صحب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ح-ب26 sîga, 97 mücavir kök, 89 ayet, 47 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثمودوَأَصْحَابُجحملِأَصْحَابِصحبنورخلدأَصْحَابٌوَصَاحِبَتِهِلِصَاحِبِهِجننرسسأَصْحَابُكذب

KökSîga 26Ayet 89Sure 47Mücavir 97

▶ Ağı aç (3B)

صحب

ص - ح - ب

KÖK
  • 97 geçiş
  • 89 ayet
  • 26 sîga
  • 13 sözlük

Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş deri, tuğla ve kağıt gibi şeylerdir. İlk mülkiyet araçlar üzerinde olmuştur. Taş sopa gibi. “F” “be”ye dönüşmüş ve sahip olunan veya sahip olan anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sonra sohbet etmek, yazılı metinler üzerinde konuşmak ve daha sonra da arkadaş olmak anlamlarına gelmiştir. Bir memleketin halkına eshab dendiği gibi herhangi bir işte birlikte olanlara da eshab denir. Sahabe kelimesi buradan gelmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş deri, tuğla ve kağıt gibi şeylerdir. İlk mülkiyet araçlar üzerinde olmuştur. Taş sopa gibi. “F” “be”ye dönüşmüş ve sahip olunan veya sahip olan anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sonra sohbet etmek, yazılı metinler üzerinde konuşmak ve daha sonra da arkadaş olmak anlamlarına gelmiştir. Bir memleketin halkına eshab dendiği gibi herhangi bir işte birlikte olanlara da eshab denir. Sahabe kelimesi buradan gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.651 harf
باب الحاء والصاد والباء معهما ح ص ب، ص ح ب، ص ب ح، مستعملات حصب: الحَصْبُ: رَمْيُكَ بالحَصْباء أي صِغار الحَصَى أو كِبارها. وفي فِتنةِ عُثمان: تَحاصَبُوا حتّى ما أُبصِرَ أديمُ السَماء. والحَصْبَةُ معروفة تخرُجُ بالجَنْب، حُصِبَ فهو مَحصُوب. والحَصَبُ: الحَطَب للتَنُّور أو في وقَود أمّا ما دام غيرَ مُسَتْعمل للسُجُور فلا يُسَمَّى حصباً. والحاصِب: الريحُ تَحمِلُ التُرابَ وكذلك ما تَناثَر من دِقاق
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR885 harf
صَحِبَهُ يَصْحَبُهُ صُحْبَةً بالضم، وصَحابة بالفتح. وجمع الصاحِب صَحْبٌ وصُحْبَةٌ، وصِحابٌ. قال الشاعر امرؤ القيس: وقال صِحابي قد شَأَوْنَكَ فاطْلُبِ وصُحْبانٌ. والأصحابُ، جمع صحب والصحابة بالفتح: الأصحاب وهي في الأصل مصدرٌ. وجمع الأصحابِ أصاحيبُ. وقولهم في النداء يا صاحِ، معناه يا صاحبي. ولا يجوز ترخيم المضاف إلا في هذا وحدَه، سُمِعَ من العرب مرخَّماً. وأَصْحَبْتُهُ الشيءَ: جعلته له صاحباً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.447 harf
ح ص ب حصب ، حبص ، صبح ، صحب : مستعملة . حصب : قال الليث : الحَصَبُ : الحَطَبُ الذي يُلْقَى في تَنُّور أو في وَقُودٍ ، فأمَّا ما دام غير مستعمل لِلسُّجُورِ فلا يُسمَّى حَصَباً ، قال : والحَصْبُ : رَمْيُك بالحَصْبَاء : والحَصْبَاءُ : صغارُها وكِبَارُها . وفي الحديث الذي جاء في مقتل عُثمان ح قال : ( تَحاصبُوا في المسجد حتى ما أُبْصِرَ أَديمُ السماء ) أي ترامَوْا بالحصْباء . وقال الفراء في قوله : (
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.905 harf
(باب الصاد والحاء وما يثلثهما) (صحر) الصاد والحاء والراء أصلان: أحدهما البَرَاز من الأرض، والآخر لونٌ من الألوان. فالأوَّل الصحراء: الفضاء من الأرض. ويقال أصحر القَوْمُ، إذا بَرَزُوا. ومن الباب قولُهُم: لقيته صَحْرَةَ بَحْرَةَ([1])، إذا لم يكن بينك وبينه سِتْر. والصُّحْرة: الصَّحراء في قول أبي ذؤيب: سَبيٌّ مِن يَرَاعَتِهِ نفاه *** أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ([2])والأصل الآخر: الصُّحْرة، وهو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.510 harf
- الصاحب: الملازم إنسانا كان أو حيوانا، أو مكانا، أو زمانا. ولا فرق بين أن تكون مصاحبته بالبدن - وهو الأصل والأكثر - أو بالعناية والهمة، وعلى هذا قال: * لئن غبت عن عيني لما غبت عن قلبي* (هذا عجز بيت لأبي العتاهية، وصدره: *أما والذي لو شاء لم يخلق النوى* وهو في عيون الأخبار 4/86؛ ومجمع البلاغة 1/501؛ وأمالي القالي 2/196؛ ولم أجده في ديوان أبي العتاهية) ولا يقال في العرف إلا لمن كثرت ملازمته، ويقال
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.202 harf
ص ح ب هو صاحبي وصويحبي وهم صحبى وصحبتي وأصحابي وصحابي وصحابتي وصحباني وصحبته صحبة وصحابة وصحبه فأحسن صحابته وصاحبته صحاباً كريماً واصطحبوا وتصاحبوا وهما خير صاحب ومصحوب ووجدته صاحب صدق وأصحبته فلاناً واستصحبته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو صاحب مال وعلم وكل شيء وفي كتاب العين‏:‏ وصاحب كلّ شيء‏:‏ ذوه‏.‏ وخرج وصاحباه‏:‏ السيف والرمح‏.‏ واستصحبت كتاباً لي‏.‏ وصحبك الله تعالى وصاحبك وأحسن الله تعالى
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.070 harf
صَحِـبَه يَصْحَبُه صُحْبة، بالضم، وصَحابة، بالفتح، وصاحبه: عاشره. والصَّحْب: جمع الصاحب مثل راكب وركب. والأَصْحاب: جماعة الصَّحْب مثل فَرْخ وأَفْراخ. والصاحب: الـمُعاشر؛ لا يتعدَّى تَعَدِّيَ الفعل، أَعني أَنك لا تقول: زيد صاحِبٌ عَمْراً، لأَنهم إِنما استعملوه استعمال الأَسماء، نحو غلام زيد؛ ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحِبٌ عمراً، أَو زيد صاحبُ عَمْرو، على إِرادة التنوين، كما تقول:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR564 harf
* ص ح ب * * صَحِبهُ * من باب سلم * صَحَابَةً * و * صُحْبةً * أيضا بالضم وجمع * الصَّاحِبِ * صحْب كراكب وركْب و * صُحْبَةٌ * كفاره وفرهة و * صِحَابٌ * كجائع وجياع و * صُحْبانٌ * كشاب وشبان و * الأَصْحابُ * جمع * صَحْبٍ * كفرخ وأفراخ و * الصَّحَابَةُ * بالفتح * الأَصْحَابُ * وهي في الأصل مصدر قلت لم يجمع فاعل على فعالة إلى هذا الحرف فقط وجمع الأصحاب * أصاحيبُ * وقولهم في النداء يا * صَاحِ * أي يا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.846 harf
صحبه كسمعه يصحبه صحابة بالفتح ويكسر وصحبة بالضم كصاحبه: عاشره. والصاحب: المعاشر، لا يتعدى تعدي الفعل يعني أنك لا تقول: زيد صاحب عمرا لأنهم إنما استعملوه استعمال الأسماء، نحو غلام زيد. ولو استعملوه استعمال الصفة لقالوا: زيد صاحب عمرا، وزيد صاحب عمرو على إرادة التنوين، كما تقول: زيد ضارب عمرا، وزيد ضارب عمرو. تريد بغير التنوين ما تريد بالتنوين. وهم أصحاب وأصاحيب وصحبان بالضم في الأخير مثل شاب وشبان
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.629 harf
صَحِبَهُ 1 صَحِبَهُ ذ , aor. صَحَبَ , inf. n. صُحْبَةٌ (S, A, Msb, K, &c.) and صَحَابَةٌ (S, A, K) and صِحَابَةٌ, (K,) He associated, kept company, or consorted, with him; (A, K;) [he accompanied him;] he was, or became, his companion, associate, comrade, fellow, friend, or fellow-traveller: (MA:) and ↓ صاحبهُ signifies the same. (TA. [See this latter verb below.]) ― -b2- [Hence] one says,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.421 harf
صَحِب صَحِب A ( n. ac. صُحْبَة 3t , صَحَاْبَة 22t , صِحَاْبَة 23t ), a. Associated with; accompanied; was the companion, associate, friend of. صَاْحَبَ صَاْحَبَ III , a. see I . أَصْحَبَ أَصْحَبَ IV , a. Made to be a companion to. b. Had a companion. c. Became tractable, docile, submissive. تَصَحَّبَ تَصَحَّبَ V a. [ Min ], Blushed at, was ashamed of. b. [ La ], Was attached to.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.015 harf
صحب صَحِبَ - يَصْحَبُ، صُحِبَ - يُصْحَبُ - صَاحِب - صَاحِبَة - صَاحِبَيْن - أَصْحَاب - صَاحَبَ - يُصَاحِبُ صَحِبَ - يَصْحَبُ + كائنٌ + كائناً آخر: ظلّ ملازماً لكائن آخر في مسيره وحركته ليعتني به ويحرسه ويؤنسه صَحِبَ - يَصْحَبُ + كائن + كائناً + من كائن: ظلّ ملازماً لكائن آخر، ليحرسه ويعتني به، خوفاً من كائن آخر يمكن أن يؤذيه، والتقدير : صحب
Tamamını oku

