عصم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-ص-م10 sîga, 99 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رهقوَاعْتَصَمُوايَعْصِمُكَيَعْصِمُكُمْعصميَعْتَصِمْألهبِعِصَمِعَاصِمَهديشفووليأجر

KökSîga 10Ayet 12Sure 10Mücavir 99

▶ Ağı aç (3B)

عصم

ع - ص - م

KÖK
  • 13 geçiş
  • 12 ayet
  • 10 sîga
  • 13 sözlük

Kulp, bağ demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kulp, bağ demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.387 harf
باب العين والصاد والميم معهما ع ص م، ع م ص، ص م ع، م ص ع،مستعملات ص ع م مهملة عصم: العِصْمَةُ: أن يَعْصِمَكَ اللهُ من الشّر، أي: يدفعُ عنك. واعتصمت بالله، أي: امتنعت به من الشّر. واستعصمت، أي: أبيت. وأَعْصَمْتُ، أي: لجأت إلى شيء اعتصمت به. قال: قل لذي المَعْصِمِ المُمَسِّك بـالأط ناب يا ابن الفجار يا ابن ضريبه وأَعْصَْتُ فلانا: هَيّأتُ له ما يعتصم به. والغريق يَعْتَصِمُ بما تنالهُ يده، أي:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.502 harf
أبو عمرو: العَصِيمُ: بقيّةُ كل شيء وأثره من القَطِران والخِضاب ونحوه. والعُصْمُ بالضم مثله. والعِصْمَةُ: المَنْعُ. يقال: عَصَمَةُ الطعامُ، أي منعَه من الجوع. وأبو عاصمٍ: كنية السَويقِ. وأمَّا قول الراجز: أُرْجِدَ رأسُ شيخةٍ عَيْصومِ فيقال: هي الأكول. والعِصْمَةُ: الحِفْظُ. يقال: عَصَمْتُهُ فانْعَصَمَ. واعْتَصَمْتُ بالله، إذا امتنعتَ بلُطْفه من المعصية. وعَصَمَ يَعْصِمُ عَصْماً: اكتسبَ. وقوله
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.383 harf
باب العين والصاد مع الميم عصم ، عمص ، معص ، مصع ، صمع : مستعملة . عصم : قال الله جل وعز : ( لاَ عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلاَّ مَن رَّحِمَ ) ( هود : 43 ) قال الفرّاء : ( مَنْ ) في موضع نصب ، لأن المعصوم خلاف العاصم والمرحوم معصوم ، فكان نصبه بمنزلة قوله : ( مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلاَّ اتِّبَاعَ الظَّنِّ ) ( النساء : 157 ) . قال الفرَّاء : ولو جعلت عاصماً في تأويل معصوم أي لا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR20.649 harf
(باب العين والصاد وما يثلثهما) (عصف) العين والصاد والفاء أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على خِفّةٍ وسرعة. فالأوَّل من ذلك العَصْف: ما على الحبِّ من قُشور التّبن. والعَصْف: ما على ساق الزَّرع من الوَرَق الذي يَبس فتفتَّت، كل ذلك من العَصْف. قال الله سبحانه:﴿فَجَعَلَهُم كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ﴾ [الفيل 5]، قال بعضُ المفسِّرين: العصف: كلُّ زرعٍ أُكِل حَبُّه وبقي تبنُه. وكان ابنُ الأعرابي يقول: العَصْف: ورقُ كلِّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.376 harf
- العصم: الإمساك، والاعتصام: الاستمساك. قال تعالى: ﴿لا عاصم اليوم من أمر الله﴾ [هود/43]، أي: لا شيء يعصم منه، ومن قال معناه: لا معصوم (وهو قول ابن قتيبة ومكي القيسي. انظر: تفسير غريب القرآن لابن قتيبة ص 204؛ وتفسير المشكل من غريب القرآن لمكي ص 106؛ وانظر: المدخل لعلم التفسير ص 159. - وقال الفراء: لا يجوز لك في وجه أن تقول: المعصوم عاصم، ولكن لو جعلت العاصم في تأويل معصوم، كأنك قلت: لا معصوم اليوم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR604 harf
ع ص م أنا معتصم بفلان ومستعصم به ومعصم بجبله‏.‏ وأعصم الكفل بعرف فرسه أو بقربوس سرجه لئلا يسقط‏.‏ قال جرير‏:‏ والتغلبيّ على الجواد غنيمة ظفل الفروسة دائم الإعصام ونحن في عصمة الله تعالى‏.‏ ودعي إلى مكروه فاستعصم أي أبى وطلب العصمة منه‏.‏ ودفعته إليك بعصمته وبعصامه أي بربقته كما تقول‏:‏ برمّته‏.‏ وكل ما عصم به الشيء‏:‏ فهو عصام وعصمة‏.‏ وعلق القربة بعصامها وهو حبل يجعل في خربتيها فتعلق به
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.830 harf
العِصْمة في كلام العرب: المَنْعُ. وعِصْمةُ الله عَبْدَه: أن يَعْصِمَه مما يُوبِقُه. عَصَمه يَعْصِمُه عَصْماً: منَعَه ووَقَاه. وفي التنزيل: لا عاصِمَ اليومَ مِنْ أَمْرِ اللهِ إلا مَنْ رَحِمَ؛ أي لا مَعْصومَ إلا المَرْحومُ، وقيل: هو على النَسب أي ذا عِصْمةٍ، وذو العِصْمةِ يكون مفعولاً كما يكون فاعلاً، فمِن هنا قيل: إن معناه لا مَعْصومَ، وإذا كان ذلك فليس المُستثنى هنا من غير نوع الأَوَّل بل هو من
Maddenin bağlantısı

العِصْمة في كلام العرب: المَنْعُ. وعِصْمةُ الله عَبْدَه: أن يَعْصِمَه مما يُوبِقُه. عَصَمه يَعْصِمُه عَصْماً: منَعَه ووَقَاه. وفي التنزيل: لا عاصِمَ اليومَ مِنْ أَمْرِ اللهِ إلا مَنْ رَحِمَ؛ أي لا مَعْصومَ إلا المَرْحومُ، وقيل: هو على النَسب أي ذا عِصْمةٍ، وذو العِصْمةِ يكون مفعولاً كما يكون فاعلاً، فمِن هنا قيل: إن معناه لا مَعْصومَ، وإذا كان ذلك فليس المُستثنى هنا من غير نوع الأَوَّل بل هو من نوعِه، وقيل: إلا مَنْ رَحِمَ مُستثنىً ليس من نوع الأَوَّل،وهو مذهب سيبويه، والاسمُ العِصْمةُ؛: قال الفراء: مَنْ في موضع نصبٍ لأن المعصومَ خلافُ العاصِم، والمَرْحومُ مَعصومٌ، فكان نصْبُه بمنزلة قوله تعالى: ما لَهُمْ بهِ مِنْ علمٍ إلا اتِّباعَ الظنِّ، قال: ولو جعلتَ عاصِماً في تأْويل المَعْصوم أي لا مَعْصومَ اليومَ من أَمْرِ الله جازَ رفْعُ مَنْ، قال: ولا تُنْكِرَنَّ أن يُخَرَّجَ المفعولُ (* قوله «يخرج المفعول إلخ» كذا بالأصل والتهذيب، والمناسب العكس كما يدل عليه سابق الكلام ولاحقه) على الفاعِل، أَلا ترى قولَه عز وجل: خُلِقَ من ماءٍ دافِقٍ؟ معناه مَدْفوق؛ وقال الأخفش: لا عاصِمَ اليوم يجوز أَن يكون لا ذا عِصمةٍ أي لا مَعْصومَ، ويكون إلا مَنْ رحِمَ رفْعاً بدلاً مِنْ لا عاصم، قال أبو العباس: وهذا خَلْفٌ من الكلام لا يكون الفاعلُ في تأْويل المفعول إلا شاذّاً في كلامهم، والمرحومُ معصومٌ، والأوَّل عاصمٌ، ومَنْ نَصْبٌ بالاستثناء المنقطع، قال: وهذا الذي قاله الأخفش يجوز في الشذوذ، وقال الزجاج في قوله تعالى: سآوِي إلى جبلٍ يَعْصِمُني مِنَ الماء، أي يمنعُني من الماء، والمعنى مِنْ تَغْرِيقِ الماء، قال: لا عاصِمَ اليومَ من أمر الله إلا مَنْ رَحِم، هذا استثناء ليس من الأَول، وموضعُ مَنْ نصبٌ، المعنى لكنْ مَنْ رَحِمَ اللهُ فإنه معصوم، قال: وقالوا: وقالوا يجوز أن يكون عاصِم في معنى مَعْصُوم، ويكون معنى لا عاصِمَ لا ذا عِصْمةٍ، ويكون مَنْ في موضع رفعٍ، ويكون المعنى لا مَعْصومَ إلا المرحوم؛ قال الأزهري: والحُذَّاقُ من النحويين اتفقوا على أن قولَه لا عاصِمَ بمعنى لا مانِعَ، وأنه فاعلٌ لا مفعول، وأنَّ مَنْ نَصْبٌ على الانقطاع. واعْتَصَمَ فلانٌ بالله إذا امتنع به. والعَصْمة: الحِفْطُ. يقال: عَصَمْتُه فانْعَصَمَ. واعْتَصَمْتُ بالله إذا امتنعْتَ بلُطْفِه من المَعْصِية. وعَصَمه الطعامُ: منَعه من الجوع. وهذا طعامٌ يَعْصِمُ أي يمنع من الجوع. واعْتَصَمَ به واسْتَعْصَمَ: امتنعَ وأبَى؛ قال الله عز وجل حكايةً عن امرأَة العزيز حين راودَتْه عن نفْسِه: فاسْتَعْصَمَ، أي تَأَبَّى عليها ولم يُجِبها إلى ما طلبَتْ؛ قال الأزهري: العرب تقول أَعْصَمْتُ بمعنى اعْتَصَمْت؛ ومنه قولُ أوس بن حجر: فأَشْرَط فيها نفْسَه وهْو مُعْصِمٌ، وأَلْقى بأَسْبابٍ له وتَوَكَّلا أي وهو مُعْتَصِمٌ بالحبْل الذي دَلاَّه. وفي الحديث: مَنْ كانت عِصْمتُه شَهادةَ أن لا إلهَ إلا اللهُ أي ما يَعْصِمُه من المَهالِك يوم القيامة؛ العصْمَةُ: المَنَعةُ. والعاصمُ: المانعُ الحامي. والاعْتِصامُ: الامْتِساكُ بالشيء، افْتِعالٌ منه؛ ومنه شِعْرُ أَبي طالب: ثِمالُ اليتامَى عِصْمةٌ للأَرامِل أي يَمْنعُهم من الضَّياعِ والحاجةِ. وفي الحديث: فقد عَصَمُوا مِنِّي دِماءَهم وأَمْوالَهم. وفي حديث الإفْكِ: فعَصَمها الله بالوَرَعِ. وفي حديث عُمَر: وعِصْمة أَبْنائِنا إذا شَتَوْنا أي يمتنعون به من شِدَّة السَّنة والجَدْب. وعَصَمَ إليه: اعتصم به. وأَعْصَمَه: هَيَّأ له شيئاً يعْتَصِمُ به. وأَعْصمَ بالفرَسِ: امْتَسكَ بعُرْفِه، وكذلك البعيرُ إذا امْتَسَكَ بحَبْلٍ مِنْ حِبالهِ؛ قال طُفيل: إذا ما غَزَا لم يُسْقِط الرَّوْعُ رُمْحَه، ولم يَشْهَدِ الهَيْجا بأَلْوَثَ مُعْصِمِ ألْوَث: ضعيف، ويروى: كذا ما غَدَا. وأَعصمَ الرجلُ: لم يَثْبُت على الخيل. وأَعْصَمْتُ فلاناً إذا هَيَّأْتَ له في الرَّحْلِ أو السَّرْج ما يَعْتَصِمُ به لئلا يَسقُط. وأَعصم إذا تشدَّد واسْتَمْسَكَ بشيءٍ من أَن يَصْرَعَه فرَسُه أو راحلته؛ قال الجَحّاف بن حكيم: والتَّغْلَبيّ على الجَوادِ غَنِيمة، كِفْل الفُروسةِ دائِم الإعْصامِ والعِصْمةُ: القِلادةُ، والجمعُ عِصَمٌ، وجمعُ الجمعِ أَعْصام، وهي العُصْمةُ (* قوله «وهي العصمة» هذا الضبط تبع لما في بعض نسخ الصحاح، وصرح به المجد ولكن ضبط في الأصل ونسختي المحكم والتهذيب العصمة بالتحريك، وكذا قوله الواحدة عصمة) أيضاً، وجمعُها أَعْصام؛ عن كراع، وأُراه على حذف الزائد، والجمعُ الأَعْصِمةُ. قال الليث: أَعْصامُ الكِلابِ عَذَباتُها التي في أَعناقِها، الواحدة عُصْمةٌ، ويقال عِصامٌ؛ قال لبيد: حتى إذا يَئِسَ الرُّماةُ، وأَرْسَلُوا غُضْفاً دَواجِنَ قافِلاً أَعْصامُها قال ابن شميل: الذَّنَبُ بهُلْبِه وعَسِيبه يُسمَّى العِصامَ، بالصاد. قال ابن بري: قال الجوهري في جمع العُصْمةِ القِلادةِ أَعْصام، وقوله ذلك لا يَصحُّ، لأنه لا يُجْمَعُ فُعْلةٌ على أَفْعال، والصواب قول من قال: إنَّ واحدَته عِصْمة، ثم جُمِعَت على عِصَمٍ، ثم جُمِع عِصَمٌ على أَعْصام، فتكون بمنزلة شِيعة وشِيَع وأَشْياع، قال: وقد قيل إن واحدَ الأَعْصام عِصْمٌ مثلُ عِدْلٍ وأَعْدالٍ، قال: وهذا الأَشْبهُ فيه، وقيل: بل هي جمعُ عُصُمٍ، وعُصُمٌ جمعُ عِصامٍ، فيكون جمعَ الجمع، والصحيح هو الأول. وأَعْصَمَ الرجلُ بصاحبِه إعْصاماً إذا لَزِمَه، وكذلك أَخْلَدَ به إخْلاداً. وفي التنزيل: ولا تُمَسِّكُوا بِعِصَمِ الكَوافِر؛ وجاء ذلك في حديث الحُدَيْبية جمع عِصْمة، والكَوافِر: النساءُ الكَفَرَةُ، قال ابن عرفة: أي بِعَقْدِ نِكاحِهنَّ. يقال: بيدهِ عِصْمةُ النِّكاح أي عُقْدةُ النِّكاح؛ قال عروة بن الورد: إذاً لمَلَكْتُ عِصْمةَ أُمِّ وَهْبٍ، على ما كان مِنْ حَسَكِ الصُّدُورِ قال الزجاج: أصلُ العِصْمةِ الحبْلُ. وكلُّ ما أَمْسَك شيئاً فقد عَصَمَه؛ تقول: إذا كفَرْتَ فقد زالتِ العِصْمةُ. ويقال للراكب إذا تقَحَّمَ به بَعِيرٌ صعْبٌ أو دابَّةٌ فامْتَسك بواسِط رَحْله أو بقَرَبوسِ سَرْجِه لئلا يُصْرعَ: قد أَعْصَمَ فهو مُعْصِمٌ. وقال ابن المظفَّر: أَعْصَمَ إذا لجأَ إلى الشيء وأَعْصَم به. وقوله: واعْتَصِمُوا بحَبْلِ الله؛ أي تمَسَّكوا بعهدِ الله، وكذلك في قوله: ومنْ يَعْتَصِمْ بالله أي مَنْ يَتمسَّكْ بحَبْلهِ وعَهْدِه. والأَعْصَمُ: الوَعِلُ، وعُصْمتُه بَياضٌ شِبْهُ زَمَعةِ الشاةِ في رِجْل الوَعِلِ في موضع الزَّمَعةِ من الشَّاء، قال: ويقال للغُراب أَعْصَمُ إذا كان ذلك منه أبيض. قال الأزهري: والذي قاله الليث في نعت الوَعِل إنه شِبْه الزَّمَعة تكون في الشاءِ مُحالٌ، وإنما عُصْمةُ الأَوْعالِ بَياضٌ في أَذْرُعِها لا في أوْظِفَتِها، والزَّمَعةُ إنما تكون في الأَوْظِفة، قال: والذي يُغيِّرُه الليثُ من تفسير الحروف أَكثرُ مما يُغيِّره من صُوَرِها، فكُنْ على حذَرٍ من تفسيره كما تكون على حذرٍ من تصحيفه. قال ابن سيده: والأَعْصمُ من الظِّباءِ والوُعولِ الذي في ذِراعِه بياضٌ، وفي التهذيب: في ذِراعَيْه بياض، وقال أبو عبيدة: الذي بإحْدى يديه بياضٌ، والوُعولُ عُصْمٌ. وفي حديث أبي سفيان: فتَناوَلْتُ القَوْسَ والنَّبْلَ لأَرْميَ ظَبْيةً عَصْماءَ نَرُدُّ بها قرَمَنا. وقد عَصِمَ عَصَماً، والاسم العُصْمةُ. والعَصْماءُ من المعَز: البيضاءُ اليدين أو اليدِ وسائرُها أَسودُ أَو أَحْمرُ. وغرابٌ أَعْصَمُ: وفي أحد جَناحَيْه رِيشةٌ بيضاء، وقيل: هو الذي إِحْدى رِجْلَيْه بيضاءُ، وقيل: هو الأَبيضُ. والغرابُ الأَعْصَمُ: الذي في جَناحِه ريشةٌ بيضاءُ لأن جَناح الطائر بمنزلة اليدِ له، ويقال هذا كقولهم الأبَْلَق العقوق وبَيْض الأَنُوق لكل شيء يَعِزُّ وُجودُه. وفي الحديث: المرأَة الصالحةُ كالغُرابِ الأَعْصَم، قيل: يا رسولَ الله، وما الغُرابُ الأَعْصَمُ؟ قال: الذي إحْدى رِجْلَيْه بَيْضاء؛ يقول: إنها عزيزةٌ لا تُوجَد كما لا يُوجَد الغُراب الأَعْصَم. وفي الحديث: أنه ذَكَر النِّساءَ المُخْتالاتِ المُتبرِّجاتِ فقال: لا يدخلُ الجنَّةَ منهنَّ إلا مِثْلُ الغُرابِ الأعْصم؛ قال ابن الأَثير: هو الأَبْيضُ الجَناحين، وقيل: الأبيض الرِّجْلين، أراد قِلَّةَ مَنْ يدخل الجنةَ من النساء. وقال الأزهري: قال أبو عبيد الغراب الأَعْصمُ هو الأبيضُ اليدين، ومنه قيل للوُعول عُصْم، والأُنثى منهن عَصْماء، والذكر أَعْصَمُ، لبياض في أيديها، قال: وهذا الوصف في الغِرْبانِ عزيزٌ لا يكاد يُوجد، وإنما أَرْجُلُها حُمْرٌ، قال: وأما هذا الأَبْيضُ البطنِ والظَّهْرِ فهو الأبْقعُ، وذلك كثير. وفي الحديث: عائِشةُ في النِّساء كالغُرابِ الأَعْصَمِ في الغربْان؛ قال ابن الأثير: وأصل العُصْمة البَياضُ يكونُ في يَدَي الفَرسِ والظَّبْي والوَعِل. قال الأزهري: وقد ذكر ابن قتيبة حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: لا يدخلُ الجنةَ منهنَّ إِلاَّ مِثْلُ الغرابِ الأَعْصم، فيما رَدَّ على أبي عبيد وقال: اضطرب قول أبي عبيد لأنه زعم أن الأَعْصمَ هو الأبيضُ اليدين، ثم قال بعدُ: وهذا الوصف في الغِرْبان عزيزٌ لا يكاد يوجد، وإنما أَرْجلُها حمرٌ، فذكر مَرَّةً اليدين ومرّة الأَرْجُلَ؛ قال الأزهري: وقد جاء هذا الحرف مفسَّراً في خبر آخرَ رواه عن خزيمة، قال: بَيْنا نحنُ مع عَمْرِو بن العاص فعَدَلَ وعَدَلْنا معَه حتى دخلْنا شِعْباً فإذا نحنُ بِغرْبانٍ وفيها غُرابٌ أعْصمُ أحمرُ المِنْقارِ والرِّجْلَين، فقال عَمْروٌ: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: لا يدخلُ الجنةَ منَ النساءِ إلاَّ قَدْرُ هذا الغُرابِ في هؤلاء الغِربْان؛ قال الأزهري: فقد بان في هذا الحديث أن معنى قول النبي، صلى الله عليه وسلم: إلاّ مِثْلُ الغُراب الأَعْصم، أنه أراد أحمرَ الرِّجْلَين لقِلَّتِه في الغِربانِ، لأن أكثرَ الغِرْبان السُّودُ والبُقْعُ. وروي عن ابن شميل أنه قال: الغُرابُ الأَعْصمُ الأبيضُ الجناحين، والصواب ما جاء في الحديث المُفسِّر، قال: والعرب تجعل البياضَ حُمْرةً فيقولون للمرأَة البيضاء اللَّوْنِ حَمْراء، ولذلك قيل للأعاجم حُمْر لغلبة البياض على أَلوانهم، وأما العُصْمةُ فهي البياضُ بِذِراعِ الغَزالِ والوَعِلِ. يقال: أَعْصَمُ بَيِّن العَصَمِ، والاسم العُصْمةُ. قال ابن الأعرابي: العُصْمةُ مِنْ ذوات الظِّلْفِ في اليدين، ومن الغُرابِ في السَّاقَيْن، وقد تكون العُصْمة في الخيل؛ قال غَيْلان الرَّبَعيّ: قَدْ لَحِقَتُ عُصْمَتُها بالأطْباء مِنْ شِدّةِ الرَّكْضِ وخَلْج الأَنْساء أراد موضعَ عُصْمتِها. قال أبو عبيدة في العُصْمةِ في الخيل قال: إذا كان البياضُ بيديه دونَ رِجْلَيْه فهو أَعْصمُ، فإذا كان بإحْدى يديه دون الأُخرى قَلَّ أو كثُرَ قيل: أَعْصمُ اليُمنى أو اليسرى، وقال ابن شميل: الأَعْصمُ الذي يُصِيبُ البياض إحْدى يديه فوق الرُّسْغ، وقال الأصمعي: إذا ابْيضَّت اليدُ فهو أَعْصمُ. وقال ابن المظفر: العُصْمةُ بَياضٌ في الرُّسْغ، وإذا كان بإحْدى يَدَي الفرَس بَياضٌ قلَّ أو كثُرَ فهو أَعْصمُ اليُمْنى أو اليُسْرى، وإن كان بيديه جميعاً فهو أعْصمُ اليدين، إلاَّ أن يكون بوجهِه وضَحٌ فهو مُحجَّلٌ ذهبَ عنه العَصَمُ، وإن كان بوجهه وَضَحٌ وبإِحْدى يديه بياضٌ فهو أَعصم، لا يُوقِعُ عليه وَضَحُ الوجْهِ اسمَ التحجيلِ إذا كان البياض بيدٍ واحدةٍ. والعصِيمُ: العَرَقُ؛ قال الأزهري: قال ابن المُظفر العَصِيمُ الصَّدَأُ من العَرَقِ والهِناءِ والدَّرَنِ والوسَخِ والبول إذا يَبِسَ على فَخذِ الناقة حتى يبقى كالطَّرِيق خُثورةً؛ وأنشد: وأَضْحى عَنْ مَواسِمِهِمْ قَتِيلاً، بِلَبَّتِه سرائحُ كالعَصِيمِ والعَصِيمُ: الوَبَرُ؛ قال: رَعَتْ بين ذِي سَقْفٍ إلى حَشِّ حِقْفَةٍ مِنَ الرَّمْلِ، حتى طارَ عنها عَصِيمُها والعَصِيمُ والعُصْمُ والعُصُمُ: بقيَّةُ كلِّ شيء وأثَرُه من القَطِران والخِضابِ وغيرهما؛ قال ابن بري: شاهده قول الشاعر: كَساهُنَّ الهَواجِرُ كلَّ يَوْمٍ رَجيعاً بالمَغابِنِ كالعَصِيمِ والرَّجِيعُ: العرَق؛ وقال لبيد: بِخَطيرةٍ تُوفي لجَدِيلَ سَريحةٍ، مِثْل المَشُوف هَنأْتَهُ بَعَصِيمِ وقال ابن بري: العَصِيمُ أيضاً وَرقُ الشجر؛ قال الفرزدق: تَعَلَّقْت، مِنْ شَهْباءَ شُهْبٍ عَصِيمُها بِعُوجِ الشَّبا، مُسْتَفْلِكاتِ المَجامع شَهْباء: شجرةٌ بيضاء من الجَدْب، والشَّبَا: الشَّوْكُ، ومُسْتَفْلِكاتٌ: مُسْتَديراتٌ، والمَجامعُ: أُصولُ الشَّوْكِ. وقال امرأَة من العرب لجارتِها: أَعْطِيني عُصْمَ حِنَائِكِ أي ما سَلَتِّ منه بعدما اخْتَضَبْتِ به؛ وأنشد الأَصمعي: يَصْفَرُّ لِلْيُبْسِ اصْفِرَارَ الوَرْسِ، مِنْ عَرَقِ النَّضْح، عَصِيمُ الدَّرْسِ أَثَرُ الخِضاب في أثر الجَرَب (* قوله: أثر الخضاب إلخ هو تفسير لعصيم الدرس في البيت السابق). والعُصْمُ: أثرُ كلِّ شيء من وَرْسٍ أو زَعْفَرانٍ أو نحوه. وعَصَمَ يَعْصِمُ عَصْماً: اكْتَسَبَ. وعِصامُ المَحْمِل: شِكالُه. قال الليث: عصاما المَحْمِلِ شِكالُه وقَيْدُه الذي يُشَدُّ في طرف العارِضَيْن في أَعلاهما، وقال الأزهري: عِصاما المَحْمِلِ كعِصامَي المَزَادَتيْن. والعِصامُ: رِباطُ القِرْبةِ وسَيْرُها الذي تُحْمَل به؛ قال الشاعر قيل هو لامرئ القيس، وقيل لِتأَبَّط شرّاً وهو الصحيح: وقِرْبة أَقْوامٍ جَعَلْتُ عِصامها على كاهلٍ مِنِّي ذَلولٍ مُرَحَّلِ وعصامُ القِرْبةِ والدَّلْوِ والإداوة: حَبْلٌ تُشدُّ به. وعَصمَ القِرْبةَ وأَعْصَمَها: جعلَ لها عِصاماً، وأَعْصَمَها: شَدَّها بالعِصام. وكلُّ شيءٍ عُصِمَ به شيءٌ عِصامٌ، والجمعُ أَعْصِمةٌ وعُصُمٌ. وحكى أبو زيد في جمع العِصامِ عِصام، فهو على هذا من باب دِلاصٍ وهِجانٍ. قال الأزهري: والمحفوظُ من العرب في عُصُمِ المَزادِ أنها الحبالُ التي تُنْشَبُ في خُرَبِ الرَّوايَا وتُشَدُّ بها إذا عُكِمَتْ على ظَهْر البعير ثم يُرْوَى عليها بالرِّواء الواحدُ، عِصامٌ، وأما الوِكاءُ فهو الشريطُ الدقيقُ أو السَّيْرُ الوثيقُ يُوكَى به فَمُ القِرْبة والمَزادةِ، وهذا كُلُّه صحيحٌ لا ارْتِيابَ فيه. وقال الليث: كُلُّ حَبْلٍ يُعْصَمُ به شيءٌ فهو عِصامُه. وفي الحديث: فإذا جَدُّ بني عامرٍ جَمَلٌ آدَمُ مُقيَّدٌ بِعُصُم؛ العُصُمُ: جمعُ عِصامٍ وهو رباطُ كلِّ شيء، أراد أن خِصْبَ بلادِه قد حَبَسه بفِنائه فهو لا يُبْعِدُ في طلب المَرْعَى، فصار بمنزلة المُقَيَّد الذي لا يَبْرحُ مَكانَه، ومثله قول قَيلةَ في الدَّهْناءِ: إنها مُقَيَّدُ الجمَل أي يكونُ فيها كالمُقيَّدِ لا يَنْزِعُ إلى غيرِها من البلاد. وعِصامُ الوعاءِ: عُرْوتُه التي يُعلَّقُ بها. وعِصامُ المَزادةِ: طريقةُ طَرَفِها. قال الليث: العُصُمُ طرائقُ طَرَفِ المَزادة عند الكُلْية، والواحد عِصامٌ؛ قال الأزهري: وهذا من أَغاليطِ الليث وغُدَدِه. والعِضامُ، بالضاد المعجمة، عَسِيبُ البعير وهو ذَنَبُه العَظْمُ لا الهُلْبُ، وسيذكر، وهو لُغَتانِ بالصاد والضاد. وقال ابن سيده: عِصامُ الذَّنَبِ مُسْتدَقُّ طرفِه. والمِعْصَمُ: مَوْضِعُ السِّوارِ من اليَدِ؛ قال: فاليَوْمَ عِنْدَكَ دَلُّها وحَدِيثُها، وغَداً لِغَيْرِكَ كَفُّها والمِعْصَمُ وربما جعلوا المِعْصَم اليَد، وهما مَعْصَمانِ؛ ومنه أيضاً قول الأعشى: فأَرَتْكَ كَفّاً في الخِضا بِ ومِعْصَماً مِلْءَ الجِبارَهْ والعَيْصومُ: الكثيرُ الأَكلِ، الذَّكرُ والأُنثى فيه سواء؛ قال: أُرْجِدَ رَأْسُ شَيْخةٍ عَيْصُومِ ويروى عَيْضُوم، بالضاد المعجمة. قال الأزهريّ: العَيْصومُ من النِّساء الكثيرةُ الأَكْلِ الطَّويلةُ النَّوْم المُدَمْدِمةُ إذا انْتَبهتْ. ورجلٌ عَيْصُومٌ وعَيْصامٌ إذا كان أَكُولاً. والعَصُومُ، بالصادِ: الناقةُ الكثيرةُ الأَكْلِ. وروي عن المؤرِّج أنه قال: العِصامُ الكُحْلُ في بعض اللغات. وقد اعْتَصَمتِ الجاريةُ إذا اكْتَحَلتْ، قال الأزهري: ولا أعرف راويَه، فإن صحت الروايةُ عنه فهو ثقةٌ مأْمونٌ. وقولهم: ما وَراءََك يا عِصامُ؛ هو اسم حاجِب النُّعمان بن المُنْذِر، وهو عِصامُ بن شَهْبَر الجَرْمِيّ؛ وفي المثل: كُنْ عِصامِيّاً ولا تَكُنْ عِظاميّاً؛ يُرِيدون به قوله: نَفْسُ عِصامٍ سَوَّدَتْ عِصاما وصَيَّرَتْه مَلِكاً هُماما، وَعَلَّمَتْه الكَرَّ والإقْدامَا وفي ترجمة عصب: رَوَى بعضُ المُحَدِّثين أن جبريلَ جاء يومَ بَدْرٍ على فرسٍ أُنثى وقد عَصَمَ ثَنِيَّتَه الغُبارُ أي لَزِقَ به؛ قال الأزهري: فإن لم يكن غَلطاً من المُحدِّث فهي لغة في عصب، والباءُ والميمُ يَتعاقبانِ في حروف كثيرة لقرب مَخرجَيْهما، يقال: ضرْبة لازِبٍ ولازِمٍ، وسَبَدَ رأْسه وسَمَدَه. والعواصِمُ: بِلادٌ، وقَصَبتُها أَنْطاكِيةُ. وقد سَمَّوْا عِصْمةَ وعُصَيْمةَ وعاصِماً وعُصَيْماً ومَعْصوماً وعِصاماً. وعِصْمةُ: اسمُ امرأَة؛ أنشد ثعلب: أَلَمْ تَعْلَمِي، يا عِصْمَ، كَيْفَ حَفِيظَتي، إذا الشَّرُّ خاضَتْ جانِبَيْه المَجادِحُ؟ وأَبو عاصمٍ: كُنْىة السَّويقِ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR518 harf
* ع ص م * * العِصْمَةُ * المنع يقال * عَصَمَهُ * الطعام أي منعه من الجوع و * العِصْمَةُ * أيضا الحفظ وقد * عَصَمَهُ * يَعْصِمه بالكسر * عِصْمةً فانْعَصَمَ * و * اعْتَصَمَ * بالله أي امتنع بلطفه من المعصية وقوله تعالى ﴿لا عاصم اليوم من أمر الله﴾ يجوز أن يُراد لا معصوم أي لا ذا عصمة فيكون فاعل بمعنى مفعول و * المِعْصَمُ * موضع السوار من الساعد و * اعْتَصَمَ * بكذا و * اسْتَعْصَمَ * به غذا تقوَّى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.338 harf
| | ( عَصَمَ يَعْصِمُ ) عَصْمًا : ( اكْتَسَبَ ) ، | نَقَلَه الجَوْهِرِيّ . | | ( و ) أيضًا : ( مَنَعَ ) ، وَهَذَا هو الأَصْل في | كَلامِ العَرَب . | | ( و ) عَصَمَ يَعْصِمُ عَصْمًا : ( وَقَى ) . | | ( و ) عَصَم ( إِلَيْه : اعْتَصَم به ) . | | ( و ) عَصَمَ ( القِرْبَةَ ) يَعْصِمُها عَصْمًا : | ( جَعَلَ لَهَا عِصامًا ، كَأَعْصَمَها ) . | | وقِيلَ : أعصَمَها : شَدَّها بالوِكاءِ ، | وسيَأْتِي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.450 harf
عَصَمَ 1 عَصَمَ ذ , aor. عَصِمَ , (K, TA,) inf. n. عَصْمٌ, (TA,) i. q. مَنَعَ [as meaning He, or it, prevented, or hindered: or, as is generally the case, defended, or protected]: (K, TA:) this is [said to be] the primary signification: (TA: [but see عِصْمَةٌ]) and he, or it, preserved, or kept; syn. وَقَى: (K, TA:) and it withheld (أَمْسَكَ) a thing. (TA.) One says, عَصَمَهُ الطَّعَامُ [for
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.761 harf
عَصَمَ عَصَمَ I ( n. ac. عَصْم 1 ), a. Guarded, kept, preserved; protected, defended. b. [ Ila ], Took refuge with. c. Tied ( water-skin ). عَصِمَ عَصِمَ A ( n. ac. عَصَم 4 ), a. Was white-footed. أَعْصَمَ أَعْصَمَ IV , a. Guarded, protected, safeguarded; guaranteed. b. [ Min ], Defended, protected himself against; was protected against; shunned, avoided ( evil ). c. [ Bi ], Seized,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.806 harf
عصم عَصَمَ - يَعْصِمُ - عَاصِم - عِصْمَة - عِصَم - اعْتَصَمَ - يَعْتَصِمُ - مُعْتَصِم - اسْتَعْصَمَ - يَسْتَعْصِمُ عََصَمَ - يَعْصِمُ + كائن أو شيء + كائناً: يحفظه ويمنع عنه أثر فعل ضار: يقف الشيء حائلاً بين الكائن وبين فعل ضار فيمنعه من الوصول إليه ونيله بأثره عَاصِم: اسم فاعل صفة مشبهة من " عَصَمَ - يَعْصِمُ ": الشيء أو الوسيلة التي تمنع
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler99 mücavir (129 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    11 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. هدي

    5 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. حفر

    1 ortak ayet · Hfre çukur demektir

  4. شفو

    1 ortak ayet · Kenar

  5. محن

    1 ortak ayet · Sınadı

  6. صرط

    2 ortak ayet · Yol

  7. ولي

    3 ortak ayet · Veli arka demektir

  8. نقذ

    1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir

  9. حبل

    1 ortak ayet · Habl ip demektir

  10. موج

    1 ortak ayet · Dalga

  11. رهق

    1 ortak ayet · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir

  12. أجر

    2 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

Geçtiği ayetler(12)

  1. … بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ …

    SavunanKötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

  2. يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

    SavunanArkanıza dönüp kaçacağınız gün, sizi Allah’a karşı koruyan bulunmaz. Allah, kimi saptırırsa; onu doğru yola getirecek yoktur.

Sîga sayfası: وَاعْتَصَمُوا
Sîga sayfası: وَاعْتَصِمُوا
Sîga sayfası: فَاسْتَعْصَمَ
Sîga sayfası: يَعْصِمُكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökعصم
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمسك, حفظ, منع, لجأ, ربط
Zıt Kökسقط
Çekirdek Özet 1Bir şeye sımsıkı sarılarak düşmekten, savrulmaktan ve helak olmaktan korunma, engelleme ve tutunma bağı
Çekirdek Özet 2İlahi himayeye ve vahyin sağlam bağına sığınarak sapma, günah ve azap tehlikesine karşı dokunulmazlık kazanma
Çekirdek Özet 3Bir sisteme sarsılmaz bir rabıta ile bağlanarak dış ve iç tehditlere karşı mutlak güvence ve dokunulmazlık alanı inşa etme
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca pasif ve mekanik bir «korunma» veya fiziksel sığınak sanıp, düşmeyi önleyen «aktif tutunma» ve iradi rabıta boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عصSıkıştırma, sarma, katılık ve bükülerek bir araya gelme hareketi; nitekim عصب bağlamak ve kuşatmak, عصر sıkmak ve suyunu çıkarmak, عصف şiddetle savurmak ve bükmek, عصو ve عصي ise sertleşmek ve değnek gibi dayanmak anlamındadırمÇekirdeğin sıkıştırma ve bağlama hareketine mim harfinin toplayıcı, kuşatıcı ve kavrayıcı niteliği eklenerek, bükülen veya gerilen bağı düşmeyi engelleyecek, tutunmayı ve tam korumayı sağlayacak kalıcı bir emniyet halkasına ve tutamağa dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, idrakTehlikeyi fark etme, sığınılacak korunaklı noktayı ve tutamağı görerek hedefleme
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, kenetlenmeTespit edilen sağlam nesneye kilitlenme, yakalama ve bırakmamacasına sarılma
مSu; akış, toplanma, kuşatma, devamlılıkTutunma eylemini tam bir kuşatma, emniyet bağı ve kesintisiz bir kavrayışa ulaştırma
عصمHedeflenen sağlam desteğe kenetlenerek tehlikeden tamamen korunma ve bağlanma hareketiİnsanın düşüş veya helak getiren bir boşluğa karşı, gördüğü sarsılmaz bir kulpa yahut ilahi koruma bağına kenetlenip kendini emniyete alması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu tulumunun boynunu veya ağzını bağlayıp suyun akmasını engelleyen kulp ve ip; atın yelesine veya eyerin kaşına düşmemek için sımsıkı tutunan acemi binicinin hareketi; dağ keçisinin bileğindeki beyaz halka
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiğa ez-Zübyânî bir beytinde fırtınaya yakalanan ve boğulma tehlikesi geçiren gemicinin dümen sırığına sımsıkı sarılıp tutunmasını bu kökle tasvir eder: يَظلُّ مِن خوفِه المَلاَّحُ مُعتَصِماً / بالخيزُرانةِ من خوفٍ ومن رَعَدِ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin düşmesini, kaymasını yahut açlıktan telef olmasını önleyen somut destek ve bağlar için kullanılır; nitekim «yemek onu açlıktan korudu» anlamında عَصَمَهُ الطَّعَامُ denilir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, bir nesneyi sıkıca sarma, bağlama, bir şeye tutunarak muhafaza etme ve bir tehlike ile nesne arasına engel koyma semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan عصم dizilişi yerine benzer ses öbekleriyle temsil edilen koruma, kapatma, bağlama ve sığınma kökleri (örneğin İbranice 'atsam / güçlü olmak, kapatmak veya 'atsar / alıkoymak, engellemek kökleriyle semantik akrabalıklar) gözlemlenir. Güney Sami ve Arapça sahasında ise bu kök, soyut bir savunmanın ötesinde, doğrudan doğruya düşmeyi engelleyen bir kulp veya ipe (عِصَام) yapışma ve bu sayede nesneyi yahut nefsi afetten alıkoyma mânasında uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla kökün semantik matrisi, «bağlanarak düşmekten ve yok olmaktan engellenme» çizgisi üzerinde gelişmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعصم kökünün tutma, engelleme ve bağlama anlamlarıTulumu bağlayan ip, dağ keçisinin ayağındaki bağ gibi beyazlık ve düşmemek için tutunulan kulp anlamlarından soyut ilahi ve hukuki himayeye evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami dillerinde bağlama, sıkıştırma ve koruma semantiğiKökün çekirdeği olan عص unsuru boyunca nesneyi sınırlandırma, bağlama ve kuvvetlendirme kavramlarıyla ortaktırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil katmanında sınırlandırma ve koruma kökleriVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عصمAnlamlıTutunmak, korumak, engellemekBir kulp veya bağa sarılarak düşmekten ve helaktan korunmakHedef kök; Kur'an'da geçer
عمصAnlamlıGöz çapağı, akıntıGöz pınarında biriken ve dışarı doğru taşan nemli veya kurumuş kirHedef kökle anlam ilişkisi zayıftır; Kur'an'da geçmez
صعمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
صمعAnlamlıSivrilmek, toplanmak, incelmekBir şeyin ucunun incelip sivrilmesi, kulak veya başın küçük ve toplu olmasıÇekirdekteki toplanma ve sıkışma yönüyle uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçer
معصAnlamlıKıvrılmak, bükülmek, ağrımakBağırsakların burulması, sinirlerin gerilip çekilmesiSıkışma ve gerilme boyutuyla hedef kökün sertlik unsuruna yaklaşır; Kur'an'da geçmez
مصعAnlamlıHızla hareket etmek, vurmak, sıçramakKuyruğunu hızla sağa sola vurmak veya süratle geçip gitmekAnlam ilişkisi belirgin değildir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عصمMerkezKorunma, tutunma, engel olmaDüşmeyi, savrulmayı veya helak olmayı önlemek üzere sağlam bir bağa, ipe veya otoriteye bizzat yapışarak emniyete kavuşmaİki yönlüdür: Kulun sarılması ve koruyanın koruması
مسكKomşuSımsıkı yakalama ve elde tutmaBir şeyi elden kaçırmamak için kavramayı öne çıkarır; عصم kökündeki düşmekten ve günahtan korunma gayesi مسك kökünde tali plandadırYalnızca tutma eyleminin gücünü vurgular
حفظKomşuZayi olmaktan ve bozulmaktan korumaNesnenin durumunu gözetmeyi ve korunmasını ifade eder; عصم ise düşme tehlikesine karşı aktif bir bağ kurmayı içerirGözetim ve zayi olmama merkezlidir
منعKomşuDış müdahaleye engel olmaBir şeyin gerçekleşmesini veya birinin zarar görmesini durdurmaktır; عصم ise engellemeyi sağlam bir kulpa bağlanma yoluyla yaparSadece bir barikat kurma ve alıkoyma eylemidir
لجأKomşuBir sığınağa çekilmeTehlikeden kaçarak bir mekâna veya şahsa sığınmaktır; عصم kökündeki kopmaz bağa tutunma vurgusu zorunlu değildirMekânsal veya psikolojik bir sığınmadır
ربطKomşuBağlamak, sabitlemekİki şeyi birbirine raptetmektir; kalbin sebatı için de kullanılır; عصم gibi mutlak bir dokunulmazlık ve himaye boyutu taşımayabilirFiziksel veya manevi düğüm atma eylemidir
سقطZıtDüşmek, yuvarlanmak, tutunamamakTutunacak bir bağ bulamayıp boşluğa veya helaka yuvarlanmayı, himayesiz kalarak zeminini kaybetmeyi ifade ederعصم eyleminin gerçekleşmediği durumdaki akıbettir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعصمBağlanarak korunma, engellemeDüşmeyi önleyen sağlam bir bağa tutunarak korunma ve koruma altına almaKesin
LatincePraemunire, munire, retinereGüçlendirerek korumak, tutmak, savunmakDış tehlikelere karşı tahkim etmeyi ve tutmayı içerir; kökteki kulp ve bağ imgesini tam vermezGüçlü
İngilizceCling to, safeguard, preserve, immuneSımsıkı sarılmak, korumak, bağışık kılmak«Cling to» fiili اعتصام biçimindeki tutunmayı, «safeguard» ise عاصم biçimindeki koruyuculuğu karşılar; tek kelime iki yönü birleştirmezGüçlü
AlmancaFesthalten, bewahren, schützenSıkıca tutunmak, korumak«Festhalten» kökün tutunma boyutunu, «schützen» koruma yönünü verir; ontolojik bağlam ayrışırGüçlü
FransızcaS'attacher à, préserver, immuniserBağlanmak, korumak, muaf tutmak«S'attacher» iradi tutunmayı verirken «préserver» ilahi muhafaza tarafını karşılarGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اعتصم بـ (İftiâl kalıbı)İradi olarak Allah'a ve O'nun ipine sımsıkı tutunmak, vahiyle bütünleşmekTevhid, vahdet ve müminlerin sebatı bağlamı; Âl-i İmrân 3:101, Âl-i İmrân 3:103, Nisâ 4:146, Hac 22:78
عاصم (İsm-i fâil)Helaktan, azaptan ve felaketten kesin olarak kurtaran, engel olan koruyucuİlahi gazap, tufan ve kıyamet günü azap bağlamı; Yûnus 10:27, Hûd 11:43, Mü'min 40:33
عِصَم (İsim / Çoğul)Nikâh ve evlilik hukuki bağı, koruma ve meşruiyet sağlayan nikâh akitleriMümin kadınlar ile inkârcı eşler arasındaki hukuki rabıtanın feshi bağlamı; Mümtehine 60:10
استعصم (İstif‘âl kalıbı)Günaha ve kışkırtmaya karşı nefsini sımsıkı tutarak iffetini korumak, direnmekYusuf peygamberin saraydaki fitneye ve cinsel kışkırtmaya karşı direnmesi bağlamı; Yûsuf 12:32
يعصم (Muzari fiil)Düşmanların suikast ve hilelerine karşı fiziksel ve peygamberlik teminatı vermekTebliğ görevinin emniyeti ve ilahi himaye bağlamı; Mâide 5:67

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİsmetü'l-enbiyâ (Peygamberlerin masumluğu doktrini)Peygamberlerin peygamberlik öncesi ve sonrası büyük ve küçük günahlardan, küfürden ve unutmaktan ilahi bir engelle korunup korunmadığı meselesiFıtratı ve iradeyi günah bataklığına düşmekten alıkoyan ilahi muhafaza ve dokunulmazlık
Fıkıhİsmetü'd-dem ve'l-mâl (Can ve mal dokunulmazlığı); Ismetü'n-nikâh (Evlilik bağı)Bir insanın can ve malının hangi hukuki statüyle (iman yahut eman/vatandaşlık ile) koruma altına girdiği; nikâh bağının mülkiyeti ve talak yetkisiHukukun sağladığı tecavüz edilemez dokunulmazlık ve iki tarafı birbirine meşru kılan akit bağı
TefsirHabbüllah (Allah'ın ipi) ve ilahi sığınak tefsirleriÂl-i İmrân 3:103 ayetindeki «ip» mazmununun Kur'an, cemaat yahut ahit olarak tefsir edilmesi ve Nuh'un oğlunun sığındığı dağın koruyuculuğunun reddiBeşeri ve sahte korunakların iflası, yegâne koruyucu bağın vahiy olduğu bilinci
HadisEmniyet, fitnelerden korunma ve cemaate tutunma rivayetleriÜmmetin dalalet üzere birleşmeyeceği ve fitne zamanlarında ana gövdeye/cemaate yapışmanın gerekliliğiParçalanıp helak olmaktan koruyan ortak ilahi bağa kenetlenme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve akideHükümran rabıtaBireyi ve toplumu sapkınlıktan korumaKulun vahye tutunması dalaletten, Allah'ın koruması ise helaktan muhafaza ederKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiAksiyomatik zemin ve temel tutamakBilgiyi safsatadan ve şüpheden korumaKanıtlanmış ilkelere sımsıkı bağlanmak, zihni mantık hatalarına ve cehalete düşmekten alıkoyarGüçlü
SiyasiAnayasal nizam ve kamu hukukuMeşruiyet bağı ve toplumsal dokunulmazlıkToplumu kaos ve keyfilikten korumaVatandaşların temel haklarının dokunulmazlığı (ismet) ve ortak sözleşmeye bağlılık nizamı ayakta tutarGüçlü
İktisadiMülkiyet güvenliği ve akit intizamıFinansal güvence ve sigorta bağıSermayeyi batmaktan ve iflastan korumaAkitlerin bağlayıcılığı ve mülkiyetin hukuki koruma altında olması piyasadaki güvensizlik riskini bertaraf ederMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararlılık bağı, emniyet katsayısı, çekim merkezi (Stabilite ve kısıt fonksiyonu)Fizikte veya mekanikte bir cismin yerçekimi veya fırtına etkisiyle savrulup düşmesini engelleyen sabitleme halatı, denge noktası yahut bir sistemin sınırlarını koruyan kısıtlayıcı potansiyel bariyeriGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal sözleşme, hukuki dokunulmazlık (İmmünite), aidiyet kalkanıSosyolojide bireyi anomi ve yalnızlaşmadan kurtaran kolektif aidiyet bağı; hukukta bireyin en temel haklarını devlet veya diğer güçlerin keyfi ihlalinden koruyan anayasal dokunulmazlık zırhıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel günahsızlık (dogmatik masumiyet) veya tehlike anında sığınılan pasif bir sığınak olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem bireyin aktif olarak bir ipe tırmanır gibi vahye tutunmasını (i'tisâm), hem toplumsal birliğin harcını, hem hukuki evlilik bağlarını, hem de sahte koruyucuların iflasını kapsayan dinamik bir ontolojik güvenlik alanıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi iradesiyle vahye yapışma sorumluluğunu unutup korumayı büyüsel ve pasif bir bekleyişe indirgemek; cemaat ve vahdet bilincini bağlayıcı bir metin olmadan kurabileceğini sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın fert ve toplum tasavvurunda emniyetin, hidayetin ve birliğin rastlantısal değil; ancak sarsılmaz bir «kulpa» ve «ipe» (vahye) sımsıkı bağlanmakla mümkün olduğunu gösteren kurucu bir kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ümmetin tefrikaya düşmesini yasaklayan ve vahdeti emreden ayetlerde (Âl-i İmrân 3:103); sahte sığınakların tufan karşısındaki çaresizliğini anlatan kıssalarda (Hûd 11:43) ve tebliğin dokunulmazlığını bildiren ayetlerde (Mâide 5:67) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın hiçbir dayanağı olmadan tek başına ayakta kalabileceği kibrini; fiziki dağların veya maddi güçlerin ilahi takdire karşı gerçek koruyucu (âsım) olabileceği zannını ve itaatsiz birlikteliklerin korunabileceği yanılgısını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSu tulumunun ağzını bağlayıp içeriği koruyan bağ, at sırtındaki acemi binicinin düşmemek için yelesine sarıldığı tutamak ve tırmanırken tutunulan sarp dağ kulpudur.
  • Soyut anlamİnsanın helak, sapkınlık, fitne veya ahlaki düşüş tehlikesi karşısında iradesini kullanarak mutlak güvenilir ilahi bir nizama ve vahye kenetlenmesi; bu sayede dokunulmazlık ve muhafaza elde etmesidir.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç tutarlılığını ve parçalanmazlığını sağlayan merkezi aksiyoma ve anayasal bağa yapılan sarsılmaz intisap; düşüşü önleyen emniyet mimarisidir.
  • LaTeX modeliS(t)=P(t)⋅I{C(t)≥Cmin}  ⟹  lim⁡C→∞D(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t), sistemin veya bireyin t anındaki selamet ve dokunulmazlık durumunu; P(t), ilahi veya hukuki koruma potansiyelini temsil eder. I indikatör fonksiyonu, bireyin sağlam bağa tutunma katsayısının (C(t)), kritik eşik değeri olan Cmin'den büyük veya eşit olması durumunda korumanın devreye girdiğini ifade eder. İkinci kısım ise, rabıtanın ve tutunmanın derecesi (C) güçlendikçe düşüş, sapma ve helak olma riskinin (D(t)) sıfıra yakınsadığını gösteren dinamik bağıntıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع