ثلث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ث-ل-ث24 sîga, 101 mücavir kök, 28 ayet, 20 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثنيعشرثَلَاثَةَثَلَاثَةٍثَلَاثَةِالثُّلُثَانِثلثربعالثَّالِثَةَثَلَاثَنصفوصيسدسثمنحظظ

KökSîga 24Ayet 28Sure 20Mücavir 101

▶ Ağı aç (3B)

ثلث

ث - ل - ث

KÖK
  • 32 geçiş
  • 28 ayet
  • 24 sîga
  • 13 sözlük

Sülle çokluk demektir. En azına selas denmiştir. “Tilv” yavru demektir. Arapça’da “vav” “ta”ya dönşür. Veled “teled”den dönüşmüş ve “tilv” ile akraba bir kelimedir. Veled, anne babadan sonra üçüncü anlamında selaseye dönüşmüştür.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sülle çokluk demektir. En azına selas denmiştir. “Tilv” yavru demektir. Arapça’da “vav” “ta”ya dönşür. Veled “teled”den dönüşmüş ve “tilv” ile akraba bir kelimedir. Veled, anne babadan sonra üçüncü anlamında selaseye dönüşmüştür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.679 harf
باب الثاء واللام ل ث، ث ل يستعملان لث: التَثَّ السَّحابُ التِثاناً: دامَ بالمكان لايبرَح، قال: أَلَثَّ بها عارضٌ مُمطِرُ ولَثلَثَ السحابُ: تَردَّدَ في مكانٍ كلّما ظنَنْتَ أنّه ذَهَبَ عادَ، قال: لَثْلاثةٌ مُدْجَوْجنٌ مُلَثْلِثْ ورجلٌ لَثْلاثُ: بطيءٌ في كلِّ أمرٍ، كُلَّما ظنَنْتَ أنَّه أَجابك إلى القيام في حاجتِك تقاعَسَ، وأنشد لرؤبة: لا خيْرَ في وُدِّ امرئٍ مُلَثلِثِ ولم يُلِثَّ أَنْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.182 harf
الثلاثة في عدد المذكر، والثلاث في عدد المؤنث. والثلاثاء من الأيام ويجمع على ثَلاثاواتٍ. والثُلُثُ: سهمٌ من ثلاثة، فإذا فتحت الثاء زدت ياءً فقلت ثَليثٌ، مثل ثَمينٍ وسَبيعٍ وسَديسٍ وخَميسٍ ونَصيفٍ. والثِلْثُ، بالكسر، من قولهم هو يَسْقي نخْلة الثِلْثِ، لا يُستعملُ الثِلْثُ إلا في هذا الموضع. وثُلاثُ ومَثْلَثُ غير مصروف للعدل والصفة، لأنه عدل من ثَلاثَةٍ إلى ثُلاثَ ومَثْلَثَ، وهو صفةٌ لأنّك تقول:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.609 harf
باب الثاء واللام لث ، ثلث : ( مستعملان ) . لث : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : اللَّثّ : الإقامَةُ . أبو عُبيد ، عن أبي زَيد : أَلْثَثْت بالمكان إلْثَاثاً ، وأَرْبَبْتُ إرْبَاباً ، إذا أَقَمْتَ به ولم تَبْرَحْه . قال : وقال الأصْمعيّ : أَلَثّ المَطَرُ إلْثَاثاً ، إذا ذام أيَّاماً لا يُقْلع . وقال أبو عُبيد : تَلَثْلَثْتُ : تَرَدَّدْتُ في الأمْر وتَمَرَّغت . وقال الكُمَيْت : لطالَما لثْلَثَتْ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.973 harf
(باب الثاء واللام وما يثلثهما) (ثلم) الثاء واللام والميم أصلٌ واحد، وهو تَشَرُّم يقَع في طَرَف الشيء، كالثُّلْمة تكون في طَرَف الإناء. وقد يسمَّى الخَلَل أيضاً ثُلْمة وإن لم يكن في الطَّرَف. وإناءٌ مُنْثَلمٌ ومُتَثَلِّمٌ. (ثلب) الثاء واللام والباء كلمةٌ صحيحة مُطَّردةُ القِياسِ في خَوَر الشّيء وتشعُّثِه. فالثَّلِبُ الرُّمْح الخوّار. قال الهذليّ([1]): ومُطَّرِدٌ من الخَطِّ *** يِّ لا عارٍ ولا
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.484 harf
- الثلاثة والثلاثون، والثلاث والثلثمائة، وثلاثة آلاف، والثلث والثلثان. قال عز وجل: ﴿فلأمه الثلث﴾ [النساء/11]، أي: أحد أجزائه الثلاثة، والجمع أثلاث، قال تعالى: ﴿ووعدانا موسى ثلاثين ليلة﴾ [الأعراف/142]، وقال عز وجل: ﴿ما يكون من نجوى ثلاثة إلا هو رابعهم﴾ [المجادلة/7]، وقال تعالى: ﴿ثلاث عورات لكم﴾ [النور/58]، أي: ثلاثة أوقات العورة، وقال عز وجل: ﴿ولبثوا في كهفهم ثلثمائة سنين﴾ [الكهف/25]، وقال تعالى:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.500 harf
ث ل ث حبل مثلوث‏:‏ فتل على ثلاث قوًى‏.‏ ومزادة مثلوثة‏:‏ عملت من ثلاثة جلود‏.‏ قال‏:‏ هل لكم في سلعة نبيلهْ مـزادة مثلوثـة ثقيلهْ وقال أبو دؤاد‏:‏ فكـأن العين من مثلوثة نضـح المـاء كلاهـا فهمل وما مثلوث‏:‏ أخذ ثلثه‏.‏ تقول‏:‏ ثلثت التركة‏.‏ وأرض مثلوثة‏:‏ كربت ثلاث مرات ومثنية‏:‏ كربت مرتين وقد ثنيتها وثلثتها‏.‏ وفلـان يثنـي ولا يثلـث أي يعد من الخلفاء اثنين وهما الشيخان ويبطل غيرهما وفلان
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.341 harf
الثَّلاثة: مِن العدد، في عدد المذكر، معروف، والمؤَنث ثلاث. وثَلَثَ الاثنينِ يَثْلِثُهما ثَلْثاً: صار لهما ثالثاً. وفي التهذيب: ثَلَثْتُ القومَ أَثْلِثُهم إِذا كنتَ ثالِثَهم. وكَمَّلْتَهم ثلاثةً بنفسك، وكذلك إِلى العشرة، إِلاَّ أَنك تفتح أَرْبَعُهم وأَسْبَعُهم وأَتْسَعُهم فيها جميعاً، لمكان العين، وتقول: كانوا تسعة وعشرين فثَلَثْتُهم أَي صِرْتُ بهم تمامَ ثلاثين، وكانوا تسعة وثلاثين فربَعْتُهم، مثل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR534 harf
* ث ل ث * يوم * الثُّلاثَاءِ * بالمد ويضم وجمعه * ثَلاثَاوَاتٌ * و * الثَّلِيثُ الثُّلُثُ * وأنكره أبو زيد و * ثُلاثُ * بالضم و * مَثْلَثُ * بوزن مذهب غير مصروفين للعدل والصفة و * ثَلَثَ * القوم من باب أخذ ثلث أموالهم و * ثَلَثَهم * من باب ضرب إذا كان * ثالِثَهم * أو كملهم ثلاثة بنفسه قلت في التهذيب وغيره وكملهم بغير ألف قال وكذلك إلى العشرة إلا أنك تفتح أربعهم وأسبعهم وأتسعهم في المعنيين جميعا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.770 harf
الثلث ، بضم فسكون وبضمتين ويقال: بضمة ففتحة- كأمثاله-: لغة أو تخفيفا، وهو كثير في كلامهم، وإن أغفله المصنف تبعا للجوهري، كذا قاله شيخنا :سهم أي حظ ونصيب من ثلاثة أنصباء كالثليث يطرد ذلك عند بعضهم في هذه الكسور، وجمعها، أثلاث. ونص الجوهري: فإذا فتحت الثاء زدت ياء، فقلت: ثليث، مثل: ثمين وسبيع وسديس وخميس ونصيف، وأنكر أبو زيد منها خميسا وثليثا. قلت: وقرأت في معجم الدمياطي ما نصه: قال ابن
Maddenin bağlantısı

الثلث ، بضم فسكون وبضمتين ويقال: بضمة ففتحة- كأمثاله-: لغة أو تخفيفا، وهو كثير في كلامهم، وإن أغفله المصنف تبعا للجوهري، كذا قاله شيخنا :سهم أي حظ ونصيب من ثلاثة أنصباء كالثليث يطرد ذلك عند بعضهم في هذه الكسور، وجمعها، أثلاث. ونص الجوهري: فإذا فتحت الثاء زدت ياء، فقلت: ثليث، مثل: ثمين وسبيع وسديس وخميس ونصيف، وأنكر أبو زيد منها خميسا وثليثا. قلت: وقرأت في معجم الدمياطي ما نصه: قال ابن الأنباري: قال اللغويون: في الربع ثلاث لغات: يقال: هو الربع والربع والربيع، وكذلك العشر والعشر والعشير، يطرد في سائر العدد، ولم يسمع الثليث، فمن تكلم به أخطأ، فالمصنف جرى على رأى الأكثر، وقالوا: نصيف بمعنى النصف، لكن المعروف في النصف الكسر، بخلاف غيره من الأجزاء، فإنها على ما قلنا. وعن الأصمعي: الثليث: بمعنى الثلث، ولم يعرفه أبو زيد، وأنشد شمر: توفي الثليث إذا ما كان في رجب والحي في خاثر منهـا وإيقـاع

الثلث بالكسر من قولهم: سقى نخله الثلث- بالكسر- أي بعد الثنيا . وثلث الناقة أيضا: ولدها الثالث ، وطرده ثعلب في ولد كل أنثى، وقد أثلثت، فهي مثلث، ولا يقال: ناقة ثلث. وفي قول الجوهري: ولا تستعمل أي الثلث بالكسر إلا في الأول - يعني في قولهم: هو يسقي نخله الثلث- نظر كأنه نقص كلامه بما حكاه من ثلث الناقة: ولدها الثالث، وهذا غير وارد عليه؛ لأن مراد الجوهري أن الثلث في الأظماء غير وارد، ونص عبارته: والثلث بالكسر من قولهم: هو يسقي نخله الثلث، ولا يستعمل الثلث إلا في هذا الموضع، وليس في الورد ثلث؛ لأن أقصر الورد الرفه: وهو أن تشرب الإبل كل يوم، ثم الغب: وهو أن ترد يوما وتدع يوما، فإذا ارتفع من الغب فالظمء الربع، ثم الخمس، وكذلك إلى العشر، قاله الأصمعي. انتهى. فعرف من هذا أن مراده أن الأظماء ليس فيها ثلث، وهو صحيح متفق عليه، ووجود ثلث النخل، أو ثلث الناقة- لولدها الثالث- لا يثبت هذا، ولا يحوم حوله، كما هو ظاهر، فقوله: فيه نظر، فيه نظر. كما حققه شيخنا. جاءوا ثلاث ثلاث ومثلث مثلث، أي ثلاثة ثلاثة. وقال الزجاج:- في قوله تعالى: فانكحوا ما طاب لكم من النساء مثنى وثلاث ورباع معناه: اثنتين اثنتين، وثلاثا ثلاثا، إلا أنه لم ينصرف؛ لجهتين: وذلك أنه اجتمع علتان: إحداهما أنه معدول عن اثنين اثنين وثلاث ثلاث، والثانية أنه عدل عن تأنيث. وفي الصحاح: ثلاث ومثلث غير مصروف للعدل والصفة، والمصنف أشار إلى علة واحدة، وهي العدل، وأغفل عن الوصفية فقال: معدول من ثلاثة ثلاثة إلى ثلاث ومثلث، وهو صفة؛ لأنك تقول: مررت بقوم مثنى وثلاث، وهذا قول سيبويه. وقال غيره: إنما لم يصرف لتكرر العدل فيه: في اللفظ، والمعنى لأنه عدل عن لفظ اثنين إلى لفظ مثنى وثناء، وعن معنى اثنين إلى معنى اثنين اثنين إذا قلت: جاءت الخيل مثنى، فالمعنى: اثنين اثنين، أي جاءوا مزدوجين، وكذلك جميع معدول العدد، فإن صغرته صرفته، فقلت: أحيد ونثى وثليث وربيع؛ لأنه مثل حمير، فخرج إلى مثال ما ينصرف، وليس كذلك أحمد وأحسن؛ لأنه لا يخرج بالتصغير عن وزن الفعل؛ لأنهم قد قالوا- في التعجب-: ما أميلح زيدا، وما أحيسنه. وفي الحديث: لكن اشربوا مثنى وثلاث ورباع وسموا الله تعالى يقال: فعلت الشيء مثنى وثلاث ورباع، غير مصروفات، إذا فعلته مرتين مرتين، وثلاثا ثلاثا، وأربعا أربعا. وثلثت القوم أثلثهم ثلثا، كنصر: أخذت ثلث أموالهم ، وكذلك جميع الكسور إلى العشر. ثلثت ،كضرب أثلث ثلثا :كنت ثالثهم، أو كملتهم ثلاثة، أو ثلاثين، بنفسي . قال شيخنا: أو هنا بمعنى الواو، أو للتفصيل والتخيير، ولا يصح كونها لتنويع الخلاف. انتهى. قال ابن منظور: وكذلك إلى العشرة، إلا أنك تفتح: أربعهم وأسبعهم وأتسعهم فيها جميعا؛ لمكان العين. وتقول: كانوا تسعة وعشرين فثلثتهم، أي صرت بهم تمام ثلاثين وكانوا تسعة وثلاثين فربعتهم، مثل لفظ الثلاثة والأربعة، كذلك إلى المائة، وأنشد ابن الأعرابي قول الشاعر في ثلثهم إذا صار ثالثهم، قال ابن برى: هو لعبد الله بن الزبير الأسدي يهجو طيئا:

فإن تثلثوا نربع وإن يك خامس يكن سادس حتى يبيركم القتل أراد بقوله: تثلثوا، أي تقتلوا ثالثا. وبعده: وإن تسبعوا نثمن وإن يك تاسـع يكن عاشر حتى يكون لنا الفضل يقول: إن صرتم ثلاثة صرنا أربعة، وإن صرتم أربعة صرنا خمسة، فلا نبرح نزيد عليكم أبدا. يقال: رماه الله بثالثة الأثافي ، وهي الداهية العظيمة، والأمر العظيم، وأصلها أن الرجل إذا وجد أثفيتين لقدره، ولم يجد الثالثة جعل ركن الجبل ثالثة الأثفيتين. و ثالثة الأثافي: الحيد النادر من الجبل يجمع إليه صخرتان، فينصب عليها القدر . وأثلثوا: صاروا ثلاثة ، عن ثعلب، وكانوا ثلاثة فأربعوا، كذلك إلى العشرة. وفي اللسان: وأثلثوا: صاروا ثلاثين، كل ذلك عن لفظ الثلاثة، وكذلك جميع العقود إلى المائة، تصريف فعلها كتصريف الآحاد. والثلوث من النوق :ناقة تملأ ثلاثة أوان ، وفي اللسان: ثلاثة أقداح إذا حلبت ، ولا يكون أكثر من ذلك، عن ابن الأعرابي؛ يعني لا يكون الملء أكثر من ثلاثة. هي أيضا: ناقة تيبس ثلاثة من أخلافها وذلك أن تكوى بنار حتى ينقطع، ويكون وسما لها، هذه عن ابن الأعرابي. هي التي صرم خلف من أخلافها، أو بمعنى الواو، وليست لتنويع الخلاف، فإنها مع ما قبلها عبارة واحدة، تحلب من ثلاثة أخلاف ، وعبارة اللسان: ويقال- للناقة التي صرم خلف من أخلافها، وتحلب من ثلاثة أخلاف: تلوث أيضا، وقال أبو المثلم الهذلي: ألا قولا لعبد الجهل إن ال صحيحة لا تحالبها الثلوث وقال ابن الأعرابي: الصحيحة: التي لها أربعة أخلاف، والتلوث: التي لها ثلاثة أخلاف. وقال ابن السكيت: ناقة ثلوث إذا أصاب أحد أخلافها شيء فيبس وأنشد قول الهذلي أيضا. وكذلك أيضا ثلث بناقته، إذا صر منها ثلاثة أخلاف، فإن صر خلفين قيل: شطر بها، فإن صر خلفا واحدا قيل: خلف بها، فإن صر أخلافها جمع قيل: أجمع بناقته وأكمش. وفي التهذيب: الناقة إذا يبس ثلاثة أخلاف منها، فهي ثلوث. وناقة مثلثة: لها ثلاثة أخلاف، قال الشاعر: فتقنع بالقليل تراه غنمـا ويكفيك المثلثة الرغوث

والمثلوثة: مزادة من ثلاثة آدمة، وفي الصحاح: من ثلاثة جلود . والمثلوث: ما أخذ ثلثه ، وكل مثلوث منهوك. وقيل: المثلوث: ما أخذ ثلثة، والمنهوك: ما أخذ ثلثاه، وهو رأى العروضيين في الرجز والمنسرح. والمثلوث من الشعر: الذي ذهب جزآن من ستة أجزائه. المثلوث :حبل ذو ثلاث قوى ، وكذلك في جميع ما بين الثلاثة إلى العشرة، إلا الثمانية والعشرة. وعن الليث: المثلوث من الحبال: ما فتل على ثلاث قوى، وكذلك ما ينسج أو يضفر. والمثلث ؛ كمعظم :شراب طبخ حتى ذهب ثلثاه ، وقد جاء ذكره في الحديث. أرض مثلثة: لها ثلاثة أطراف، فمنها المثلث الحاد، ومنها المثلث القائم. و شيء مثلث: ذو ثلاثة أركان قاله الجوهري. وقال غيره: شيء مثلث: موضوع على ثلاث طاقات، وكذلك في جميع العدد ما بين الثلاثة إلى العشرة. وقال الليث: المثلث: ما كان من الأشياء على ثلاثة أثناء. ويثلث، كيضرب أو يمنع، وتثليث، وثلاث، كسحاب، وثلاثان- بالضم-: مواضع ، الأخير قيل: ماء لبنى أسد. قال امرؤ القيس: قعدت له وصحبتي بين ضارج وبين تلاع يثلث فالـعـريض وقال الأعشى: كخذول ترعى النواصف من تث ليث قفرا خلا لهـا الأسـلاق وفي شرح شيخنا، قال الأعشى: وجاشت النفس لما جاء جمعهم وراكب جاء من تثليث معتمر وقال آخر: ألا حبذا وادي ثلاثان إننـي وجدت به طعم الحياة يطيب والثلثان، كالظربان ، نقل شيخنا عن ابن جني في المحتسب، أن هذا من الألفاظ التي جاءت على فعلان- بفتح الفاء وكسر العين- وهي: ثلثان، وبدلان، وشقران، وقطران، لا خامس لها، ويحرك : شجرة عنب الثعلب ، قال أبو حنيفة: أخبرني بذلك بعض الأعراب، قال: وهو الربرق أيضا، وهو ثعالة، وقوله: ويحرك، الصواب ويفتح، كما ضبطه الصاغاني. من المجاز: التقت عرى ذي ثلاثها ذو ثلاث. بالضم هو وضين البعير . قال الطرماح: وقد ضمرت حتى بدا ذو ثلاثهـا إلى أبهرى درماء شعب السناسن

ويقال: ذو ثلاثها: بطنها، والجلدتان العليا، والجلدة التي تقشر بعد السلخ. وفي الأساس: وروى حتى ارتقى ذو ثلاثها أي ولدها، والثلاث: السابياء، والرحم، والسلى، أي صعد إلى الظهر. من المجاز أيضا: يوم الثلاثاء وهو بالمد، ويضم كان حقه الثالث، ولكنه صيغ له هذا البناء؛ ليتفرد به، كما فعل ذلك بالدبران، وحكى عن ثعلب: مضت الثلاثاء بما فيها، فأنت، وكان أبو الجراح يقول: مضت الثلاثاء بما فيهن، يخرجها مخرج العدد، والجمع: ثلاثاوات وأثالث. حكى الأخيرة المطرزي عن ثعلب. وحكى ثعلب عن ابن الأعرابي: لا تكن ثلاثاويا، أي ممن يصوم الثلاثاء وحده. وفي التهذيب: والثلاثاء لما جعل اسما جعلت الهاء التي كانت في العدد مدة، فرقا بين الحالين، وكذلك الأربعاء من الأربعة، فهذه الأسماء جعلت بالمد توكيدا للاسم، كما قالوا: حسنة وحسناء، وقصبة وقصباء، حيث ألزموا النعت إلزام الاسم، وكذلك الشجراء والطرفاء، والواحد من كل ذلك بوزن فعلة. وثلث البسر تثليثا: أرطب ثلثه وهو مثلث. قال ابن سيده: ثلث الفرس: جاء بعد المصلى ، ثم ربع، ثم خمس. وقال علي- رضي الله عنه- سبق رسول الله- صلى الله عليه وسلم- وثنى أبو بكر، وثلث عمر، وخبطتنا فتنة، فما شاء الله . قال أبو عبيد: ولم أسمع في سوابق الخيل- ممن يوثق بعلمه- اسما لشيء منها إلا الثاني، والعاشر، فإن الثاني اسمه المصلى، والعاشر السكيت، وما سوى ذينك إنما يقال: الثالث والرابع، وكذلك إلى التاسع. وقال ابن الأنباري: أسماء السبق من الخيل: المجلى، والمصلى، والمسلى، والتالي، والحظى، والمؤمل، والمرتاح، والعاطف، واللطيم، والسكيت. قال أبو منصور: ولم أحفظها عن ثقة، وقد ذكرها ابن الأنباري، ولم ينسبها إلى أحد، فلا أدري أحفظها لثقة أم لا. في حديث كعب أنه قال لعمر: أنبئني ما المثلث ? حين قال له: شر الناس المثلث .- أي كمحدث ويخفف قال شمر: هكذا رواه لنا البكراوي عن عوانة بالتخفيف وإعرابه بالتشديد مثلث من تثليث الشيء- فقال عمر: المثلث لا أبالك، هو الساعي بأخيه عند وفي نسخة إلى السلطان، لأنه يهلك ثلاثة: نفسه وأخاه والسلطان وفي نسخة: وإمامه، أي بالسعي فيه إليه. والرواية: هو الرجل يمحل بأخيه إلى إمامه، فيبدأ بنفسه فيعنتها، ثم بأخيه ثم بإمامه، فذلك المثلث، وهو شر الناس. ومما يستدرك عليه: الثلاثة من العدد: في عدد المذكر معروف، والمؤنث ثلاث. وعن ابن السكيت: يقال: هو ثالث ثلاثة، مضاف إلى العشرة، ولا ينون، فإن اختلفا: فإن شئت نونت، وإن شئت أضفت، قلت: هو رابع ثلاثة، ورابع ثلاثة، كما تقول: ضارب زيد، وضارب زيدا؛ لأن معناه الوقوع، أي كملهم بنفسه أربعة. وإذا اتفقا، فالإضافة لا غير، لأنه في مذهب الأسماء، لأنك لم ترد معنى الفعل، وإنما أردت هو أحد الثلاثة، وبعض الثلاثة، وهذا ما لا يكون إلا مضافا. وقد أطال الجوهري في الصحاح، وتبعه ابن منظور، وغيره، ولابن برى هنا في حواشيه كلام حسن. قال ابن سيده: وأما قول الشاعر: يفديك يا زرع أبي وخالي قد مر يومان وهذا الثالي وأنت بالهجران لا تبالـي

فإنه أراد الثالث، فأبدل الياء من الثاء. وفي الحديث: دية شبه العمد أثلاثا أي ثلاث وثلاثون حقة، وثلاث وثلاثون حقة، وثلاث وثلاثون جذعة، وأربع وثلاثون ثنية. والثلاثة بالضم: الثلاثة عن ابن الأعرابي. وأنشد: فما حلبت إلا الثلاثة والثنى ولا قيلت إلا قريبا مقالها هكذا أنشده بضم الثاء من الثلاثة. والثلاثون من العدد ليس على تضعيف الثلاثة، ولكن على تضعيف العشرة، قاله سيبويه. والتثليث: أن تسقي الزرع سقية أخرى بعد الثنيا. والثلاثي: منسوب إلى الثلاثة، على غير قياس. وفي التهذيب: الثلاثي: ينسب إلى ثلاثة أشياء، أو كان طوله ثلاثة أذرع: ثوب ثلاثي ورباعي، وكذلك الغلام، يقال: غلام خماسي ولا يقال: سداسي؛ لأنه إذا تمت له خمس صار رجلا. والحروف الثلاثية: التي اجتمع فيها ثلاثة أحرف. والمثلاث: من الثلث، كالمرباع من الربع. وأثلث الكرم: فضل ثلثه وأكل ثلثاه. وإناء ثلثان: بلغ الكيل ثلثه، وكذلك هو في الشراب وغيره. وعن الفراء: كساء مثلوث: منسوج من صوف ووبر وشعر، وأنشد: مدرعة كساؤها مثلوث وفي الأساس: أرض مثلوثة: كربت ثلاث مرات، ومثنية: كربت مرتين. و قد ثنيتها وثلثتها. وفلان يثنى ولا يثلث، أي يعد من الخلفاء اثنين، وهما الشيخان، ويبطل غيرهما. وفلان يثلث ولا يربع، أي يعد منهم ثلاثة، ويبطل الرابع. وشيخ لا يثنى ولا يثلث، أي لا يقدر في المرة الثانية ولا الثالثة أن ينهض. ومن المجاز: عليه ذو ثلاث، أي كساء عمل من صوف ثلاث من الغنم. وتثنية الثلاثاء ان، عن الفراء، ذهب إلى تذكير الاسم. وثليث- مصغرا مشددا- موضع على طريق طيىء إلى الشام.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.881 harf
ثَلَثَ القَوْمَ 1 ثَلَثَ القَوْمَ ثلث القوم , aor. ثَلُثَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ثَلْثٌ, (TA,) He took the third of the goods, or property, of the people, or company of men. (S, M, Msb, K.) And ثُلِثَتِ التَّرِكَةُ The property left at death had a third of it taken. (A.) And ثَلَثَ, aor. ثَلِثَ , [but in this case it seems that it should be ثَلُثَ , as above,] is also said to signify He slew a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.472 harf
ثَلَثَ ثَلَثَ I , U ( n. ac. ثَلْث 1 ), a. Took a third of. b. Was the third. c. Did three times, or the third time. ثَلَّثَ ثَلَّثَ II , a. Made, or counted, or took three; tripled; trisected, made triangular, trilateral; made three-pointed; did one third of, did three times. أَثْلَثَ أَثْلَثَ IV , a. Was, or became, three. ثِلْث ثِلْث 2 , a. Third, the third; tertian ( fever ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR41.218 harf
ثلث ثَلَثَ - يَثْلِثُ، ثَلاثَة - ثَلاثِيْن - ثَلاثُ مِائَة - ثَلاثَة آلاف - ثُلاث - ثالِث - ثالِثَة - ثُلُث -ثُلُثان ثَلَثَ - يَثْلِثُ + كائن + كائنين: يصير ثالثهما ثَلاث: العدد المعروف ثَلاثَة: العدد المعروف ثَلاثِيْن: العدد المعروف ثَلاثُ مِائَة: العدد المعروف: تقرأ : ثَلاثْمِئَة ثَلاثَة آلاف: العدد المعروف ثُلاث: مجموعة من الأشياء مقدار
Tamamını oku

Sîgalar(24)

Mücavir kökler101 mücavir (264 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ربع

    7 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  2. نصف

    4 ortak ayet · Yarısı

  3. ثني

    5 ortak ayet · Sena yaka demektir

  4. سدس

    4 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

  5. وحد

    7 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  6. ولد

    5 ortak ayet · “Yavru” demektir

  7. ثمن

    3 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  8. نسو

    4 ortak ayet · Kadınlar

  9. وصي

    3 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

  10. وضع

    3 ortak ayet · Koyar

  11. عشر

    3 ortak ayet · “On” demektir

  12. حظظ

    2 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir

Geçtiği ayetler(28)

  1. وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا

    ÜçOnlar mağaralarında üçyüz sene eğleştiler. Buna dokuz daha kattılar.

  2. قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا

    ÜçÖyleyse Rabbım bana bir nişan ver, dedi. Senin nişanın; birbiri ardı sıra üç gece insanlarla konuşmamandır, buyurdu.

  3. … الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ …

    ÜçEy iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

Sîga sayfası: الثَّالِثَةَ
Sîga sayfası: الثَّلَاثَةِ
Sîga sayfası: الثُّلُثَانِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökثلث
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerثني, شفع, ربع, جمع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1İki zıt ucun ötesine geçerek ilk kararlı dengeyi, düzlemi ve çokluğu kuran üç sayısı ve üçleme
Çekirdek Özet 2İkili gerilimi aşan şahitlik, miras taksiminde ana pay ve teslis sapmasına karşı tevhidi sınır
Çekirdek Özet 3Asgari çoğulluk eşiği, hakemlik ve kurumsal tahkimin geometrik ve hukuki zeminini oluşturan yapı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yalın bir nicelik rakamı sayıp adaleti, tanıklığı ve ontolojik sınırı kuran yapısal işlevini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ثلKümelenme, topluluk oluşturma, birikme ve dökülme; nitekim ثلل kökünde büyük insan topluluğu ve sülle manası belirgindirثÇekirdekteki belirsiz yığılma ve kümelenmeyi, üçlü bir sınırla tahkim edilmiş kararlı, sayılabilir ve dengeli ilk çoğulluk biçimine dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ثİşaret, sınır ve yoğunlaşma imiHarf ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş biçimidir; ilk sınır noktasını ve belirgin işareti gösterir
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaSınırlandırılan unsurları birbirine bağlayan, bir arada tutan ve yönlendiren bağlayıcı hattı temsil eder
ثİşaret, sınır ve yoğunlaşma imiHarf ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş biçimidir; üçüncü bir nokta ekleyerek hattı kapatan ve yapıyı sabitleyen son sınırı kurar
ثلثİki sınır noktası arasına yönlendirici bağ çekip üçüncü nokta ile düzlemi sabitlemeİki uçlu gerilim hattının üçüncü bir sınır imiyle kilitlenmesi, yapının devrilmez bir sacayağına ve kararlı bir meclise dönüşmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamTencerenin devrilmeden durabilmesi için altına konan üç taştan üçüncüsü olan dağ çıkıntısı veya kaya parçası (ثالثة الأثافي); üç kat bükülerek sağlamlaştırılan urgan (حبل مثلوث) ve üç ayrı derinin birleştirilmesiyle dikilen dayanıklı büyük su kırbası (مزادة مثلوثة).
Cahiliye şiiri kullanımıEş-Şemmâh b. Dırâr tencereyi taşıyan iki seyyar taş ile dağın kendisinden oluşan üçüncü sabit ayağı tasvir ederken şöyle der: أقامتْ على رَبْعَيهما جارتَا صَفاً / كُمَيْتا الأعالي جَوْنَتَا مُصْطَلاهما
Erken Arapça kullanımİki kişiye katılıp meclisi üçe tamamlama veya bir malın üçte birini alma eylemini ifade eden ثَلَثْتُ القومَ kullanımı; at yarışlarında bitiş çizgisine üçüncü sırada giren at için ثَلَّثَ الفرسُ denmesi.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dil ailesinde sayı sisteminin en köklü ve değişmeyen morfolojik unsurlarından biri olarak yer alan bu kök, Proto-Semitik *ṯalāṯ- biçiminden türemiştir. Doğu Sami kolunda Akadca šalāšu(m), Batı Sami kolunda İbranice šālōš (שָׁלוֹשׁ), Süryanice tlāṯ (ܬܠܬ), Ugaritçe ṯlṯ ve Ge'ez dilinde šalās biçimleriyle fonetik intizamını eksiksiz korumuştur. İlksel Sami zihninde iki sayısı karşıtlığı, çiftleşmeyi ve simetriyi imlerken, üç kökü ikiliğin dışına çıkıp yeni bir düzlem oluşturan ilk gerçek çoğulluk basamağı olarak kavranmıştır. Çöl ve göçebe kültüründe iki noktanın bir hat, üç noktanın ise ayakta durabilen bir hacim veya zemin (üç ayaklı ocak, üç iplikli halat) kurması, kökün maddî kültürden soyut sayısal dile aktarımındaki semantik sürekliliğini kanıtlar.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Kogan Afroasiatic Comparative Studies.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönثلث kökünden türeyen sayı ve fiillerÜç sayısını bildirme, ikiye üçüncü olma, bir şeyi üç parçaya ayırma veya üç kat bükme manaları etrafında tam bir morfolojik tutarlılık gösterirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca šalāšu, İbranice šālōš, Süryanice tlāṯProto-Semitik *ṯalāṯ- kökünden düzenli ses denklikleriyle (Arapça ث / İbranice ש / Süryanice ܬ) aktarılan ortak sayı gövdesidirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak sayı kalıplarıBerberi dillerinde ve Kuşitik dillerde üç sayısını niteleyen arkaik ses benzerlikleri bulunmakla birlikte sistemli ortaklık Sami havzasında yoğunlaşmıştırGüçlü

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ثلثAnlamlıÜç sayısı, üçlemek, üçte birİkiyi aşan ilk kararlı çokluk ve bölünme formudurHedef köktür, Kur'an'da geçer
ثثلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonetiğinde iki peltek harfin arka arkaya gelip lam ile kapanması terkip edilmemiştirKur'an'da geçmez
لثثAnlamlıDiş eti, yapışma, bir yerde konaklayıp kalmaBir şeye sımsıkı yapışıp ayrılmama, dişin ete gömülü durması veya yağmurun toprağa aralıksız inmesi halidirTehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydı vardır, Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ثلثMerkezÜç sayısı, üçleme, asgari çoklukİkiliğin kutupsallığını kıran, düzlemi ve hacmi kuran ilk kararlı sayısal eşiktirKarar, denge ve asgari şahitlik sayısıdır
ثنيKomşuİki sayısı, katlama, tekrarlamaİki nesne arasındaki karşılıklılığı, zıtlığı veya simetriyi ifade eder; üçüncü bir bağlayıcı unsur barındırmazÇift kutupluluk ve tekrar alanıdır
شفعKomşuÇiftleme, eşleme, katılmaTek bir unsura denk bir diğerini ekleyerek yalnızlığı giderme hareketidir; üçleme gibi bağımsız üçüncü bir kutup üretmezEşleme ve arabuluculuk düzlemidir
ربعKomşuDört sayısı, yerleşme, dört ayak üstüne oturmaÜçün kurduğu düzlemi dört köşe halinde mekânsal olarak genişletip sabitleyen bir sonraki basamaktırTam mamuriyet ve genişleme eşiğidir
جمعKomşuToplama, bir araya getirmeNicelik sınırı olmaksızın dağınık parçaları bir araya getirme durumudur; ثلث gibi kesin bir asgari sınır bildirmezGenel kümelenme ve birlikteliktir
فردZıtTek olma, ayrılma, yalnız kalmaHiçbir eş, benzer veya ortak kabul etmeksizin tek başına durma durumudur; ثلث kökünün kurduğu çokluk ve ortaklığın tam karşıtıdırMutlak tekillik ve yalınlıktır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaثلثÜç sayısı, üçte bir, üçlemekHem nicel sayı değerini hem de nesneleri üçlü dengeye getirme ve üçe bölme fiilini eksiksiz kapsarKesin
Latincetres, tertius, triasÜç, üçüncü, üçlü birlikSayısal ve geometrik karşılığı tam verir; fakat Arapçadaki sacayağı ve tencere taşı metaforundaki göçebe denge vurgusunu taşımazKesin
İngilizcethree, third, triadÜç, üçte bir, üçlü kümeAritmetik niceliği ve sıra sayısını karşılar; kökün türetilmiş fiil formlarındaki dinamik hukuki paylaştırma manasını dışarıda bırakırKesin
Almancadrei, Dritter, DrittelÜç, üçüncü, üçte birNiceliksel ve kesirsel boyutu verir; Arapçadaki üçlü örgü veya üç bükümlü ip gibi somut el sanatları çağrışımından yoksundurKesin
Fransızcatrois, tiers, trinitéÜç, üçüncü taraf, üçte birHukuki üçüncü taraf (tiers) anlamında yakınlaşır; teolojik trinité boyutu ise kökün Kur'an'daki tevhidî eleştirisine zemin oluştururKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ثَلَاثَةَ / ثَلَاثَAritmetik sayı değeri ve somut süre sınırıKefaret oruçları, boşanma bekleme süresi, yaratılış evreleri ve meclis gizliliği bağlamında; Bakara 2:196, Meryem 19:10, Zümer 39:6, Mücâdele 58:7
الثُّلُثُ / الثُّلُثَانِMiras ve gece ibadetinde oran ve kesir payıFerâiz taksimatında kız çocuklarının ve annenin payı ile gece kalkışının ölçüsü bağlamında; Nisâ 4:11, Nisâ 4:176, Müzzemmil 73:20
وَثُلَاثَÇoklu ve üçer üçer düzenlenmeMeleklerin kanat yapısı ve evlilik hukukundaki azami eş sınırı bağlamında; Nisâ 4:3, Fâtır 35:1
ثَالِثُ / الثَّالِثَةَSıra sayısı ve batıl tanrılık isnadıMüşriklerin put hiyerarşisi ve Hristiyan teslis inancının şirk vasfı bağlamında; Mâide 5:73, Necm 53:20
ثَلَاثُونَ / ثَلَاثِينَOnlu katı olan otuz sayısı ve vadeHz. Musa'nın mikat süresi ve insanın ana rahminden sütten kesilmesine kadar geçen süre bağlamında; A'râf 7:142, Ahkâf 46:15

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeslis reddi ve tevhidin ilanıAllah'ın üçün üçüncüsü olduğu iddiasının reddedilmesi ve ulûhiyetin bölünmezliğiSayısal ortaklığın reddi ve mutlak vahdaniyetin tenzih edilmesi
FıkıhMiras taksimi ve vasiyet sınırıTerekenin üçte birini aşmayan vasiyet meşruiyeti ve kız çocuklarının üçte iki payıİktisadi devirde terekeden tasarruf edilebilecek azami sınır
TefsirGayb ve fısıldaşma meclisleriÜç kişinin gizli konuşmasında dördüncünün Allah olması ayetinin lafzi ve ilmi ihatasıİlahî ilmin ve gözetimin asgari çoğulluk meclislerine nüfuzu
HadisVasiyet taksimatı ve ahlaki sürelerVasiyetin en fazla üçte bir olabileceği ve küs kalmanın üç günü aşamayacağı rivayetleriBeşerî haklarda dengenin bozulmaması için konan asgari ve azami ölçü

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid akidesiŞirkin nihai barikatıAşkınlığı korumaUlûhiyette her türlü üçleme ve ortaklık tasavvurunu kesin olarak dışlayarak saf vahdeti korurKesin
İlmiMantık ve epistemolojiKıyas ve delil çatısıHüküm çıkarmaİki öncül ve bir neticeden oluşan asgari tasım yapısını kurarak kesin bilgi üretimini sağlarGüçlü
SiyasiHukuk ve tahkim meclisiHakemlik ve karar nisabıÇatışmayı çözmeİki hasım taraf arasındaki tıkanıklığı üçüncü bir tarafsız hakemle aşarak adil hükmü üretirKesin
İktisadiMiras ve servet intikaliTereke tasarruf sınırıMülkiyet dengesiMirasçının hakkını korumak için vasiyeti üçte bir ile sınırlayarak mülkiyetin dağılımını teminat altına alırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometrik düzlem ve üçgen dengesiTek boyuttan iki boyuta geçiş için asgari üç doğrusal olmayan noktanın gerekmesi; rijit yapıların fizikte üçgenleme ile kurulabilmesiKesin
Beşeri bilimlerSosyolojik triad ve tahkim modeliİki aktörlü ikili ilişkideki (dyad) kaçınılmaz gerilim ve kutuplaşmanın, üçüncü bir aktörün (triad) devreye girmesiyle kurumsal bir toplumsal yapıya dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir matematiksel sayma sayısı veya kronolojik gün birimi olarak görüp ontolojik ve yapısal kuruculuğunu ihmal etmek
Kur'an içi daha geniş anlamİkili kutuplaşmayı aşan ilk toplumsal ve kurumsal meclis eşiği, ferâiz hukukunda dengenin mihenk taşı ve tevhidi şirkten ayıran en kesin sayısal sınır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTeslis eleştirilerini sadece tarihsel bir polemik sanmak; miras ve şahitlikteki üçlü oranların kurduğu toplumsal denge mimarisini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da ikilik zıtlığı ve çatışmayı, üçlük ise ya bir hakemlik ve dengeli meclisi ya da ulûhiyete yönelik tehlikeli bir şirk taşmasını temsil eder; kök, beşerî nizam ile ilahî tenzih arasındaki çizgiyi belirler
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hristiyan akidesini eleştiren Mâide ve Nisâ ayetlerinde, miras hukukunu düzenleyen ferâiz ayetlerinde ve meclis gizliliğini ele alan Mücâdele suresinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sayıların Kur'an vahyinde rastlantısal miktarlar olduğu zannını yıkar; üç sayısının hukuki tavan, asgari müzakere zemini ve itikadi kırmızı çizgi olarak kodlandığını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTencerenin devrilmeden ateş üzerinde durmasını sağlayan üçüncü taş (sacayağı), üç büklümlü dayanıklı halat ve üç deriden mamul su kabı.
  • Soyut anlamİkili gerilim ve simetriyi aşarak düzlemi, hacmi, asgari çoğulluğu ve kurumsal hakemliği kuran kararlı denge basamağı.
  • Sistematik karşılıkİlahî zatın bölünmez birliğini tenzih eden, beşerî hukukta terekenin keyfî dağılımını sınırlayan ve yargıda tıkanmayı çözen asgari yapısal eşik.
  • LaTeX modeliS3={x1,x2,x3}  ⟹  card⁡(S3)=min⁡{n∈N:dim⁡(aff⁡(Sn))≥2}∧∑i=13F⃗i=0⃗
  • LaTeX açıklamasıFormül, üç elemanlı bir sistemin (S3), uzayda tek boyutlu doğru çizgisinden çıkarak iki boyutlu bir düzlem ve hacim kurabilen en küçük doğal sayı (n=3) olduğunu ve üç bağımsız vektörün toplamının sıfır olmasıyla (∑F⃗i=0⃗) devrilmez fiziksel ve sosyolojik sacayağı dengesinin (kararlı denge halinin) sağlandığını matematiksel olarak modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ث