ثلل
ث - ل - ل
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Selle koyun sürüsü demektir. Sülle insan topluluğu, kalabalığıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Selle koyun sürüsü demektir. Sülle insan topluluğu, kalabalığıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.679 harfباب الثاء واللام
ل ث، ث ل يستعملان
لث:
التَثَّ السَّحابُ التِثاناً: دامَ بالمكان لايبرَح، قال:
أَلَثَّ بها عارضٌ مُمطِرُ
ولَثلَثَ السحابُ: تَردَّدَ في مكانٍ كلّما ظنَنْتَ أنّه ذَهَبَ عادَ، قال:
لَثْلاثةٌ مُدْجَوْجنٌ مُلَثْلِثْ
ورجلٌ لَثْلاثُ: بطيءٌ في كلِّ أمرٍ، كُلَّما ظنَنْتَ أنَّه أَجابك إلى القيام في حاجتِك تقاعَسَ، وأنشد لرؤبة:
لا خيْرَ في وُدِّ امرئٍ مُلَثلِثِ
ولم يُلِثَّ أَنْ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR847 harfيقال للضأن الكثيرة: ثَلَّةٌ. والجمع ثِلَلٌ. والثَلَّةُ أيضاً: الصُوف. يقال: كساءٌ جيدُ الثَلّة. وحبلُ ثَلّةٍ، أي صوفٍ. قال: ولا يقال للشَعَرِ ثَلّةٌ ولا للوبر، فإذا اجتمعَ الصُوف والشعر والوبر قيل: عند فلان ثَلّةٌ كثيرةٌ. وقد أَثَلَّ الرجل فهو مُثِلٌّ، إذا كثُرت عنده الثَلَّة. وثَلَّةُ البئر أيضاً: ما أُخْرِجَ من ترابها. والثُلَّةُ، بالضم: الجماعة من الناس. وثَلَّت الدابةُ تَثُلُّ، أي راثَتْ؛
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR534 harfث ل ل
آليت بالله ربي لا أسالمهم حتى يسالم رب الثلـة الذيـب وبنو فلان مثلون: أصحاب غنم.
وكساء جيد الثلـة أي الصـوف سمِّـي باسـم مـا هـو منـه كتسمية المطر بالسماء.
وفي الحديث في ماشية اليتيم: " للوصيّ أن يصيب من ثلتها ورسلها ".
وفـي المثـل " خرقـاء وجـدت ثلـة ".
وقـد أثـل فلـان: كثـر عنده الصوف.
وثللت عرش البيت وهو سقفه: هدمته وبيت مثلول.
ومن المجاز: ثل عرشه إذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.118 harfالثَّلَّة: جَماعة الغَنَم وأَصْوافُها. ابن سيده: الثَّلَّة جماعة الغنم، قليلةً كانت أَو كثيرة، وقيل: الثَّلَّة الكثير منها، وقيل: هي القَطِيع من الضَّأْن خاصة، وقيل: الثَّلَّة الضأْن الكثيرة، وقيل: الضأْن ما كانت؛ ولا يقال للمِعْزى الكثيرة ثَلَّة ولكن حَيْلة إِلاَّ أَن يخالطها الضأْن فتكثر فيقال لهما ثَلَّة، وإِذا اجتمعت الضأْن والمِعْزى فكَثُرَتا قيل لهما ثَلَّة، والجمع من ذلك كله ثِلَلٌ، نادر
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR47 harf* ث ل ل * * الثُّلَّةُ * بالضم الجماعة من الناس
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.271 harfالثلة بالفتح: جماعة الغنم، أو الكثيرة منها، أو من الضأن خاصة قال يعقوب: ولا يقال: للمعزى الكثيرة: ثلة، ولكن حيلة. ج: ثلل وثلال كبدر وسلال قال يعقوب: فإذا اجتمعت الضأن والمعزى فكثرتا قيل لهما: ثلة. والصوف وحده أيضا ثلة، وقال الراغب: الثلة: القطعة المجتمعة من الصوف، ولذلك قيل للغنم: ثلة. ويقال: كساء جيد الثلة، وحبل ثلة: أي صوف. وفي حديث الحسن: فإذا كانت لليتيم ماشية فللوصي أن يصيب من ثلتها ورسلها
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR670 harfثَلَّ
ثَلَّ U ( n. ac. ثَلّ 1 ),
a. Poured out, emptied.
b. Threw or pulled down.
c. Moved, set in motion.
d. Destroyed, killed.
أَثْلَلَ
أَثْلَلَ IV ,
a. Repaired; caused to be repaired.
b. Was rich in wool, or in sheep.
تَثَلَّلَ
تَثَلَّلَ V ,
a. Fell into ruin; was pulled down.
اِنْثَلَلَ
اِنْثَلَلَ VII
a. [ 'Ala ], Poured forth upon.
ثَلَّة
ثَلَّة 1t , ( pl. ثِلَل 7 , ثُلَل 9
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.561 harfثلل
ثَلَّ - يَثُلُّ - ثًلَّة
ثَلَّ - يَثُلُّ + كائن + شيئاً + من شيء: يقتطف ويقتطع شيئا ًمن أصله كله: يقتطع أو يجز قطعة من صوف الغنم أو يستخرج قطعة أو كومة من تراب أو طين، أو يحتفر ويستخرج حجراً أو قطعة من جدار أو حائط
ثًلَّة: على وزن " فـًعـْـلـّـة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة القليلة من " ثَلَّ - يَثُلُّ": القطفة أو القطعة أو الكومة أو
Geçtiği ayetler(3)
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ
KalabalıkBir çoğu öncekilerden,
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ
KalabalıkBir çoğu öncekilerden,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثلل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حزب, جمع, فوج, عصب |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Koyun sürüsü, kırkılmış yün yığını ve bir şeyi döküp üst üste yığma |
| Çekirdek Özet 2 | Belirli bir ortak nitelikte bir araya gelmiş kesif insan topluluğu, zümre |
| Çekirdek Özet 3 | Birikimli toplumsal gövde ve bu gövdenin oluşturduğu kurumsal yekûn |
| Kritik Hata Riski | Kavramı rastgele ve hedefsiz bir kalabalık sanarak nitelikli öncü veya ardıl zümre vasfını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثل | Bir şeyin dökülmesi, akıtılması, yığılması ve birikinti oluşturması; nitekim aynı ikili tabanı taşıyan ثلث kökünde de bütünün parçalanıp belirli bir pay olarak ayrışması ve kümelenmesi esastır | ل | İkinci lam harfinin eklenmesi ve şeddeli katlanma ile dökülen ve yığılan nesnelerin (koyunlar, yünler, fertler) birbiri üzerine binerek kesif, yekpare ve ayrılmaz bir kütle ya da sürü oluşturmasını sağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, çarpı imgesinin (ت) ikizi olarak yoğunlaşmış çatallanma ve çoğalma (türetme imge) | Bir kökten veya kaynaktan birden fazla yöne dallanıp yayılan, çatallanarak artan unsurları temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, bir istikamete yöneltme, toparlama ve otoriteyle gütme hareketini simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme ve sevk eyleminin sürekliliğini, toplanan unsurların dağılmadan bir arada tutulmasını pekiştirir |
| ثلل | Çatallanıp çoğalan fertlerin çoban değneğiyle bir istikamete sevk edilip yekpare bir sürü ve yığın haline getirilmesi | Çok sayıda ferdin bir araya toplanarak tek bir idare veya müşterek yöneliş altında kesif bir topluluk meydana getirmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar veya koyun sürüsü (özellikle ak koyunlar topluluğu), kırkılarak biriktirilmiş bol yün yığını; ayrıca bir yapıyı veya tümseği döküp yerle bir etmek (ثَلَّ عَرْشَهُ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiir ve darbımesellerinde koyun sürüsü ve yün bolluğu anlamında kullanılmıştır: آليت بالله ربي لا أسالمهم / حتى يسالم رب الثلة الذيب |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayet ve deyimlerinde kök hem sürü mülkiyeti hem de bol yün anlamında yaygındır; nitekim beceriksiz birinin eline bol malzeme geçmesini anlatan «خرقاء وجدت ثلة» meseli ile Muâviye hakkındaki «لم تكن أمه براعية ثلة» rivayeti bu somut kullanımı gösterir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça ثلل kökü, Sami dillerinde dökme, yığma, tepeleme biriktirme ve çökertme semantik ekseniyle irtibatlı görünmektedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan koyun sürüsü anlamında birebir ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, yığmak, höyük veya tepe yapmak, yıkıp dökmek anlam alanındaki תלל (t-l-l / tel, yığın, höyük) köküyle kavramsal ve fonetik bir akrabalık sezilmektedir. Arapçada ث harfi Proto-Sami /ṯ/ sesini korurken, İbranicede bu ses çoğunlukla /š/ sesine, kimi durumlarda ise ikincil köklerde t sesine kayabilmektedir. Arapça iç gelişiminde kök, hem fiziksel olarak yün ve koyunların üst üste yığılmasını hem de mecazen bir iktidar ve yapının çökertilip yıkılmasını (ثَلَّ عرشه) bünyesinde toplamıştır. Erken göçebe hayvancılık kültüründe koyun sürüsünün oluşturduğu beyaz, dalgalı yığın ile kırkılmış yünün oluşturduğu yumuşak tepe imgesi, kökün Arap Yarımadası'ndaki özgün somutlaşma zeminini kurmuştur.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثلل | Koyun sürüsü, yün yığını ve bir yapının dökülüp yıkılması anlamlarından türeyerek insan cemaatine ve büyük zümreye ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami תלל | Yığın, höyük, tepeleme biriktirme ve yıkıntı anlamındaki köklerle kavramsal paralellik taşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir köken bağı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثلل | Anlamlı | Sürü, yün yığını, insan kalabalığı, yıkmak | Koyun sürüsü, kırkılmış yün yığını, büyük insan topluluğu ve bir yapının temelini yıkıp dökmek anlamlarını taşır | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| لثل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak mühmel kabul edilmiş, yalnızca katlamalı لثلث formu kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| للث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dil fonetiğinde iki lam ile peltek se harfinin bu dizilişi mühmeldir, kelime türetilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثلل | Merkez | Topluluk | Birbirine kenetlenmiş, yığın halinde ve kesif bir bütün oluşturan büyük insan kümesi | Koyun sürüsü veya yün yığını gibi fertleri birbirine kaynaşmış kalabalığı ifade eder |
| حزب | Komşu | Topluluk | Belirli bir fikir, çıkar veya ideoloji etrafında örgütlenmiş sert ve tarafgir hizip | Aralarında fikrî veya siyasi bir dayanışma ve bağ bulunan hizipleşmiş grubu anlatır |
| جمع | Komşu | Topluluk | Dağınık unsurların bir araya getirilmesiyle oluşan genel topluluk | Nitelik veya iç kaynaşma şartı aranmaksızın her türlü birikmeyi kapsayan en genel köktür |
| فوج | Komşu | Topluluk | Dalga dalga, grup grup ve hızla akıp gelen hareketli kitle | Mekâna peyderpey ve akın akın giren toplulukları resmeder |
| عصب | Komşu | Topluluk | Kan veya menfaat bağıyla birbirine sıkıca bağlanmış taassup ehli zümre | Akrabalık veya aidiyet bağıyla birbirini savunan kemikleşmiş grubu belirtir |
| فرد | Zıt | Yalnızlık | Kendi başına kalma, topluluktan ayrılma ve teklik | Herhangi bir topluluk veya yığın içinde yer almayan tekil durumu bildirir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثلل | Kalabalık, kesif insan topluluğu | Bir arada kümelenmiş, homojen ve büyük zümreyi karşılar | Kesin |
| Latince | Turba, grex, multitudo | Kalabalık, sürü, yığın | Grex kelimesi kökün koyun sürüsü kökenini, multitudo ise insan kalabalığını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Throng, multitude, flock | Kesif kalabalık, yığın, sürü | Throng sıkışık insan topluluğunu, flock ise sürü birlikteliğini verir; ancak zümre asaletini tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Schar, Menge, Haufen | Topluluk, yığın, kalabalık | Schar düzenli bir grubu, Menge genel çokluğu, Haufen ise yığınlaşmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Foule, troupe, multitude | Kalabalık, insan topluluğu | Foule yoğun kitleyi, troupe birlikte hareket eden zümreyi karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ | Önceki ümmetlerden veya İslam'ın ilk öncülerinden oluşan büyük cemaat | Âhiret sahnelerinde sabikûn zümresinin büyüklüğünü açıklayan bağlam; Vâkıa 56:13 |
| ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ | Hem önceki hem de sonraki nesillerden teşekkül eden kalabalık mümin topluluğu | Ashâb-ı yemînin hem geçmiş hem gelecek ümmetler içindeki geniş temsilini anlatan bağlam; Vâkıa 56:39, 56:40 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kurtuluş ehlinin nispeti | Cennete girecek olan sabikûn ve ashâb-ı yemîn zümrelerinin tarihsel ümmetler arasındaki dağılımı ve kurtuluşun genişliği | Azınlık-çoğunluk dengesinde müminlerin mutlak yekûnunu ifade eden zümre |
| Fıkıh | Zekât ve yetim malı hukuku | Sürü (koyun/keçi) mülkiyeti, bunların yününden ve sütünden yararlanma şartları (hadisteki ثلة kullanımı) | Koyun sürüsü ve kırkılan yünün aynî değeri |
| Tefsir | Vâkıa suresindeki zümre taksimi | İlk ayetteki sülle ile sonraki ayetlerdeki sülle arasındaki kemmiyet ve keyfiyet farkı | Nitelikli ve seçkin öncüler kalabalığı ile genel mümin kitle |
| Hadis | Yetim vesayeti ve toplumsal tasvirler | Yetim malındaki sağmal ve yünlü hayvanların bakımı ile erken dönem kabilevi sürü zenginliği | Sürü bereketi ve yün hasılatı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Âhiret hiyerarşisi ve zümreleşme | Temsil kabiliyeti yüksek salihler kütlesi | Hakikate topluca şahitlik etme | Dinin bireysel bir iddia değil, tarihler boyu biriken kalabalık bir ümmet olduğunu gösterir | Güçlü |
| İlmi | Belli bir ekole veya ilkeye bağlı ulema gövdesi | Külli cemaat | İlmî mirası taşıma ve aktarma | Tekil alimlerin ötesinde ilmin sürekliliğini sağlayan ana gövdeyi kurar | Muhtemel |
| Siyasi | Yönetimin meşruiyet tabanı | Geniş halk kütlesi ve taban | Siyasal nizamı taşıma ve ayakta tutma | Dağınık bireylerin değil, organize ve yekvücut olmuş bir kitlenin iradesini yansıtır | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçları ve hayvancılık sermayesi | Sürü varlığı ve tekstil hammaddesi (yün) | Aynî sermaye birikimi | Göçebe ve yerleşik iktisatta sürünün temel zenginlik ve üretim unsuru olmasını sağlar | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yoğun kümeleşme ve kütle çekimsel yığılma (Cluster) | Bağımsız parçacıkların birbirinin çekim alanına girerek ayrışmaz, kesif ve tekil bir kütle gibi davranan bir küme (cluster) meydana getirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif gövde ve kitle dayanışması (Solidarity) | Fertlerin müşterek değerler etrafında kendi tekilliklerini eriterek homojen ve yekpare bir toplumsal zümre teşkil etmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «kalabalık» veya «grup» diyerek sıradan, gayesiz ve niceliksel bir insan yığını seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram, hakikatin öncüleri (sâbikûn) veya amel ehli (ashâb-ı yemîn) gibi müşterek ahlaki nitelikle bütünleşmiş, birbirine kenetlenmiş seçkin insan kütlelerini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet ehlinin rastgele fertlerden ibaret olduğu sanılır; oysa ayetler kurtuluşun tarihler üstü bir cemaatleşme ve nitelikli kitle şuuru gerektirdiğini gösterir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vâkıa suresinde âhiret sahnelerindeki insan sınıflarının kemmiyet ve keyfiyet dengesini kavramak, kurtuluşun hem öncüler hem de geniş kitleler için nasıl gerçekleştiğini anlamak bakımından merkezîdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vâkıa suresinin insanın üç sınıfını (sâbikûn, ashâb-ı yemîn, ashâb-ı şimâl) ve bunların ahiretteki karşılıklarını anlatan ayet gruplarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikat ehlinin daima parmakla sayılacak kadar az kalacağı ve tarihin hiçbir döneminde büyük topluluklar kuramadığı yönündeki peşin hükmü tashih eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKoyun sürüsü, kırkılmış ve tepeleme yığılmış yün kütlesi; bir yapıyı veya tümseği dökerek yerle bir etme hali.
- Soyut anlamOrtak bir nitelik veya inanç etrafında bir araya gelmiş, fertleri yekvücut olmuş kesif ve bereketli insan topluluğu.
- Sistematik karşılıkDağınık bireylerin kurumsal ve toplumsal bir blok oluşturarak tarihsel süreçte bir zümre kimliği kazanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde meydana gelen kesif topluluğu (ثُلَّة), bu topluluğu oluşturan her bir bağımsız ferdi temsil eder. topluluğun iç kaynaşma ve yoğunluk derecesini, ise sıradan bir kalabalığı nitelikli bir zümre kılan kritik eşik değerini simgeler. Fertlerin toplamı ancak yoğunluk ve kaynaşma kritik eşiği aştığında kökün ifade ettiği yekpare gövdeyi oluşturur.