مضي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ض-ي5 sîga, 34 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عودمَضَتْوَامْضُواوَمَضَىدبرمضيحيثمسخحقبأَمْضِيَفتيمُضِيًّالفتمكنأولقطع

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 34

▶ Ağı aç (3B)

مضي

م - ض - ي

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Geçip gitmek

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: مضى

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.094 harf
باب الضاد والميم و و ا ي ء معهما م ض ي، و م ض، أ م ض، ض ي م، أ ض م، و ض م، ض أ م مستعملات مضي: مَضَى في أمره مَضاءَ. وَمضَى الشيءُ يَمْضي مُضِيّاً. ويُكْنَى الفَرَسُ أبا المَضاء. ومض: الوَمْضُ والوَميضُ من لمَعَان البَرْق وكُلِّ شيءٍ صافي اللّون، ووَمَضَ البَرْقُ وأوْمَضَ، وأومَضَتْ فلانةُ بعينها إذا بَرَقَت له، تُومِض إيماضاً فهي مُومِضة. أمض: أمِضَ الرجُلُ يأمَضُ فهو أَمِضٌ اذا لم يُبال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR265 harf
Madde başı: مضىمَضى الشيء مُضِيًّا: ذهبَ. ومَضى الأمر مَضاءً: نفذ. ومَضَيْتُ على الأمر مُضِيًّا، ومَضَوْتُ على الأمر مَضُوًّا ومُضُوًّا. وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه. وأَمْضَيْتُ الأمر، أنفذْته. والتَمَضِّي تَفَعٌّلٌ منه. والمُضَواءُ: التقدّم. وقال: فإذا حُبِسْنَ مَضى على مُضَوائِهِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.907 harf
Madde başı: مضىض م ( و ا ى ء ) ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم . ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ . ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم . قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ . مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.057 harf
(باب الميم والضاد وما يثلثهما) (مضغ) الميم والضاد والغين أصلٌ صحيح، وهو المضغ للطعام. ومضَغَه يمضغه(1). والمَضَاغ: الطعامُ يُمضَغ. والمُضَاغة: ما يبقى في الفم مما يُمضَغ. والمَضْغة: قطعةُ لحم، لأنَّها كالقطعة التي تُؤخذ فتُمضغ. والماضغان: [ما(2)] انضمَّ من الشِّدقَين.‏ ومما شذَّ عن هذه المضائغ: العَقَبات اللَّواتي على أطراف سِيَتي القوس، الواحدة مَضِيغة.‏ (مضي) الميم والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR133 harf
Madde başı: مضى- المضي والمضاء: النفاذ، ويقال ذلك في الأعيان والأحداث. قال تعالى: ﴿ومضى مثل الأولين﴾ [الزخرف/8]، ﴿فقد مضت سنة الأولين﴾ [الأنفال/38].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR285 harf
م ض ي مضى في حاجته وكان ذلك في الزمان الماضي‏.‏ ومضى على أمره‏:‏ تمّ عليه‏.‏ ومضى السيف في الضريبة وله مضاء ‏"‏ وأمضى من السيف ‏"‏ وأقول الملوك كالسيوف المواضي‏.‏ وأمضى الحاكم حكمه‏.‏ وجرى أبو المضاء وهي كنية الفرس‏.‏ وأنشدت‏:‏ ولست بقوّال إذا الضيف نابني تمضّ فإن الحيّ منك قريب
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.939 harf
مَضَى الشيءُ يَمْضِي مُضِيّاً ومَضاء ومُضُوًّا: خلا وذهب؛ الأَخيرة على البدل. ومَضَى في الأَمر وعلى الأَمر مُضوًّا، وأَمْرٌ مَمْضُوٌّ عليه، نادر جِيء به في باب فَعُول بفتح الفاء. ومَضَى بِسَبيله: مات. ومَضَى في الأَمر مَضاء: نَفَذَ. وأَمضى الأَمرَ: أَنفذه. وأَمضيت الأَمر: أَنفذته. وفي الحديث: ليسَ لَك من مالِكَ إِلا ما تَصَدَّقْت فأَمْضَيْت أَي أَنْفَذْتَ فيه عَطاءك ولم تتوقف فيه. ومَضَى السيفُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR243 harf
* م ض ي * * مَضَى * الشيء يَمْضِي بالكسر * مُضْيًّا * ذهب و * مَضَى * في الأمر يَمْضِي * مَضَاءً * نفذ و * مَضَيْتُ * على الأمر * مُضِيًّا * و * مَضَوْتُ * أيضا * مُضُوَّا * بفتح الميم وضمها وهذا أمر * مَمْضُوٌّ * عليه و * أمْضَى * الأمر أنفذه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.279 harf
: ( ي ( *!مَضَى ) الشَّيءُ ( *!يَمْضِي *!مُضِيّاً *!ومُضُوًّا ) ؛ ) الأخيرَةُ على البَدَلِ ؛ ( خَلاَ ) وذَهَبَ . ( و ) مَضَى ( في الأمْرِ *!مَضاءً ومُضُوًّا : نَفَذَ . ( وفي الصِّحاح : مَضَى في الأمْرِ مَضاءً أَنْفَذَهُ ؛ ( وأَمْرٌ *!مَمْضُوٌّ عليه ) ، نادِرٌ جِيءَ به في بابِ فَعُول ، بفَتْح الفاءِ . ( و ) مَضَى ( سَبيلَهُ : ماتَ ) ؛ ) وفي المُحْكم : بسَبِيلِهِ . ( و ) مَضَى ( السَّيْفُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.955 harf
Madde başı: مضىمَضَى 1 مَضَى ذ and ↓ تَمَضَّى i. q. تَقَدَّمَ [He advanced, proceeded, &c.]. (M.) ― -b2- مَضَى He, or it, passed; passed away; went; or went away. (S, M, Msb, K.) ― -b3- [He went on.] ― -b4- مَضَى لَهُ, said of time: see تَسْهِيمٌ. ― -b5- [مَضَى فِى سَيْرِهِ He advanced, or pressed onward, with a penetrative energy or force, or a sharpness and effectiveness, in his pace.] ― -b6- مَضَىَ الأَمْرُ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR960 harf
مَضَى مَضَى I , U ( يَمْضُو ), ( n. ac. مُضُوّ [ 27 ] , a. مُضِيّ ), Passed; was over; elapsed ( time ). b. [ Bi ], Went away with, took. c. ( n. ac. مَضَآء مَضَآء [ 22A ] , مُضُوْي 27 ) a. [ Fī ], Penetrated. d. [ 'Ala ], Executed, accomplished; concluded ( bargain ). أَمْضَيَ أَمْضَيَ IV a. [ acc. ], see I (d) . b. Made to penetrate. c. [ coll. ], Signed, subscribed.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.861 harf
مضي مَضَى - يَمْضِي - مُضِيّ مَضَى - يَمْضِي + الكائن أو الأمر: يدخل في حالة حركة وفعل: وهو كناية أنه : يَنْفُذ ويقع ويحصل مَضَى - يَمْضِي + الكائن: يدخل في حالة حركة وفعل مَضَى - يَمْضِي + الكائن + إلى مكان: يدخل في حالة حركة وفعل وهو متجه باتجاه المكان مَضَى - يَمْضِي + الأمر: يدخل في حالة حركة وفعل: وهو كناية أنه : يَنْفُذ ويقع ويحصل
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler34 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مسخ

    1 ortak ayet · At kuyruğu bitkisidir

  2. حقب

    1 ortak ayet · Hagab kolan (atın göğsüne bağlanan kayışın ipi, heybenin…

  3. برح

    1 ortak ayet · Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir

  4. لفت

    1 ortak ayet · Kendini çevirir

  5. بطش

    1 ortak ayet · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…

  6. سلف

    1 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır

  7. أول

    2 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  8. سنن

    1 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  9. فتي

    1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir

  10. حيث

    1 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  11. عود

    1 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…

  12. قطع

    1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُبًا

    İlerlerimHani Musa delikanlısına demişti ki: Ben iki denizin birleştiği yere ulaşmaya, yahut yıllarca yürümeye kararlıyım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمضي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli / yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerذهـب, مرر, نفذ, سير
Zıt Kökوقف
Çekirdek Özet 1Bir engeli veya mesafeyi keskin bir biçimde yararak geride bırakma, duraksamadan delip geçme ve akışını sürdürme
Çekirdek Özet 2İlahî kanunların, vaktin veya yürüyüşün geri döndürülemez biçimde kesinleşip infaz edilmesi ve hükmün icrası
Çekirdek Özet 3Kararlılık, infaz kabiliyeti ve zamanın geriye işletilemez tek yönlü akışı yasası
Kritik Hata RiskiKökü sıradan bir yürümek veya geçmişte kalmak olarak daraltıp, ardındaki keskin nüfuz, geri dönüşsüzlük ve hükmün icrası boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مضSıkışma, baskı veya keskin bir zorlama ile bir şeyin içine işleme, çiğneme veya derin tesir bırakma; bu çekirdek مضغ kökünde çiğneyip ezme, مضض kökünde içe işleyen yakıcı acı ve مضر kökünde keskin ekşilik anlamlarıyla somutlaşır.يAkışkanlık, yönelim ve hareket boyutu eklenerek içe işleyen ve kesen tazyikin fiziksel veya zamansal bir hat boyunca geri döndürülemez bir nüfuza ve akışa dönüşmesi sağlanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikSürekli, dalgalı ve durdurulamaz bir akış ivmesini temsil eder.
ضolta, bitki (erken imge: ص ikizi, türetme); yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHarekete yön veren sıkışmayı, iç basıncı, sertliği ve keskin nüfuz gücünü ifade eder.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaGücün fiiliyata dökülmesini, bir hedefe doğru aktif biçimde yönelip uzanmasını sağlar.
مضيİçsel bir tazyik ve akışkan kuvvetin, keskin bir odaklanma ve yarıcı basınçla bir hedefe doğru fiilen ilerleyip geri dönülmez şekilde nüfuz etmesi hareketidir.Harflerin birleşimi, duraksamaya yer bırakmayan keskin bir eylemi ve infazı resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKılıcın hedefe duraksamadan işlemesi, kemiği ve eti kesip geçmesi ile süratli atın mesafeyi yararak öne fırlaması; nitekim hızlı koşan ata مضاء kılıcın keskinliğine de مضاء السيف denilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Katāmî, devesinin veya bineğinin av ve takip baskısından sıyrılarak kendi yönünde kararlılıkla ilerleyişini şu beyitle tasvir eder: فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوائِهِ / وإذا لحقن به أصبن طعانا
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis rivayetinde sadakanın geri dönüşsüz şekilde yerine ulaşmasını ve mülkiyet tasarrufunun infazını bildiren kullanım: ليسَ لَك من مالِكَ إِلا ما تَصَدَّقْت فأَمْضَيْت; ayrıca Arap kelamında keskinlik için darb-ı mesel haline gelen أمضى من السيف ifadesi.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvānü’l-Katāmî.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami seviyede *m-ḍ / *m-ṣ / *m-ṭ kök grubu genel olarak basınç uygulama, sıkma, emme, delip geçme ve acı/ekşi duyusuyla ilişkilidir. Klasik İbranicede m-ṣ-h (מצה - mayasız ekmek, emmek/sıkmak) ve m-ṣ-ṣ (מצץ - emmek, sıkmak), Süryanicede m-ṣ-ṣ kökleri basınçla özü çıkarma ve derin nüfuz alanındadır. Arapçada مضي kökü, bu çekirdeğin üçüncü zayıf radikal (ي) ile birleşmesiyle, kılıcın kesip geçmesi ve hedefe işlemesi gibi somut bir mekanik hareketten hareketle, zamanın ve fiilin durdurulamaz biçimde infazı, geride bırakılması ve kesinleşerek akması yönünde semantik bir özelleşme yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönمضض ve مضغ kökleriyle akrabalıkKeskin baskı, içe işleme ve çiğneme eyleminin zayıf harfle akışkan bir harekete, delip geçmeye ve hükmü infaz etmeye dönüşmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice m-ṣ-h / m-ṣ-ṣ ve Süryanice m-ṣ-ṣ paralellikleriKök çekirdeği düzeyinde basınç ve nüfuz ortaklığı bulunmakta; Arapçada bu hareket zamansal akışa ve geri dönülmez ilerleyişe özelleşmektedir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök tabakasıBasınç uygulama, sıkıştırma ve keskin nüfuz bildiren ikili kök paralellikleri.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مضيAnlamlıNüfuz etmek, geçip gitmek, kararlılıkla ilerlemekBir engeli aşıp geride bırakarak hedefe doğru duraksamadan yol almak ve hükmü infaz etmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
ميضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
ضميKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
ضيمAnlamlıZulmetmek, hakkını eksiltmek, haksız baskı kurmakBir kimsenin hakkını zorla çiğneyip onu ezmek; mazlumun üzerinde kurulan keskin baskı ve nüfuz.Kök harflerinin yer değiştirmesidir (kalb); Kur'an'da geçmez.
يمضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
يضمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مضيMerkezKeskin nüfuz ve kararlı geçişBir engeli veya tereddüdü yararak geri dönülmez biçimde ilerlemek ve infaz etmek.Temel anlamı delip geçmek, infaz etmek ve arkada bırakmaktır.
ذهبKomşuAyrılma ve yok olmaBir mahalli terk edip gitmek; keskinlik veya nüfuz şartı aranmaz.Fiziksel ayrılışa ve gözden kaybolmaya odaklanır.
مررKomşuUğrayıp geçmeBir şeyin yanından veya üzerinden durmaksızın akıp geçmek.Temas ederek veya uğrayarak geçişi ifade eder; keskin kararlılık ikincildir.
نفذKomşuDelip öteye çıkmaBir engelin bir tarafından girip diğer tarafından çıkmak.Mekânsal delip geçişe odaklanır; مضي ise sürecin geride bırakılmasını ve infazını vurgular.
سيرKomşuMesafe katetmeBelli bir doğrultuda yol almak, seyahat etmek.Yolculuğun sürecine odaklanır; engeli yarma veya hükmü kesinleştirme şartı taşımaz.
وقفZıtDurma ve duraksamaHareketi kesmek, tereddüt etmek, bir noktada sabitlenip kalmak.مضي kökünün gerektirdiği kesintisiz akış ve infazın tam karşıtı olarak eylemsizliği temsil eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمضيKeskin geçiş, nüfuz ve infazBir engeli arkada bırakarak geri döndürülemez biçimde hedefe ilerleme ve hükmü yürütme.Kesin
Latincepraeterire, procedere, exsequiİlerlemek, geçip gitmek, icra etmekZamanın geçişini ve yürüyüşü karşılar; kılıcın keskinliğiyle gelen delip geçme imgesini tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceto proceed, to pass by, to enforceİlerlemek, geçip gitmek, infaz etmekFiziksel hareket ile hukuki infazı farklı kelimelerle karşılar; kökteki tekil nüfuz çekirdeğini dağıtır.Güçlü
Almancavorangehen, vergehen, vollstreckenİlerlemek, geçip gitmek, infaz etmekZamansal akış ile eylemin kararlılıkla icrasını ayrı fiiller üzerinden verir.Güçlü
Fransızcapasser, s'écouler, exécuterGeçmek, akıp gitmek, icra etmekZamanın akışını iyi verir ancak keskin ve durdurulamaz yarılma tonu eksik kalır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَمْضِيَKararlılıkla yürümek, duraksamadan yola devam etmekHz. Mûsâ'nın iki denizin birleştiği yere varana dek durmayacağını, uzun yıllar gerekse bile kararlılıkla ilerleyeceğini beyan ettiği azim bağlamı (Kehf 18:60).
مَضَتْİlahî kanunun ve azabın geçmiş toplumlarda infaz edilip kesinleşmesiİnkârcıların cezalandırılmasında geçmiş milletlere uygulanan değişmez ilahî yasanın tahakkuku bağlamı (Enfâl 8:38).
مُضِيًّاMekânsal veya ontolojik olarak ilerleyememe, geride kalma acziyetiKıyamet günü veya ilahî kudret karşısında inkârcıların oldukları yere çakılıp ne ileri gidebilmeleri ne de dönebilmeleri bağlamı (Yâsîn 36:67).
وَامْضُواArkaya bakmadan, tereddüt etmeden çekip gitmekLût kavminin helaki öncesinde Hz. Lût ve ailesine emredilen, arkaya bakmaksızın kararlı ve süratli intikal bağlamı (Hicr 15:65).
وَمَضَىÖnceki inkârcı nesillerin örneğinin ve hükmünün geçip gitmesi, ibret olmasıGeçmiş kavimlerin helakinin tamamlanmış bir ibret ve kanun olarak tarihe kaydedilmesi bağlamı (Zuhruf 43:8).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahî irade ve kazanın infazı (إمضاء القضاء)Kazanın geri döndürülemezliği ve ilahî iradenin engellenemez biçimde varlıkta geçerlilik kazanması tartışması.İlahî hükmün ontolojik olarak kesinleşmesi ve yaratılışta durdurulamaz şekilde cereyan etmesi.
FıkıhHukuki tasarrufların geçerliliği ve infazı (إمضاء العقد / الحكم)Hâkimin kararını icraya koyması, askıda (mevkuf) olan bir akdin icazet verilerek kesinleştirilip yürürlüğe sokulması.Bir işlemin eksiklikten kurtularak kesin, bağlayıcı ve iptal edilemez hukuki netice doğurması.
TefsirSünnetullahın değişmezliği ve ilahî kanunun işleyişiGeçmiş kavimlerin kanununun "geçmesi" ifadesinin, ilahî adaletin kaçınılmaz icrası olarak yorumlanması.Tarihsel döngünün tesadüf değil, kesinleşmiş kanunların geri dönülmez tatbiki olarak kavranması.
HadisSadaka ve vakıf gibi mali tasarrufların kesinleştirilmesiKişinin hayattayken yaptığı tasaddukun infaz edilmesi ile mirasçıya kalan malın ayrımı.İyiliğin niyet boyutundan çıkıp fiilen geri dönüşsüz bir tasarrufa ve infaza dönüştürülmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahî iradenin ve hükümlerin icrasıİnfaz ve Sünnetullahİlahî takdirin ve kanunların hiçbir aracı veya engel tanımadan vuku bulmasıİman, ilahî iradenin geçmişte nasıl kesinlikle işlediyse gelecekte de aynı infaz kudretiyle işleyeceğini bilmektir.Kesin
İlmiNedensellik zincirinin ve zaman okunun geri çevrilemezliğiZaman Oku ve Entropik İlerlemeDoğadaki fiziksel süreçlerin ve termodinamik akışın geriye doğru değil, ileriye doğru kesin bir akışla işlemesiBilimsel yasalar, belirli koşullar sağlandığında sonucun durdurulamaz biçimde hüküm sürmesini ifade eder.Güçlü
SiyasiYargı ve yürütme kararlarının icra kabiliyetiHükmün İnfazı ve Otoriter KararlılıkAlınan siyasi veya adli kararların tereddütsüz tatbik edilerek kamu düzeninin teminiKararın salt metin olarak kalmayıp sahada cebri icrayla varlık kazanması ve devlet otoritesinin sürekliliği.Güçlü
İktisadiSözleşmelerin ve ödemelerin kesinleşip takasının tamamlanmasıTasarrufun İnfazı ve Kesin Hesaplaşmaİktisadi işlemlerin ifa ile son bulması, mülkiyet devrinin geri dönülmez biçimde gerçekleşmesiEkonomik güven, verilen taahhütlerin ve sözleşmelerin askıda kalmayıp vaktinde ifa edilip kapatılmasına dayanır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTek yönlü vektörel akış ve entropi artışı (termodinamik zaman oku)Fizikte bir sistemin zaman parametresi boyunca geriye doğru dönüşü olmayan bir faz uzayında ilerlemesi; bir akışkanın gradyan boyunca duraksamadan akması.Güçlü
Beşeri bilimlerHukukta icra ve infaz mekanizması (kesinleşmiş hükmün tatbiki)Yargılamanın tamamlanıp kararın kesin hüküm niteliği kazanması ve duraksamaksızın yürürlüğe konarak infaz edilmesi süreci.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca takvimsel olarak geride kalmış geçmiş zaman (mazi) veya edilgen bir akıp gitme olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem bilinçli ve kararlı bir yürüyüşü (Hz. Mûsâ ve Lût kıssalarındaki azim ve sürat), hem de ilahî kanunun ve cezanın kaçınılmaz infazını (sünnetin cereyanı) içeren aktif, yararak geçen ve geri dönüşü olmayan bir kudreti ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahî sünnetlerin geçmişe hapsolmuş tesadüfler sanılması; müminin yeryüzündeki hareketinde taşıması gereken keskin kararlılık ve arkaya bakmadan infaz etme iradesinin pasif bir kabullenişe indirgenmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Zamanın, tarihin ve ilahî yasaların tesadüfe veya duraksamaya yer bırakmayan keskin işleyişini; kulun ise iman ve tebliğ yolunda tereddütsüz, arkasına bakmadan ve engelleri yararak ilerlemesi gerektiğini öğreten anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tarih felsefesini ve ilahî sünnetin değişmezliğini kuran ayetlerde (Enfâl 8:38, Zuhruf 43:8); peygamberlerin tereddütsüz aksiyon ve hicret anlarında (Kehf 18:60, Hicr 15:65); hesap günü inkârcıların hareket kabiliyetlerini bütünüyle yitirişini tasvir eden sahnelerde (Yâsîn 36:67).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Geçmiş kavimlerin akıbetinin nostaljik veya mitolojik bir anlatı olduğu vehmini yıkarak, sünnetullahın bir kılıç keskinliğinde ve infaz kesinliğinde yürürlükte olduğunu gösterir; ayrıca kullukta kararsızlık ve geriye bakma zaafını tasfiye eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKılıcın hedefe duraksamadan batıp kesmesi, hızlı atın engelleri yararak öne fırlaması.
  • Soyut anlamBir hükmün, sürecin veya iradenin geri döndürülemez biçimde kesinleşip yürürlüğe girmesi, zaman ve engeller boyunca nüfuz ederek ilerlemesi.
  • Sistematik karşılıkİlahî kanunun kaçınılmaz infazı, ahlaki ve hukuki eylemin tereddütsüz tahakkuku ve tek yönlü zamansal akış.
  • LaTeX modeliv⃗⋅∇Φ>0  ⟹  ∫t0t1δ(t−τ) dt=1
  • LaTeX açıklaması

Modelde v⃗, failin veya ilahî iradenin kararlı yönelim vektörünü; ∇Φ, aşılması gereken potansiyel engeli veya mesafeyi temsil eder. Bu iki büyüklüğün skaler çarpımının sıfırdan büyük olması (v⃗⋅∇Φ>0), hareketin engeli yarıp geçen, tereddütsüz ve tek yönlü akışını simgeler. δ(t−τ) Dirac delta fonksiyonu, zaman akışı içindeki kesin infaz ve vuku bulma anını (τ) modeller; bu fonksiyonun [t0,t1] zaman aralığındaki integrali ise 1'e eşitlenerek ilahî sünnetin veya kararın geri döndürülemez biçimde bütünüyle infaz edildiğini gösterir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م