عصب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ص-ب3 sîga, 40 mücavir kök, 5 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قوليوسفقارونبِالْعُصْبَةِعُصْبَةٌشررعصبنوأجيأذأبفتحذرععَصِيبٌضيقلوط

KökSîga 3Ayet 5Sure 4Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

عصب

ع - ص - ب

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Birbirini destekleyen grup

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.217 harf
باب العين والصاد والباء معهما ع ص ب، ص ع ب، ب ع ص، ص ب ع، ب ص ع، مستعملات ع ب ص مهملة عصب: العَصَبُ: أطناب المفاصل الّذي يلائم بينها، وليس بالعقب. ولحم عِصبٌ: صُلْب كثيرُ العَصَب. والعَصَب: الطّيّ الشديد. ورجل معصوصب الخلق كأنّما لوي لّياً. قال: ذروا التخاجؤ وامشوا مِشْيِةً سُجُحاً إنّ الرجال ذوو عَصْب وتشمير التَّخاجؤ: مشية فيها نفج. وسَجُحاً: مستوية. وروى عرّام: سُرُحاً. والمعصوب: الجائع، في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.601 harf
العَصَبة: واحد العصب والأعصاب، وهي أطناب المفاصل. تقول: عَصِبَ اللحمُ بالكسر، أي كثُر عصبه. وانعصَب، اشتدّ. والمعصوب: الشديد اكتناز اللحم. والعصْب: الطَيُّ الشديد. ورجل مَعصوب الخلق. وجارية معصوبةٌ حسَنَة العَصْب، أي مجدولة الخلق. والمعصوب في لغة هُذيل: الجائع. والمُعَصَّب: الذي يعْصِب وسطه من الجوع. وقال أبو عبيد: هو الذي عصَّبته السِنونَ، أي أكلت ماله. وتقول أيضاً: عصَّبَ رأسَه بالعِصابة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.794 harf
باب العين والصاد مع الباء عصب ، صبع ، صعب ، بصع ، بعص : مستعملة . عصب : قال الله جل وعز : ( هَاذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ ) ( هُود : 77 ) أخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن سَلَمة عن الفرّاء قال : يوم عَصِيب ، ويوم عَصَبصَب أي شديد . قال : وعَصَب فوه يَعْصِب عَصْباً إذا ذَبّ ويبِس رِيقه ، وفوه عاصب . وأخبرني الحَرّانيّ عن ابن السكيتِ يقال : عصَب الريقُ بفيه يعصِب عَصْبَاً إذا يبِس . وقال : عَصَب فاه الريق
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR20.649 harf
(باب العين والصاد وما يثلثهما) (عصف) العين والصاد والفاء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. فالأوَّل من ذلك العَصْف: ما على الحبِّ من قُشور التّبن. والعَصْف: ما على ساق الزَّرع من الوَرَق الذي يَبس فتفتَّت، كل ذلك من العَصْف. قال الله سبحانه:﴿فَجَعَلَهُم كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ﴾ [الفيل 5]، قال بعضُ المفسِّرين: العصف: كلُّ زرعٍ أُكِل حَبُّه وبقي تبنُه. وكان ابنُ الأعرابي يقول: العَصْف: ورقُ كلِّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR926 harf
- العصب: أطناب المفاصل، ولحم عصب: كثير العصب، والمعصوب: المشدود بالعصب المنزوع من الحيوان، ثم يقال لكل شد: عصب، نحو قولهم: لأعصبنكم عصب السلمة (هذه العبارة من خطبة الحجاج بن يوسف الثقي لما دخل البصرة، والخطبة كاملة في عيون الأخبار 2/244؛ والعقد الفريد 4/181)، وفلان شديد العصب، ومعصوب الخلق. أي: مدمج الخلقة، و ﴿يوم عصيب﴾ [هود/77]، شديد، يصح أن يكون بمعنى فاعل، وأن يكون بمعنى مفعول. أي: يوم مجموع
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.391 harf
ع ص ب ‏"‏ فلان لا تعصب سلماته ‏"‏ أي لا يقهر‏.‏ قال الكميت‏:‏ ولا سمراتي يبتغيهن عاضد ولا سلماتي في بجيلة تعصب وفلان معصوب الخلق‏:‏ مطويّه مكتنز اللحم‏.‏ ومثلي لا يدر بالعصاب أي لا يعطي بالقهر والغلبة‏:‏ من الناقة العصوب وهي التي لا تدر حتى تعصب فخذاها‏.‏ وفلان خوانه منصوب وجاره معصوب أي جائع قد عصب بطنه ويقال له‏:‏ عاصب‏.‏ وورد عليّ من فلان معصوب أي كتاب لأنه يعصب بخيط‏.‏ أنشد ابن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.433 harf
العَصَبُ: عَصَبُ الإِنسانِ والدابةِ. والأَعْصابُ: أَطنابُ الـمَفاصل التي تُلائمُ بينَها وتَشُدُّها، وليس بالعَقَب. يكون ذلك للإِنسان، وغيره كالإِبل، والبقر، والغنم، والنعَم، والظِّباءِ، والشاءِ؛ حكاه أَبو حنيفة، الواحدة عَصَبة. وسيأْتي ذكر الفرق بين العَصَب والعَقَب. وفي الحديث أَنه قال لثَوْبانَ: اشْتَرِ لفاطمةَ قِلادةً من عَصْبٍ، وسِوارَيْنِ من عاج؛ قال الخَطَّابيُّ في الـمَعالم: إِن لم تكن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR388 harf
* ع ص ب * * عَصَّبَ * رأسه * بالعِصَابَة تَعْصِيبا * وباب الثلاثي منه ضرب و * عَصَبةُ * الرجل بنوه وقرابته لأبيه سُمُوا بذلك لأنهم * عَصَبُوا * به بالتخفيف أي أحاطوا به والأب طرف والابن والعم جانب والأخ جانب و * العُصْبَةُ * من الرجال ما بين العَشَرة إلى الأربعين و * العِصَابَةُ * بالكسر الجماعة من الناس والخيل والطير ويوم * عَصِيبٌ * و * عَصَبْصَبٌ * أي شديد تقول * اعْصَوْصَبَ * اليوم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.228 harf
العصب محركة عصب الإنسان والدابة. والأعصاب: أطناب المفاصل التي تلائم بينها وتشدها، وليس بالعقب، يكون ذلك للإنسان وغيره، كالبقر والغنم والنعم والظباء والشاء، حكاه أبو حنيفة، الواحدة عصبة، وسيأتي ذكر الفرق بين العصب والعقب. العصب: شجر يلتوي على الشجر، وله ورق ضعيف. وقال شمر: هو نبات يتلوى على الشجر، وهو اللبلاب، كالعصب بفتح فسكون، عن أبي عمرو، ويضم، والواحدة العصبة والعصبة محركة والعصبة، بالضم،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok30.138 harf
عَصَبَ 1 عَصَبَ ذ , aor. عَصِبَ , (K,) inf. n. عَصْبٌ, (S, A, Mgh, O, K,) He twisted [a thing], or wound [it] round: (A, K, TA:) this is the primary signification: (TA:) and he folded [it]; (A, K;) or he folded [it] tightly: (S, O, TA:) and he bound [it], or tied [it]: (A, Mgh, K, TA:) عَصْبٌ denotes the binding, or tying, a thing with another thing, lengthwise, or [more commonly] around. (O.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.748 harf
عَصَبَ عَصَبَ I , ( n. ac. عَصْب 1 ) a. [ Bi ], Surrounded, crowded round. b. [ Bi ], Sided with. c. Bound, tied together; bandaged; strapped up. d. [ acc. or Bi ], Dried in ( the month : saliva ). e. ( n. ac. عَصْب 1 , عِصَاْب 23 ) [ 'Ala ], Seized, clutched, got possession of. f. ( n. ac. عَصْب 1 , عُصُوْب 27 ), Was dirty, unclean. g. Was red ( sky ). عَصِبَ عَصِبَ A ( n. ac.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR33.686 harf
عصب عَصَبَ - يَعْصِبُ - عَصِيْب - عُصْبَة عَصَبَ - يَعْصِبُ + كائن + شيئاً: ربط وشد وحزم شيئاً رخواً ليناً إلى شيء صلب قوي، بقوة وشدة ليمسكه ويقويه عَصِيْب: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " عَصَبَ - يَعْصِبُ ": صفة الشيء حين يكون مُقَيِّداً شيئاً آخر، ويمنعه من الحركة: يشبه بالعرف الشائع معنى : مُلًبَّك، ويجعله مربطة أياديه لا
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler40 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نوأ

    1 ortak ayet · Taşıması zor olur

  2. ذأب

    1 ortak ayet · Kurt demektir

  3. حبب

    2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  4. ذرع

    1 ortak ayet · Zira’ (zal) : Kol demektir

  5. قارون

    1 ortak ayet · Kârûn

  6. كنز

    1 ortak ayet · Servet

  7. ضيق

    1 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir

  8. قول

    4 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  9. فرح

    1 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…

  10. جيأ

    2 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  11. يوسف

    1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  12. لوط

    1 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

    Birbirini destekleyen grupHani demişlerdi ki: Biz, güçlü bir topluluk olduğumuz halde Yusuf ve kardeşi, babamızın yanında daha sevgilidirler. Doğrusu babamız apaçık bir sapıklık içindedir.

  2. قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَخَاسِرُونَ

    Birbirini destekleyen grupDediler ki: Biz bir toplulukken onu kurt yerse; bu takdirde biz, muhakkak hüsrana uğrayanlardan oluruz.

  3. إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ …

    Birbirini destekleyen grupDoğrusu uydurulmuş bir yalanla gelenler, içinizden bir zümredir. Bunu kendiniz için kötü sanmayın. O, sizin için hayırlı olmuştur. O kimselerden her birine kazandığı günaha karşılık ceza vardır. En büyük azab da içlerinden elebaşılık yapanındır.

Sîga sayfası: بِالْعُصْبَةِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعصب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحزب, عقد, جمع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Bir şeyi diğeriyle veya kendi üzerine kuvvetle bağlamak, sarmak, eklemleri birbirine kenetleyen lifli bağ dokusu
Çekirdek Özet 2Birbirine organik bağlarla ve dayanışmayla kenetlenmiş, ortak amaç ve savunma etrafında bütünleşen güçlü grup yapısı
Çekirdek Özet 3Parçaların iç gerilim ve kenetlenme yoluyla birleşik bir irade veya baskı gücü oluşturması; asabiyet ve kolektif direnç dinamiği
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca kan bağı veya soy taassubu (modern dar kabilecilik) olarak algılanıp yapısal dayanışma, işlevsel kenetlenme ve zorlu kuşatıcı durum anlamlarının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عصSıkma, baskı altına alma, tutma ve sertleşme hareketini ifade eden ikili çekirdek; عصر (sıkarak suyunu çıkarma), عصف (şiddetle savurarak kırıp bükme), عصم (sıkıca tutunup korunma), عصو ve عصي (sertleşme, eğilmeme, direnme) köklerinde bu sıkılık ve direnç ortaktırبİçeride tutma, sararak bağlama ve düğümleme anlamı katan harfin eklenmesiyle çekirdekteki genel sıkıştırma ve direnç hareketi, nesneleri veya unsurları birbirine kenetleyen dairesel/lifli bir bağlama, sarma ve kolektif bütünleşme boyutuna dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, kaynak, dışa açılmaBir odağa yönelme, kaynağı gözetme, durumu teftiş edip ortak dikkat oluşturma
صOlta, bitki sapı; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaUnsurları kıstırma, çekip kavrama, kenetlenme ve ayrışmaya izin vermeyecek şekilde sıkma
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir iç alan kurma, sığınak ve çeper meydana getirme, içeride tutarak sınırlandırma
عصبGözün tespit ettiği odağa doğru birleşip unsurları sıkıştırarak korunaklı bir iç bütünlük meydana getirmeDış etkilere karşı direnç gösteren, birbirini lif gibi saran ve ortak bir çeper içinde kenetlenen ayrılmaz bir yapı kurma

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEklemleri ve kemikleri birbirine sımsıkı bağlayan adalî lifler, bağ dokusu; bir nesneyi dairesel veya uzunlamasına bükerek, dolayarak sımsıkı bağlamak ve sarmak
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem şiirinde bedenin diri, etli ve kaslı yapısını anlatmak üzere kullanılmıştır; Hassân b. Sâbit'e nispet edilen beyitte geçer: ذروا التخاجؤ وامشوا مشية سجحا / إن الرجال ذوو عصب وتذكير
Erken Arapça kullanımHaccâc b. Yûsuf'un meşhur Basra hutbesinde otoriteyi kurmak için selem ağacının lifleriyle sarılması gibi tebaayı sımsıkı bağlayacağını belirttiği لأعصبنكم عصب السلمة ifadesinde ve açlıktan karnına kemer/taş bağlayan kimse için kullanılan معصوب nitelemesinde görülür

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufradāt, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde عصب kökü, öncelikle lifli dokuları, tendonları, bağlamayı ve fiziki olarak bir şeyi kuşatıp sıkıştırmayı ifade eden istikrarlı bir çekirdeğe sahiptir. İbranicede yer alan ve bağlamak, birleştirmek, bazen de zorlanma ve gerilme bildiren ‘-ṣ-b (ע-צ-ב) kök varyantları ve Süryanicedeki bağ dokusu ve düğümleme bildiren türevler, Arapçadaki anatomik ve fiziksel «sinir, eklem lifi, kuvvetli bağ» anlamıyla tam bir morfo-semantik paralellik gösterir. Kökün ilksel somut anlamı, hayvanın eklemlerini tutan sert ve elastik lif dokusunun adlandırılması ve bu liflerle bir şeyin sımsıkı sarılmasıdır. Arapça içinde bu somut bağ, zamanla hem «başa sarılan bez/sarık» (عِصَابَة), hem «baskılayan, kuşatan ve çözülmeyen çetin gün» (عَصِيب), hem de bireyleri ortak savunma ve yardımlaşma yükümlülüğüyle birbirine kenetleyen «dayanışma grubu» (عُصْبَة) kavramlarına genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönEklemleri bağlayan liften (عَصَب) sarığa, açlıktan karın sarmaya ve oradan kenetlenmiş topluluğa (عُصْبَة) geçişSomut adale/eklem bağı, soyut alanda birbirini koruyan, sırt sırta veren bireylerin kurduğu çözülmez dayanışma ağına dönüşmüştürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice ‘-ṣ-b biçimleriOrtak Sami katmanında gerilim, bağ dokusu, sarma ve şekil vererek bağlama çekirdeği mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlamda bağlama ve bükme kökleriBazı Doğu Çad dillerinde lif/ip ile sarma paralellikleri önerilmişse de güvenilir doğrudan akrabalık sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عصبAnlamlıBağlamak, sarmak, kenetlenmekEklemleri tutan lif, sarık bağlamak, dayanışma grubuHedef kök; Kur'an'da geçer
عبصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş terk edilmiş (mühmel) olarak kaydedilirKur'an'da geçmez
صعبAnlamlıÇetin olmak, boyun eğmemekİtaat etmeyen, binilmesi zor binek ve kolay olmayan işعصب kökündeki gerilim ve direnç ile anlamsal akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez
صبعAnlamlıİşaret etmek, parmakParmağın yöneltilmesi veya bedenin uç uzvuKök Kur'an'da çoğul formuyla geçer
بعصAnlamlıKüçük kurtçuk, kıpırdanmaSuda veya çamurda kaynaşan minik canlılarKur'an'da geçmez
بصعAnlamlıSuyun sızması, sızdırmakTaşlar arasından suyun damla damla çıkması veya terlemeKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عصبMerkezOrganik dayanışma ve kenetlenmeUnsurların birbirini adale lifi gibi sarması ve iç bütünlükle hareket etmesiBireylerin ortak kader ve savunma etrafında doğal ve kuvvetli kenetlenişi
حزبKomşuFikir ve menfaat birliğiZihni, siyasi veya ideolojik bir gaye için toplanmış klikDışsal bir ajanda veya taraf olma esasına dayanır
عقدKomşuHukuki ve iradi bağAçık bir irade beyanı ve ahitleşme ile bağ kurmaHukuki ve akdi bir yapıyı ifade eder, organik bağ şart değildir
جمعKomşuFiziksel veya sayısal bir aradalıkAyrı unsurların bir araya gelmesiKenetlenme, dayanışma ve savunma gücü içermesi zorunlu değildir
فردZıtTekillik ve yalıtılmışlıkBir yapının veya kişinin bağlarından koparak tek kalmasıYardımlaşma ve kenetlenme bağlarının tamamen yokluğu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعصبSarmak, kenetlemek, dayanışma grubuMaddi bağdan sosyal ve psikolojik kenetlenmeye uzanan bütüncül yapıKesin
LatinceLigare / Fascia / CoetusBağlamak, şerit halinde sarmak, sıkı birlikLigare bağlama fiilini, fascia lifli demeti, coetus ise kenetlenmiş topluluğu karşılarGüçlü
İngilizceBand, clan, solidary group, strenuousBirbirine bağlı grup, lif/bağ, çetinBand ve clan kolektif dayanışmayı, nerve/ligament somut dokuyu, strenuous ise çetin durumu verirGüçlü
AlmancaSippe, Bund, Sehne, bedrängendAkraba topluluğu, sıkı birlik, kiriş/lif, boğucuBund ve Sippe organik aidiyeti, Sehne anatomik lif bağını, bedrängend zorlu vakti karşılarGüçlü
FransızcaFaisceau, ligue, bande solidaireDemet, kenetlenmiş zümre, dayanışma kümesiBirden fazla unsurun sarılarak kırılmaz bir bütün oluşturmasını ifade ederGüçlü

Kaynak Gaffiot (Dictionnaire Latin-Français), Oxford English Dictionary, Kluge (Etymologisches Wörterbuch).

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
عُصْبَةٌBirbirine arka çıkan, güç ve nüfuz sahibi kenetlenmiş toplulukHz. Yûsuf'un kardeşlerinin kendi güçlerini ve dayanışmalarını öne sürdükleri bağlam (Yûsuf 12:8, 12:14)
عُصْبَةٌKötülük ve iftira üretmek üzere organize olmuş hizip, iç dayanışmalı şebekeİfk hadisesinde organize hareket eden iftiracı zümreyi niteleyen bağlam (Nûr 24:11)
بِالْعُصْبَةِBirlikte hareket ettiğinde ağır yükleri kaldırabilecek kudrette, adale gücü yüksek cemaatKârûn'un hazinelerinin anahtarlarını taşımakta zorlanan kuvvetli erkek topluluğu bağlamı (Kasas 28:76)
عَصِيبٌKuşatıcı, boğucu, her yönden sarıp çaresiz bırakan şiddetli ve çetin günHz. Lût'un meleklerin gelişiyle kavminin azgınlığı arasında sıkışıp hissettiği dehşet ve baskı hali (Hûd 11:77)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamToplumsal taassup, haksız dayanışma ve hakikat arayışıHakkın ölçüsünün grup gücü veya kabile üstünlüğü (asabiyet) değil, ilahi vahiy ve adalet olduğu meselesiHakikate karşı bir körleşme ve güç odağı haline gelen cemaatleşme eleştirisi
FıkıhMiras hukuku ve diyet (akile) sistemiAsabe (kız çocukları, anne vb. pay sahiplerinden arta kalan terekeyi alan veya mirası tek başına alan baba tarafından erkek akrabalar) ve cinayet diyetini üstlenen dayanışma ağıHukuki ve mali sorumluluğu paylaşan, kan bağına dayalı koruyucu ve yüklenici erkek zümre
Tefsirعصبة ve عصيب lafızlarının tahliliYûsuf kıssasında kardeşlerin gururlandığı kuvvet; İfk hadisesindeki organize iftira şebekesi; Lût kıssasında vaktin çetinliğiBireyin tek başına yapamayacağı fiilleri kolektif cüretle yapan grup psikolojisi
HadisAsabiyet yasağı ve toplumsal dayanışmaKişinin kavmine haksızlık üzere yardım etmesi şeklindeki asabiyetin yerilmesi ve İslam kardeşliğinin bu bağın yerine konulmasıKan veya çıkar bağına dayalı adaletsiz dayanışmanın feshedilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve kabile ahlakı çatışmasıAsabiyetin aşılmasıBağlayıcı ölçü olarak kabilenin yerine ilahi adaleti koymaDin, insanın biyolojik veya zümresel bağlarını meşru görür ancak adaletin önüne geçmesini kesinlikle yasaklarKesin
İlmiSosyolojik tahlil (İbn Haldun çizgisi)Sosyal yapıştırıcı harç (asabiyet)Toplumları ayakta tutan ve devlet kurduran kolektif şuurBireyleri ortak savunma ve hedefe yönlendiren organik bağ dokusunun analiziKesin
Siyasiİktidar ve cemaat güç dengesiBaskı grubu veya hâkim blokSiyasi karar alma süreçlerini zorlayan veya koruyan kenetlenmiş güçYûsuf'un kardeşlerinde veya İfk hadisesinde olduğu gibi, karar vericiyi abluka altına alan lobi gücüGüçlü
İktisadiÜretim, taşıma ve mali sorumlulukKolektif mali güvence ve iş gücüAğır iktisadi risklerin ve fiziki yüklerin bölüşülmesiKârûn'un hazinelerini taşıyan kuvvet ve fıkıhtaki diyetin asabe tarafından üstlenilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme biliminde çekme gerilimi (tensile strength) ve lifli kompozit yapı; nörobiyolojide sinir ağlarıBirbirine paralel veya sarılmış liflerin tek tek taşıyamayacağı gerilimi birlikte absorbe etmesi; sinir liflerinin bilgiyi iletmek üzere bir demet halinde organize olmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojide mekanik dayanışma ve iç-grup kenetlenmesi (in-group cohesion)Bireylerin grup kimliği içinde eriyerek dış tehditlere karşı yekvücut olması ve ortak normlar etrafında çözülmez bir sadakat üretmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece İbn Haldun'un «asabiyet» terimine veya fıkıhtaki «mirasçı akrabalar» (asabe) kavramına indirgenerek, salt kan bağı odaklı kabilecilik olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem organize bir iftira şebekesini (Nûr 24:11), hem fiziksel güç birliğini (Kasas 28:76), hem çaresiz bırakan boğucu bir krizi (Hûd 11:77) kapsayan çok yönlü bir kenetlenme ve kuşatma halini bildirir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİfk hadisesini sadece birkaç münferit kişinin dedikodusu zannetmek veya Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin tavrını sıradan bir kıskançlık sanmak; metindeki kolektif güç sarhoşluğunu ve organize kuşatmayı gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın tek başına işlemeye cesaret edemeyeceği cürümleri, bir «usbe» (kenetlenmiş grup) arkasına sığındığında nasıl pervasızca işleyebildiğini ve kolektif dayanışmanın hakikat karşısında nasıl bir körleştirici kalkana dönüştüğünü gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresindeki kardeşlerin karar mekanizmasında (12:8, 12:14), Nûr suresindeki İfk hadisesi analizinde (24:11), Kârûn kıssasındaki kudret tasvirinde (28:76) ve kavminin ahlaksız kuşatması altındaki Hz. Lût'un psikolojisini bildiren ayette (11:77)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Gücün ve haklılığın sayısal çoklukta, organik dayanışmada veya zümre asabiyetinde olduğu zannını yıkar; kenetlenmiş toplulukların (usbe) kolektif günah üretebileceğini ve bu bağın ilahi hesap karşısında koruyucu olamayacağını ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEklemleri bir arada tutan sert adalî lif, bir şeyi sarmak, dolamak ve kuşatmak suretiyle sımsıkı bağlamak.
  • Soyut anlamBireylerin ortak çıkar, soy veya cürüm etrafında dışa kapalı, içte son derece kuvvetli bir dayanışma ve savunma ağı kurarak yekvücut haline gelmesi; bu kenetlenmenin oluşturduğu çetin kuşatma.
  • Sistematik karşılıkSosyal dokuyu bir arada tutan doğal bağların ifrat derecesinde bir taassuba veya organize bir cürüm şebekesine dönüşme dinamiği; hukuki sorumluluğun ve korumanın kolektif taşıyıcısı.
  • LaTeX modeliC=∑i=1nui⋅ϕij  ⟹  (∥C∥≫∑∥ui∥)∧(∇⋅C→abluka)
  • LaTeX açıklamasıFormülde ui sisteme dahil olan tekil bireyleri veya unsurları, ϕij bu unsurlar arasındaki lifsi kenetlenme, dayanışma ve etkileşim katsayısını temsil eder. Bu unsurların toplamından doğan kolektif yapı C (usbe/asabe), aralarındaki iç gerilim ve kenetlenme sayesinde tekil fertlerin güçlerinin aritmetik toplamından çok daha büyük bir bileşke kuvvet (∥C∥) meydana getirir. Bu büyüklük hem içeride çözülmez bir adale bağı hem de dışa doğru aşılması zor bir baskı ve kuşatma alanı (∇⋅C) oluşturur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع