ثلث
ث - ل - ث
KÖK- 32 geçiş
- 28 ayet
- 24 sîga
- 13 sözlük
Sülle çokluk demektir. En azına selas denmiştir. “Tilv” yavru demektir. Arapça’da “vav” “ta”ya dönşür. Veled “teled”den dönüşmüş ve “tilv” ile akraba bir kelimedir. Veled, anne babadan sonra üçüncü anlamında selaseye dönüşmüştür.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sülle çokluk demektir. En azına selas denmiştir. “Tilv” yavru demektir. Arapça’da “vav” “ta”ya dönşür. Veled “teled”den dönüşmüş ve “tilv” ile akraba bir kelimedir. Veled, anne babadan sonra üçüncü anlamında selaseye dönüşmüştür.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.679 harfباب الثاء واللام
ل ث، ث ل يستعملان
لث:
التَثَّ السَّحابُ التِثاناً: دامَ بالمكان لايبرَح، قال:
أَلَثَّ بها عارضٌ مُمطِرُ
ولَثلَثَ السحابُ: تَردَّدَ في مكانٍ كلّما ظنَنْتَ أنّه ذَهَبَ عادَ، قال:
لَثْلاثةٌ مُدْجَوْجنٌ مُلَثْلِثْ
ورجلٌ لَثْلاثُ: بطيءٌ في كلِّ أمرٍ، كُلَّما ظنَنْتَ أنَّه أَجابك إلى القيام في حاجتِك تقاعَسَ، وأنشد لرؤبة:
لا خيْرَ في وُدِّ امرئٍ مُلَثلِثِ
ولم يُلِثَّ أَنْ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.182 harfالثلاثة في عدد المذكر، والثلاث في عدد المؤنث. والثلاثاء من الأيام ويجمع على ثَلاثاواتٍ. والثُلُثُ: سهمٌ من ثلاثة، فإذا فتحت الثاء زدت ياءً فقلت ثَليثٌ، مثل ثَمينٍ وسَبيعٍ وسَديسٍ وخَميسٍ ونَصيفٍ. والثِلْثُ، بالكسر، من قولهم هو يَسْقي نخْلة الثِلْثِ، لا يُستعملُ الثِلْثُ إلا في هذا الموضع. وثُلاثُ ومَثْلَثُ غير مصروف للعدل والصفة، لأنه عدل من ثَلاثَةٍ إلى ثُلاثَ ومَثْلَثَ، وهو صفةٌ لأنّك تقول:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.609 harfباب الثاء واللام
لث ، ثلث : ( مستعملان ) .
لث : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : اللَّثّ : الإقامَةُ .
أبو عُبيد ، عن أبي زَيد : أَلْثَثْت بالمكان إلْثَاثاً ، وأَرْبَبْتُ إرْبَاباً ، إذا أَقَمْتَ به ولم
تَبْرَحْه .
قال : وقال الأصْمعيّ : أَلَثّ المَطَرُ إلْثَاثاً ، إذا ذام أيَّاماً لا يُقْلع .
وقال أبو عُبيد : تَلَثْلَثْتُ : تَرَدَّدْتُ في الأمْر وتَمَرَّغت .
وقال الكُمَيْت :
لطالَما لثْلَثَتْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.973 harf(باب الثاء واللام وما يثلثهما)
(ثلم) الثاء واللام والميم أصلٌ واحد، وهو تَشَرُّم يقَع في طَرَف الشيء، كالثُّلْمة تكون في طَرَف الإناء. وقد يسمَّى الخَلَل أيضاً ثُلْمة وإن لم يكن في الطَّرَف. وإناءٌ مُنْثَلمٌ ومُتَثَلِّمٌ.
(ثلب) الثاء واللام والباء كلمةٌ صحيحة مُطَّردةُ القِياسِ في خَوَر الشّيء وتشعُّثِه. فالثَّلِبُ الرُّمْح الخوّار. قال الهذليّ([1]):
ومُطَّرِدٌ من الخَطِّ *** يِّ لا عارٍ ولا
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.484 harf- الثلاثة والثلاثون، والثلاث والثلثمائة، وثلاثة آلاف، والثلث والثلثان.
قال عز وجل: ﴿فلأمه الثلث﴾ [النساء/11]، أي: أحد أجزائه الثلاثة، والجمع أثلاث، قال تعالى: ﴿ووعدانا موسى ثلاثين ليلة﴾ [الأعراف/142]، وقال عز وجل: ﴿ما يكون من نجوى ثلاثة إلا هو رابعهم﴾ [المجادلة/7]، وقال تعالى: ﴿ثلاث عورات لكم﴾ [النور/58]، أي: ثلاثة أوقات العورة، وقال عز وجل: ﴿ولبثوا في كهفهم ثلثمائة سنين﴾ [الكهف/25]، وقال تعالى:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.500 harfث ل ث
حبل مثلوث: فتل على ثلاث قوًى.
ومزادة مثلوثة: عملت من ثلاثة جلود.
قال: هل لكم في سلعة نبيلهْ مـزادة مثلوثـة ثقيلهْ وقال أبو دؤاد: فكـأن العين من مثلوثة نضـح المـاء كلاهـا فهمل وما مثلوث: أخذ ثلثه.
تقول: ثلثت التركة.
وأرض مثلوثة: كربت ثلاث مرات ومثنية: كربت مرتين وقد ثنيتها وثلثتها.
وفلـان يثنـي ولا يثلـث أي يعد من الخلفاء اثنين وهما الشيخان ويبطل غيرهما وفلان
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.341 harfالثَّلاثة: مِن العدد، في عدد المذكر، معروف، والمؤَنث ثلاث. وثَلَثَ الاثنينِ يَثْلِثُهما ثَلْثاً: صار لهما ثالثاً. وفي التهذيب: ثَلَثْتُ القومَ أَثْلِثُهم إِذا كنتَ ثالِثَهم. وكَمَّلْتَهم ثلاثةً بنفسك، وكذلك إِلى العشرة، إِلاَّ أَنك تفتح أَرْبَعُهم وأَسْبَعُهم وأَتْسَعُهم فيها جميعاً، لمكان العين، وتقول: كانوا تسعة وعشرين فثَلَثْتُهم أَي صِرْتُ بهم تمامَ ثلاثين، وكانوا تسعة وثلاثين فربَعْتُهم، مثل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR534 harf* ث ل ث * يوم * الثُّلاثَاءِ * بالمد ويضم وجمعه * ثَلاثَاوَاتٌ * و * الثَّلِيثُ الثُّلُثُ * وأنكره أبو زيد و * ثُلاثُ * بالضم و * مَثْلَثُ * بوزن مذهب غير مصروفين للعدل والصفة و * ثَلَثَ * القوم من باب أخذ ثلث أموالهم و * ثَلَثَهم * من باب ضرب إذا كان * ثالِثَهم * أو كملهم ثلاثة بنفسه قلت في التهذيب وغيره وكملهم بغير ألف قال وكذلك إلى العشرة إلا أنك تفتح أربعهم وأسبعهم وأتسعهم في المعنيين جميعا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.770 harfالثلث ، بضم فسكون وبضمتين ويقال: بضمة ففتحة- كأمثاله-: لغة أو تخفيفا، وهو كثير في كلامهم، وإن أغفله المصنف تبعا للجوهري، كذا قاله شيخنا :سهم أي حظ ونصيب من ثلاثة أنصباء كالثليث يطرد ذلك عند بعضهم في هذه الكسور، وجمعها، أثلاث. ونص الجوهري: فإذا فتحت الثاء زدت ياء، فقلت: ثليث، مثل: ثمين وسبيع وسديس وخميس ونصيف، وأنكر أبو زيد منها خميسا وثليثا. قلت: وقرأت في معجم الدمياطي ما نصه: قال ابن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.881 harfثَلَثَ القَوْمَ
1 ثَلَثَ القَوْمَ ثلث القوم , aor. ثَلُثَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ثَلْثٌ, (TA,) He took the third of the goods, or property, of the people, or company of men. (S, M, Msb, K.) And ثُلِثَتِ التَّرِكَةُ The property left at death had a third of it taken. (A.) And ثَلَثَ, aor. ثَلِثَ , [but in this case it seems that it should be ثَلُثَ , as above,] is also said to signify He slew a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.472 harfثَلَثَ
ثَلَثَ I , U ( n. ac. ثَلْث 1 ),
a. Took a third of.
b. Was the third.
c. Did three times, or the third time.
ثَلَّثَ
ثَلَّثَ II ,
a. Made, or counted, or took three; tripled; trisected, made triangular, trilateral; made three-pointed; did one third of, did three times.
أَثْلَثَ
أَثْلَثَ IV ,
a. Was, or became, three.
ثِلْث
ثِلْث 2 ,
a. Third, the third; tertian ( fever ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR41.218 harfثلث
ثَلَثَ - يَثْلِثُ، ثَلاثَة - ثَلاثِيْن - ثَلاثُ مِائَة - ثَلاثَة آلاف - ثُلاث - ثالِث - ثالِثَة - ثُلُث -ثُلُثان
ثَلَثَ - يَثْلِثُ + كائن + كائنين: يصير ثالثهما
ثَلاث: العدد المعروف
ثَلاثَة: العدد المعروف
ثَلاثِيْن: العدد المعروف
ثَلاثُ مِائَة: العدد المعروف: تقرأ : ثَلاثْمِئَة
ثَلاثَة آلاف: العدد المعروف
ثُلاث: مجموعة من الأشياء مقدار
Mücavir kökler101 mücavir (264 toplam)
- ربع
7 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- نصف
4 ortak ayet · Yarısı
- ثني
5 ortak ayet · Sena yaka demektir
- سدس
4 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
- وحد
7 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- ولد
5 ortak ayet · “Yavru” demektir
- ثمن
3 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- نسو
4 ortak ayet · Kadınlar
- وصي
3 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- وضع
3 ortak ayet · Koyar
- عشر
3 ortak ayet · “On” demektir
- حظظ
2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
Geçtiği ayetler(28)
وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا
ÜçOnlar mağaralarında üçyüz sene eğleştiler. Buna dokuz daha kattılar.
قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا
ÜçÖyleyse Rabbım bana bir nişan ver, dedi. Senin nişanın; birbiri ardı sıra üç gece insanlarla konuşmamandır, buyurdu.
… الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ …
ÜçEy iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثلث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثني, شفع, ربع, جمع |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | İki zıt ucun ötesine geçerek ilk kararlı dengeyi, düzlemi ve çokluğu kuran üç sayısı ve üçleme |
| Çekirdek Özet 2 | İkili gerilimi aşan şahitlik, miras taksiminde ana pay ve teslis sapmasına karşı tevhidi sınır |
| Çekirdek Özet 3 | Asgari çoğulluk eşiği, hakemlik ve kurumsal tahkimin geometrik ve hukuki zeminini oluşturan yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yalın bir nicelik rakamı sayıp adaleti, tanıklığı ve ontolojik sınırı kuran yapısal işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثل | Kümelenme, topluluk oluşturma, birikme ve dökülme; nitekim ثلل kökünde büyük insan topluluğu ve sülle manası belirgindir | ث | Çekirdekteki belirsiz yığılma ve kümelenmeyi, üçlü bir sınırla tahkim edilmiş kararlı, sayılabilir ve dengeli ilk çoğulluk biçimine dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır ve yoğunlaşma imi | Harf ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş biçimidir; ilk sınır noktasını ve belirgin işareti gösterir |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırlandırılan unsurları birbirine bağlayan, bir arada tutan ve yönlendiren bağlayıcı hattı temsil eder |
| ث | İşaret, sınır ve yoğunlaşma imi | Harf ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş biçimidir; üçüncü bir nokta ekleyerek hattı kapatan ve yapıyı sabitleyen son sınırı kurar |
| ثلث | İki sınır noktası arasına yönlendirici bağ çekip üçüncü nokta ile düzlemi sabitleme | İki uçlu gerilim hattının üçüncü bir sınır imiyle kilitlenmesi, yapının devrilmez bir sacayağına ve kararlı bir meclise dönüşmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tencerenin devrilmeden durabilmesi için altına konan üç taştan üçüncüsü olan dağ çıkıntısı veya kaya parçası (ثالثة الأثافي); üç kat bükülerek sağlamlaştırılan urgan (حبل مثلوث) ve üç ayrı derinin birleştirilmesiyle dikilen dayanıklı büyük su kırbası (مزادة مثلوثة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Eş-Şemmâh b. Dırâr tencereyi taşıyan iki seyyar taş ile dağın kendisinden oluşan üçüncü sabit ayağı tasvir ederken şöyle der: أقامتْ على رَبْعَيهما جارتَا صَفاً / كُمَيْتا الأعالي جَوْنَتَا مُصْطَلاهما |
| Erken Arapça kullanım | İki kişiye katılıp meclisi üçe tamamlama veya bir malın üçte birini alma eylemini ifade eden ثَلَثْتُ القومَ kullanımı; at yarışlarında bitiş çizgisine üçüncü sırada giren at için ثَلَّثَ الفرسُ denmesi. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dil ailesinde sayı sisteminin en köklü ve değişmeyen morfolojik unsurlarından biri olarak yer alan bu kök, Proto-Semitik *ṯalāṯ- biçiminden türemiştir. Doğu Sami kolunda Akadca šalāšu(m), Batı Sami kolunda İbranice šālōš (שָׁלוֹשׁ), Süryanice tlāṯ (ܬܠܬ), Ugaritçe ṯlṯ ve Ge'ez dilinde šalās biçimleriyle fonetik intizamını eksiksiz korumuştur. İlksel Sami zihninde iki sayısı karşıtlığı, çiftleşmeyi ve simetriyi imlerken, üç kökü ikiliğin dışına çıkıp yeni bir düzlem oluşturan ilk gerçek çoğulluk basamağı olarak kavranmıştır. Çöl ve göçebe kültüründe iki noktanın bir hat, üç noktanın ise ayakta durabilen bir hacim veya zemin (üç ayaklı ocak, üç iplikli halat) kurması, kökün maddî kültürden soyut sayısal dile aktarımındaki semantik sürekliliğini kanıtlar.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Kogan Afroasiatic Comparative Studies.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثلث kökünden türeyen sayı ve fiiller | Üç sayısını bildirme, ikiye üçüncü olma, bir şeyi üç parçaya ayırma veya üç kat bükme manaları etrafında tam bir morfolojik tutarlılık gösterir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca šalāšu, İbranice šālōš, Süryanice tlāṯ | Proto-Semitik *ṯalāṯ- kökünden düzenli ses denklikleriyle (Arapça ث / İbranice ש / Süryanice ܬ) aktarılan ortak sayı gövdesidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak sayı kalıpları | Berberi dillerinde ve Kuşitik dillerde üç sayısını niteleyen arkaik ses benzerlikleri bulunmakla birlikte sistemli ortaklık Sami havzasında yoğunlaşmıştır | Güçlü |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثلث | Anlamlı | Üç sayısı, üçlemek, üçte bir | İkiyi aşan ilk kararlı çokluk ve bölünme formudur | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| ثثل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonetiğinde iki peltek harfin arka arkaya gelip lam ile kapanması terkip edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| لثث | Anlamlı | Diş eti, yapışma, bir yerde konaklayıp kalma | Bir şeye sımsıkı yapışıp ayrılmama, dişin ete gömülü durması veya yağmurun toprağa aralıksız inmesi halidir | Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydı vardır, Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثلث | Merkez | Üç sayısı, üçleme, asgari çokluk | İkiliğin kutupsallığını kıran, düzlemi ve hacmi kuran ilk kararlı sayısal eşiktir | Karar, denge ve asgari şahitlik sayısıdır |
| ثني | Komşu | İki sayısı, katlama, tekrarlama | İki nesne arasındaki karşılıklılığı, zıtlığı veya simetriyi ifade eder; üçüncü bir bağlayıcı unsur barındırmaz | Çift kutupluluk ve tekrar alanıdır |
| شفع | Komşu | Çiftleme, eşleme, katılma | Tek bir unsura denk bir diğerini ekleyerek yalnızlığı giderme hareketidir; üçleme gibi bağımsız üçüncü bir kutup üretmez | Eşleme ve arabuluculuk düzlemidir |
| ربع | Komşu | Dört sayısı, yerleşme, dört ayak üstüne oturma | Üçün kurduğu düzlemi dört köşe halinde mekânsal olarak genişletip sabitleyen bir sonraki basamaktır | Tam mamuriyet ve genişleme eşiğidir |
| جمع | Komşu | Toplama, bir araya getirme | Nicelik sınırı olmaksızın dağınık parçaları bir araya getirme durumudur; ثلث gibi kesin bir asgari sınır bildirmez | Genel kümelenme ve birlikteliktir |
| فرد | Zıt | Tek olma, ayrılma, yalnız kalma | Hiçbir eş, benzer veya ortak kabul etmeksizin tek başına durma durumudur; ثلث kökünün kurduğu çokluk ve ortaklığın tam karşıtıdır | Mutlak tekillik ve yalınlıktır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثلث | Üç sayısı, üçte bir, üçlemek | Hem nicel sayı değerini hem de nesneleri üçlü dengeye getirme ve üçe bölme fiilini eksiksiz kapsar | Kesin |
| Latince | tres, tertius, trias | Üç, üçüncü, üçlü birlik | Sayısal ve geometrik karşılığı tam verir; fakat Arapçadaki sacayağı ve tencere taşı metaforundaki göçebe denge vurgusunu taşımaz | Kesin |
| İngilizce | three, third, triad | Üç, üçte bir, üçlü küme | Aritmetik niceliği ve sıra sayısını karşılar; kökün türetilmiş fiil formlarındaki dinamik hukuki paylaştırma manasını dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | drei, Dritter, Drittel | Üç, üçüncü, üçte bir | Niceliksel ve kesirsel boyutu verir; Arapçadaki üçlü örgü veya üç bükümlü ip gibi somut el sanatları çağrışımından yoksundur | Kesin |
| Fransızca | trois, tiers, trinité | Üç, üçüncü taraf, üçte bir | Hukuki üçüncü taraf (tiers) anlamında yakınlaşır; teolojik trinité boyutu ise kökün Kur'an'daki tevhidî eleştirisine zemin oluşturur | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَلَاثَةَ / ثَلَاثَ | Aritmetik sayı değeri ve somut süre sınırı | Kefaret oruçları, boşanma bekleme süresi, yaratılış evreleri ve meclis gizliliği bağlamında; Bakara 2:196, Meryem 19:10, Zümer 39:6, Mücâdele 58:7 |
| الثُّلُثُ / الثُّلُثَانِ | Miras ve gece ibadetinde oran ve kesir payı | Ferâiz taksimatında kız çocuklarının ve annenin payı ile gece kalkışının ölçüsü bağlamında; Nisâ 4:11, Nisâ 4:176, Müzzemmil 73:20 |
| وَثُلَاثَ | Çoklu ve üçer üçer düzenlenme | Meleklerin kanat yapısı ve evlilik hukukundaki azami eş sınırı bağlamında; Nisâ 4:3, Fâtır 35:1 |
| ثَالِثُ / الثَّالِثَةَ | Sıra sayısı ve batıl tanrılık isnadı | Müşriklerin put hiyerarşisi ve Hristiyan teslis inancının şirk vasfı bağlamında; Mâide 5:73, Necm 53:20 |
| ثَلَاثُونَ / ثَلَاثِينَ | Onlu katı olan otuz sayısı ve vade | Hz. Musa'nın mikat süresi ve insanın ana rahminden sütten kesilmesine kadar geçen süre bağlamında; A'râf 7:142, Ahkâf 46:15 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teslis reddi ve tevhidin ilanı | Allah'ın üçün üçüncüsü olduğu iddiasının reddedilmesi ve ulûhiyetin bölünmezliği | Sayısal ortaklığın reddi ve mutlak vahdaniyetin tenzih edilmesi |
| Fıkıh | Miras taksimi ve vasiyet sınırı | Terekenin üçte birini aşmayan vasiyet meşruiyeti ve kız çocuklarının üçte iki payı | İktisadi devirde terekeden tasarruf edilebilecek azami sınır |
| Tefsir | Gayb ve fısıldaşma meclisleri | Üç kişinin gizli konuşmasında dördüncünün Allah olması ayetinin lafzi ve ilmi ihatası | İlahî ilmin ve gözetimin asgari çoğulluk meclislerine nüfuzu |
| Hadis | Vasiyet taksimatı ve ahlaki süreler | Vasiyetin en fazla üçte bir olabileceği ve küs kalmanın üç günü aşamayacağı rivayetleri | Beşerî haklarda dengenin bozulmaması için konan asgari ve azami ölçü |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid akidesi | Şirkin nihai barikatı | Aşkınlığı koruma | Ulûhiyette her türlü üçleme ve ortaklık tasavvurunu kesin olarak dışlayarak saf vahdeti korur | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Kıyas ve delil çatısı | Hüküm çıkarma | İki öncül ve bir neticeden oluşan asgari tasım yapısını kurarak kesin bilgi üretimini sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve tahkim meclisi | Hakemlik ve karar nisabı | Çatışmayı çözme | İki hasım taraf arasındaki tıkanıklığı üçüncü bir tarafsız hakemle aşarak adil hükmü üretir | Kesin |
| İktisadi | Miras ve servet intikali | Tereke tasarruf sınırı | Mülkiyet dengesi | Mirasçının hakkını korumak için vasiyeti üçte bir ile sınırlayarak mülkiyetin dağılımını teminat altına alır | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik düzlem ve üçgen dengesi | Tek boyuttan iki boyuta geçiş için asgari üç doğrusal olmayan noktanın gerekmesi; rijit yapıların fizikte üçgenleme ile kurulabilmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik triad ve tahkim modeli | İki aktörlü ikili ilişkideki (dyad) kaçınılmaz gerilim ve kutuplaşmanın, üçüncü bir aktörün (triad) devreye girmesiyle kurumsal bir toplumsal yapıya dönüşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir matematiksel sayma sayısı veya kronolojik gün birimi olarak görüp ontolojik ve yapısal kuruculuğunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İkili kutuplaşmayı aşan ilk toplumsal ve kurumsal meclis eşiği, ferâiz hukukunda dengenin mihenk taşı ve tevhidi şirkten ayıran en kesin sayısal sınır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Teslis eleştirilerini sadece tarihsel bir polemik sanmak; miras ve şahitlikteki üçlü oranların kurduğu toplumsal denge mimarisini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da ikilik zıtlığı ve çatışmayı, üçlük ise ya bir hakemlik ve dengeli meclisi ya da ulûhiyete yönelik tehlikeli bir şirk taşmasını temsil eder; kök, beşerî nizam ile ilahî tenzih arasındaki çizgiyi belirler |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hristiyan akidesini eleştiren Mâide ve Nisâ ayetlerinde, miras hukukunu düzenleyen ferâiz ayetlerinde ve meclis gizliliğini ele alan Mücâdele suresinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sayıların Kur'an vahyinde rastlantısal miktarlar olduğu zannını yıkar; üç sayısının hukuki tavan, asgari müzakere zemini ve itikadi kırmızı çizgi olarak kodlandığını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTencerenin devrilmeden ateş üzerinde durmasını sağlayan üçüncü taş (sacayağı), üç büklümlü dayanıklı halat ve üç deriden mamul su kabı.
- Soyut anlamİkili gerilim ve simetriyi aşarak düzlemi, hacmi, asgari çoğulluğu ve kurumsal hakemliği kuran kararlı denge basamağı.
- Sistematik karşılıkİlahî zatın bölünmez birliğini tenzih eden, beşerî hukukta terekenin keyfî dağılımını sınırlayan ve yargıda tıkanmayı çözen asgari yapısal eşik.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, üç elemanlı bir sistemin (), uzayda tek boyutlu doğru çizgisinden çıkarak iki boyutlu bir düzlem ve hacim kurabilen en küçük doğal sayı () olduğunu ve üç bağımsız vektörün toplamının sıfır olmasıyla () devrilmez fiziksel ve sosyolojik sacayağı dengesinin (kararlı denge halinin) sağlandığını matematiksel olarak modeller.