة، ثم تقول: ثلاث عشرة امرأة تنزع الهاء من ثلاثة وتلحقها بالعشرة. وعَشَرْتُ القوم:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.419 harf
عَشَرَةُ رجال وعَشْرُ نسوة. وتقول: إحدى عَشِرَةَ امرأة، بكسر الشين. وإن شئت سكَّنت إلى تِسْعَ عَشْرَةَ. والكسر لأهل نجد، والتسكين لأهل الحجاز. وللمذكَّر أحَدَ عَشَرَ لا غير. وعِشْرون: اسمٌ موضوع لهذا العدد، وليس بجمع لعشرة. والعُشْرُ: الجزء من أجزاء العَشَرَةِ، وكذلك العَشيرُ. وجمع العَشيرِ أَعْشِراء. وفي الحديث: "تسعة أعْشِراءِ الرِزقِ في التجارة". ومِعْشار الشيء: عُشْرُهُ. ولا يقولون هذا في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR31.694 harf
باب العين والشين مع الراء عشر ، عرش ، شرع ، رعش ، شعر : مستعملات عشر : قال الليث : العَشْر عدد المؤنّث ، والعشرة عدد المذكّر ، فإذا جاوزت العشرة أنَّثت المذكر وذكَّرتَ المؤنث ، تقول عشر نسوة وعشرة رجال ، فإذا جاوزْت العشر فإنّ ابن السكيت حكَى عن الفراء تقول في المذكر أحد عشَر . قال : ومن العرب من يسكِّن العين فيقول أَحَدَ عْشَر ، وكذلك يسكّنها إلى تسعةَ عشَر ، إلاّ اثني عشر فإنَّ العين منه لا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.053 harf
(باب العين والشين وما يثلثهما) (عشق) العين والشين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تجاوُزِ حدِّ المحبَّة. تقول: عَشِق يَعْشَق عِشْقاً وعَشَقاً. قال رؤبة: * ولم يُضِعْها بين فِرْكٍ وعَشَقْ([1]) * ويقال: امرأةٌ عاشق أيضاً، حملوه على قولهم: رجلٌ بادنٌ وأمراةٌ بادنٌ. وزعم ناسٌ أنَّ العَشَقَة اللّبْلابة، قالوا: ومنها اشتُقَّ اسم العاشق لذيولـه وهو كلامٌ. (عشك) العين والشين والكاف([2]) . ليس فيه معنىً
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.086 harf
- العشرة والعشر والعشرون والعشر معروفة. قال تعالى: ﴿تلك عشرة كاملة﴾ [البقرة/196]، ﴿عشرون صابرون﴾ [الأنفال/65]، ﴿تسعة عشر﴾ [المدثر/30]، وعشرتهم أعشرهم: صرت عاشرهم، وعشرهم: أخذ عشر مالهم، وعشرتهم: صيرت مالهم عشرة، وذلك أن تجعل التسع عشرة، ومعشار الشيء: عشرة، قال تعالى: ﴿وما بلغوا معشار ما آتيناهم﴾ [سبأ/45]، وناقة عشراء: مرت من حملها عشرة أشهر، وجمعها عشار. قال تعالى: ﴿وإذا العشار عطلت﴾ [التكوير/4]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.003 harf
ع ش ر فلان لا يعشر فلاناً ظرفاً أي لا يبلغ معشاره‏.‏ وعشرت القوم تعشيراً إذا كانوا تسعة فجعلتهم عشرة‏.‏ وعشرتهم إذا أخذت واحداً فصاروا تسعة‏.‏ وعشرت الناقة‏:‏ صارت عشراء نحو‏:‏ ثيّبت المرأة وعوّد البعير‏.‏ وحمار معشر‏:‏ شديد النهاق متتابعه لا يكف حتى يبلغ به عشر نهقات‏.‏ والضبع تعشر كما يعشر العير‏.‏ وكانت العرب تقول‏:‏ إذا أراد الرجل دخول قرية يخاف وباءها عشر على بابها فلا يضرّه‏.‏ وعن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR19.324 harf
العَشَرة: أَول العُقود. والعَشْر: عدد المؤنث، والعَشَرةُ: عدد المذكر. تقول: عَشْرُ نِسْوة وعَشَرةُ رجال، فإِذا جاوَزْتَ العِشْرين استوى المذكر والمؤنث فقلت: عِشْرون رجلاً وعِشْرون امرأَة، وما كان من الثلاثة إِلى العَشَرة فالهاء تلحقه فيما واحدُه مذكر، وتحذف فيما واحدُه مؤنث، فإِذا جاوَزْتَ العَشَرة أَنَّثْت المذكرَ وذكّرت المؤنث، وحذفت الهاء في المذكر في العَشَرة وأَلْحَقْتها في الصَّدْر، فيما
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.519 harf
* ع ش ر * * عَشَرَةُ * رجال بفتح الشين و * عَشْرُ * نسوة بسكونها ومن العرب من يُسكن العين لطول الاسم وكثرة حركاته فتقول أحد عَشْر وكذا إلى تسعة عَشْر إلا اثني عشر فان العين منه لا تُسكن لسكون الألف والياء قبلها وتقول إحدى عشرة امرأة بكسر الشين وإن شئت سكنت إلى تسع عشرة والكسر لأهل نجد والتسكين لأهل الحجاز وللمُذكر أحد عشر بفتح الشين لا غير و * عِشْرُون * اسم موضوع لهذا العدد وليس جمعا لعشرة وإذا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR21.254 harf
العشرة، محركة: أول العقود، وإذا جردت من الهاء، وعد بها المؤنث، فبالفتح، تقول، تقول: عشر نسوة، وعشرة رجال، فإذا جاوزت العشرين استوى المذكر والمؤنث فقلت: عشرون رجلا، وعشرون امرأة. وما كان من الثلاثة إلى العشرة فالهاء تلحقه فيما واحده مذكر، وتحذف فيها واحده مؤنث. فإذا جاوزت العشرة أنثت المذكر وذكرت المؤنث، وحذفت الهاء في المذكر في العشرة، وألحقتها في الصدر فيما بين ثلاثة عشر إلى تسعة عشر، وفتحت
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok28.050 harf
عَشَرَ 1 عَشَرَ ذ , (K,) aor. عَشُرَ , as is expressly stated by the expositors of the Fs and by others, but F, confounding two usages of the verb, says عَشِرَ , (TA,) inf. n. عَشْرٌ, (TA,) He took one from ten. (K.) ― -b2- And عَشَرَهُمْ He took one from among them, they being ten. (Msb.) ― -b3- And عَشَرَهُمْ, (S, K,) aor. عَشُرَ , (S, O, TA,) accord. to the K عَشِرَ , but this is at variance
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.214 harf
عَشَرَ عَشَرَ I , U ( n. ac. عَشْر 1 , عُشُوْر 27 ), a. Took a tenth from; tithed, took tithes of. b. I ( n. ac. عَشْر 1 ), Made ten; was the tenth; was in the tenth month ( female ). عَشَّرَ عَشَّرَ II , a. see I (a) . b. Took the tenth of; decimated. c. see IV (b) . عَاْشَرَ عَاْشَرَ III , a. Mixed, consorted, associated with; visited. أَعْشَرَ أَعْشَرَ IV , a. Became ten; was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR109.964 harf
عشر 1.BAB عَشَرَ - يَعْشُرُ- عِشار- عَشير- عَشيْرَة - مَعْشَر- يامَعْشَر - عَاشَرَ - يُعَاشِرُ عَشَرَ - يَعْشُرُ + كائن + كائناً: يلزمه ويصاحبه ويعيش معه في بيت واحد، سواء كانا زوجين بعقد، أو زوجين بدون عقد، أو أبوين وأبناءهم وأحفادهم، أو أصحاب وأصدقاء وما شابه عِشَار - العشار: على وزن " فـِعال " : اسم فعل مبالغة من " عَشَرَ - يَعْشُرُ ":
Tamamını oku

Sîgalar(19)

Mücavir kökler79 mücavir (250 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثني

    4 ortak ayet · Sena yaka demektir

  2. تمم

    3 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  3. ربع

    3 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  4. ثلث

    3 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  5. بلغ

    4 ortak ayet · İş ayakkabısı

  6. صوم

    2 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  7. وجد

    4 ortak ayet · Su birikintisidir

  8. ربص

    2 ortak ayet · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…

  9. عصو

    2 ortak ayet · Asân

  10. جنن

    5 ortak ayet · Bahçe demektir

  11. شهر

    2 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  12. حجر

    2 ortak ayet · Taş demektir

Geçtiği ayetler(26)

  1. … أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ …

    OnAnd olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

  2. إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ …

    OnDoğrusu ayların sayısı; gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah’ın kitabında oniki aydır. Bunlardan dördü haram olanlardır. İşte doğru din budur. O halde bunlardan nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle nasıl toplu olarak savaşıyorlarsa, siz de onlarla tolu olarak savaşın. Ve bilin ki; muhakkak Allah, müttakilerle beraberdir.

  3. إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَاأَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ

    OnHani Yusuf babasına demişti ki: Babacığım, rüyamda on bir yıldızla, güneşi ve ayı gördüm. Gördüm ki onlar bana secde etmektedirler.

  4. عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ

    OnOnun üzerinde ondokuz vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعشر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخلط, صحب, جمع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Birbirine karışma, kaynaşma ve tek basamaklı sayıların nihayete erip tam bir bütün oluşturması
Çekirdek Özet 2İnsani birlikteliklerin, akrabalık bağlarının ve sayısal yetkinliğin tamamlanmış bir düzen teşkil etmesi
Çekirdek Özet 3Parçaların dağınık kalmayıp birbirine kenetlenerek organik bir cemaat veya onluk tam sisteme dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yalın bir aritmetik sayıya indirgeyerek içerdiği sosyal kaynaşma ve yetkinlik boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عشBirbiri içine geçme, örtüşme, zayıf veya karmaşık bağlarla sarılma; örneğin عشو kökünde görmenin zayıflayıp bulanıklaşması ve nesnelerin birbirine karışmasıرBirbiri içine geçip sarılan unsurların bir baş, sınır veya tam bir yetkinlik halkasına bağlanarak tastamam bir onluk bütünlük oluşturması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عgözGörme, idrak, kaynak ve ortak bir odak etrafında bulunma hareketini simgeler.
شdişBirbirine geçme, kenetlenme, çiğneme gibi sıkı bir temas ve parçaların iç içe girmesini ifade eder.
رinsan başıZirveye varma, toparlanma, birleşimin bir baş veya yetkin bir eşiğe ulaşmasını temsil eder.
عشرOdağın birbirine kenetlenerek tam bir başa ve bütüne ulaşmasıUnsurların ortak bir mecrada birbirine geçip kenetlenerek tek basamaklı dağınıklıktan yetkin bir onluk yapıya ve sosyal birlikteliğe dönüşmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin onuncu günde bir suya varması (el-‘işr), gebe devenin onuncu ayına basarak yavrusunu olgunlaştırması (el-‘işâr) ve tek tek unsurların on sayısında tam bir عقد (düğüm/deste) meydana getirmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde kırılmış ve on parçaya bölünmüş bir kalbi veya kabı tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: بسهميك في أعشار قلب مقتل / Burada parçalanmış tası veya kalbi niteleyen أعشار lafzı, nesnenin on parçaya ayrılmasını ifade eder.
Erken Arapça kullanımBir beldeye girildiğinde salgın hastalıktan korunmak amacıyla kapısında eşek gibi anırma geleneğine تعشير denmesi; ayrıca birbirine karışıp bir arada yiyip içen, iç içe geçen topluluğa ve yakın hısımlara عَشِيرَة ve مَعْشَر denmesi.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Dīvānu İmrıilqays.

Sami etimolojik katman

Arapça عشر kökü, Proto-Sami kök sisteminde sayısal yetkinliği ve onluk düzeni ifade eden temel bir miras olarak yer alır. Batı ve Doğu Sami dillerinde düzenli fonetik denkliklerle kesintisiz biçimde korunmuştur. İbranicede עֶשֶׂר (‘eser; on) ve עָשָׂר (‘asar), Aramice ve Süryanicede עֲסַר (‘asar), Ugarit dilinde ‘-ş-r, Akadcada ešerû / ešertu biçimlerinde tespit edilir. Bu dillerin tamamında kök, bir yandan on sayısını ve onda birlik vergi/öşür payını gösterirken diğer yandan parçaların bir düğümde birleşerek tamamlanmasını işaret eder. Arapçada kökün sergilediği özgün semantik zenginleşme, salt soyut bir sayıyla sınırlı kalmayıp müdâhala ve muhâlata kavramları üzerinden sosyal kaynaşmaya (muâşeret, aşiret) ve biyolojik olgunlaşmaya (‘işâr) doğru genişlemesidir. Bu durum, Sami dillerindeki ortak onluk çekirdeğin Arap yarımadasındaki göçebe ve kabilevi hayat şartlarında iç içe geçmiş insan topluluklarını ve deve biyolojisini adlandırmada genişletildiğini göstermektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMüdâhala ve saymaAritmetik on sayısı ile fertlerin birbirine karışıp kaynaşması anlamı aynı kökte birleşerek cemiyet ve tamlık manasını üretmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiOrtak Afro-Asyatik / Sami mirasıİbranice ‘eser, Süryanice ‘asar ve Akadca ešerû ile tam fonetik ve semantik denklik içinde on sayısını ve onda birlik payı bildirir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesiMısır hiyeroglif yazısında m-ḏ (on) ile uzaktan tipolojik paralellikler kurulsa da doğrudan ödünçleme bağı tespit edilmemiştir.Muhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عشرAnlamlıOn sayısı ve kaynaşmaParçaların birleşerek onlu bir tamlık ve sosyal bağ kurmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
عرشAnlamlıTavan kurmak, yükseltmekBir yapıyı dikmek, çardak yapmak, taht kurmak ve düzeni yukarıda sabitlemekKur'an'da geçer; çatıyı bir araya getirme yönüyle akrabadır
شعرAnlamlıHissetmek, bilmek, kılİnce bir duyarlılıkla fark etmek, örtü veya kıl gibi sarmakKur'an'da geçer; duyu ve temas bağı taşır
شرعAnlamlıYola girmek, açığa çıkarmakSuya giden açık yol açmak, kural ve nizam koymakKur'an'da geçer; açık ve düzenli bir mecra kurma yönü
رعشAnlamlıTitremek, sarsılmakBedende veya nesnede meydana gelen hızlı ve istemsiz hareketKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir
رشعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydedilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عشرMerkezKaynaşma ve onlu bütünlükParçaların hem sayıca kemale ermesi hem de sosyal olarak iç içe geçip birbirine bağlanmasıSayısal düğüm ile sosyal kaynaşmanın birleşik hali
خلطKomşuKarışmaNesnelerin veya insanların yapısal olarak birbirine geçmesi ancak her zaman tam bir sayısal kemal veya organik hısımlık içermemesiMaddi ve manevi karışmayı ifade eder
صحبKomşuYoldaşlıkBirlikte yürüme, eşlik etme ve refakat etme bağıBeraberlik esastır; aşiret gibi organik bir kan ve hısımlık düğümü şart değildir
جمعKomşuToplanmaDağınık olanın bir araya getirilmesiYalnızca niceliksel toplanmadır, عشر kökündeki gibi onlu bir eşik veya iç içe kaynaşma şartı taşımaz
فردZıtTeklik ve ayrılıkBir başına kalma, bütünden ve topluluktan ayrılma, tekil olma haliKaynaşmanın ve çokluktan oluşan tamlığın tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعشرOn sayısı, aşiret, birlikte yaşamaHem tekil rakamların düğümlendiği on sayısını hem de birbirine kaynaşmış insan topluluğunu kapsar.Kesin
LatinceDecem, decuria, consuetudoOn, onluk birlik, bir arada yaşama alışkanlığıDecem salt on sayısını, decuria idari onluk birliği karşılar; kökün muâşeret boyutunu ise consuetudo kısmen verir.Güçlü
İngilizceTen, decade, clan, fellowship, cohabitationOn, onluk dönem, aşiret, yakın arkadaşlık, birlikte yaşamaTen yalnızca aritmetik sayıyı karşılar; aşiret ve muâşeret anlamı için fellowship veya clan kelimelerine ihtiyaç duyulur.Güçlü
AlmancaZehn, Dekade, Sippe, GemeinschaftOn, onluk grup, kabile/aşiret, toplulukZehn aritmetik boyuttur; Sippe kandaş aşiret bağını, Gemeinschaft ise birlikte yaşama ve kaynaşma halini yansıtır.Güçlü
FransızcaDix, décade, clan, fréquentation, commerceOn, aşiret, düşüp kalkma, sosyal ilişkiDix matematikseldir; fréquentation ve commerce kökün insanlarla içli dışlı olma ve geçinme yönünü karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عَشَرَ / عَشْرَةَ / بِعَشْرٍYalın on sayısıSayısal tamamlama, kefaret günleri, mucizevi pınarlar ve haram aylar bağlamında (Bakara 2:60, Bakara 2:196, Mâide 5:89, Fecr 89:2).
عِشْرُونَYirmi sayısıSavaşta sabır ve mukavemet gücünün onluk katları bağlamında (Enfâl 8:65).
عَشِيرَتَكَ / عَشِيرَتَهُمْEn yakın hısımlar, kandaş aşiretTebliğe en yakından başlama ve inanç bağının akrabalık bağının önüne geçmesi bağlamında (Şuarâ 26:214, Mücâdele 58:22).
يَامَعْشَرَBüyük topluluk, cemaatİnsan ve cin topluluklarına hitap ve ilahi çağrı bağlamında (En'âm 6:128, En'âm 6:130, Rahmân 55:33).
وَعَاشِرُوهُنَّBirlikte güzelce yaşamak, geçinmekAile içi ilişkilerde karşılıklı haklara riayet ve muaşeret bağlamında (Nisâ 4:19).
الْعَشِيرُYoldaş, sığınılan dost, kabiledaşMüşriklerin ilah edindikleri sahte sığınakların kötülüğünü niteleme bağlamında (Hac 22:13).
الْعِشَارُOn aylık gebe develerKıyamet dehşetiyle en kıymetli malların bile terk edilmesi bağlamında (Tekvîr 81:4).
مِعْشَارَOnda birGeçmiş kavimlere verilen kudret ve servetin az bir cüzü bağlamında (Sebe' 34:45).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVelâ ve berâ, ilahi kudretMücâdele 58:22 çerçevesinde aşiret ve akrabalık sevgisinin Allah ve Resulü sevgisiyle çatışması durumunda imanın gereği olan tavır tartışılmıştır.Asabiyet bağının inanç bağı karşısında ikincil kılınması.
FıkıhAile hukuku ve zekâtNisâ 4:19 gereğince karı-koca arasındaki muaşeretin sınırları, nafaka ve iyi geçim hükümleri; ayrıca tarım ürünlerinden alınan onda bir vergi (öşür) bağlamında ele alınmıştır.Karşılıklı haklara saygılı ortak yaşam tarzı ve mali mükellefiyet oranı.
TefsirAdedi tamamlama ve cemiyetBakara 2:196 ayetindeki o tam on gün ifadesi ve Tekvîr 81:4 ayetindeki gebe develerin terk edilişi üzerinden dünyanın en değerli varlıklarının anlamsızlaşması incelenmiştir.Sayısal yetkinlik ve kıymetli nesnelerin değersizleştiği dehşet hali.
HadisSosyal ahlak ve nankörlükİyilik eden eşe nankörlük etmeyi ifade eden كفران العشير tabiri ile toplumla kaynaşmayı ve tebliğ önceliğini bildiren rivayetlerde yer bulmuştur.Birlikte yaşanan hayat arkadaşına veya kabileye vefa gösterme yükümlülüğü.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniToplumsal hiyerarşi ve tebliğÇekirdek cemaatİnancın toplumsallaşma eşiğiDinin önce en yakın çevreye tebliğ edilmesi (Şuarâ 26:214) ve inanç kardeşliğinin kabile bağını dönüştürmesi işlevidir.Kesin
İlmiMatematiksel sınıflandırmaDesimal (onluk) tabanSayısal düğüm noktasıTek haneli birimlerin tamamlanarak bir üst basamağa (onluk عقد) geçişini sağlayan temel yapıtaşıdır.Kesin
SiyasiToplumsal örgütlenmeAşiret ve me'şerOrganik siyasal meşruiyetSiyasi otoritenin kabilevi dayanışmayı asabiyetten çıkarıp ortak hedefe yönelen bir topluluğa dönüştürmesi mekanizmasıdır.Güçlü
İktisadiVergilendirme ve sermayeÖşür ve değerli mülkÜretim payı ve servet birikimiTarımsal artığın onda birinin kamuya aktarılması ve en kıymetli sermaye sayılan on aylık devenin korunması işlevidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerOnluk taban sistemi ve doygunluk eşiği (modulo 10)Aritmetikte 1-9 arasındaki bağımsız basamakların 10 sayısında toplanıp yeni bir basamak dizilimine geçmesi; kimyada veya fizikte bir kabuğun elektronla dolarak kararlı hale gelmesi yapısıyla örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerBirincil grup ve organik dayanışma (primary group)Sosyolojide fertlerin yüz yüze, yoğun ve iç içe ilişkiler kurduğu en küçük organik birlik olan aile ve akraba grubunun, cemiyetin temel yapıtaşını oluşturması sürecine karşılık gelir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca aritmetik bir rakam (on) veya dar kabilevi bir soy kütüğü (aşiret) olarak algılanıp, onun içerdiği birlikte yaşama ahlakı ve kaynaşma (muâşeret) boyutunun unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da sadece bir sayı değil; tebliğin başlangıç halkasını (aşiret), insan ve cinlerin müşterek varoluş zeminini (me'şer), eşler arasındaki adil ve merhametli ortak yaşamı (muâşeret) ve değerlerin altüst oluşunu (el-‘işâr) kuşatan bütüncül bir yapıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök daraltıldığında, ayetlerdeki aşiret vurgusu ilkel bir kabilecilik sanılabilir veya ailedeki muaşeret emri şekli bir tahammüle indirgenerek Kur'an'ın inşa etmek istediği organik sosyal doku kavranamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem sayısal kemal ve süre tasavvurunu (on gece, on gün kefaret) hem de toplumun çekirdekten genele doğru nasıl teşekkül ettiğini (aşiret, me'şer, muaşeret) aynı semantik eksende birleştirmesini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukukunu düzenleyen muaşeret ayetlerinde (Nisâ 4:19), tebliğ metodolojisini belirleyen akraba ayetlerinde (Şuarâ 26:214), kozmolojik ve ontolojik hitaplarda (En'âm 6:130, Rahmân 55:33) ve kıyamet sahnelerinde (Tekvîr 81:4) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Akrabalık bağının tamamen reddedilmesi gerektiği şeklindeki aşırı yorumları düzeltir; akraba ve aşiretin ilk sorumluluk alanı olduğunu ancak imanın bu bağın üstünde bir meşruiyet terazisi kurduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTekil unsurların on sayısında düğümlenip bir araya gelmesi; devenin onuncu ayına girerek yavrusunu tamamlaması ve insanların birbiri içine girerek ortak hayat kurması.
  • Soyut anlamDağınıklığın ve tekil durumların sona erip yetkin bir eşiğe ulaşması, parçaların birbirine kenetlenmesi suretiyle kararlı ve düzenli bir toplumsal veya sayısal sisteme dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkSosyolojide birincil akrabalık ve cemaat dayanışması; matematikte tek haneli dizilimin onluk bir düğümde bir üst basamağa sıçrayarak sistem oluşturması.
  • LaTeX modeliS=∑i=1nui→n→10C
  • LaTeX açıklamasıModelde ui tekil ve bağımsız fertleri veya sayı birimlerini temsil eder. Bu birimlerin birbirine eklenip kaynaşması toplam simgesi ∑ ile gösterilmiştir. n→10 ifadesi, tekil basamakların on sınırına ulaştığı yetkinlik ve kemal eşiğini simgeler. C ise ulaşılan bu eşik sonucunda ortaya çıkan kararlı bütünü; yani aşiret, muaşeret ve onluk basamak sisteminin oluşturduğu organik yapıyı sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع