مرر
م - ر - ر
KÖK- 35 geçiş
- 32 ayet
- 15 sîga
- 10 sözlük
Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir. Tekrar etmek, geçip gitmek manalarında kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir. Tekrar etmek, geçip gitmek manalarında kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.592 harfباب الرّاء والميم
ر م، م ر مستعملان
رم:
الرَّم: إصلاحُ الشّيء الّذي فسد بَعْضُهُ، من نَحوِ حَبْلٍ بَلِيَ فتَرُمُّه، أودارٍ تَرُمُّ شَأْنَها مَرَمَّةً. ورَمُّ الأمر: إصلاحُه بعد انتشاره، قال:
..... ورمّ بــــــه أُمُورَ أُمَّتِهِ والأَمْرُ مُنْتَشِرُ
ورمَّ العَظْمُ: صار رميماً، أي: مُتَفَتِّتاً.. ورَمَّ الحَبْلُ: انُقَطع.
والرِّمة والرُّمة: القِطْعةُ من الحَبْل، وبها سُمِّي ذو الرّمّة. ودفعت
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.082 harfالمَرارَة: ضد الحلاوة. والمَرارَةُ التي فيها المِرَّةُ. وشيءٌ مرٌّ، والجمع أمْرارٌ. قال الشاعر:
رَعى الرَوْضَ في الوَسْميِّ حتَّى كأنما يرى بيَبيس الدَوِّ أمْـرارَ عَـلْـقَـم
ويقال: رِعْيُ بني فلانٍ المُرَّتانِ، أي الألاءُ والشيحُ. وهذا أمَرُّ من كذا. قالت امرأة من العرب: صُغراها مُرَّاها. والأمَرَّانِ: الفقر والهَرَم. والمارورةُ والمُرَيْراءُ: حَبٌّ مُرٌّ يختلط بالبُرِّ. والمُرِّيُّ: الذي
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR963 harf- المرور: المضي والاجتياز بالشيء. قال تعالى: ﴿وإذا مروا بهم يتغامزون﴾ [المطففين/30]، ﴿وإذا مروا باللغو مروا كراما﴾ [الفرقان/72] تنبيها أنهم إذا دفعوا إلى التفوه باللغو كنوا عنه، وإذا سمعوه تصامموا عنه، وإذا شاهدوه أعرضوا عنه، وقوله: ﴿فلما كشفنا عنه ضره مر كأن لم يدعنا﴾ [يونس/12] فقوله: ﴿مر﴾ ههنا كقوله: ﴿وإذا أنعمنا على الإنسان أعرض ونأى بجانبه﴾ [الإسراء/83] وأمررت الحبل: إذا فتلته، والمرير
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.851 harfم ر ر
مررت به وعليه مرّاً ومروراً وممرّاً.
ومرّ فلان وأمررته: أمضيته.
ومرّ الأمر واستمر: مضى.
قال ابن أحمر: إلا رجاءً فما ندري أندركه أم يستمرّ فيأتي دونه الأجل وحملت المرأة حملاً فمرّت به واستمرت به.
أي مضت به واستقلّت وقامت وقعدت لم يثقل عليها وجعلت ممرّي عليه وقعدت على ممرّه وفعلته مرةً ومراتٍ ومراراً.
وأمرّ عليه يده.
وأمرّ عليه القلم.
وأمرّ الموسى على رأس الأقرع.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR yok19.976 harfمَرَّ عليه وبه يَمُرُّ مَرًّا أَي اجتاز. ومَرَّ يَمُرُّ مرًّا ومُروراً: ذهَبَ، واستمرّ مثله. قال ابن سيده: مرَّ يَمُرُّ مَرًّا ومُروراً جاء وذهب، ومرَّ به ومَرَّه: جاز عليه؛ وهذا قد يجوز أَن يكون مما يتعدَّى بحرف وغير حرف، ويجوز أَن يكون مما حذف فيه الحرف فأَُوصل الفعل؛ وعلى هذين الوجهين يحمل بيت جرير:
تَمُرُّون الدِّيارَ ولَمْ تَعُوجُوا،
كَلامُكُمُ عليَّ إِذاً حَرَامُ
وقال بعضهم: إِنما الرواية:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR814 harf* م ر ر * * المَرارَةُ * بالفتح ضد الحلاوة والمَرَارَةُ أيضا التي فيها * المِرَّةُ * وشيء * مُرٌّ * والجمع * أَمْرارٌ * وهذا أمَرُّ من كذا و * الأَمَرَّانِ * الفقر والهرم و * المُرِّيُّ * بوزن الدُرِّيُّ الذي يُؤتدم به كأنه منسوب إلى المرارة والعامة تُخففه وأبو * مُرَّةَ * كُنية إبليس و * المَرَّةُ * واحدة * المَرِّ * و * المِرَارِ * و * المَرْمَرُ * الرُّخام و * المِرَّة * بالكسر إحدى الطبائع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR18.926 harfمر عليه يمر مرا، ومرورا: جاز. ومر مرا ومرورا: ذهب كاستمر، وقال ابن سيده: مر يمر مرا ومرورا: جاء وذهب. ومره ومر به: جاز عليه؛ وهذا قد يجوز أن يكون مما يتعدى بحرف وغير حرف، ويجوز أن يكون مما حذف فيه الحرف فأوصل الفعل، وعلى هذين الوجهين يحمل بيت جرير:
تمرون الديار ولم تعوجوا كلامكم علي إذا حـرام وقال بعضهم: إنما الرواية:
مررتم بالديار ولم تعوجوا فدل هذا
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.798 harfمَرَّ
مَرَّ U ( n. ac. مَرّ 1 , مَمْرَر 17 , مُرُوْر 27 ),
a. Passed; went along; passed by; went away.
b. [ Bi or 'Ala ], Passed by; passed over, across; crossed, traversed.
c. Flowed, ran.
d. [ Bi ], Befell, occurred to.
e. [ Bi ], Made to pass on.
f. ( n. ac. مَرّ 1 , مَرَّة 1t ) [ pass. ] [ Bi ], Was bilious.
g. A , U ( n. ac. مَرَاْرَة 22t ), see IV (d) .
مَرَّرَ
مَرَّرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR54.295 harfمرر
مَرَّ - يَمَرُّ - مُرّ - أَمَرّ
مَرَّ - يَمَرُّ + الكائن: يكون مراً من المرارة: ذو طعم مر: وهو ضد الحلو وتتصف به بعض النباتات كالصبر والخردل
مُرّ: اسم فعل من " مَرَّ - يَمِرُّ "، وكذلك من " مَرَّ - يَمَرُّ ": وهو بمعنى مفعول منهما: الذي صار طعمه مراَ من المرارة، أو الذي صار قوياً شديداً من " المِرة "
أمَرّّ: اسم تفضيل على وزن " أفعل من "
Sîgalar(15)
- مَرَّةٍDefa(فَعْلَةٍ)×10
- مَرَّتَيْنِİki defa(فَعْلَتَيْنِ)×5
- مَرَّGeçip gitti(فَعَلَ)×4
- مَرَّةًDefa(فَعْلَةً)×3
- مَرُّواGeçip gittiler(فَعَلُوا)×3
- تَمُرُّGeçip gider(تَفْعُلُ)×1
- فَمَرَّتْGeçip gitti(فَفَعَلَتْ)×1
- لَتَمُرُّونَGeçip gidersiniz(لَتَفْعُلُونَ)×1
- مَرَّاتٍDefa(فَعْلَاتٍ)×1
- مَرَّتَانِİki defa(فَعْلَتَانِ)×1
Mücavir kökler48 mücavir (230 toplam)
- أول
9 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir
- عوم
2 ortak ayet · Yıl
- خلق
6 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- زعم
2 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- صنع
2 ortak ayet · İmal ederler
- عرض
3 ortak ayet · Ön dişler demektir
- قعد
2 ortak ayet · Temel demektir
- جنح
2 ortak ayet · Kanat demektir
- طوف
2 ortak ayet · Çeper demektir
- كرم
2 ortak ayet · Üzüm salkımıdır
- وعد
3 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- ظهر
2 ortak ayet · Arka demektir
Geçtiği ayetler(32)
وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ …
DefaAndolsun ki siz; ilk defa yarattığımız gibi, yapayalnız ve teker teker huzurumuza geldiniz. Ve size verdiğimiz şeyleri ardınızda bıraktınız. Hani, ortaklarınız olduğunu sandığınız şefaatçılarınızı da beraberinizde görmüyoruz. Andolsun ki; aranızdaki bağlar artık kopmuştur. Ortak sandıklarınız da sizden kaybolup gitmiştir.
وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
DefaBiz, onların kalblerini ve gözlerini çeviririz de ona ilk defa iman etmedikleri gibi azgınlıkları içinde kör ve şaşkın bırakırız.
الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ
DefaOnlar, kendileriyle anlaşma yaptığın kimselerdir. Sonra her defasında ahidlerini bozdular. Onlar sakınmazlar da.
أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
DefaYeminlerini bozan, peygamberi yurdundan çıkarmaya teşebbüs eden bir kavim ile döğüşmez misiniz? Ki, önceleri kendileri başlamışlardır. Onlardan korkar mısınız? Şayet mü’minler iseniz asıl korkmanız gereken; Allah’tır.
… وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِينَ
DefaAllah, seni onlardan bir topluluğa geri döndürür de; senden savaşa çıkmak için izin isterlerse; de ki: Benimle hiç bir zaman çıkmayacaksınız. Benim yanımda hiç bir düşmanla savaşmayacaksınız. Çünkü siz, baştan oturup kalmaya razı oldunuz. Artık siz, geri kalanlarla birlikte oturun.
… الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا
DefaEğer ihsan ederseniz; kendiniz için ihsan etmiş olursunuz. Kötülük ederseniz; o da kendinizedir. Diğerinin vakti gelince; yüzünüzü karartsınlar, mescide ilk defa girdikleri gibi girsinler ve ele geçirdikleri yeri harab etsinler diye onları tekrar göndeririz.
… صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى …
DefaVeya gözünüzde büyüttüğünüz bir yaratık olun. Diyecekler ki: Bizi tekrar kim diriltir? De ki: Sizi ilk defa yaratmış olan. Sana başlarını sallayacaklar ve ne zaman o? diyecekler. De ki: Yakın olması umulur.
وَعُرِضُوا عَلَى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِدًا
DefaSaflar halinde Rabbına sunulduklarında onlara: Andolsun ki; sizi ilk kez yarattığımız gibi Bize geldiniz. Sizi toplamak için bir söz vermediğimizi iddia etmiştiniz değil mi?
قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ
DefaDe ki: Onları ilk defa yaratan, diriltecektir. O, her yaratmayı bilendir.
وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
DefaDerilerine derler ki: Niçin aleyhimize şahidlik ettiniz? Onlar da: Bizi, her şeyi konuşturan Allah konuşturdu. Sizi önceden yaratan O’dur ve O’na döndürülürsünüz, derler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مرر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer / mudâaf kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جوز, عبر, مضى |
| Zıt Kök | وقف |
| Çekirdek Özet 1 | İpin liflerinin birbirine sıkıca bükülerek dayanıklılık kazanması ve bir şeyin önünden durmaksızın akıp geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Zamanın, olayların ve varlıkların belirlenmiş bir rota üzerinde duraklamadan akışı, kesintisiz devamlılık ve tekil eylemlerin periyodik tekrarı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık sahnesindeki hiçbir durumun sabit kalmayıp akması; ilahi iradenin belirlediği seyrin sağlam bir örgüyle kesintisiz işlemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «geçip gitme» veya soyut bir «kere/defa» sayısına indirgeyerek arkasındaki bükülmüşlük, sağlamlık, direnç ve süreklilik dinamizmini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مر | Bir yüzeyden sıyrılma, akma, gerilme ve uzanma hareketi; مرأ (kolayca kayıp gitme), مرج (serbestçe akıp karışma), مرح (hafifçe sıçrama), مرد (kabuğundan sıyrılıp dikleşme), مرض (denge çizgisinden sapma) köklerinde görülen doğrusal akış ve sürtünmesiz ilerleme | ر | Çekirdeğin sonuna eklenen tekrarlı ra harfi, akış hareketine bükülme, katlanma, direnç ve kesintisiz ardışıklık kazandırarak ipin lif lif bükülüp sağlamlaşması, hareketin duraksamadan sürmesi ve damakta sert bir iz bırakan acılık nüansını doğurmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli bir akışkanlığı, durmaksızın ilerleyen bir madde veya durum dalgasını temsil eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Belirli bir istikamete yönelmeyi, öne doğru atılmayı ve çizgisel bir rota tutturmayı ifade eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yönelişin yinelenmesini, hareketin kendi üzerine katlanarak ardışık bir hat kurmasını ve sürekliliğini simgeler. |
| مرر | Akışkan bir gücün öncü bir doğrultuda kendi üzerine bükülerek, katlanarak ve durmaksızın ilerleyerek bir hat boyunca akıp geçmesi ve bu bükümden dolayı sağlamlık kazanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ipin liflerinin iki el arasında kuvvetlice bükülerek gerilmesi ve sıkılaştırılması (فتل الحبل), bu şekilde örülen mukavim urgan (مرير) ve bir nesnenin diğerinin hizasından oyalanmadan akıp geçmesi; ayrıca dilde burkucu ve sert bir tat bırakan acılık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi Cerîr’in beytinde bir yere uğramaksızın, yön değiştirmeden hızla geçip gitme anlamında şahit getirilmiştir: تَمُرُّون الدِّيارَ ولَمْ تَعُوجُوا / كَلامُكُمُ عليَّ إِذاً حَرَامُ. Ayrıca muhadram şair Amr b. Ahmer el-Bâhilî’nin beytinde işin kesintisiz biçimde sürüp gitmesi (istimrâr) anlamında kullanılmıştır: إلا رجاءً فما ندري أندركه / أم يستمرّ فيأتي دونه الأجل. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami diller ailesinde ortak bir miras olarak izlenen bu kök, Proto-Semitik *mrr biçimine kadar geri gitmektedir. İbranicede marar kökü damakta bıraktığı burkucu etki ve sertlik sebebiyle «acı olmak, acılaşmak, keder vermek» anlamlarında geniş bir kullanım bulur (karşılaştırınız: İbranice mōr «mürr/acı reçine», mārāh «acı su kaynağı»). Süryanicede mar / marîrâ yine «acı, şiddetli, keskin» semantik ekseninde yer alır. Akadcada marāru fiili «acı olmak, acılaşmak» anlamının yanı sıra «zarar vermek, üstün gelmek, kırmak» nüanslarını taşır. Arapçada ise kök, bu ilksel duyusal acılık (مرارة) ve kuvvet/direnç eksenini korumakla birlikte, bedevi yaşamının en temel nesnesi olan ipin sıkı bükülmesi (أمررت الحبل) somut eylemi üzerinden dinamik bir sıçrama yapmış; fiziksel bükümden hareketle «geçip gitme» (مرور), «kesintisiz devam etme» (استمرار) ve zamanın bükümleri olan «tekil anlar/defalar» (مرة) semantik sahasını merkezi kılmıştır. Bu durum, Sami kök matrisindeki «sertlik, acılık, direnç» fikrinin Arapçada «sağlam örülmüş bir hat boyunca süren hareket» fikrine evrildiğini göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpin bükülmesinden hareket ve zamana geçiş | İpin bükülerek sertleştirilmesi (فتل) anlamından, bir hattı izleyerek durmaksızın akıp gitmeye (مرور) ve bu eylemin bir bükümü olan kere/defaya (مرة) intikal etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice marar, Süryanice mar, Akadca marāru | Akrabalık duyusal sertlik ve acılık (مرارة) katmanında ortaklaşmakta; Arapça bu kökü kinetik harekete ve zamansal sürekliliğe taşımaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Mısır dilinde mr (acı olmak, acı çekmek) | Afro-Asyatik katmanda duyusal acılık ve burkuntu ortak bir kök izi olarak kaydedilmektedir. | Muhtemel |
Kaynak Payne Smith (Thesaurus Syriacus), HALOT, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مرر | Anlamlı | Bükülmek, geçip gitmek, sürmek, acı olmak | İpin sağlam bükülmesi, hareketin duraksamadan akması, kesintisiz devamlılık ve lezzet zıddı sertlik | Hedef köktür; Kur'an'da 35 kez geçer. |
| رمر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Müstakil üçlü kök olarak işletilmemiştir; dilde ancak katlamalı تَرَمْرَمَ (dudak kıpırdatmak) şeklinde dörtlü gövdede izi bulunur. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| ررم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sistematiğinde mühmel bırakılmış, bağımsız bir leksikal kök hüviyeti kazanmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مرر | Merkez | Geçiş, süreklilik, büküm | Bir nesnenin veya zamanın duraksamadan, iz bırakarak akıp gitmesi ve eylemin kesintisiz sürmesi | Hem fiziksel yer değiştirmeyi hem süreci hem de tekil vuruşu kapsar. |
| جوز | Komşu | Sınırı aşmak | مرر duraksız akışı imlerken, جوز bir engeli, mesafeyi veya sınırı bir taraftan diğerine aşmayı belirtir. | Hukuki ve mekânsal sınır geçişlerinde yoğunlaşır. |
| عبر | Komşu | Karşıya geçmek | مرر hat boyunca akıp gitmektir; عبر ise iki yaka veya durum arasında köprü kurarak derinlikli geçiş yapmaktır. | İbret ve rüya tabirinde olduğu gibi derine intikali barındırır. |
| مضى | Komşu | Geride kalıp tükenmek | مرر hareketin kendisini ve akışkanlığını öne çıkarırken, مضى eylemin bitip arkada kalmasını ve geri dönülemezliğini vurgular. | Zamanın tükenişini ifade eder. |
| وقف | Zıt | Durmak, beklemek | مرر akışın ve kesintisiz seyrin ifadesi iken, وقف hareketin kesintiye uğraması, olduğu yerde çakılı kalmasıdır. | Akışın tam zıddı olan durağanlıktır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مرر | Geçip gitmek, sürmek, acı olmak, defa | Bükülmüş sağlam ip, kesintisiz akış, periyodik vuruş ve buruk tat nüanslarını bir arada tutar. | Kesin |
| Latince | praeterire, percurrere, perseverare, amarus | Önünden geçmek, baştan başa koşmak, sebatla sürmek, acı | Mekânsal geçişi ve zamansal sürekliliği karşılar; ancak tekil büküm ile lezzet acılığı arasındaki iç bağı tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | to pass by, to persist, bitter, instance (time) | Geçip gitmek, sürüp gitmek, acı, kere/defa | Farklı kelimelerle kökün ayrı şubeleri karşılanır; tek bir kökteki lif örgü ve mukavemet metaforu dilde dağılır. | Güçlü |
| Almanca | vorbeigehen, fortdauern, bitter, Mal | Önünden geçmek, kesintisiz sürmek, acı, defa | Geçiş ve süreklilik eylemlerini analitik olarak verir; kökün organik sağlamlık boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | passer, persister, amer, fois | Geçmek, devam etmek, acı, kez | Kökün zamansal ve mekânsal hareketini karşılar, morfolojik bütünlüğü tek gövdede veremez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرَّةٍ / مَرَّتَيْنِ / مَرَّاتٍ | Tekil eylem vuruşu, defa, periyodik an | Yaratılışın ilk anı (En'âm 6:94, Tâhâ 20:55), istiğfar veya imtihanın tekrarı (Tevbe 9:80, 9:126), izin isteme vakitleri (Nûr 24:58). |
| مَرَّ / تَمُرُّ / يَمُرُّونَ | Mekânda duraksamadan geçip gitmek, uğramak | Dağların bulutlar gibi akması (Neml 27:88), harabeye uğrayan adamın seyri (Bakara 2:259), ayetlerin yanından ibretsizce geçiş (Yûsuf 12:105). |
| مُسْتَمِرٌّ | Kesintisiz, köklü, ardı arkası kesilmeyen | Müşriklerin mucizeye karşı «süregelen bir büyü» demeleri (Kamer 54:2) veya durmaksızın helak eden kasırga günü (Kamer 54:19). |
| وَأَمَرُّ | Daha acı, daha şiddetli, en çetin | Kıyamet azabının dünyadaki yenilgi ve zorluklara kıyasla çok daha dayanılmaz ve sert oluşu (Kamer 54:46). |
| ذُو مِرَّةٍ | Sağlam yaratılışlı, mukavim, bükülmez güç sahibi | Vahiy elçisi Cebrail’in sarsılmaz gücü, akli ve fiziki kuvveti (Necm 53:6). |
| فَمَرَّتْ بِهِ | Hamileliğin hafif seyretmesi, ağırlık hissetmeden hayatına devam etmesi | Kadının gebe kalıp yükü hafifken duraksamadan gündelik işlerini yürütmesi (A'râf 7:189). |
| مَرُّوا | Yanından ilgisizce veya asaletle geçmek | Müminlerin boş ve çirkin sözlerin yanından vakarla, bulaşmadan geçip gitmeleri (Furkân 25:72, Mutaffifîn 83:30). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Âlemin sürekliliği ve mucize (استمرار / سحر مستمر) | Âlemin arazlarının kendiliğinden sürüp gidemeyeceği (adem-i istimrâr); müşriklerin inatçı inkârlarını «sürüp giden bir sihir» diye nitelemelerindeki psikolojik direnç. | Kök, kesintisizlik ve ontolojik süreklilik tartışmalarında kavramlaşmıştır. |
| Fıkıh | Hukuki adetler ve mükerrer işlemler (الطلاق مرتان) | Boşamanın iki defa ile sınırlandırılması, teyemmümde vuruş sayısı, abdestte uzuvların yıkanma adedi ve lian prosedüründeki tekrar sayısı. | Kök, eylemin hukuken bağlayıcı olan tekil bükümlerini (defalarını) belirlemede yoğunlaşır. |
| Tefsir | Kozmolojik akış ve melek vasfı (ذو مرة / تمر مر السحاب) | Dağların sabit görünürken bulutlar gibi akışı; Cebrail’in «zü mirrah» vasfının bedeni sağlamlık, akıl kemali ve sarsılmaz güvenilirlik olarak şerhi. | Kök, tabiatın gizli dinamizmini ve ilahi elçinin dirençli yapısını tasvir eder. |
| Hadis | Eschatology ve ahlaki sebat (المرور على الصراط) | Ahirette müminlerin amellerine göre Sırat üzerinden şimşek veya rüzgâr gibi hızla geçişleri; sabrın acılığına karşı metanet gösterme. | Kök, hesaba takılmadan emniyetle akıp geçme ve musibete direnme anlamında kullanılır. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk | İlahi seyrin akışkanlığı ve sebat | Varlık sahnesinden şuurlu geçiş | İnsan dünyaya çakılı kalmak için değil, imtihan sahasından vakarla geçmek ve ilahi ahde sadakatle bükülmez bir bağ kurmakla yükümlüdür. | Güçlü |
| İlmi | Yöntem ve nedensellik | Süreç sürekliliği ve deney tekrarı (istimrâr) | Yasaların kesintisiz işlemesi | Tabiat olaylarının bir defaya mahsus değil, ilahi sünnet uyarınca süreklilik (istimrâr) ve periyodik tekrarlar halinde incelenmesi zeminidir. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve yönetim | Kurumsal istikrar ve direnç (metanet) | Çözülmeye karşı nizamı koruma | Toplumsal sözleşmenin gevşek değil, lif lif bükülmüş bir urgan gibi sağlam tutulması; kriz anlarında sarsılmadan kararların sürdürülmesidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Ticaret ve servet | Tedavül ve periyodik mali yükümlülükler | Servetin akışı ve dönemsellik | Malın durağanlaşmayıp piyasada dönmesi, zekât ve vergilerin yıllık periyotlarla (merreten fî külli âm) yinelenerek adil dolaşımın sağlanmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik akış, tork (burulma gerilmesi) ve iterasyon | Fizikte bir akışkanın bir yüzey boyunca kesintisiz süzülmesi (flow), mekanikte liflerin burulmasıyla potansiyel enerji depolayan tork gerilimi ve matematikte bir algoritmanın periyodik adımlarla yinelenmesi (iterasyon) kökün dinamizmiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal intikal, tarihsel süreklilik ve direnç | Sosyolojide kurumların krizlere rağmen işlevini sürdürmesi (historical persistence), psikolojide travmatik durumlara karşı geliştirilen direnç (resilience) ve bireyin boş tartışmalara takılmadan hedefine yürümesi hali kökle örtüşür. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | مرر kökünün türevlerini yalnızca basit bir kronolojik sayaç («bir kere, iki kere») veya pasif bir «yoldan geçip gitmek» olarak görüp, kökün özündeki «bükülme, sağlam örgü, şiddet ve direnç» boyutunu dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; dağların hareketindeki kozmik nizami akışı (Neml 27:88), Cebrail’in mükemmel mukavemetini (Necm 53:6), cehennem azabının dehşetli acılığını (Kamer 54:46) ve ilahi cezanın kesintisizliğini (Kamer 54:19) kuşatan çok katmanlı bir dinamizmdir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki «merra» ifadelerini sadece mekân değiştirmek sanarak, müminin ahlaki duruşundaki bulaşmama (vakarla geçiş) ve kozmolojik nizamdaki kesintisiz yasallık vurgusunu kavrayamamak; talak gibi ahkâm ayetlerindeki periyodik büküm hikmetini mekanik sayı saymaya indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel evreni hem de ahlaki eylemleri durağan değil, belirlenmiş bir kanun uyarınca akıp giden ve birbirine sımsıkı bağlı süreçler olarak tarif ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik ayetlerde dağların ve bulutların hareketi (Neml 27:88); vahiy meleğinin niteliği (Necm 53:6); helak anlatılarında azabın sürekliliği ve şiddeti (Kamer 54:2, 19, 46); ahkâmda talak ve istiğfar sayıları (Bakara 2:229, Tevbe 9:80); müminlerin ahlaki tavrı (Furkân 25:72). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın durağan olduğu zannını yıkar; dağlar gibi heybetli kütlelerin dahi kesintisiz bir akış içinde olduğunu gösterir; ayrıca imanın ve meleklerin niteliğini gevşeklikten uzak, bükülmüş bir lif gibi sağlam ve dirençli bir kudret olarak zihinlere yerleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİp liflerinin birbirine kuvvetle bükülerek dayanıklı bir urgan haline getirilmesi, bir nesnenin önünden duraksamadan akıp geçmesi ve dilde sertlik bırakan acılık.
- Soyut anlamVarlığın, zamanın ve olayların kesintiye uğramaksızın, bir hat boyunca direnç ve sağlamlık kazanarak ilerlemesi; tekil anların belirli bir düzen içinde yinelenmesi.
- Sistematik karşılıkSabitlik yanılsamasını kırarak varlığı sürekli bir akış, yasaları kesintisiz bir istikrar ve iradeyi sarsılmaz bir direnç (zü mirrah) olarak inşa eden kozmik ve ahlaki süreklilik ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sistemin zaman içindeki kümülatif akışını ve sürekliliğini temsil eder. İç kısımdaki , ipin bükülen her bir lifine karşılık gelen gerilim ve kuvvet katsayısını; ise tekil vuruşları, döngüleri ve eylemin bükümlerini (defalarını) gösterir. Bunların integrali kesintisiz süreci (istimrâr) ortaya koyar. Türev ifadesi ise sistemin hiçbir zaman duraklamadığını, bir engel karşısında sıfırlanmayıp durmaksızın ileriye doğru aktığını ve dinamik bir geçiş (mürûr) halinde olduğunu simgeler.