Sîgalar(26)

Mücavir kökler97 mücavir (309 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نور

    21 ortak ayet · Ateş demektir

  2. خلد

    16 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  3. أيك

    4 ortak ayet · Gür ormanlık yer, bir ülkenin adı

  4. جنن

    16 ortak ayet · Bahçe demektir

  5. جحم

    6 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır

  6. يمن

    8 ortak ayet · Sağ yandır

  7. رسس

    2 ortak ayet · Çekirge yuvasıdır

  8. شأم

    2 ortak ayet · Şam, arabistan’ın kuzeyindeki beldenin adıdır

  9. ندو

    6 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir

  10. كفر

    18 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  11. ثمود

    4 ortak ayet · Semûd

  12. كذب

    11 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

Geçtiği ayetler(89)

  1. وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarKüfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

  2. بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  3. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Arkadaşlarİman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  4. … كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

  5. … أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarAllah, inananların dostudur. Onları karanlıktan aydınlığa çıkarır. Küfredenlerin dostları ise Tağut’tur. Onları aydınlıktan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş yaranıdır. Onlar orada temelli kalacaklardır.

  6. … مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarFaiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.

  7. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarKüfredenlerin malları ve çocukları Allah’a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Onlar cehennem yaranıdırlar, orada ebediyyen kalacaklardır.

  8. وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

    ArkadaşlarKüfür edenler ve ayetlerimizi tekzib edenler, işte onlar, cehennem yaranıdırlar.

  9. وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

    ArkadaşlarKüfredip de ayetlerimizi yalanlayanlar, işte onlar, cehennem ashabıdırlar.

  10. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    ArkadaşlarAyetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

Sîga sayfası: وَصَاحِبَتِهِ
Sîga sayfası: يَاصَاحِبَيِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصحب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقرن, تبع, ولى, عشر, خلق
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Bir şeye bitişmek, ayrılmayacak biçimde ona yapışmak, boyun eğip uyum sağlayarak eşlik etmek
Çekirdek Özet 2Kur'an'da bir mekana, duruma, inanca veya kişiye kopmaz bir bağla yapışarak onunla özdeşleşme hali
Çekirdek Özet 3Bir aidiyet veya yönelimin süreklilik kazanarak kimlik ve kader ortaklığına dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca geçici, yüzeysel bir arkadaşlık düzeyine indirgeyerek kader ve eylem ortaklığı boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صحYüzeyin açılması, belirginleşmesi, örtünün kalkarak nesnenin berraklaşması ve genişlemesi (örneğin صحف kökünde yüzeyin yayılıp yazıya elverişli kılınması)بİki nesne arasındaki yüzey açıklığının ve temas alanının bitişme ve yapışma yoluyla devamlı bir beraberliğe, uyum ve bağımlılığa dönüştürülmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBir nesneye odaklanma, onu kıskaca alma veya hedefe doğru sıkıca yönelme
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış etkenlere karşı bir alan belirleme, kuşatma ve güvenli sınır oluşturma
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mekanın içine girme, yerleşme, bütünleşme ve aidiyet bağı kurma
صحبOdaklanıp yakalayarak çitle çevrili bir iç mekana katmaBir varlığın diğerine yönelip onun koruma ve yaşam alanına tam bir uyumla dahil olması, ayrılmaz biçimde bağlanması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir derinin tüyleri üzerinde bırakılarak işlenmesi (mushab), suyun yüzeyini yosun kaplayıp yapışması (ashabe'l-mâ'), bir kimsenin serkeşliği bırakıp tamamen boyun eğmesi ve uysallaşması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde yol arkadaşlığı, deve veya at gibi bineklerin binicisine tam itaat edip uysallaşması ve kılıç gibi ayrılmaz teçhizatların eşlik edişi için kullanılmıştır. Pakette geçen şahit: فقد أراك لنا بالوُدِّ مِصْحابا
Erken Arapça kullanımAyrılmayan koruyucu, eşlik eden veli veya mülkiyetinde tutan kimse için kullanılmış; özellikle yolculuk dualarında koruyucu refakat anlamında "Allah sana arkadaşlık etsin" (صَحِبَكَ اللهُ) denilerek can ve mal emniyeti kastedilmiştir.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça صحب kökü, Sami dil ailesinde özellikle Güneybatı Sami sahasında ayrılmaz biçimde yan yana bulunma, bağlanma, takip etme ve bir duruma intibak etme semantik alanıyla ilişkilidir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kökün doğrudan birebir üçlü biçiminden ziyade, yan yana durma ve refakat etme anlamları farklı köklerle karşılanmakla birlikte, kök içi ses değişimleri ve ikili taban açısından yapışma ve örtüşme fikri korunur. Arapçada kök, yalnızca fiziksel olarak bir arada bulunmayı değil; uysallaşma (inkiyad), ayrılmazlık (mülazemet) ve bir nesnenin mülkiyetine/tasarrufuna malik olma boyutlarını bünyesinde toplayarak özgün ve zengin bir anlamsal genişleme göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصحب ile صحف ve صبح akrabalığıAçılma ve yüzey kazanma fikrinden hareketle, iki varlığın yüz yüze gelip birbirine yapışması ve boyun eğerek ayrılmaz bir bütün oluşturması yönünde gelişmiştir.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami / Arap sahası paralellikleriRefakat, uysallık ve tabi olma ekseninde korunan çekirdek anlam, bedevi göçebe hayatındaki zorunlu yol arkadaşlığı ve dayanışma kurumuyla pekişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صحبAnlamlıBitişmek, eşlik etmek, uysallaşmakBir varlığın diğerine devamlı olarak refakat etmesi, boyun eğip tabi olmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
صبحAnlamlıAydınlanmak, belirmek, sabah vaktine girmekKaranlığın yarılarak ışığın yüzeye çıkması, netleşme ve görünürlükKur'an'da geçer; ortak ikili ses grubu taşır
حصبAnlamlıÇakıl taşı atmak, taşlamak, yakıt olmakÇakıl taşlarının saçılması, ateşe atılan odun veya taşKur'an'da geçer
حبصAnlamlıSıkışmak, toplanmak, daralmakKarın ağrısı veya bağırsakların sıkışması, daralma haliKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir
بصحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn'da mühmeldir
بحصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn'da mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صحبMerkezRefakat, aidiyet ve sürekli beraberlikBir varlığa boyun eğerek, onunla özdeşleşerek ve ayrılmaksızın eşlik etme haliMülazemet ve inkiyad şarttır; sadece anlık beraberlik için kullanılmaz
قرنKomşuİki şeyin birbirine bağlanması, denk tutulmasıBir iple veya bağla birbirine tutturulmuş iki nesnenin eşliğini ifade ederDışsal bir bağla bir araya getirilme vurgusu taşır
تبعKomşuİzleme, ardı sıra gitmeBirinin arkasından gitme, onun eylemini kronolojik olarak sürdürmeÖncelik-sonralık ilişkisi içerir, eşzamanlı mülazemet şart değildir
ولىKomşuYakınlık, destek ve otorite bağıSevgi, koruma ve velayet eksenli hukuki veya duygusal yakınlıkSadakat ve yönetim bağı ön plandadır
عشرKomşuSosyal karışma, bir arada yaşamaToplumsal bir düzen içinde birbiriyle kaynaşma ve gündelik hayatı paylaşmaSosyal temas ve muaşeret eksenlidir
خلقKomşuMizaç, ahlak ve yaratılış bağıKarakter ve seciye birliği üzerinden kurulan dostlukBireyin içsel yapısının diğerine uyum sağlamasıdır
فردZıtYalnızlık, tekil kalma, ayrışmaHerhangi bir eşlikçi veya bağ olmaksızın bütünden bütüne tek başına kalmaBirliktelik ve mülazemetin tamamen ortadan kalktığı durumdur

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصحبRefakat etmek, sürekli ayrılmamak, tabi olmakBir kimseye veya duruma boyun eğip onunla ayrılmaz bir bağ kurarak eşlik etmeKesin
Latincesocius, comesOrtak, müttefik, refakatçisocius daha çok hukuki ve akdi ortaklığı karşılarken, comes yol arkadaşlığını ifade eder; kökün uysallık boyutunu tam vermezGüçlü
İngilizcecompanion, associateYol arkadaşı, sürekli refakatçicompanion ekmek paylaşımı ve ortak hayatı karşılarken, kökteki mülazemet ve ontolojik aidiyet derinliğini eksik bırakırGüçlü
AlmancaGefährte, BegleiterYoldaş, refakatçiGefährte ortak bir tehlike veya yolu paylaşmayı içerir; kökün boyun eğme ve malik olma yönünü kapsamazGüçlü
Fransızcacompagnon, adepteYoldaş, bağlanan kimsecompagnon gündelik yoldaşlığı, adepte ise bir fikre sıkı sıkıya yapışmayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَصْحَابُ الجَنَّةِ / النَّارِAhiret mekanına ayrılmaz biçimde bağlanmış, oranın kalıcı sakini olanlarCennet veya cehennem ehlinin ebedi mülazemetini bildiren ayetler; örnek: Bakara 2:39, A'râf 7:50, Ahkāf 46:14
أَصْحَابُ الرَّس / مَدْيَنَ / الفِيلBelirli bir mekana, olaya veya ortak suça aidiyetle anılan topluluklarTarihsel kavimlerin cezalandırılma ve helak bağlamları; örnek: Hac 22:44, Tevbe 9:70, Fîl 105:1
صَاحِبُكُمْToplumun içinden çıkan, hayatı bilinen, yakından tanınan peygamberPeygamberin deli veya sapkın olmadığını vurgulayan hitaplar; örnek: Sebe' 34:46, Necm 53:2, Tekvîr 81:22
صَاحِبَةNikah bağıyla bir arada bulunulan zevce, eşKıyamet günü kişinin kaçacağı en yakınları veya Allah'a isnat edilen eş iddiaları; örnek: En'âm 6:101, Meâric 70:12, Cin 72:3, Abese 80:36
صَاحِبYolculukta, zindanda veya sohbette yan yana bulunan muhatapBirebir fiziksel diyalog ve can yoldaşlığı bağlamı; örnek: Tevbe 9:40, Yûsuf 12:39, Kehf 18:34

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCennet ve cehennem ehlinin niteliği, hüsün-kubuhCehennem azabının ebediliği tartışmasında "ashab" terkibinin ayrılmazlık (mülazemet) bildirip bildirmediğiKökün mülazemet vasfı, cezanın veya mükafatın geçici değil kalıcı bir hal olduğunu temellendirmede kullanılır
FıkıhSahabe kavlinin hüccet oluşu, zevce haklarıPeygamber ile bir arada bulunmanın asgari süresi ve niteliği; "sahibe"nin nafaka ve miras haklarıHukuki statü kazanacak derecede birliktelik ve tanıklık şartı
TefsirKur'an'daki terkip ve unvanların tahlili"Ashabü'l-karye", "ashabü's-sefine" gibi kullanımlarda aidiyetin mekan, zaman veya eylem üzerinden kuruluşuBir grubun baskın vasfıyla bütünleşerek o unvanla anılması
HadisSahabenin fazileti ve adalet teorisiPeygamber'i mümin olarak görüp onun sohbetinde bulunanların adil kabul edilmesi ve rivayet güvenilirliğiFiziksel birliktelikten doğan manevi dönüşüm ve sadakat yoğunlaşması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve nihai akıbet bağıKalıcı aidiyet ve kader ortaklığıİnsanın amel ve inançlarıyla bütünleşerek cennet veya cehennem ehli haline gelmesiDin, insanı amellerinin "sahibi" ve o amellerin neticesinin "arkadaşı" kılarak tam bir sorumluluk yüklerKesin
İlmiBilgi kaynağıyla sürekli temasDisiplinli mülazemet ve vukufiyetBir ilim dalına veya üstadına uzun süre refakat ederek meleke kazanmaYüzeysel malumat yerine ilmin tabiatına boyun eğip onunla hemhal olmayı sağlarGüçlü
SiyasiToplumsal sadakat ve meşruiyetİttifak, dava arkadaşlığı ve biatOrtak bir hedef etrafında toplanan grubun liderle kurduğu kopmaz meşruiyet bağıKuru bir tebaalık değil, bilinçli bir yol ve kader ortaklığı inşa ederGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarruf yetkisiZilyetlik ve tasarruf hakkıBir mal üzerinde sürekli kullanım, denetim ve tasarruf salahiyeti kurmaKlasik dilde "sahibü'l-mal" terkibinde olduğu gibi nesne ile malik arasındaki hukuki bağı kurarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararlı yörünge ve kimyasal bağlanma (kovalent / kütleçekimsel kenetlenme)Bir parçacığın veya gök cisminin başka bir merkezin çekim alanına kapılarak onunla birlikte hareket etmesi, sistemden kopmaksızın onun hareketine uymasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal özdeşleşme ve referans grubu teorisiBireyin kendisini belirli bir gruba, ideolojiye veya kuruma tamamen bağımlı kılıp değerlerini içselleştirmesi ve kimliğini o bağ üzerinden tanımlamasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın Türkçedeki "arkadaş" sözcüğünün ifade ettiği gevşek, geçici, duygusal ve bağlayıcılığı olmayan gündelik ilişki düzeyine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; bir mekana (cennet/cehennem), bir inanca, bir gruba veya bir şahsa ontolojik düzeyde yapışmayı, onunla özdeşleşmeyi ve onun kaderine boyun eğip ortak olmayı içerir
Yanlış anlamanın doğuracağı hata"Ashabü'n-nâr" ifadesi sadece cehennemde bulunanlar gibi algılanır; oysa kavram oradan asla ayrılamayacak, varlığı o mekanla bütünleşmiş kalıcı sakinleri ifade eder. Benzer şekilde Peygamber'in "sahibiniz" olarak anılması, muhatapların onun ahlakına ve geçmişine bizzat tanıklık ettiklerini ve onu çok iyi bildiklerini gösteren delil gücünü yitirir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan-eylem ve insan-mekan ilişkisini nasıl ontolojik bir bağ olarak kurguladığını gösterir; amellerin sadece geçici fiiller değil, insanı nihai akıbetine yapıştıran kimlik unsurları olduğunu açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet ve cehennem tasvirlerinin yer aldığı eskatolojik ayetlerde (örnek: Vakıa, Mülk, Bakara sureleri) ve peygamberin kendi toplumuna karşı güvenilirliğini vurgulayan nübüvvet ayetlerinde (örnek: Necm, Tekvîr sureleri).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın inanç ve amellerinden bağımsız olarak kurtulabileceği veya azabın yüzeysel bir temasla geçiştirilebileceği zannını yıkar; "sahip" olunan veya refakat edilen şeyin kaçınılmaz bir kader haline geldiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneye yapışmak, ayrılmayacak biçimde boyun eğerek eşlik etmek, derinin tüyüyle veya suyun yosunla kaplanması gibi yüzeyi tamamen sarıp intibak etmek.
  • Soyut anlamBir kimliğe, mekana, inanca veya kişiye tam bir teslimiyet ve süreklilikle bağlanarak onunla kader ve mahiyet birliği oluşturmak.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin alt bileşeninin, merkezin çekim gücüne veya kurallarına boyun eğerek o sistemin ayrılmaz bir parçası (kalıcı unsuru) haline gelmesi.
  • LaTeX modeliA→ τ B  ⟹  lim⁡t→∞d(At,Bt)=0veΨ(A∪B)=Ω
  • LaTeX açıklamasıModelde A refakat eden özneyi, B refakat edilen mekanı, kişiyi veya ameli temsil eder. τ boyun eğme ve intibak sürecidir. Zaman sonsuza giderken (t→∞) iki varlık arasındaki ontolojik mesafe (d) sıfıra yaklaşır; yani ayrılık ortadan kalkar. Sonuçta birleşen bu iki unsur tek bir ortak kader ve kimlik alanını (Ω) meydana getiren bütünleşik bir durum fonksiyonuna (Ψ) dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص