صحب
ص - ح - ب
KÖK- 97 geçiş
- 89 ayet
- 26 sîga
- 13 sözlük
Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş deri, tuğla ve kağıt gibi şeylerdir. İlk mülkiyet araçlar üzerinde olmuştur. Taş sopa gibi. “F” “be”ye dönüşmüş ve sahip olunan veya sahip olan anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sonra sohbet etmek, yazılı metinler üzerinde konuşmak ve daha sonra da arkadaş olmak anlamlarına gelmiştir. Bir memleketin halkına eshab dendiği gibi herhangi bir işte birlikte olanlara da eshab denir. Sahabe kelimesi buradan gelmektedir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş deri, tuğla ve kağıt gibi şeylerdir. İlk mülkiyet araçlar üzerinde olmuştur. Taş sopa gibi. “F” “be”ye dönüşmüş ve sahip olunan veya sahip olan anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sonra sohbet etmek, yazılı metinler üzerinde konuşmak ve daha sonra da arkadaş olmak anlamlarına gelmiştir. Bir memleketin halkına eshab dendiği gibi herhangi bir işte birlikte olanlara da eshab denir. Sahabe kelimesi buradan gelmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.651 harfباب الحاء والصاد والباء معهما
ح ص ب، ص ح ب، ص ب ح، مستعملات
حصب:
الحَصْبُ: رَمْيُكَ بالحَصْباء أي صِغار الحَصَى أو كِبارها. وفي فِتنةِ عُثمان: تَحاصَبُوا حتّى ما أُبصِرَ أديمُ السَماء. والحَصْبَةُ معروفة تخرُجُ بالجَنْب، حُصِبَ فهو مَحصُوب. والحَصَبُ: الحَطَب للتَنُّور أو في وقَود أمّا ما دام غيرَ مُسَتْعمل للسُجُور فلا يُسَمَّى حصباً. والحاصِب: الريحُ تَحمِلُ التُرابَ وكذلك ما تَناثَر من دِقاق
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR885 harfصَحِبَهُ يَصْحَبُهُ صُحْبَةً بالضم، وصَحابة بالفتح. وجمع الصاحِب صَحْبٌ وصُحْبَةٌ، وصِحابٌ. قال الشاعر امرؤ القيس:
وقال صِحابي قد شَأَوْنَكَ فاطْلُبِ
وصُحْبانٌ. والأصحابُ، جمع صحب والصحابة بالفتح: الأصحاب وهي في الأصل مصدرٌ. وجمع الأصحابِ أصاحيبُ. وقولهم في النداء يا صاحِ، معناه يا صاحبي. ولا يجوز ترخيم المضاف إلا في هذا وحدَه، سُمِعَ من العرب مرخَّماً. وأَصْحَبْتُهُ الشيءَ: جعلته له صاحباً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.447 harfح ص ب
حصب ، حبص ، صبح ، صحب : مستعملة .
حصب : قال الليث : الحَصَبُ : الحَطَبُ الذي يُلْقَى في تَنُّور أو في وَقُودٍ ، فأمَّا ما دام غير مستعمل لِلسُّجُورِ فلا يُسمَّى حَصَباً ، قال : والحَصْبُ : رَمْيُك بالحَصْبَاء : والحَصْبَاءُ : صغارُها وكِبَارُها . وفي الحديث الذي جاء في مقتل عُثمان ح قال : ( تَحاصبُوا في المسجد حتى ما أُبْصِرَ أَديمُ السماء ) أي ترامَوْا بالحصْباء . وقال الفراء في قوله : (
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.905 harf(باب الصاد والحاء وما يثلثهما)
(صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب:
سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.510 harf- الصاحب: الملازم إنسانا كان أو حيوانا، أو مكانا، أو زمانا. ولا فرق بين أن تكون مصاحبته بالبدن - وهو الأصل والأكثر - أو بالعناية والهمة، وعلى هذا قال:
* لئن غبت عن عيني لما غبت عن قلبي*
(هذا عجز بيت لأبي العتاهية، وصدره:
*أما والذي لو شاء لم يخلق النوى*
وهو في عيون الأخبار 4/86؛ ومجمع البلاغة 1/501؛ وأمالي القالي 2/196؛ ولم أجده في ديوان أبي العتاهية)
ولا يقال في العرف إلا لمن كثرت ملازمته، ويقال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.202 harfص ح ب
هو صاحبي وصويحبي وهم صحبى وصحبتي وأصحابي وصحابي وصحابتي وصحباني وصحبته صحبة وصحابة وصحبه فأحسن صحابته وصاحبته صحاباً كريماً واصطحبوا وتصاحبوا وهما خير صاحب ومصحوب ووجدته صاحب صدق وأصحبته فلاناً واستصحبته.
ومن المجاز: هو صاحب مال وعلم وكل شيء وفي كتاب العين: وصاحب كلّ شيء: ذوه.
وخرج وصاحباه: السيف والرمح.
واستصحبت كتاباً لي.
وصحبك الله تعالى وصاحبك وأحسن الله تعالى
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.070 harfصَحِـبَه يَصْحَبُه صُحْبة، بالضم، وصَحابة، بالفتح، وصاحبه: عاشره. والصَّحْب: جمع الصاحب مثل راكب وركب. والأَصْحاب: جماعة الصَّحْب مثل فَرْخ وأَفْراخ. والصاحب: الـمُعاشر؛ لا يتعدَّى تَعَدِّيَ الفعل، أَعني أَنك لا تقول: زيد صاحِبٌ عَمْراً، لأَنهم إِنما استعملوه استعمال الأَسماء، نحو غلام زيد؛ ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحِبٌ عمراً، أَو زيد صاحبُ عَمْرو، على إِرادة التنوين، كما تقول:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR564 harf* ص ح ب * * صَحِبهُ * من باب سلم * صَحَابَةً * و * صُحْبةً * أيضا بالضم وجمع * الصَّاحِبِ * صحْب كراكب وركْب و * صُحْبَةٌ * كفاره وفرهة و * صِحَابٌ * كجائع وجياع و * صُحْبانٌ * كشاب وشبان و * الأَصْحابُ * جمع * صَحْبٍ * كفرخ وأفراخ و * الصَّحَابَةُ * بالفتح * الأَصْحَابُ * وهي في الأصل مصدر قلت لم يجمع فاعل على فعالة إلى هذا الحرف فقط وجمع الأصحاب * أصاحيبُ * وقولهم في النداء يا * صَاحِ * أي يا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.846 harfصحبه كسمعه يصحبه صحابة بالفتح ويكسر وصحبة بالضم كصاحبه: عاشره. والصاحب: المعاشر، لا يتعدى تعدي الفعل يعني أنك لا تقول: زيد صاحب عمرا لأنهم إنما استعملوه استعمال الأسماء، نحو غلام زيد. ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحب عمرا، وزيد صاحب عمرو على إرادة التنوين، كما تقول: زيد ضارب عمرا، وزيد ضارب عمرو. تريد بغير التنوين ما تريد بالتنوين. وهم أصحاب وأصاحيب وصحبان بالضم في الأخير مثل شاب وشبان
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.629 harfصَحِبَهُ
1 صَحِبَهُ ذ , aor. صَحَبَ , inf. n. صُحْبَةٌ (S, A, Msb, K, &c.) and صَحَابَةٌ (S, A, K) and صِحَابَةٌ, (K,) He associated, kept company, or consorted, with him; (A, K;) [he accompanied him;] he was, or became, his companion, associate, comrade, fellow, friend, or fellow-traveller: (MA:) and ↓ صاحبهُ signifies the same. (TA. [See this latter verb below.]) ― -b2- [Hence] one says,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.421 harfصَحِب
صَحِب A ( n. ac. صُحْبَة 3t , صَحَاْبَة 22t , صِحَاْبَة 23t ),
a. Associated with; accompanied; was the companion, associate, friend of.
صَاْحَبَ
صَاْحَبَ III ,
a. see I .
أَصْحَبَ
أَصْحَبَ IV ,
a. Made to be a companion to.
b. Had a companion.
c. Became tractable, docile, submissive.
تَصَحَّبَ
تَصَحَّبَ V
a. [ Min ], Blushed at, was ashamed of.
b. [ La ], Was attached to.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.015 harfصحب
صَحِبَ - يَصْحَبُ، صُحِبَ - يُصْحَبُ - صَاحِب - صَاحِبَة - صَاحِبَيْن - أَصْحَاب - صَاحَبَ - يُصَاحِبُ
صَحِبَ - يَصْحَبُ + كائنٌ + كائناً آخر: ظلّ ملازماً لكائن آخر في مسيره وحركته ليعتني به ويحرسه ويؤنسه
صَحِبَ - يَصْحَبُ + كائن + كائناً + من كائن: ظلّ ملازماً لكائن آخر، ليحرسه ويعتني به، خوفاً من كائن آخر يمكن أن يؤذيه، والتقدير : صحب
Sîgalar(26)
- أَصْحَابُArkadaşlar(أَفْعَالُ)×41
- أَصْحَابَArkadaşlar(أَفْعَالَ)×10
- أَصْحَابِArkadaşlar(أَفْعَالِ)×10
- وَأَصْحَابُVe arkadaşlar(وَأَفْعَالُ)×8
- صَاحِبُكُمْSizin arkadaşınız(فَاعِلُكُمْ)×2
- لِأَصْحَابِArkadaşlarına+1 anlam(لِأَفْعَالِ)×2
- لِصَاحِبِهِOnun arkadaşına(لِفَاعِلِهِ)×2
- وَأَصْحَابَVe arkadaşlar(وَأَفْعَالَ)×2
- وَصَاحِبَتِهِVe onun kız arkadaşı(وَفَاعِلَتِهِ)×2
- يَاصَاحِبَيِEy iki arkadaş(يَافَاعِلَيِ)×2
Mücavir kökler97 mücavir (309 toplam)
- نور
21 ortak ayet · Ateş demektir
- خلد
16 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- أيك
4 ortak ayet · Gür ormanlık yer, bir ülkenin adı
- جنن
16 ortak ayet · Bahçe demektir
- جحم
6 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
- يمن
8 ortak ayet · Sağ yandır
- رسس
2 ortak ayet · Çekirge yuvasıdır
- شأم
2 ortak ayet · Şam, arabistan’ın kuzeyindeki beldenin adıdır
- ندو
6 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir
- كفر
18 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- ثمود
4 ortak ayet · Semûd
- كذب
11 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
Geçtiği ayetler(89)
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarKüfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.
بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Arkadaşlarİman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
… كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.
… أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarAllah, inananların dostudur. Onları karanlıktan aydınlığa çıkarır. Küfredenlerin dostları ise Tağut’tur. Onları aydınlıktan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş yaranıdır. Onlar orada temelli kalacaklardır.
… مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarFaiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarKüfredenlerin malları ve çocukları Allah’a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Onlar cehennem yaranıdırlar, orada ebediyyen kalacaklardır.
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
ArkadaşlarKüfür edenler ve ayetlerimizi tekzib edenler, işte onlar, cehennem yaranıdırlar.
وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
ArkadaşlarKüfredip de ayetlerimizi yalanlayanlar, işte onlar, cehennem ashabıdırlar.
وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
ArkadaşlarAyetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صحب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قرن, تبع, ولى, عشر, خلق |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye bitişmek, ayrılmayacak biçimde ona yapışmak, boyun eğip uyum sağlayarak eşlik etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da bir mekana, duruma, inanca veya kişiye kopmaz bir bağla yapışarak onunla özdeşleşme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bir aidiyet veya yönelimin süreklilik kazanarak kimlik ve kader ortaklığına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca geçici, yüzeysel bir arkadaşlık düzeyine indirgeyerek kader ve eylem ortaklığı boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صح | Yüzeyin açılması, belirginleşmesi, örtünün kalkarak nesnenin berraklaşması ve genişlemesi (örneğin صحف kökünde yüzeyin yayılıp yazıya elverişli kılınması) | ب | İki nesne arasındaki yüzey açıklığının ve temas alanının bitişme ve yapışma yoluyla devamlı bir beraberliğe, uyum ve bağımlılığa dönüştürülmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Bir nesneye odaklanma, onu kıskaca alma veya hedefe doğru sıkıca yönelme |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış etkenlere karşı bir alan belirleme, kuşatma ve güvenli sınır oluşturma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekanın içine girme, yerleşme, bütünleşme ve aidiyet bağı kurma |
| صحب | Odaklanıp yakalayarak çitle çevrili bir iç mekana katma | Bir varlığın diğerine yönelip onun koruma ve yaşam alanına tam bir uyumla dahil olması, ayrılmaz biçimde bağlanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir derinin tüyleri üzerinde bırakılarak işlenmesi (mushab), suyun yüzeyini yosun kaplayıp yapışması (ashabe'l-mâ'), bir kimsenin serkeşliği bırakıp tamamen boyun eğmesi ve uysallaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde yol arkadaşlığı, deve veya at gibi bineklerin binicisine tam itaat edip uysallaşması ve kılıç gibi ayrılmaz teçhizatların eşlik edişi için kullanılmıştır. Pakette geçen şahit: فقد أراك لنا بالوُدِّ مِصْحابا |
| Erken Arapça kullanım | Ayrılmayan koruyucu, eşlik eden veli veya mülkiyetinde tutan kimse için kullanılmış; özellikle yolculuk dualarında koruyucu refakat anlamında "Allah sana arkadaşlık etsin" (صَحِبَكَ اللهُ) denilerek can ve mal emniyeti kastedilmiştir. |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça صحب kökü, Sami dil ailesinde özellikle Güneybatı Sami sahasında ayrılmaz biçimde yan yana bulunma, bağlanma, takip etme ve bir duruma intibak etme semantik alanıyla ilişkilidir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kökün doğrudan birebir üçlü biçiminden ziyade, yan yana durma ve refakat etme anlamları farklı köklerle karşılanmakla birlikte, kök içi ses değişimleri ve ikili taban açısından yapışma ve örtüşme fikri korunur. Arapçada kök, yalnızca fiziksel olarak bir arada bulunmayı değil; uysallaşma (inkiyad), ayrılmazlık (mülazemet) ve bir nesnenin mülkiyetine/tasarrufuna malik olma boyutlarını bünyesinde toplayarak özgün ve zengin bir anlamsal genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صحب ile صحف ve صبح akrabalığı | Açılma ve yüzey kazanma fikrinden hareketle, iki varlığın yüz yüze gelip birbirine yapışması ve boyun eğerek ayrılmaz bir bütün oluşturması yönünde gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arap sahası paralellikleri | Refakat, uysallık ve tabi olma ekseninde korunan çekirdek anlam, bedevi göçebe hayatındaki zorunlu yol arkadaşlığı ve dayanışma kurumuyla pekişmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صحب | Anlamlı | Bitişmek, eşlik etmek, uysallaşmak | Bir varlığın diğerine devamlı olarak refakat etmesi, boyun eğip tabi olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صبح | Anlamlı | Aydınlanmak, belirmek, sabah vaktine girmek | Karanlığın yarılarak ışığın yüzeye çıkması, netleşme ve görünürlük | Kur'an'da geçer; ortak ikili ses grubu taşır |
| حصب | Anlamlı | Çakıl taşı atmak, taşlamak, yakıt olmak | Çakıl taşlarının saçılması, ateşe atılan odun veya taş | Kur'an'da geçer |
| حبص | Anlamlı | Sıkışmak, toplanmak, daralmak | Karın ağrısı veya bağırsakların sıkışması, daralma hali | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| بصح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmeldir |
| بحص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صحب | Merkez | Refakat, aidiyet ve sürekli beraberlik | Bir varlığa boyun eğerek, onunla özdeşleşerek ve ayrılmaksızın eşlik etme hali | Mülazemet ve inkiyad şarttır; sadece anlık beraberlik için kullanılmaz |
| قرن | Komşu | İki şeyin birbirine bağlanması, denk tutulması | Bir iple veya bağla birbirine tutturulmuş iki nesnenin eşliğini ifade eder | Dışsal bir bağla bir araya getirilme vurgusu taşır |
| تبع | Komşu | İzleme, ardı sıra gitme | Birinin arkasından gitme, onun eylemini kronolojik olarak sürdürme | Öncelik-sonralık ilişkisi içerir, eşzamanlı mülazemet şart değildir |
| ولى | Komşu | Yakınlık, destek ve otorite bağı | Sevgi, koruma ve velayet eksenli hukuki veya duygusal yakınlık | Sadakat ve yönetim bağı ön plandadır |
| عشر | Komşu | Sosyal karışma, bir arada yaşama | Toplumsal bir düzen içinde birbiriyle kaynaşma ve gündelik hayatı paylaşma | Sosyal temas ve muaşeret eksenlidir |
| خلق | Komşu | Mizaç, ahlak ve yaratılış bağı | Karakter ve seciye birliği üzerinden kurulan dostluk | Bireyin içsel yapısının diğerine uyum sağlamasıdır |
| فرد | Zıt | Yalnızlık, tekil kalma, ayrışma | Herhangi bir eşlikçi veya bağ olmaksızın bütünden bütüne tek başına kalma | Birliktelik ve mülazemetin tamamen ortadan kalktığı durumdur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صحب | Refakat etmek, sürekli ayrılmamak, tabi olmak | Bir kimseye veya duruma boyun eğip onunla ayrılmaz bir bağ kurarak eşlik etme | Kesin |
| Latince | socius, comes | Ortak, müttefik, refakatçi | socius daha çok hukuki ve akdi ortaklığı karşılarken, comes yol arkadaşlığını ifade eder; kökün uysallık boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | companion, associate | Yol arkadaşı, sürekli refakatçi | companion ekmek paylaşımı ve ortak hayatı karşılarken, kökteki mülazemet ve ontolojik aidiyet derinliğini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Gefährte, Begleiter | Yoldaş, refakatçi | Gefährte ortak bir tehlike veya yolu paylaşmayı içerir; kökün boyun eğme ve malik olma yönünü kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | compagnon, adepte | Yoldaş, bağlanan kimse | compagnon gündelik yoldaşlığı, adepte ise bir fikre sıkı sıkıya yapışmayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَصْحَابُ الجَنَّةِ / النَّارِ | Ahiret mekanına ayrılmaz biçimde bağlanmış, oranın kalıcı sakini olanlar | Cennet veya cehennem ehlinin ebedi mülazemetini bildiren ayetler; örnek: Bakara 2:39, A'râf 7:50, Ahkāf 46:14 |
| أَصْحَابُ الرَّس / مَدْيَنَ / الفِيل | Belirli bir mekana, olaya veya ortak suça aidiyetle anılan topluluklar | Tarihsel kavimlerin cezalandırılma ve helak bağlamları; örnek: Hac 22:44, Tevbe 9:70, Fîl 105:1 |
| صَاحِبُكُمْ | Toplumun içinden çıkan, hayatı bilinen, yakından tanınan peygamber | Peygamberin deli veya sapkın olmadığını vurgulayan hitaplar; örnek: Sebe' 34:46, Necm 53:2, Tekvîr 81:22 |
| صَاحِبَة | Nikah bağıyla bir arada bulunulan zevce, eş | Kıyamet günü kişinin kaçacağı en yakınları veya Allah'a isnat edilen eş iddiaları; örnek: En'âm 6:101, Meâric 70:12, Cin 72:3, Abese 80:36 |
| صَاحِب | Yolculukta, zindanda veya sohbette yan yana bulunan muhatap | Birebir fiziksel diyalog ve can yoldaşlığı bağlamı; örnek: Tevbe 9:40, Yûsuf 12:39, Kehf 18:34 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cennet ve cehennem ehlinin niteliği, hüsün-kubuh | Cehennem azabının ebediliği tartışmasında "ashab" terkibinin ayrılmazlık (mülazemet) bildirip bildirmediği | Kökün mülazemet vasfı, cezanın veya mükafatın geçici değil kalıcı bir hal olduğunu temellendirmede kullanılır |
| Fıkıh | Sahabe kavlinin hüccet oluşu, zevce hakları | Peygamber ile bir arada bulunmanın asgari süresi ve niteliği; "sahibe"nin nafaka ve miras hakları | Hukuki statü kazanacak derecede birliktelik ve tanıklık şartı |
| Tefsir | Kur'an'daki terkip ve unvanların tahlili | "Ashabü'l-karye", "ashabü's-sefine" gibi kullanımlarda aidiyetin mekan, zaman veya eylem üzerinden kuruluşu | Bir grubun baskın vasfıyla bütünleşerek o unvanla anılması |
| Hadis | Sahabenin fazileti ve adalet teorisi | Peygamber'i mümin olarak görüp onun sohbetinde bulunanların adil kabul edilmesi ve rivayet güvenilirliği | Fiziksel birliktelikten doğan manevi dönüşüm ve sadakat yoğunlaşması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve nihai akıbet bağı | Kalıcı aidiyet ve kader ortaklığı | İnsanın amel ve inançlarıyla bütünleşerek cennet veya cehennem ehli haline gelmesi | Din, insanı amellerinin "sahibi" ve o amellerin neticesinin "arkadaşı" kılarak tam bir sorumluluk yükler | Kesin |
| İlmi | Bilgi kaynağıyla sürekli temas | Disiplinli mülazemet ve vukufiyet | Bir ilim dalına veya üstadına uzun süre refakat ederek meleke kazanma | Yüzeysel malumat yerine ilmin tabiatına boyun eğip onunla hemhal olmayı sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sadakat ve meşruiyet | İttifak, dava arkadaşlığı ve biat | Ortak bir hedef etrafında toplanan grubun liderle kurduğu kopmaz meşruiyet bağı | Kuru bir tebaalık değil, bilinçli bir yol ve kader ortaklığı inşa eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf yetkisi | Zilyetlik ve tasarruf hakkı | Bir mal üzerinde sürekli kullanım, denetim ve tasarruf salahiyeti kurma | Klasik dilde "sahibü'l-mal" terkibinde olduğu gibi nesne ile malik arasındaki hukuki bağı kurar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararlı yörünge ve kimyasal bağlanma (kovalent / kütleçekimsel kenetlenme) | Bir parçacığın veya gök cisminin başka bir merkezin çekim alanına kapılarak onunla birlikte hareket etmesi, sistemden kopmaksızın onun hareketine uyması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal özdeşleşme ve referans grubu teorisi | Bireyin kendisini belirli bir gruba, ideolojiye veya kuruma tamamen bağımlı kılıp değerlerini içselleştirmesi ve kimliğini o bağ üzerinden tanımlaması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın Türkçedeki "arkadaş" sözcüğünün ifade ettiği gevşek, geçici, duygusal ve bağlayıcılığı olmayan gündelik ilişki düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; bir mekana (cennet/cehennem), bir inanca, bir gruba veya bir şahsa ontolojik düzeyde yapışmayı, onunla özdeşleşmeyi ve onun kaderine boyun eğip ortak olmayı içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | "Ashabü'n-nâr" ifadesi sadece cehennemde bulunanlar gibi algılanır; oysa kavram oradan asla ayrılamayacak, varlığı o mekanla bütünleşmiş kalıcı sakinleri ifade eder. Benzer şekilde Peygamber'in "sahibiniz" olarak anılması, muhatapların onun ahlakına ve geçmişine bizzat tanıklık ettiklerini ve onu çok iyi bildiklerini gösteren delil gücünü yitirir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan-eylem ve insan-mekan ilişkisini nasıl ontolojik bir bağ olarak kurguladığını gösterir; amellerin sadece geçici fiiller değil, insanı nihai akıbetine yapıştıran kimlik unsurları olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet ve cehennem tasvirlerinin yer aldığı eskatolojik ayetlerde (örnek: Vakıa, Mülk, Bakara sureleri) ve peygamberin kendi toplumuna karşı güvenilirliğini vurgulayan nübüvvet ayetlerinde (örnek: Necm, Tekvîr sureleri). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın inanç ve amellerinden bağımsız olarak kurtulabileceği veya azabın yüzeysel bir temasla geçiştirilebileceği zannını yıkar; "sahip" olunan veya refakat edilen şeyin kaçınılmaz bir kader haline geldiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneye yapışmak, ayrılmayacak biçimde boyun eğerek eşlik etmek, derinin tüyüyle veya suyun yosunla kaplanması gibi yüzeyi tamamen sarıp intibak etmek.
- Soyut anlamBir kimliğe, mekana, inanca veya kişiye tam bir teslimiyet ve süreklilikle bağlanarak onunla kader ve mahiyet birliği oluşturmak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin alt bileşeninin, merkezin çekim gücüne veya kurallarına boyun eğerek o sistemin ayrılmaz bir parçası (kalıcı unsuru) haline gelmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde refakat eden özneyi, refakat edilen mekanı, kişiyi veya ameli temsil eder. boyun eğme ve intibak sürecidir. Zaman sonsuza giderken () iki varlık arasındaki ontolojik mesafe () sıfıra yaklaşır; yani ayrılık ortadan kalkar. Sonuçta birleşen bu iki unsur tek bir ortak kader ve kimlik alanını () meydana getiren bütünleşik bir durum fonksiyonuna () dönüşür.