صبع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ب-ع1 sîga, 19 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صوبصعقدعوصبعحوطأذنرعدغشوصررغفرحذرموت

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 19

▶ Ağı aç (3B)

صبع

ص - ب - ع

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onların parmakları

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.217 harf
باب العين والصاد والباء معهما ع ص ب، ص ع ب، ب ع ص، ص ب ع، ب ص ع، مستعملات ع ب ص مهملة عصب: العَصَبُ: أطناب المفاصل الّذي يلائم بينها، وليس بالعقب. ولحم عِصبٌ: صُلْب كثيرُ العَصَب. والعَصَب: الطّيّ الشديد. ورجل معصوصب الخلق كأنّما لوي لّياً. قال: ذروا التخاجؤ وامشوا مِشْيِةً سُجُحاً إنّ الرجال ذوو عَصْب وتشمير التَّخاجؤ: مشية فيها نفج. وسَجُحاً: مستوية. وروى عرّام: سُرُحاً. والمعصوب: الجائع، في
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR630 harf
الإصْبَعُ يذكَّر ويؤنَّث، وفيه لغات: إصْبَعٌ وأُصْبَعٌ بكسر الهمزة وضمها والباء مفتوحة فيهما، ولك أن تُتْبِعَ الضمةَ الضمةَ فتقول أُصْبُعٌ، ولك أن تُتْبِعَ الكسرةَ الكسرةَ فتقول إصْبِعٌ. وفيه لغة خامسة إِصْبِعٌ مثال اضْرِبْ. قال أبو زيد: صَبَعْتُ بفلان وعلى فلان أَصْبَعُ صَبْعاً، إذا أشرتَ نحوه بإصْبَعِكَ مغتاباً. وصَبَعْتُ فلاناً على فلانٍ: دَلَلتُهُ عليه بالإشارة. وقال أبو عبيد في المصنَّف:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.794 harf
باب العين والصاد مع الباء عصب ، صبع ، صعب ، بصع ، بعص : مستعملة . عصب : قال الله جل وعز : ( هَاذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ ) ( هُود : 77 ) أخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن سَلَمة عن الفرّاء قال : يوم عَصِيب ، ويوم عَصَبصَب أي شديد . قال : وعَصَب فوه يَعْصِب عَصْباً إذا ذَبّ ويبِس رِيقه ، وفوه عاصب . وأخبرني الحَرّانيّ عن ابن السكيتِ يقال : عصَب الريقُ بفيه يعصِب عَصْبَاً إذا يبِس . وقال : عَصَب فاه الريق
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.380 harf
(باب الصاد والباء وما يثلثهما) (صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال: إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR439 harf
ص ب ع ما صبعك علينا أي ما دلك‏.‏ وصبع بأخيه وعلى أخيه‏:‏ أشار إليه بإصبعه مغتاباً‏.‏ وصبع ما ومن المجاز‏:‏ إن له على ماله إصبعاً‏.‏ ورأيت على نعم بني فلان إصبعاً لهم أي يشار إليها بالأصابع لحسنها وسمنها وحسن أثرهم فيها‏.‏ وقال لبيد‏:‏ من يبسط الله عليه إصبعاً بالخير والشر بأي أولعا يملأ له منه ذنوباً مترعاً وفي الحديث ‏"‏ إن قلب العبد بين إصبعين من أصابع الرحمن ‏"‏ ويقال لمن يتكبر في
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.390 harf
الأَصْبَعُ: واحدة الأَصابِع، تذكر وتؤنث، وفيه لغات: الإِصْبَعُ والأُصْبَعُ، بكسر الهمزة وضمها والباء مفتوحة، والأَصْبُعُ والأُصْبِعُ والأَصْبِعُ والإِصْبِعُ مثال اضْرِبْ، والأُصْبُعُ: بضم الهمزة والباء، والإِصْبُعُ نادِرٌ، والأُصْبُوعُ: الأُنملة مؤنثة في كل ذلك؛ حكى ذلك اللحياني عن يونس؛ روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه دَمِيَتْ إِصْبَعُه في حَفْر الخَنْدَق فقال: هَلْ أَنْتِ إِلاَّ إِصْبَعٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR220 harf
* ص ب ع * * الإصْبَعُ * يذكر ويؤنث وفيه خمس لغات * إصْبَعٌ * و * ِأُصْبَعٌ * بكسر الهمزة وضمها والباء مفتوحة فيهما و * إصْبِعٌ * باتباع الكسرة الكسرة و * أُصْبُع * باتباع الضمة الضمة و * أَصْبِعٌ * بفتح الهمزة وكسر الباء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.568 harf
الأصبع، مثلثة الهمزة، ومع كل حركة تثلث الباء الموحدة، فهي تسع لغات، ذكر الجوهري منها خمسا، وهي بكسر الهمزة وضمها، والباء مفتوحة فيهما، وبإتباع الكسرة الكسرة، وإتباع الضمة الضمة، وأصبع، كأضرب أنا، أي بفتح الهمزة مع كسر الباء، وثنتان زادهما الصاغاني، وهي بكسر الأول وضم الثالث، وبإتباع الفتح الفتحة، كأفكل، وثنتان زادهما المصنف وهما، بفتح الأول وضم الثالث، وبضم الأول وكسر الثالث، والعاشر: أصبوع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.072 harf
صَبَعَ بِهِ 1 صَبَعَ بِهِ ذ , aor. صَبَعَ , (AZ, S, K,) inf. n. صَبْعٌ, (AZ, S,) He pointed at him, or towards him, with his finger, (بِاـِصْبَعِهِ,) disparagingly: (AZ, S, K:) or, as some say, he meant some evil thing to him when he (the latter) was inadvertent, not knowing. (TA.) ― -b2- And صَبَعَ فُلَانًا عَلَى فُلَانٍ He directed such a one to such a one by pointing, or indication: (S, K:)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR363 harf
صَبَع صَبَع A ( n. ac. صَبْع 1 ) a. [ Bi or 'Ala ], Pointed at, out; designated. b. [ acc. & 'Ala ], Pointed out, indicated to; directed to. أَصْبَعُ أَصْبَعُ 14 , أَصْبِع 15 , أَصْبُع 16 , ( pl. أَصَاْبِعُ 37 , أَصَاْبِيْعُ 69 ), a. Finger; digit. b. Toe. صَبَّعَ N. P. صَبَّعَ II a. [ coll. ], Gridiron, grill. أُـِصْبَُِع أُـِصْبَُِع a. see 14 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.926 harf
صبع صَبَعَ - يَصْبَعُ - صَبَع - أُصْبَع - أَصَابِع صَبَعَ - يَصْبَعُ + كائن + كائناً + على كائن أو شيء: دله عليه، بأن أشار إليه وخاصة بأصبعه صَبَع: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " صَبَعَ - يَصْبَعُ ": وهو كذلك اسم آلة منه: وسيلة أو آلة الإشارة والدلالة أُصْبَع: على وزن " أ ُفـْعـَل": مصغر " صَبْع ": وهي اصطلاحاً الأصبع والأصابع المعروفة في اليد:
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler19 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أذن

    2 ortak ayet · Kulak demektir

  2. رعد

    1 ortak ayet · Gürleyen bulut demektir

  3. جعل

    2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  4. صرر

    1 ortak ayet · Cırcır böceğidir

  5. صعق

    1 ortak ayet · Yıldırım demektir

  6. برق

    1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir

  7. حذر

    1 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  8. ثوب

    1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

  9. غشو

    1 ortak ayet · Örter

  10. حوط

    1 ortak ayet · Çeper, çit demektir

  11. صوب

    1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir

  12. موت

    1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: أَصَابِعَهُمْ
  1. أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

    Onların parmaklarıYahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

  2. وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا

    Onların parmaklarıDoğrusu ben; Senin onları bağışlaman için kendilerini davet ettiğim her seferinde, parmaklarını kulaklarına tıkadılar, elbiselerine büründüler, direndiler ve büyüklendikçe büyüklendiler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصبع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبنان, أنمل, كف
Zıt Kökقبض
Çekirdek Özet 1El ve ayağın uç uzvu olan parmak; parmakla işaret etme, ince dokunuş, yönlendirme ve tıkaç vazifesi görme
Çekirdek Özet 2İnsanın sarsıcı dış uyarılara ve hakikat çağrısına karşı kulaklarını parmaklarıyla tıkayarak duyusal tecride sığınması
Çekirdek Özet 3Hakikate karşı duyusal algıyı kapatmanın iradi ve bedensel bir direnç eylemi olduğunu gösteren sembolik uzuvsal hareket
Kritik Hata RiskiParmakların kulaklara sokulmasını rastgele bir panik hareketi sayıp, insanın hakikati işitmeyi bilinçli ve fiziksel bir kararlılıkla reddedişindeki iradi boyutu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صبBir yöne doğru meyletme, dökülme, akma, uzanma ve odaklanma. Bu ikili çekirdek صبب kökünde suyun bir hedefe dökülmesi, صبو kökünde bir tarafa meyledip yönelme, صبأ kökünde yön değiştirip ortaya çıkma, صبغ kökünde boyaya daldırıp rengi yayma ve صبح kökünde ışığın ufuktan süzülüp yayılması örneklerinde görüldüğü gibi bir yöne doğru yoğunlaşmış akış ve uzanış bildirir.عBoğazın derinliklerinden çıkan ve belirginleştirici nitelik taşıyan ع harfi, çekirdeğin taşıdığı genel yönelme ve dökülme hareketini bedensel bir uca, tekil bir uzva ve somut bir temas/işaret aletine dönüştürerek bedenin en uç yönelme organı olan parmak kavramına hasretmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHedefe kilitlenme, yakalama, ince uçla kavrama ve sıkıca tutunma hareketi
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir iç mekana dahil olma, açıklığa yerleşme, sokulma ve sığınma konumu
عgöz; görme, bilme, kaynakGörme, dışa vurma, yönü açıkça işaret etme ve idrak kaynağı olma
صبعİnce bir uçla yakalayıp odaklanma (ص), bir açıklığa nüfuz ederek tıkama veya içine sokulma (ب) ve yönü gösterip açığa çıkarma (ع) hareketlerinin birleşimiyle yönlendirici, tıkayıcı ve işaret edici uzvun eylemi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEl ve ayağın uç eklemleri, parmak (el-isba‘). Sıvıyı iki parmak arasından süzerek akıtmak, dar ağızlı bir kaba parmağı sokup tıkamak veya karıştırmak; birini parmakla işaret ederek ayıplamak; çobanın sürüye iyi bakması sonucu hayvanda görülen semizlik ve bakım izi.
Cahiliye şiiri kullanımıer-Râî en-Nümeyrî'nin şiirinde iyi çobanın kuraklıkta dahi develeri semiz tutan hünerli elinin ve bakımının bıraktığı güzel eser "isba‘" kelimesiyle karşılanmıştır: ضعيف العَصَا بادِي العُروقِ ترى لـه / عليها إِذا ما أجدَبَ Nَّاسُ إِصبعا
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in Hendek kazısında yaralanan parmağına hitaben söylediği rivayet edilen mısrada uzvun adı doğrudan yer alır: هَلْ أَنْتِ إِلاَّ إِصْبَعٌ دَمِيتِ / وفي سَبِيلِ اللهِ ما لَقِيتِ. Lebîd'in şiirinde ise ilahi takdir ve tesir parmak mecazıyla (el-eserü'l-hasen) ifade edilmiştir: من يبسط الله عليه إصبعاً / بالخير والشر بأي أولعا / يملأ له منه ذنوباً مترعاً

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça صبع kökü, Sami dil ailesinin ana katmanında yer alan ve proto-Sami düzeyinde *ṣbaʿ / *ṣ-b-ʿ biçiminde yeniden kurulan köklü bir anatomik adlandırmaya dayanır. İbranicede ʾeṣbaʿ (אֶצְבַּע - parmak, işaret etme, ilahi kudretin izi/parmağı), Aramicede ve Süryanicede ṣebʿā / ṣebʿəṯā (ܨܒܥܐ - parmak, daldırma, batırma), Ge'ez dilinde ʾaṣbaʿt ve Ugarit dilinde uṣbʿ biçimleriyle morfolojik ve semantik bakımdan tam bir süreklilik gösterir. Aramice ve Süryanice kolunda kök aynı zamanda "sıvıya daldırmak, batırmak, boyamak" (Arapça صبغ köküyle geçişli) eylemlerini de içerir. Arapçada kök bir yandan parmak uzvunu (el-isba‘) karşılarken, diğer yandan bu uzvun işlevlerinden türeyen işaret etme, bir deliğe sokulup tıkama ve hayvanda görülen usta bakım izi anlamlarını korumuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصبع ve türevleri (isba‘, tasbî‘)İsim kökenli olup parmak uzvunu, bu uzuvla işaret etmeyi, bir açıklığa parmak sokarak tıkamayı ve kap arasından sıvı akıtmayı ifade eder.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʾeṣbaʿ, Süryanice ṣebʿā, Ge'ez ʾaṣbaʿtProto-Sami *ṣbaʿ biçiminden miras kalan, bedenin uç organını ve temas/işaret noktasını bildiren ortak anatomik terimdir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik uzuv adlandırmalarıEski Mısır dilinde *ḏbꜥ (parmak) biçimiyle fonetik paralellik gösterdiği ve ailenin en eski bedensel adlandırma katmanına ait olduğu savunulmuştur.Muhtemel

Kaynak HALOT, BDB, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صبعAnlamlıParmak, işaret etme, tıkama, güzel bakım iziEl ve ayağın uç organı; bir açıklığa tıkaç yapma ve işaretle yönlendirmeHedef köktür; Kur'an'da geçer
صعبAnlamlıGüçlük, çetinlik, boyun eğmemeİnatçı olma, uysal davranmama, zorlu ve aşılmaz hale gelmeKur'an'da kök fiil olarak geçmez; direnç bildirme yönüyle uzaktır
بصعAnlamlıSuyun veya terin azar azar sızmasıDeriden terin veya kayadan suyun damla damla sızıp belirmesiKur'an'da geçmez; parmak arasından sızdırma eylemiyle semantik temas taşır
بعصAnlamlıCılız, zayıf olma ve kıvranmaBedenin inceliği, kurtçuğun kıvrılması gibi zayıf ve küçük hareketlerKur'an'da geçmez; küçük uzuv çağrışımı taşır
عصبAnlamlıSarmak, bağlamak, sinir ve bağ dokusuParçaları birbirine sımsıkı kenetleme, dayanışma ve adale/sinir lifleriKur'an'da geçer; anatomik bağlamda eklem ve uzuvları birleştiren yapıdır
عبصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn tarafından mühmel (kullanım dışı) kaydedilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صبعMerkezEl ve ayak parmağı, uç temas uzvuParmağın bütününü, işaret etme, tıkama ve bir kanalı fiziksel olarak kapatma eylemini kapsarKur'an'da kulakları dış dünyaya kapatmak için tıkaç yapılan uzuv olarak geçer
بنانKomşuParmak uçları, eklem uçlarıصبع parmağın tamamını ifade ederken بنان parmağın en uç, hassas ve ince iş gören eklemini nitelerKur'an'da savaşta parmak uçlarının vurulması ve dirilişte parmak uçlarının intizamla kurulması bağlamında yer alır
أنملKomşuParmak boğumu, tırnak dibiصبع genel uzuv iken أنمل parmağın son boğumudur; hırs ve öfkeyle parmak ucu ısırma sahnesinde belirirKur'an'da inkarcıların müminlere duyduğu hınçla parmak boğumlarını ısırmaları tasvirinde kullanılır
كفKomşuEl ayası, elin içi ve bütünüصبع elden uzanan ayrık uç uzuvdur; كف parmakları da toplayıp kavrayan el ayasıdırKur'an'da suyun avuçlanması veya ellerin çaresizce ovuşturulması sahnelerinde geçer
قبضZıtParmakları içeri büzme, yumma, geri çekmeصبع parmağı dışa doğru uzatma, işaret etme veya bir deliğe sokma eylemidir; قبض parmakları içeri kapatıp temastan çekilmedirParmağın dışa doğru uzanması ve kanal tıkamasının zıddı olarak elin içe kapanmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصبعParmak, işaret ve tıkama uzvuEl ve ayağın eklemli uç uzvunu, işaret ve bir kanala nüfuz etme eylemini doğrudan karşılarKesin
Latincedigitus, indexParmak, işaret parmağıdigitus genel parmak organını, index ise işaret eden parmağı karşılar; Arapçadaki "iyi bakım eseri" mecazını taşımazGüçlü
İngilizcefinger, digitParmak, basamakfinger el parmağını, toplayıcı uzvu verir; tıkama ve işaret eylemini kapsar fakat Arapçadaki mülk ıslahı nüansını dışarıda bırakırKesin
AlmancaFinger, ZeigefingerParmak, işaret parmağıAnatomik uzvu ve yön gösterme işlevini tam verir; kökün türevlerindeki sıvı süzme ve bakım izi boyutunu içermezGüçlü
Fransızcadoigt, indexParmak, işaret parmağıElin uç uzvunu ve gösterme/dokunma eylemini karşılar; semantik alanı anatomik sınırların ötesine taşmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَصَابِعَهُمْ فِىٓ ءَاذَانِهِمSarsıcı uyarı ve ölüm korkusu karşısında kulakları parmakla tıkamaMünafıkların gök gürültüsü ve yıldırım dehşeti karşısında akıbetten kaçmak için duyusal kanallarını kapatması (Bakara 2:19)
جَعَلُوٓا۟ أَصَٰبِعَهُمْ فِىٓ ءَاذَانِهِمْHakikati işitmemek ve tebliğe direnç göstermek için kasten kulak tıkamaNûh aleyhisselamın kavminin peygamberi çağrıya karşı sergilediği küstah, inatçı ve bilinçli duyusal reddediş sahnesi (Nûh 71:7)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHaberi sıfatlar alanıHadislerde geçen "Müminin kalbi Rahman'ın iki parmağı arasındadır" ifadesinin teşbih ve tecsime düşülmeden kudret, tasarruf ve evirip çevirme olarak teviliİlahi kudretin ve mutlak iradenin kalpler üzerindeki sınırsız tasarruf yetkisi
FıkıhTaharet, namaz ve diyet hükümleriAbdestte parmak aralarının hilallenmesi (tahlîl), parmak boğumlarının yıkanması, teşehhütte şehadet parmağının kaldırılması ve yaralamalarda parmak diyetiBedenin bağımsız sorumluluk taşıyan uzuvları, eksiksiz temizlik şartı ve uzuv tazminatı
TefsirHidayetten kaçış tasvirleriKulaklara parmak sokulmasının fiziki bir eylem mi yoksa hakikate karşı duyarsızlaşmanın temsili bir anlatımı mı olduğu tartışmasıİnsanın kendi hidayet araçlarını bizzat kendi iradesi ve bedeniyle kilitlemesi
HadisBeden dili, teşbih ve zikirHz. Peygamber'in işaret ve orta parmağını bitiştirerek yetim kefiliyle yakınlığını göstermesi ve zikirlerin parmak boğumlarıyla sayılmasını tavsiyesiSözü somutlaştıran beden dili, ölçme aracı ve ibadette parmakla sayım

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHidayet çağrısı ve vahyin muhataplığıİradi duyusal bariyerHakikat çağrısını işitmeyi bedensel uzuvla bloke etmeKulaklara parmak tıkamak, inkârın zihinsel bir şüpheden öte bilinçli bir tecrit olduğunu gösterirKesin
İlmiEpistemoloji ve veri toplama kanallarıEpistemik filtrelemeDış dünyadan gelen nesnel veriyi algılamayı peşinen reddetmeAraştırmacının veya muhatabın delillere karşı algı kanallarını kapatarak cehaleti seçmesiGüçlü
Siyasiİktidar muhalefeti ve toplumsal davetKolektif iletişim blokajıEgemen gücün veya kitlenin muhalif uyarıyı kolektif refleksle susturmasıNûh kavminin örneğindeki gibi kurulu düzenin peygamberi ıslah çağrısını fiziken yok saymasıGüçlü
İktisadiÜretim araçları ve sermaye yönetimiUsta bakım izi (el-isba‘ fî’l-mâl)Üretim faktörlerine doğrudan dokunup onları verimli kılmaÇobanın sürüde veya üreticinin metada bıraktığı kalite, estetik ve hünerli bakım mührüMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSayı tabanı ve sinyal anahtarı (dijit/filtre)Parmak insanın ondalık tabanlı sayma sisteminin (dijitalleşme) ve sinyali kesen ikili anahtarlama (açık/kapalı devre) mekanizmasının fiziksel prototipidirGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel kapalılık ve algısal körleşmeBireyin sarsıcı gerçekler veya kaygı verici uyarılar karşısında savunma mekanizması geliştirerek duyusal girdileri bilinçli şekilde bastırmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصبع kökünü yalnızca anatomik bir organ adı (biyolojik parmak) sayarak, kökün kadim dilde taşıdığı "ince etki", "yönlendirme", "kasıtlı tıkaç" ve "mülkteki güzel bakım izi" gibi eylemsel boyutlarını ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da parmakların kulaklara sokulması, alelade bir korku refleksi değil; insanın hidayet kanallarını kendi elleriyle iptal etmesinin, hakikat karşısındaki kibirli ve çaresiz tecrit tavrının somut ifadesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkarcıların ve münafıkların tutumunu pasif bir işitmeme veya anlayış kıtlığı sanmak; oysa parmakların kulağa sokulması, hakkı duymamak için sarf edilen aktif, bedensel ve inatçı bir engelleme eylemidir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın duyu organları üzerindeki iradi tasarrufunun niteliğini gösterir. İnsan sadece kalbiyle değil, en uç uzuvlarıyla da hakikate karşı tavır alır; parmakların kulağa sokulması, bedenin hidayet kanalına karşı kalkan kılınışını belgeler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojik sarsıntı ve kaçış hezeyanlarını anlatan sahnelerde (Bakara 2:19) ve peygamberi tebliğe karşı kavimlerin sergilediği kolektif inat ve kibir tasvirlerinde (Nûh 71:7) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatten yüz çevirmenin yalnızca zihinsel bir kanaat uyuşmazlığı olduğu algısını düzeltir; inkârın, işitme duyusunu bedenen kilitleyecek kadar fanatik ve fiziksel bir reddiye olabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEl ve ayağın uç uzvu olan parmak; bir kanala sokularak tıkaç vazifesi görme, yön işaret etme ve ince temasla iz bırakma.
  • Soyut anlamDış dünyadan gelen sarsıcı etkilere karşı algı kanallarını iradi olarak tıkama, bilinci dış uyarıcılara kapatma ve yönlendirici tesir uygulama.
  • Sistematik karşılıkİletişim kanalının alıcı ucunda uygulanan bilinçli filtreleme ve sinyal blokajı mekanizması.
  • LaTeX modeliy=x(1−p)
  • LaTeX açıklamasıBu formülde x dışarıdan gelen ses ve vahiy sinyalini, p∈{0,1} parmağın kulak kanalına sokulmasıyla devreye giren fiziksel tıkacı (p=1 tıkalı, p=0 açık), y ise algılanan nihai çıktıyı temsil eder. Parmak tıkacı uygulandığında (p=1), dış sinyal (x) ne kadar güçlü ve hakikat yüklü olursa olsun algılanan değer sıfıra (y=0) eşitlenerek tam bir duyusal blokaj gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص