عصم
ع - ص - م
KÖK- 13 geçiş
- 12 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
Kulp, bağ demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kulp, bağ demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.387 harfباب العين والصاد والميم معهما
ع ص م، ع م ص، ص م ع، م ص ع،مستعملات ص ع م مهملة عصم: العِصْمَةُ: أن يَعْصِمَكَ اللهُ من الشّر، أي: يدفعُ عنك.
واعتصمت بالله، أي: امتنعت به من الشّر.
واستعصمت، أي: أبيت. وأَعْصَمْتُ، أي: لجأت إلى شيء اعتصمت به. قال:
قل لذي المَعْصِمِ المُمَسِّك بـالأط ناب يا ابن الفجار يا ابن ضريبه
وأَعْصَْتُ فلانا: هَيّأتُ له ما يعتصم به.
والغريق يَعْتَصِمُ بما تنالهُ يده، أي:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.502 harfأبو عمرو: العَصِيمُ: بقيّةُ كل شيء وأثره من القَطِران والخِضاب ونحوه. والعُصْمُ بالضم مثله. والعِصْمَةُ: المَنْعُ. يقال: عَصَمَةُ الطعامُ، أي منعَه من الجوع. وأبو عاصمٍ: كنية السَويقِ. وأمَّا قول الراجز:
أُرْجِدَ رأسُ شيخةٍ عَيْصومِ
فيقال: هي الأكول. والعِصْمَةُ: الحِفْظُ. يقال: عَصَمْتُهُ فانْعَصَمَ. واعْتَصَمْتُ بالله، إذا امتنعتَ بلُطْفه من المعصية. وعَصَمَ يَعْصِمُ عَصْماً: اكتسبَ. وقوله
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.383 harfباب العين والصاد مع الميم
عصم ، عمص ، معص ، مصع ، صمع : مستعملة .
عصم : قال الله جل وعز : ( لاَ عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلاَّ مَن رَّحِمَ ) ( هود : 43 ) قال الفرّاء : ( مَنْ ) في موضع نصب ، لأن المعصوم خلاف العاصم والمرحوم معصوم ، فكان نصبه بمنزلة قوله : ( مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّبَاعَ الظَّنِّ ) ( النساء : 157 ) . قال الفرَّاء : ولو جعلت عاصماً في تأويل معصوم أي لا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR20.649 harf(باب العين والصاد وما يثلثهما)
(عصف) العين والصاد والفاء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. فالأوَّل من ذلك العَصْف: ما على الحبِّ من قُشور التّبن. والعَصْف: ما على ساق الزَّرع من الوَرَق الذي يَبس فتفتَّت، كل ذلك من العَصْف. قال الله سبحانه:﴿فَجَعَلَهُم كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ﴾ [الفيل 5]، قال بعضُ المفسِّرين: العصف: كلُّ زرعٍ أُكِل حَبُّه وبقي تبنُه. وكان ابنُ الأعرابي يقول: العَصْف: ورقُ كلِّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.376 harf- العصم: الإمساك، والاعتصام: الاستمساك. قال تعالى: ﴿لا عاصم اليوم من أمر الله﴾ [هود/43]، أي: لا شيء يعصم منه، ومن قال معناه: لا معصوم (وهو قول ابن قتيبة ومكي القيسي. انظر: تفسير غريب القرآن لابن قتيبة ص 204؛ وتفسير المشكل من غريب القرآن لمكي ص 106؛ وانظر: المدخل لعلم التفسير ص 159.
- وقال الفراء: لا يجوز لك في وجه أن تقول: المعصوم عاصم، ولكن لو جعلت العاصم في تأويل معصوم، كأنك قلت: لا معصوم اليوم
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR604 harfع ص م
أنا معتصم بفلان ومستعصم به ومعصم بجبله.
وأعصم الكفل بعرف فرسه أو بقربوس سرجه لئلا يسقط.
قال جرير: والتغلبيّ على الجواد غنيمة ظفل الفروسة دائم الإعصام ونحن في عصمة الله تعالى.
ودعي إلى مكروه فاستعصم أي أبى وطلب العصمة منه.
ودفعته إليك بعصمته وبعصامه أي بربقته كما تقول: برمّته.
وكل ما عصم به الشيء: فهو عصام وعصمة.
وعلق القربة بعصامها وهو حبل يجعل في خربتيها فتعلق به
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.830 harfالعِصْمة في كلام العرب: المَنْعُ. وعِصْمةُ الله عَبْدَه: أن يَعْصِمَه مما يُوبِقُه. عَصَمه يَعْصِمُه عَصْماً: منَعَه ووَقَاه. وفي التنزيل: لا عاصِمَ اليومَ مِنْ أَمْرِ اللهِ إلا مَنْ رَحِمَ؛ أي لا مَعْصومَ إلا المَرْحومُ، وقيل: هو على النَسب أي ذا عِصْمةٍ، وذو العِصْمةِ يكون مفعولاً كما يكون فاعلاً، فمِن هنا قيل: إن معناه لا مَعْصومَ، وإذا كان ذلك فليس المُستثنى هنا من غير نوع الأَوَّل بل هو من
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR518 harf* ع ص م * * العِصْمَةُ * المنع يقال * عَصَمَهُ * الطعام أي منعه من الجوع و * العِصْمَةُ * أيضا الحفظ وقد * عَصَمَهُ * يَعْصِمه بالكسر * عِصْمةً فانْعَصَمَ * و * اعْتَصَمَ * بالله أي امتنع بلطفه من المعصية وقوله تعالى ﴿لا عاصم اليوم من أمر الله﴾ يجوز أن يُراد لا معصوم أي لا ذا عصمة فيكون فاعل بمعنى مفعول و * المِعْصَمُ * موضع السوار من الساعد و * اعْتَصَمَ * بكذا و * اسْتَعْصَمَ * به غذا تقوَّى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.338 harf| | ( عَصَمَ يَعْصِمُ ) عَصْمًا : ( اكْتَسَبَ ) ، | نَقَلَه الجَوْهِرِيّ . | | ( و ) أيضًا : ( مَنَعَ ) ، وَهَذَا هو الأَصْل في | كَلامِ العَرَب . | | ( و ) عَصَمَ يَعْصِمُ عَصْمًا : ( وَقَى ) . | | ( و ) عَصَم ( إِلَيْه : اعْتَصَم به ) . | | ( و ) عَصَمَ ( القِرْبَةَ ) يَعْصِمُها عَصْمًا : | ( جَعَلَ لَهَا عِصامًا ، كَأَعْصَمَها ) . | | وقِيلَ : أعصَمَها : شَدَّها بالوِكاءِ ، | وسيَأْتِي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.450 harfعَصَمَ
1 عَصَمَ ذ , aor. عَصِمَ , (K, TA,) inf. n. عَصْمٌ, (TA,) i. q. مَنَعَ [as meaning He, or it, prevented, or hindered: or, as is generally the case, defended, or protected]: (K, TA:) this is [said to be] the primary signification: (TA: [but see عِصْمَةٌ]) and he, or it, preserved, or kept; syn. وَقَى: (K, TA:) and it withheld (أَمْسَكَ) a thing. (TA.) One says, عَصَمَهُ الطَّعَامُ [for
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.761 harfعَصَمَ
عَصَمَ I ( n. ac. عَصْم 1 ),
a. Guarded, kept, preserved; protected, defended.
b. [ Ila ], Took refuge with.
c. Tied ( water-skin ).
عَصِمَ
عَصِمَ A ( n. ac. عَصَم 4 ),
a. Was white-footed.
أَعْصَمَ
أَعْصَمَ IV ,
a. Guarded, protected, safeguarded; guaranteed.
b. [ Min ], Defended, protected himself against; was protected against; shunned, avoided ( evil ).
c. [ Bi ], Seized,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.806 harfعصم
عَصَمَ - يَعْصِمُ - عَاصِم - عِصْمَة - عِصَم - اعْتَصَمَ - يَعْتَصِمُ - مُعْتَصِم - اسْتَعْصَمَ - يَسْتَعْصِمُ
عََصَمَ - يَعْصِمُ + كائن أو شيء + كائناً: يحفظه ويمنع عنه أثر فعل ضار: يقف الشيء حائلاً بين الكائن وبين فعل ضار فيمنعه من الوصول إليه ونيله بأثره
عَاصِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَصَمَ - يَعْصِمُ ": الشيء أو الوسيلة التي تمنع
Sîgalar(10)
- عَاصِمٍSavunan(فَاعِلٍ)×2
- وَاعْتَصَمُواVe tutundular(وَافْتَعَلُوا)×2
- وَاعْتَصِمُواVe tutunun(وَافْتَعِلُوا)×2
- بِعِصَمِEşlik akitlerini(بِفِعَلِ)×1
- عَاصِمَSavunan(فَاعِلَ)×1
- فَاسْتَعْصَمَÖyleyse savunmak istedi(فَاسْتَفْعَلَ)×1
- يَعْتَصِمْTutunur(يَفْتَعِلْ)×1
- يَعْصِمُكَSeni savunur(يَفْعِلُكَ)×1
- يَعْصِمُكُمْSizi savunur(يَفْعِلُكُمْ)×1
- يَعْصِمُنِيBeni savunur(يَفْعِلُنِي)×1
Mücavir kökler99 mücavir (129 toplam)
- أله
11 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- هدي
5 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- حفر
1 ortak ayet · Hfre çukur demektir
- شفو
1 ortak ayet · Kenar
- محن
1 ortak ayet · Sınadı
- صرط
2 ortak ayet · Yol
- ولي
3 ortak ayet · Veli arka demektir
- نقذ
1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir
- حبل
1 ortak ayet · Habl ip demektir
- موج
1 ortak ayet · Dalga
- رهق
1 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
- أجر
2 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
Geçtiği ayetler(12)
… بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ …
SavunanKötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.
يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ
SavunanArkanıza dönüp kaçacağınız gün, sizi Allah’a karşı koruyan bulunmaz. Allah, kimi saptırırsa; onu doğru yola getirecek yoktur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عصم |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مسك, حفظ, منع, لجأ, ربط |
| Zıt Kök | سقط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye sımsıkı sarılarak düşmekten, savrulmaktan ve helak olmaktan korunma, engelleme ve tutunma bağı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi himayeye ve vahyin sağlam bağına sığınarak sapma, günah ve azap tehlikesine karşı dokunulmazlık kazanma |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sisteme sarsılmaz bir rabıta ile bağlanarak dış ve iç tehditlere karşı mutlak güvence ve dokunulmazlık alanı inşa etme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif ve mekanik bir «korunma» veya fiziksel sığınak sanıp, düşmeyi önleyen «aktif tutunma» ve iradi rabıta boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عص | Sıkıştırma, sarma, katılık ve bükülerek bir araya gelme hareketi; nitekim عصب bağlamak ve kuşatmak, عصر sıkmak ve suyunu çıkarmak, عصف şiddetle savurmak ve bükmek, عصو ve عصي ise sertleşmek ve değnek gibi dayanmak anlamındadır | م | Çekirdeğin sıkıştırma ve bağlama hareketine mim harfinin toplayıcı, kuşatıcı ve kavrayıcı niteliği eklenerek, bükülen veya gerilen bağı düşmeyi engelleyecek, tutunmayı ve tam korumayı sağlayacak kalıcı bir emniyet halkasına ve tutamağa dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak | Tehlikeyi fark etme, sığınılacak korunaklı noktayı ve tutamağı görerek hedefleme |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, kenetlenme | Tespit edilen sağlam nesneye kilitlenme, yakalama ve bırakmamacasına sarılma |
| م | Su; akış, toplanma, kuşatma, devamlılık | Tutunma eylemini tam bir kuşatma, emniyet bağı ve kesintisiz bir kavrayışa ulaştırma |
| عصم | Hedeflenen sağlam desteğe kenetlenerek tehlikeden tamamen korunma ve bağlanma hareketi | İnsanın düşüş veya helak getiren bir boşluğa karşı, gördüğü sarsılmaz bir kulpa yahut ilahi koruma bağına kenetlenip kendini emniyete alması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su tulumunun boynunu veya ağzını bağlayıp suyun akmasını engelleyen kulp ve ip; atın yelesine veya eyerin kaşına düşmemek için sımsıkı tutunan acemi binicinin hareketi; dağ keçisinin bileğindeki beyaz halka |
| Cahiliye şiiri kullanımı | En-Nâbiğa ez-Zübyânî bir beytinde fırtınaya yakalanan ve boğulma tehlikesi geçiren gemicinin dümen sırığına sımsıkı sarılıp tutunmasını bu kökle tasvir eder: يَظلُّ مِن خوفِه المَلاَّحُ مُعتَصِماً / بالخيزُرانةِ من خوفٍ ومن رَعَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin düşmesini, kaymasını yahut açlıktan telef olmasını önleyen somut destek ve bağlar için kullanılır; nitekim «yemek onu açlıktan korudu» anlamında عَصَمَهُ الطَّعَامُ denilir |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kök, bir nesneyi sıkıca sarma, bağlama, bir şeye tutunarak muhafaza etme ve bir tehlike ile nesne arasına engel koyma semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan عصم dizilişi yerine benzer ses öbekleriyle temsil edilen koruma, kapatma, bağlama ve sığınma kökleri (örneğin İbranice 'atsam / güçlü olmak, kapatmak veya 'atsar / alıkoymak, engellemek kökleriyle semantik akrabalıklar) gözlemlenir. Güney Sami ve Arapça sahasında ise bu kök, soyut bir savunmanın ötesinde, doğrudan doğruya düşmeyi engelleyen bir kulp veya ipe (عِصَام) yapışma ve bu sayede nesneyi yahut nefsi afetten alıkoyma mânasında uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla kökün semantik matrisi, «bağlanarak düşmekten ve yok olmaktan engellenme» çizgisi üzerinde gelişmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عصم kökünün tutma, engelleme ve bağlama anlamları | Tulumu bağlayan ip, dağ keçisinin ayağındaki bağ gibi beyazlık ve düşmemek için tutunulan kulp anlamlarından soyut ilahi ve hukuki himayeye evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dillerinde bağlama, sıkıştırma ve koruma semantiği | Kökün çekirdeği olan عص unsuru boyunca nesneyi sınırlandırma, bağlama ve kuvvetlendirme kavramlarıyla ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil katmanında sınırlandırma ve koruma kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عصم | Anlamlı | Tutunmak, korumak, engellemek | Bir kulp veya bağa sarılarak düşmekten ve helaktan korunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عمص | Anlamlı | Göz çapağı, akıntı | Göz pınarında biriken ve dışarı doğru taşan nemli veya kurumuş kir | Hedef kökle anlam ilişkisi zayıftır; Kur'an'da geçmez |
| صعم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| صمع | Anlamlı | Sivrilmek, toplanmak, incelmek | Bir şeyin ucunun incelip sivrilmesi, kulak veya başın küçük ve toplu olması | Çekirdekteki toplanma ve sıkışma yönüyle uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| معص | Anlamlı | Kıvrılmak, bükülmek, ağrımak | Bağırsakların burulması, sinirlerin gerilip çekilmesi | Sıkışma ve gerilme boyutuyla hedef kökün sertlik unsuruna yaklaşır; Kur'an'da geçmez |
| مصع | Anlamlı | Hızla hareket etmek, vurmak, sıçramak | Kuyruğunu hızla sağa sola vurmak veya süratle geçip gitmek | Anlam ilişkisi belirgin değildir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عصم | Merkez | Korunma, tutunma, engel olma | Düşmeyi, savrulmayı veya helak olmayı önlemek üzere sağlam bir bağa, ipe veya otoriteye bizzat yapışarak emniyete kavuşma | İki yönlüdür: Kulun sarılması ve koruyanın koruması |
| مسك | Komşu | Sımsıkı yakalama ve elde tutma | Bir şeyi elden kaçırmamak için kavramayı öne çıkarır; عصم kökündeki düşmekten ve günahtan korunma gayesi مسك kökünde tali plandadır | Yalnızca tutma eyleminin gücünü vurgular |
| حفظ | Komşu | Zayi olmaktan ve bozulmaktan koruma | Nesnenin durumunu gözetmeyi ve korunmasını ifade eder; عصم ise düşme tehlikesine karşı aktif bir bağ kurmayı içerir | Gözetim ve zayi olmama merkezlidir |
| منع | Komşu | Dış müdahaleye engel olma | Bir şeyin gerçekleşmesini veya birinin zarar görmesini durdurmaktır; عصم ise engellemeyi sağlam bir kulpa bağlanma yoluyla yapar | Sadece bir barikat kurma ve alıkoyma eylemidir |
| لجأ | Komşu | Bir sığınağa çekilme | Tehlikeden kaçarak bir mekâna veya şahsa sığınmaktır; عصم kökündeki kopmaz bağa tutunma vurgusu zorunlu değildir | Mekânsal veya psikolojik bir sığınmadır |
| ربط | Komşu | Bağlamak, sabitlemek | İki şeyi birbirine raptetmektir; kalbin sebatı için de kullanılır; عصم gibi mutlak bir dokunulmazlık ve himaye boyutu taşımayabilir | Fiziksel veya manevi düğüm atma eylemidir |
| سقط | Zıt | Düşmek, yuvarlanmak, tutunamamak | Tutunacak bir bağ bulamayıp boşluğa veya helaka yuvarlanmayı, himayesiz kalarak zeminini kaybetmeyi ifade eder | عصم eyleminin gerçekleşmediği durumdaki akıbettir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عصم | Bağlanarak korunma, engelleme | Düşmeyi önleyen sağlam bir bağa tutunarak korunma ve koruma altına alma | Kesin |
| Latince | Praemunire, munire, retinere | Güçlendirerek korumak, tutmak, savunmak | Dış tehlikelere karşı tahkim etmeyi ve tutmayı içerir; kökteki kulp ve bağ imgesini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Cling to, safeguard, preserve, immune | Sımsıkı sarılmak, korumak, bağışık kılmak | «Cling to» fiili اعتصام biçimindeki tutunmayı, «safeguard» ise عاصم biçimindeki koruyuculuğu karşılar; tek kelime iki yönü birleştirmez | Güçlü |
| Almanca | Festhalten, bewahren, schützen | Sıkıca tutunmak, korumak | «Festhalten» kökün tutunma boyutunu, «schützen» koruma yönünü verir; ontolojik bağlam ayrışır | Güçlü |
| Fransızca | S'attacher à, préserver, immuniser | Bağlanmak, korumak, muaf tutmak | «S'attacher» iradi tutunmayı verirken «préserver» ilahi muhafaza tarafını karşılar | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اعتصم بـ (İftiâl kalıbı) | İradi olarak Allah'a ve O'nun ipine sımsıkı tutunmak, vahiyle bütünleşmek | Tevhid, vahdet ve müminlerin sebatı bağlamı; Âl-i İmrân 3:101, Âl-i İmrân 3:103, Nisâ 4:146, Hac 22:78 |
| عاصم (İsm-i fâil) | Helaktan, azaptan ve felaketten kesin olarak kurtaran, engel olan koruyucu | İlahi gazap, tufan ve kıyamet günü azap bağlamı; Yûnus 10:27, Hûd 11:43, Mü'min 40:33 |
| عِصَم (İsim / Çoğul) | Nikâh ve evlilik hukuki bağı, koruma ve meşruiyet sağlayan nikâh akitleri | Mümin kadınlar ile inkârcı eşler arasındaki hukuki rabıtanın feshi bağlamı; Mümtehine 60:10 |
| استعصم (İstif‘âl kalıbı) | Günaha ve kışkırtmaya karşı nefsini sımsıkı tutarak iffetini korumak, direnmek | Yusuf peygamberin saraydaki fitneye ve cinsel kışkırtmaya karşı direnmesi bağlamı; Yûsuf 12:32 |
| يعصم (Muzari fiil) | Düşmanların suikast ve hilelerine karşı fiziksel ve peygamberlik teminatı vermek | Tebliğ görevinin emniyeti ve ilahi himaye bağlamı; Mâide 5:67 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsmetü'l-enbiyâ (Peygamberlerin masumluğu doktrini) | Peygamberlerin peygamberlik öncesi ve sonrası büyük ve küçük günahlardan, küfürden ve unutmaktan ilahi bir engelle korunup korunmadığı meselesi | Fıtratı ve iradeyi günah bataklığına düşmekten alıkoyan ilahi muhafaza ve dokunulmazlık |
| Fıkıh | İsmetü'd-dem ve'l-mâl (Can ve mal dokunulmazlığı); Ismetü'n-nikâh (Evlilik bağı) | Bir insanın can ve malının hangi hukuki statüyle (iman yahut eman/vatandaşlık ile) koruma altına girdiği; nikâh bağının mülkiyeti ve talak yetkisi | Hukukun sağladığı tecavüz edilemez dokunulmazlık ve iki tarafı birbirine meşru kılan akit bağı |
| Tefsir | Habbüllah (Allah'ın ipi) ve ilahi sığınak tefsirleri | Âl-i İmrân 3:103 ayetindeki «ip» mazmununun Kur'an, cemaat yahut ahit olarak tefsir edilmesi ve Nuh'un oğlunun sığındığı dağın koruyuculuğunun reddi | Beşeri ve sahte korunakların iflası, yegâne koruyucu bağın vahiy olduğu bilinci |
| Hadis | Emniyet, fitnelerden korunma ve cemaate tutunma rivayetleri | Ümmetin dalalet üzere birleşmeyeceği ve fitne zamanlarında ana gövdeye/cemaate yapışmanın gerekliliği | Parçalanıp helak olmaktan koruyan ortak ilahi bağa kenetlenme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Hükümran rabıta | Bireyi ve toplumu sapkınlıktan koruma | Kulun vahye tutunması dalaletten, Allah'ın koruması ise helaktan muhafaza eder | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Aksiyomatik zemin ve temel tutamak | Bilgiyi safsatadan ve şüpheden koruma | Kanıtlanmış ilkelere sımsıkı bağlanmak, zihni mantık hatalarına ve cehalete düşmekten alıkoyar | Güçlü |
| Siyasi | Anayasal nizam ve kamu hukuku | Meşruiyet bağı ve toplumsal dokunulmazlık | Toplumu kaos ve keyfilikten koruma | Vatandaşların temel haklarının dokunulmazlığı (ismet) ve ortak sözleşmeye bağlılık nizamı ayakta tutar | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet güvenliği ve akit intizamı | Finansal güvence ve sigorta bağı | Sermayeyi batmaktan ve iflastan koruma | Akitlerin bağlayıcılığı ve mülkiyetin hukuki koruma altında olması piyasadaki güvensizlik riskini bertaraf eder | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kararlılık bağı, emniyet katsayısı, çekim merkezi (Stabilite ve kısıt fonksiyonu) | Fizikte veya mekanikte bir cismin yerçekimi veya fırtına etkisiyle savrulup düşmesini engelleyen sabitleme halatı, denge noktası yahut bir sistemin sınırlarını koruyan kısıtlayıcı potansiyel bariyeri | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sözleşme, hukuki dokunulmazlık (İmmünite), aidiyet kalkanı | Sosyolojide bireyi anomi ve yalnızlaşmadan kurtaran kolektif aidiyet bağı; hukukta bireyin en temel haklarını devlet veya diğer güçlerin keyfi ihlalinden koruyan anayasal dokunulmazlık zırhı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel günahsızlık (dogmatik masumiyet) veya tehlike anında sığınılan pasif bir sığınak olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem bireyin aktif olarak bir ipe tırmanır gibi vahye tutunmasını (i'tisâm), hem toplumsal birliğin harcını, hem hukuki evlilik bağlarını, hem de sahte koruyucuların iflasını kapsayan dinamik bir ontolojik güvenlik alanıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın kendi iradesiyle vahye yapışma sorumluluğunu unutup korumayı büyüsel ve pasif bir bekleyişe indirgemek; cemaat ve vahdet bilincini bağlayıcı bir metin olmadan kurabileceğini sanmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert ve toplum tasavvurunda emniyetin, hidayetin ve birliğin rastlantısal değil; ancak sarsılmaz bir «kulpa» ve «ipe» (vahye) sımsıkı bağlanmakla mümkün olduğunu gösteren kurucu bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ümmetin tefrikaya düşmesini yasaklayan ve vahdeti emreden ayetlerde (Âl-i İmrân 3:103); sahte sığınakların tufan karşısındaki çaresizliğini anlatan kıssalarda (Hûd 11:43) ve tebliğin dokunulmazlığını bildiren ayetlerde (Mâide 5:67) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın hiçbir dayanağı olmadan tek başına ayakta kalabileceği kibrini; fiziki dağların veya maddi güçlerin ilahi takdire karşı gerçek koruyucu (âsım) olabileceği zannını ve itaatsiz birlikteliklerin korunabileceği yanılgısını düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSu tulumunun ağzını bağlayıp içeriği koruyan bağ, at sırtındaki acemi binicinin düşmemek için yelesine sarıldığı tutamak ve tırmanırken tutunulan sarp dağ kulpudur.
- Soyut anlamİnsanın helak, sapkınlık, fitne veya ahlaki düşüş tehlikesi karşısında iradesini kullanarak mutlak güvenilir ilahi bir nizama ve vahye kenetlenmesi; bu sayede dokunulmazlık ve muhafaza elde etmesidir.
- Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını ve parçalanmazlığını sağlayan merkezi aksiyoma ve anayasal bağa yapılan sarsılmaz intisap; düşüşü önleyen emniyet mimarisidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sistemin veya bireyin anındaki selamet ve dokunulmazlık durumunu; , ilahi veya hukuki koruma potansiyelini temsil eder. indikatör fonksiyonu, bireyin sağlam bağa tutunma katsayısının (), kritik eşik değeri olan 'den büyük veya eşit olması durumunda korumanın devreye girdiğini ifade eder. İkinci kısım ise, rabıtanın ve tutunmanın derecesi () güçlendikçe düşüş, sapma ve helak olma riskinin () sıfıra yakınsadığını gösteren dinamik bağıntıdır.