ربع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ب-ع12 sîga, 58 mücavir kök, 21 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نسوبِأَرْبَعَةِأَرْبَعَةَأَرْبَعَربعثلثأَرْبَعُالرُّبُعُشهرخمسأَرْبَعَةٌوصيثمنعشرأَرْبَعِينَوحد

KökSîga 12Ayet 21Sure 11Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

ربع

ر - ب - ع

KÖK
  • 22 geçiş
  • 21 ayet
  • 12 sîga
  • 13 sözlük

Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir. Diz ve ayakların sayısı dört olduğu için rabi’ denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir. Diz ve ayakların sayısı dört olduğu için rabi’ denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.667 harf
باب العين و الرّاء والباء معهما ع ر ب، ع ب ر، ر ع ب، ب ع ر، ر ب ع،ب ر ع مستعملات عرب: العرب العاربة: الصريح منهم. والأعاريب: جماعة الأعراب. ورجل عربيّ. وما بها عَريب، أي: ما بها عربيّ. وأعرب الرجل: أفصح القول والكلام، وهو عربانيّ اللسان، أي: فصيح. وأعرب الفرس إذا خلصت عربيّته وفاتته القرافة. والإبل العِراب: هي العربية. والعرب المستعربة الذين دخلوا فيهم فاستعربوا وتعرّبوا. والمرأة العَروُبُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR5.479 harf
الرَبْعُ: الدارُ بعينها حيثُ كانت، وجمعها رِباعٌ ورُبوعٌ وأَرْباعٌ وارْبَعٌ. والرَبْعُ: المحَلّةُ. يقال: ما أوسَعَ رَبْعَ بَني فلانٍ. والأَرْبَعَةُ في عدد المذكر، والأَرْبَعُ في عدد المؤنث. والأرْبَعونَ بعد الثلاثين. والرُبْعُ: جزءٌ من أربعة، ويُثقَّلُ مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ. ورَبَعَ وَتَرَهُ يَرْبَعُهُ رَبْعاً، أي فتله من أَرْبَع قُوَى. والقوَّةُ: الطاقةُ. ورَبَعَتِ الإبلُ، إذا وَرَدَتِ الرِبْعَ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.803 harf
باب العين والراء مع الباء عرب ، عبر ، ربع ، رعب ، برع ، بعر : مستعملات . عرب : قال ابن المظفّر : العَرَب العاربة : الصريح منهم . قال : والأعاريب : جماعة الأعراب . وقال غيره : رجل عربيّ إذا كان نسبه في العرب ثابتاً وإن لم يكن فصيحاً . وجمعه العَرَب ؛ كما يقال : رجل مجوسيّ ويهوديّ ، والجمع بحذف ياء النسبة : المجوس واليهود . ورجل مُعْرِب إذا كان فصيحاً وإن كان عجميّ النسب . ورجل أعرابيّ بالألف إذا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.048 harf
(باب الراء والباء وما يثلثهما) (ربت) الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال: والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1]) (ربث) الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.066 harf
- أربعة، وأربعون، وربع، ورباع كلها من أصل واحد، قال الله تعالى: ﴿ثلاثة رابعهم كلبهم﴾ [الكهف/22]، و ﴿أربعين سنة يتيهون في الأرض﴾ [المائدة/26]، وقال: ﴿أربعين ليلة﴾ [البقرة/51]، وقال: ﴿ولهن الربع مما تركتم﴾ [النساء/12]، وقال: ﴿مثنى وثلان ورباع﴾ [النساء/3]، وربعت القوم أربعهم: كنت لهم رابعا، وأخذت ربع أموالهم، وربعت الحبل: جعلته على أربع قوى، والربع من أظماء الإبل، والحمى (الربع في الحمى: إتيانها في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR3.288 harf
ر ب ع ربع بالمكان‏:‏ أقام به‏.‏ وأقاموا في ربعهم وربوعهم ورباعهم وهذا مربعهم ومرتبعهم‏.‏ وناقة مربـاع ونـوق مرابيـع‏:‏ ينتجـن فـي الربيـع‏.‏ ومالـه هبـع ولا ربـع‏:‏ فصيـل صيفـيّ ولا ربعـي والجمع رباع‏.‏ وعليه نازعتها رباعي وعلبة عند مقيل الرّاعـي وولـد فـي ربعيـة التـاج‏.‏ وربعـت الـأرض فهـي مربوعـة‏:‏ مطرت في الربيع‏.‏ وأخذ المرباع وهو ربع المغنـم‏.‏ وحبـل مربـوع‏:‏ مفتـول علـى أربـع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok33.847 harf
الأَربعة والأَربعون من العدد: معروف. والأَربعة في عدد المذكر والأَربع في عدد المؤنث، والأَربعون نعد الثلاثين، ولا يجوز في أَربعينَ أَربعينُ كما جاز في فِلَسْطِينَ وبابه لأَن مذهب الجمع في أَربعين وعشرين وبابه أَقْوَى وأَغلب منه في فِلَسْطين وبابها؛ فأَما قول سُحَيْم بن وَثِيل الرِّياحيّ: وماذا يَدَّري الشُّعراء مِنِّي، وقد جاوَزْتُ حَدَّ الأَرْبَعِينِ ؟ (* وفي رواية أخرى: وماذا تبتغي الشعراء مني
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR2.594 harf
* ر ب ع * * الرَّبْعُ * الدار بعينها حيث كانت وجمعها * رِبَاعٌ * و * رُبُوعٌ * و * أَرْبَاعٌ * و * أَرْبُعٌ * و * الرَّبْعُ * أيضا المحلة و * الرُّبْعُ * جزء من أربعة ويُثقّل مثل عُسْر وعُسُر و * الرِّبْعُ * بالكسر في الحُمّى أن تأخذ يوما وتدع يومين ثم تجيء في اليوم الرابع يقال * رَبَعَتْ * عليه الحُمّى وقد * رُبِعَ * الرجل على ما لم يسم فاعله فهو * مَرْبُوعٌ * و * الرَّبِيعُ * عند العرب ربيعان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR41.820 harf
الربع: الدار بعينها حيث كانت، كما في الصحاح. وأنشد الصاغاني لزهير بن أبي سلمى: فلما عرفت الدار قلت لربعهـا ألا انعم صباحا أيها الربع واسلم قال الجوهري: ج: رباع بالكسر، وربوع، بالضم، وأربع، كأفلس، وأرباع، كزند وأزناد. شاهد الربوع قول الشماخ: تصيبهم وتخطئني المـنـايا وأخلف في ربوع عن ربوع وشاهد الأربع قول ذي الرمة:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR54.350 harf
رَبَعَهُمْ 1 رَبَعَهُمْ ذ , aor. رَبَعَ and رَبُعَ and رَبِعَ , (Msb, K,) inf. n. رَبْعٌ, (TA,) He took the fourth part of their property, or possessions. (Msb, K.) And (so in the K, but in the Msb “ or, ”) رَبَعَهُمْ, (S, Sgh, Msb, K,) aor. رَبَعَ (S, Sgh, Msb) and رَبُعَ and رَبِعَ , (Sgh, Msb,) not, as is implied in the K, رَبِعَ only, (TA,) [or rather, not رَبَعَ only,] inf. n. as above, and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.073 harf
رَبَعَ رَبَعَ A , I , U ( n. ac. رَبْع 1 ), a. Took the fourth part of; became the fourth; came on the fourth day ( to water: camels ). b. [ 'Ala ], Seized every fourth day ( fever ). c. A , Twisted in four strands ( rope ). d. . A [ Bi or Fī ], Lived quietly, undisturbed in; pastured at liberty ( camel ). e. [ 'Ala ], (R)2 Was kindly disposed towards. f. A , Restrained himself,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR110.065 harf
ربع رَبَعَ - يَرْبَعُ (رَبَعَ - يَرْبِعُ) - رابِع - أَرْبَعَة - أَرْبَعِيْن - رُبَاع - رُبْع - الرُّبْع رَبَعَ - يَرْبَعُ (رَبَعَ - يَرْبِعُ) + كائن + قوماً: صار رابعهم رابِع - رابعهم: وصف يدل على الترتيب لشيء هو الرابع في مجموعته أرْبَعَة: العدد أربعة: مجموعة من الأشياء عددها أربعة أرْبَعِيْن: العدد أربعين: مجموعة من الأشياء عددها أربعين
Tamamını oku

Sîgalar(12)

Mücavir kökler58 mücavir (194 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثلث

    7 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  2. شهر

    5 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  3. سدس

    3 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  4. ثمن

    3 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  5. شهد

    5 ortak ayet · Petekteki baldır

  6. ثني

    3 ortak ayet · Sena yaka demektir

  7. عشر

    3 ortak ayet · “On” demektir

  8. رمي

    2 ortak ayet · Reml kum demektir

  9. خمس

    2 ortak ayet · Hams : Beş kişilik topluluktur

  10. ربص

    2 ortak ayet · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…

  11. نسو

    3 ortak ayet · Kadınlar

  12. وحد

    4 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

Geçtiği ayetler(21)

  1. وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ

    KırkVe hani, Musa ile kırk geceyi vaidleşmiştik. Yine siz zalimler olarak onun arkasından buzağıyı (tanrı) edinmiştiniz.

  2. قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ

    KırkBuyurmuştur ki: Orası onlara kırk yıl haram edildi. Yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşacaklar. Artık sen fasıklar güruhu için tasalanma.

  3. … مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي …

    KırkMusa’ya otuz gece vade verdik. Sonra bunu on ile tamamladık. Böylece Rabbının ta’yin ettiği vakit, kırk gece olarak tamamlandı. Musa kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde, benim yerime geç. Islah et ve fesadçıların yoluna uyma.

  4. … وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي …

    KırkBiz; insana, anne ve babasına ihsan etmesini tavsiye ettik. Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu. Taşınması ve sütten kesilmesi otuz aydır. Nihayet erginlik çağına ulaşınca ve kırk yaşına varınca der ki: Rabbım bana; ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve senin hoşnud olacağın salih amel işlememi ilham et. Bana verdiğin gibi soyuma da salah ver. Doğrusu ben, Sana döndüm. Ve gerçekten ben, müslümanlardanım.

Sîga sayfası: بِأَرْبَعَةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökربع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerثلث, خمس, ثبت
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Dört ayak veya dayanak üzerine oturarak denge ve istikrar bulma
Çekirdek Özet 2Hukuki sınırlarda, sürelerde ve kâinat düzeninde istikrar eşiği olan dördüncü kademe
Çekirdek Özet 3Bir yapıyı devrilmez kılan dörtlü denge, adil hisse ve kemal döngüsü
Kritik Hata RiskiKökün salt soyut bir sayı sayılması ve taşıdığı oturma, yerleşme ve kurumsal denge niteliğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ربArtırmak, beslemek, toplamak, bağlayıp sabit ve devamlı kılmak (ربب, ربط, ربح, ربص, ربو)عÇekirdeğe derinlik, açığa çıkma ve uzuvsal yayılım katan ayın harfiyle anlam, dört dayanak üzerine tam oturma, konaklama, dört parçaya ayrılma ve dörtyüzlü yapısal denge kazanma yönünde özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رinsan başı; baş, ilk, üstHareketin başlangıç ilkesini, yönlendirici tepe noktasını ve iradeyi temsil eder.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaSınırları belirli bir iç mekânı, toparlanmayı ve kuşatıcı barınma alanını simgeler.
عgöz; görme, bilme, kaynakDışa vurumu, kaynak olmayı, derin idraki ve açıkça belirmeyi ifade eder.
ربعBir amaca veya başa (ر) yönelen yapının, korunaklı bir alanda (ب) kaynak ve dayanaklar bularak (ع) dört başı mamur biçimde yerleşmesi, istikrar ve taşıyıcı denge kurması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDört ayak üstüne oturma, bağdaş kurma, ağırlık taşını iki elle yerden yukarı kaldırma ve develerin dört günde bir suya gelmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, atının sağlam dizginini tarif ederken kökü dört bükümlü ip anlamında kullanır: أَعْطِفُ الجَوْنَ بمرْبوعٍ مِتَلّ
Erken Arapça kullanımCahiliye reislerinin ganimetten aldığı dörtte birlik paya el-mirbâ‘ (المِرْباع) denir. Abdullah b. Aneme ed-Dabbî beytinde şöyle der: لك المِرْباع منها والصفايا / وحُكمك والنَّشيطة والفضولُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde *r-b-ʿ kökü dört sayısını ve dörtlü mekânsal düzeni ifade eden kadim bir çekirdektir. İbranicede arba‘ (אַרְבַּע), Süryanicede arba‘ (ܐܪܒܥ), Akadcada erbû ve erbettu biçimleriyle hem temel sayıyı hem de dört ana yönü (kuzey, güney, doğu, batı) gösterir. Ge‘ez dilinde 'arba'tu şeklindedir. Ortak anlamsal tabaka; dördüncü unsuru, dörtgen sağlamlığı ve uzamsal tamamlanmayı imler. Arapçada bu ortak Sami kök, sayısal işlevinin yanı sıra tabiatın canlandığı bahar mevsimi (rebî‘), insanların yurt edinip yerleştiği mekân (reb‘) ve devenin dört günde bir su içme periyodu (rib‘) gibi göçebe ve yerleşik hayatın somut döngüleriyle derinleştirilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönربع kökünden türeyen sayı, yurt, bahar ve bağdaş kurma kavramlarıSayısal dörtlükten mekânsal istikrara, bahar yağmurlarıyla dirilen yuvaya ve dört ayağa oturmaya uzanan anlam akrabalığı vardır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice arba‘, Süryanice arba‘, Akadca erbûBütün merkezi Sami dillerinde dört sayısı ve dördüncü sıra için kullanılan ortak Proto-Sami miras kelimedir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yön ve sayı sistemleriDil ailesinin genelinde dört köşe ve dört yön ile bağlantılı olarak mekânı kuşatan asgari kararlı geometriyi gösterir.Güçlü

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ربعAnlamlıDört, dörtte bir, yerleşme, baharDört parçalı yapı, oturma, mekân edinme ve denge.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رعبAnlamlıKorku, dehşet, için dolmasıKalbin korkuyla sarsılması ve istikrarın bozulması.Kur'an'da geçer; zıt yönde sarsıntı.
برعAnlamlıÜstün gelmek, yetkinleşmekFazilette ve bilgide benzerlerinden öne çıkmak.Kur'an'da geçmez.
بعرAnlamlıDışkı, tortu, izDevenin veya koyunun geride bıraktığı organik atık.Kur'an'da geçer.
عربAnlamlıAçık, berrak, fasih olmakSuyun durulması, konuşmanın net ve pürüzsüz olması.Kur'an'da geçer; kapalılığın çözülmesi.
عبرAnlamlıGeçmek, aşmak, ders almakBir taraftan diğer tarafa geçmek, manayı kavrayıp aşmak.Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ربعMerkezDörtlü yapı, denge, payDört ayak üstüne oturarak tam dengeye ve sınıra ulaşma.Dört sayısı, çeyrek hisse ve istikrarlı konaklama.
ثلثKomşuÜçlü yapı, asgari çoğullukHenüz dörtlü dengenin kurulmadığı, devingen ara aşama.Üç sayısı ve üçte bir pay; hareketli geçiş eşiği.
خمسKomşuBeşli yapı, taşma ve kuşatmaDörtlü temel tabanın üzerine eklenen kuşatıcı üst kademe.Beş sayısı ve beşte bir pay; el ayasının tamamı.
ثبتKomşuKararlılık, sebat, yerleşmeSayısal unsura dayanmaksızın doğrudan devrilmeme durumu.Kımıldamadan yerinde durma, direnç gösterme.
فردZıtTeklik, yalnızlık, eşsizlikDörtlü destek ve paydaşlığın aksine her türlü ortaktan arınma.Dayanağı ve dengi olmayan salt tekillik.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaربعDört, çeyrek, yurtSayısal dörtlük, hisse ve dört ayak üstüne oturma alanı.Kesin
Latincequattuor, quadratus, quarta parsDört, kare, dörtte bir paySayısal ve geometrik karşılığı tam verir; mevsim ve yerleşme anlamını dışarıda bırakır.Kesin
İngilizcefour, quarter, fourth, settleDört, çeyrek, yerleşmekDört ve çeyrek karşılıkları tamdır; konaklama anlamı dolaylıdır.Güçlü
Almancavier, Viertel, QuartierDört, çeyrek, kışla/yurtDörtlük düzeni ve barınma/konaklama (Quartier) boyutunu kapsar.Güçlü
Fransızcaquatre, quart, quartierDört, çeyrek, semt/mahalleHem sayısal oranı hem de yerleşim alanı ve bölge ayrımını karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَرْبَعَةً / أَرْبَعٍ / بِأَرْبَعَةِDört adedi (kesin sınır ve şahitlik sayısı)Hukuki sürelerde (Bakara 2:226), yeniden diriliş delilinde (Bakara 2:260), haram aylarda (Tevbe 9:2), şahitlik şartında (Nûr 24:4) ve yaratılış safhalarında (Fussilet 41:10).
أَرْبَعِينَKırk sayısı (kemal, olgunluk ve arınma süresi)Hz. Mûsâ'nın vahiy vadesinde (Bakara 2:51, A'râf 7:142), sürgün ve arınma cezasında (Mâide 5:26) ve insanın zihni-ruhi kemal yaşında (Ahkāf 46:15).
رَابِعُهُمْDördüncü bileşen (ihata ve eşlik eden unsur)Mağara ehlinin sayımında (Kehf 18:22) ve gizli fısıldaşmalarda Allah'ın ilmiyle dördüncü oluşunda (Mücâdele 58:7).
الرُّبُعُDörtte bir (belirli miras payı)Miras hukukunda çocuğu bulunmayan eşlerin terekeden alacağı kesin hisse bağlamında (Nisâ 4:12).
وَرُبَاعَDörder dörder (dağılım ve kapasite sınırı)Evlilikte azami eş sayısı ruhsatında (Nisâ 4:3) ve meleklerin kanat sayılarındaki kudret tecellisinde (Fâtır 35:1).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ilim ve maiyyetMücâdele 58:7 ayetindeki dördüncü olma vasfının zat ile mi yoksa ihata eden ilim ile mi olduğu tartışması.Mekânsal yakınlıktan arındırılmış, her şeyi kuşatan ilmi birliktelik.
FıkıhHukuki sınırlar, miras ve şahitlikZina isnadında dört şahit şartı, îlâ süresinde dört ay bekleme, miras payında dörtte bir hisse ve taaddüd-i zevcât sınırı.Hakların korunması için sübûtun asgari kesinlik ve doygunluk eşiği.
TefsirAhkâm ve kıssa tahliliAhkāf 46:15'te zikredilen kırk yaş ile aklî rüşt ilişkisi ve Tîh çölündeki kırk yıllık arınma sürecinin mahiyeti.İnsani tekamül ve toplumsal dönüşüm için gereken tamamlanma devresi.
HadisMirbâ‘ geleneğinin ilgası ve ibadet vaktıCahiliye reisinin ganimetten aldığı dörtte birlik keyfi payın kaldırılarak beşte bir zekât/humus düzenine geçilmesi.Keyfi kabile imtiyazından meşru ve adil kamu payına geçiş.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve rüşt vadesiTekamül eşiğiArınma ve olgunlaşmaKırk sayısı ile ferdin ve toplumun manevi kıvama ulaşması sağlanır.Kesin
İlmiİspat ve muhakemeKesinlik ölçütüŞüpheyi bertaraf etmeDört şahit veya dörtlü gözlemle kanaatin kesin bilgiye dönüşmesi.Kesin
SiyasiHukuki otorite ve sınırlamaRuhsat tavanıKeyfiliği önlemeÇoklu evlilikte ve yönetim yetkilerinde keyfi sınırsızlığı dörde bağlama.Güçlü
İktisadiMiras ve ganimet bölüşümüHakkaniyetli hisseSermaye tekelleşmesini kırmaTerekede dörtte bir hisseyle mülkiyetin dağılımını dengede tutma.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüzlem kararlılığı ve dörtyüzlü yapıGeometride bir alanın dengeli biçimde kapanması ve uzayda statik dengenin kurulması için gereken asgari taşıyıcı köşe sayısıdır.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal denge ve denetim mekanizmasıSosyal yapılarda dengenin sağlanması için yürütme, yasama, yargı ve kamu vicdanı gibi unsurların dörtlü bir istikrar üretmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece aritmetik bir nicelikten ibaret görülüp fıkhi ve kevni istikrar boyutunun ihmal edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamربع kökü, bağdaş kurma ve yere sağlam oturma kök manasından gelerek hukuki şahitlikte, mirasta ve kemalde devrilmez bir denge sacayağını ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki dört ve kırk sayılarının rastgele seçildiği zannedilerek bu ölçülerin kurumsal, biyolojik ve ahlaki dengeyi tesis eden eşikler olduğu gözden kaçar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem toplumsal adaleti tesis ederken koyduğu sınırları hem de insanın manevi-biyolojik gelişimindeki olgunlaşma dönemlerini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile ve ceza hukuku ayetlerinde, miras taksimatında, haram aylar düzenlemesinde ve peygamberlerin tekamül süreçlerini anlatan kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki sayısal sınırlamaların keyfi olduğunu düşünen yaklaşımları tashih eder; dördün bir yapay adet değil, istikrar ve tamamlanma modeli olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının dört ayağı veya iki dizi ile iki ayağı üstüne bağdaş kurup yere sağlamca oturması, dört kat bükülmüş urganın mukavemeti ve konaklama yurdudur.
  • Soyut anlamBir iddia veya durumun şüpheden arınarak kesinlik kazanması, yetkilerin keyfilikten kurtulup dengelenmesi ve sistemin oturmasıdır.
  • Sistematik karşılıkBir düzenin devrilmeden ayakta kalabilmesi için gerekli olan dörtlü taşıyıcı denge, meşru sınır tavanı ve olgunlaşma döngüsüdür.
  • LaTeX modeliS={x1,x2,x3,x4},∑i=14vi=0
  • LaTeX açıklamasıModelde yer alan S kümesi, istikrarlı bir yapıyı oluşturan dört bağımsız bileşeni (x1,x2,x3,x4) simgeler. Formüldeki vektörel toplamın sıfıra eşit olması (∑vi=0) ise dört dayanağın birbirini dengeleyerek sistemi statik ve devrilmez bir istikrara kavuşturduğunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر